Arnor Jarlaskald - Revisjonshistorikk

Jesper på 2. aug. 2022 kl. 16:44

2022-08-02T16:44:24Z

Jesper på 19. mar. 2013 kl. 06:56

2013-03-19T06:56:22Z

Jesper på 18. mar. 2013 kl. 16:54

2013-03-18T16:54:20Z

Jesper: Rasmus Flo om Arnor Jarleskjald

2013-03-18T16:45:57Z

Rasmus Flo om Arnor Jarleskjald

Ny side

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9"
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Hrynhenda, Magnúsdrápa (B1)]] Hrynhenda !! !! [[Fil:Norsk.gif|32px|link=Arnor Jarlaskald]] !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Hrynhenda, Magnúsdrápa (B1)]] Hrynhenda !! !!
|-
! !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Magnúsdrápa (B1)]] Magnúsdr. !! !! !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Magnúsdrápa (B1)]] Magnúsdr. !! !!
|-
! !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Erfidrápa om kong Harald hårdråde (B1)]] Erfidrápa-- !! !! !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Erfidrápa om kong Harald hårdråde (B1)]] Erfidrápa-- !! !!
|-
|}

<center><big>'''[[Gamle skaldar og kvad]]'''</big>

'''Med kvadi umsette paa nynorsk'''

ved [[Rasmus Flo biografi|Rasmus J. Flo]]

Oslo 1902

<big><big>'''Arnor Jarlaskald'''</big></big></center>

Skal ein tala um ein «gull-alder» og ein «sylv-alder» i hirdskaldskapen, so maa daa tidi under Magnus den gode og Harald Hardraade minst faa rang som ein sylv-alder. I visse maatar stod no denne kunsti daa avgjort paa sitt høgste. Rikt og gjævt som de norrøne maale var i seg sjølv, og framifraa upptamt som de var fraa gamalt, baade med skaldskap og anna, so trengdest de likevel ei sers upptemjing til aa gjera de fellelegt og skifterikt nok til eit slikt utifraa vandt versemaal som drottkvætt. Denne tamen hadde skaldemaale no vunni fram til ved denne tid, soleis at skaldane trengde ikkje um aa leite so hardt etter sjeldsynte eller mangslungne ordvik og ordsetningar. Naar dei endaa her og der brukte kenningar og sovori, so var de meir til prydnad enn av naudsyn. Og samstundes som skaldskapen endaa var fyllt med den gamle aand og kraft, bryt de inn tonar fraa ei ny tid som er i gjerdom, riddar-tidi med sine «hirdmenn prude», «brogdute segl» paa «barmfagre snekkjur» o. a. m., soleis at ein høyrer omen av den mjukare folkevise-tonen mengje seg med staal-klangen.

Ei vinning hev denne tidi med de og, at ho fell so til, at skaldskapen er vortin rikare og betre etterleivd enn fraa andre tidir anten fyrr eller sidan. So mange kvad er de nok ikkje me hev vidare heile fraa denne tid heller; men de kann ein likevel gaa ut ifraa, at me hev de meste som var verdt aa gøyme paa, og slikt at ingin kann tvila um at de i de heile er rett nok.

Tidi var rik paa skaldar, og gode skaldar maa ein segja de jamt var, dei som me no hev noko att etter. Men langt framum dei andre, baade etter mengd og verd, stend tvo av desse skaldane, ''Arnor Jarlaskald'' og ''Tjodolv Arnorsson''. Dei kvad baae baade aat kong Magnus og aat kong Harald, men likevel so at Amor er aa rekne for hovudskald aat Magnus, og Tjodolv aat Harald.

Arnor Jarlaskald var, som fyrr nemnt [[Eldre islendske hirdskaldar|(s. 105)]], son til skalden Tord Kolbeinsson og Odny ØykyndiL Sitt tilnamn hev han fraa de at han heldt seg mykje hjaa Orknøy-jarlane Rognvald Bruseson og Torfinn Sigurdsson, var gift inn i ætti deira, og hev dikta kvæde um deim baae. De eine, ''Torfinnsdraapa'' (eit ervekvad), er av deim som de er etterleivt mykje av, ei 20 heile og halve vers (av deim eit i Heimskr. s. 346). Men hans mest namngjetne kvad, og best gøymt, er hans lovkvad til Magnus den gode, som etter sitt versemaal er kalla ''Rynhenda''. Um korleis de gjekk til, daa han førde fram dette kvad, lyder sogo soleis:

<blockquote>«De var ein gong at kongane sat i halli ved matbordi nord i Kaupangen (Nidaros); daa var Arnor Jarlaskald komin der til byen. Han hadde gjort eit kvad um kvar av kongane. Og ein dag, daa Arnor brædde skipe sitt, kom de sendemennar fraa kongane og bad honom koma og føre fram kvadi. Han gjekk med de same, og vaska ikkje av seg tjøro, og daa han kom til halli, sa han til, dørvakti: «Gjev rom for kongeskalden!» Han gjekk fram for deim og helsa: «heil, landsherrar baae!» Kong Harald mælte: «Kven skal du fyrst kveda for?» «For den yngste,» svarar han. «Kvifor fyrst for honom?» spurde kongen. «Herre!» sagde Arnor, «so er sagt, at ungdomen er braalynd.» Der-etter sagde han fram kvæde, og nemnde fyrst um jarlane vestan-havs, og sidan kvad han um sine ferdir, og daa sagde Harald til kong Magnus: «Kvifor sitja her og høyre paa dette kvade um jarlane vest i øyane?» «Lat oss vente, frende,» sagde Magnus, «so tenkjer eg du skal ikkje segja eg er for lite rosa, naar kvade er slutt.» — — Etter han var komin til enden med denne draapa, tok Arnor straks paa med kvade til Harald; de heiter ''Blaagagladraapa'', og er eit godt kvad. Og daa denne draapa var fram-førd, vart Harald spurd, kva kvad han tykte var best. Han svarar: «Stor skilnad er de aa sjaa paa desse kvadi: kvade til meg vil snart vera gløymt; men draapa til Magnus kjem til aa lyde so lengi nordlandi er bygde.» Kong Harald gav Arnor eit gull-lagt spjot, og Magnus for de fyrste ein gullring. Arnor drog ringen paa spjot-falen, og mælte, i di han gjekk ut aat døri: «Høgt skal ein bera dei tvo konge- gaavune.» Daa sagde kong Harald: «Kom soleis til Noreg næste gongen, at du hev kvæde aa føre meg.» Arnor lova at han skulde yrkje ervedraape um honom, um han livde lenger enn kong Harald. Kong Magnus gav sidan Arnor ein knarr, med farm, og vart hans hjartans ven.»</blockquote>

Harald fekk rett i sin spaadom um Blaagagladraapa, men dess-verre ikkje heilt rett i spaadomen um kvæde til kong Magnus. Soleis av de upptake som de her er sagt at kvade byrja med, er de no att berre 2 linepar. Heller ikkje hovudluten av kvade hev me heil, kanskje ikkje stort meir enn halv, eller visst nok ikkje meir enn helvti av heile kvade, endaa de er leivt so mykje som 16-17 vers. Kor som er, fær me trøste oss med at me hev vel de beste av kvade gøymt.

Versemaale her, ''rynhendt'', skil seg fraa drottkvætt mest berre med di at linune er lenger, paa 8 i staden for 6 stavingar, eller 4 versføtar i staden for 3, soleis at lina her fær eit skifte midt i. Paa den maaten vert de her lettare aa faa rom for alle hendingar og framrim, og soleis lettare etter maaten aa faa alt som de skal vera i umsetjingi og. Med alt de at de attaat synest vera eit drustelegt versemaal, ser de ut til de likevel ikkje hev falli rett i smaken den tid, um ein skal døme etter de at de er so faa me ser hev teki etter. Saki er den, at de var vel for breidt av seg for dei gamle nordmennar, so sterkt som dei heldt paa kort og knapt versemaal. Og eit endaa verre lyte ved dette versemaale var vel de, at de ikkje gav rom for umskifte i vers-takti, slikt som nordmennane elles brukte i alle sine versemaal, um endaa etter strenge reglar. Soleis i drottkvætt med, so trongt de var, var de endaa rom for ymist umskifte i vers-takti. Som fyrr nemnt, var de nok fast regel, at siste versfoten var eit tvostavings-ord med fyrste stavingi tung, og mest likso fast regel at fyrste stavingi i lina skulde vera tung. Den tunge stavingi millom desse tvo var daa jamnast den 3dje i lina; ''men i staden kunde de og vera anten 2dre eller 4de stavingi''. Naar so vers-lina, i staden for 6, paa visse vilkaar kunde hava 7 eller kanskje 8 stavingar (4 eller 5 lette), so hev ein nokolunde alle dei utvegar de var til umskifte her; men for ein drivin skald var dette nok til aa faa eit høvelegt umskifte, og de slikt som de var sving med og. Til framsyning skal me her taka inn eit drottkvætt vers i sin rette skapnad, v. 12 av andre kvade her (Magnusdraapa hans Arnor), med di de gjev gode prøvur paa dei vigtugaste av desse umskifti. Med dei tydingar som her er sette til — forutan umsetjingi seinare — er ikkje dette vandare enn at nokon kvar skulde greide de. Heller ikkje aa lesa nokolunde rett skulde de falle vandt for norske tungur, berre ein hugsar paa at ''ö'' lyder som opin ''o'', og ''þ'' og ''ð'' «andande» ''t'' og ''d'', — eller um ein ikkje de kann, daa som vanleg ''t'' og ''d''.

:::Dörr lét drengja harri
:::drjúgspakr af þrek fljúga
:::(glœddi eldr af oddum)
:::álmi skept á hjalmi.
:::Lét-at hilmir Hneiti
:::Högna veðr i gögnum
:::(járn flugu þjukt sem þyrnir)
:::þél harðara sparðan.

:::[''Dörr'', spjot. — ''Harri'', herre. — ''Drjugspakr'', dugleg klok, «haatt-ram». — ''Af þrekt'' med kraft, «drjughendt». — ''Lét-at'', lét ikkje. — ''Hilmir'', styrar. — ''Hneiti(r)'', namn paa de sverde som Olav, far aat Magnus, hadde aatt. — ''Högna veðr i gögnum'', igjenom (i heile) Hogne-vêre (vaapn-ridi, „«beita»). — ''Þyrnir'', tyrner, klunger. — ''Þél harðara'', hardare enn fil.]

Legg ein merke til 2dre, 7de og siste lina her, so ser ein at dei, kvar paa sin maate, skil seg fraa hine med ei onnor vers-takt.

Forutan Rynhenda hev Arnor dikta um Magnus den alt nemnde ''Magnusdraapa'', eit ervekvad, truleg dikta kort etter Magnus var daain (1047). Kaae kvadi gjeng daa mykje um de same, um korleis Magnus kom heim fraa Gardarike og jaga Svein Alfivason ut av lande, hans ferd til Danmark, der han vart tekin til konge, korleis han herja Jomsborg og heldt slag med vindane ved Ré (Rügen), og paa Lyrskogsheidi (eller ved Skotborg-aai), og sidan med Svein Ulvsson ved Helganes, med herferd til Falster og Fyn (um slage ved Aaros, «Aarhus», hev me ikkje noko vers av Arnor, men mange av Tjodolv).

Arnor heldt sin lovnad til Harald Haardraade, aa dikte ei ervedraape um honom. De me no hev att av kvade byrjar med den herferdi daa Harald gjorde landgang paa Fyn (der Kalv Arneson fall) — eit halvt vers; der-etter um slage ved Nissaa, um Haralds strid med upplendingane, og elles (de meste) um Englandsferdi og Haralds fall. — Endaa er de nemnt ymse kvæde etter Arnor, um ''Knut den megtuge, Olav Kyrre, Hermund Illugeson'', o. fl.; men det er alle heilt eller so godt som tapte.

Arnor er aa setja millom dei aller fremste av hirdskaldane. I de aa faa ''flaum'' i skaldeversi er ingin hans make, — ein flaum som heller ikkje vantar den rette kraft og fynd, endaa um skalden gjerne vil bruke sterke ord; likevel ikkje meir eller annarleis enn de synest høve vel med de heile. De er berre skade at me no ikkje hev stort anna enn herstrids-vers etter Arnor, so ein mindre fær sjaa korleis han var til aa handsama andre emne. Men elles ser de ut som skaldehaatten hans hev legi mest i den leid, og at han ikkje hev raadt yvi so rikt emne-skifte som t. d. Tjodolv Arnorsson. ''Hans'' kvad og er nok mest herstrids-kvad; men samstundes er de so mangt og mykje han hev auga for og kann halde livande fram, so at sjølve drepingi berre vert som eit «medkvæde» der.

Her skal me daa gjeva i umsetjing de me no hev att av dei kvadi hans Arnor som kjem serleg vaart land ved.

:::'''1. Rynhenda'''

:::'''1.'''
:::Magnus, agt paa kvæde megtugt!
:::mann eg veit kje fremre annan;
:::gjev meg ljod, naar no eg gjæve
:::Jutlands konge etlar songen.
:::Rett ein hauk er horde-drottnen,
:::hovding kvar for deg vik snarleg;
:::so di ære faa mot deira
:::drygnad mest, til himlen brester!

:::[''Jutlands konge'', Magnus (paa same maaten kalla ''Skaanw-gramen'' o. a.); dei vanlege nemningane elles for Noregs konge er slike som ''horde-drottnen, trønde-gramen, egde-kongen'' o. m. fl.]

:::'''2.'''
:::Storskip rann. fraa lunnar stinne
:::støytt, med gøystr i hav de øystre;
:::skjoldung steig um bord paa bjuge
:::breide sud i gerdske skrude.
:::Bæv du tok kje, um mastir bivra,
:::baara heiv, og stamnen dreivde;
:::gyllte hovud djupt seg duva,
:::dreglar krava undan gav seg.

:::[''Gøystr'', fossing, sprut. — ''Sud'', sying, skipsbord, skip (jf. Mariesudi o. fl.); ''bjug'', utbøygd (um skipssida). — ''Gerdsk skrud'', herbunad fraa Gardarike. — ''Dreive'', spreide, sprøyte. — ''Dregil'', varbord (til aa taka av for sjøane); ''krava'', is-lagd.]

:::'''3.'''
:::Sidan bar du skjoldar raude
:::sigers-trygg i svenske bygdir;
:::lett var her-magt deg aa leite, —
:::landsfolk søkte deg til hande.
:::Idug ulvetunge-rjodar!
:::austantil deg fylgde raustleg
:::sveit, med drivne spjot og kvite
:::skjoldar budd, til heiders odd-ting.

:::[''Raud skjold'' skulde teikne her-skjold, og ''kvit'' fredsskjold; men her ser de ut til at mennane hans Magnus hev brukt baae slagi, utan nokor sers meining soleis. — ''Raustleg'', dugande, manneleg.]

:::'''4.'''
:::Ylmin bar du øgishjelmen
:::agaleg i Trøndelagen;
:::dine motmenn daa, de heiter,
:::daattleg kvekk i barmen gjekk de.
:::Vesall fienden seg visste,
:::veik til mots med deg i leiken;
:::live sitt han tryggast totte
:::trygda der han rømde bygdi.

:::[''Ylmin'', morsk, «bister». — ''Øgishjelm'', av ''øgje'', skræme, ottast. — ''Daattleg'', braatt, «pludselig»]

:::'''5.'''
:::Deira flokk du unge førar,
:::frett eg hev, i vanraad sette;
:::hovdingen braatt paa skjoldklædt havskip
:::handfallin stokk for deg or lande.
:::''Aat'' deg du eigna til landebyte,
:::odels-borin, heile Noreg;
:::yngre rudde hovding ingin
:::enn seg veg til rike frægre.

:::[''Havskip'', stort skip. — ''Støkke'', kvekke. — ''Lande-byte'', landemerke, landsgrensa.]

:::'''6.'''
:::Sidan fram-med land du stemnde
:::sør med floten stor du førde;
:::svint var lagleg bør til sigling
:::send, daa Visunden nordan rende.
:::Peitu-hjelmar, bunad felmleg
:::baud du samle til kverjo hamla;
:::herskip dette drengjom tottest
:::dyrt, med gerdske malmen hyra.

:::[''Visund'' (bison), namn paa eit skip som Olav, far aat Magnus, hadde bygt. — ''Peitu-hjelmar'', hjelmar fraa Poitou i Frankrike. — ''Felmleg'', øgjeleg, skræmeleg. — ''Til kverjo hamla'', til kvart halv-rom i skipe, svarande til kvar aar eller hamle (keip). — ''Hyra'', utbudd, «udrustet».]

:::'''7.'''
:::Lysteleg mot lyfting vestan
:::laugi driv, og styre bivrar;
:::vinden bender høge vonden,
:::vegleg prydd, med gulle slegin.
:::Stive stamnar lét du kløyve
:::Stavang-fjorden radt frau nordan;
:::uppe syntest glo i toppom
:::eld, — du fór mot Danavelde.

:::[''Laug'', væte, vask (sjødriv). — ''Vònd'', kjepp, stong (um masti). — ''Glo'', glime, lòga, straale (av den gyllte kula i toppen paa masti).]

:::'''8.'''
:::Mæle skal eg i stevjamaale
:::meir um korleis gramen køyrde
:::héla bord fraa lunnar haale
:::hestelaust og Vindland gjesta.
:::Aldri høyrde eg konge førde
:::fleire skip til odelen deira;
:::skavlar kjølir harde hyvla, —
:::hard du vindar ikkje sparde.

:::[''Stevjamaal'', bolk av eit kvad (millora tvo stev); stevi i dette kvade hev me ikkje noko att av, utan de skulde vera linune i vers nr. 15 her. — ''Héla bord'', is-lagde eller rimlagde skip. — ''Odelen'', Danmark (og Vindland), som høyrde Magnus til. — ''Skavl'', høg sjø, brot-sjø.]

:::'''9.'''
:::Skjoldung! utjo du med elden
:::avaudn gav og mennom dauden;
:::tjuve-agar! du lét lògen
:::ljome høgt der sør ved Jomsborg.
:::Varde halline ikkje herdest
:::heidne folk i virke breide;
:::byrge menn i trauste borgi
:::bjarte eld gav laage hjarto.

:::[''Utjo'' eller ut jod, skarvefolk, pakk. — ''Avaudn'', avøyding, ulukke. — ''Ljome'' (um elden), lòga.]

:::'''10.'''
:::Vindar skulde sorgir endaa
:::saare faa ved Skotborg-aai;
:::unge gramen frægast frumen
:::fekk seg der med mindre hermagt.
:::Drepne laag i dungar hopa
:::(digre gramen, han gav sigren),
:::høgre voll enn varge-fylgje,
:::vidt-fraa drivi, upp vann klive.

:::[''Varde halline'' o. s. fr., heidningane i den store festningi vaaga ikkje aa verja husi sine. — ''Frume'', gagn, vinning; ''fræg'', vidgjetin, framifraa gjæv.]

:::'''11.'''
:::Susande ved Helganese
:::sør skok ørnen blodut fjørham,
:::der du ovbragd vann som liva
:::uryggt skal medan heimen byggjest.
:::Kvar ei flis av floten deira
:::fekk du kverrsett med di hermagt;
:::jarlen saag seg — du tok sigren —
:::skild ved lande han eige vilde.

:::[''Heimen'', verdi. — ''Kverrsetja'', setja fast («beslaglægge»).]

:::'''12.'''
:::At til diktverk du gjev yrke,
:::Olavs hemnar! lydt eg nemner;
:::blod du rikleg Herjans hækne
:::haukar byd, — no kvæde aukast.
:::Fire odd-el kann du, førar
:::frøkne! paa ein vetter rekne;
:::vita kvar skai visst at heite
:::vel du maa den siger-sæle.

:::[''Olavs hemnar'', Olavs son (soleis ofte, um ikkje de nettupp er tenkt paa nokon hemn). — ''Herjans'' (Odins) ''haukar'', ramnar. — ''No kvæde aukast'' v. s. at skalden no kjem til siste bolken, «aukingi» eller slutten paa kvade.]

:::'''13.'''
:::Illvêrs-elgar hev du, ylving,
:::ógn for gulle! lært aa vaage
:::langt til havs og elles liva
:::live helst under slagne tjelde.
:::Fram deg ber. som kvasse geirfalk
:::flyg. din Visund i lyfting høge;
:::aldri skip under røsleg skjoldung
:::skreid lik deg, min holl-ven frægast!

:::[''Illvêrs-elgar'', skip. — ''Geirfalk'', jagtfalk.— ''Ogn'' (skræmsl) ''for gulle'', ein som er hard med gulle. — ''Slagin'', vaat, «fugtig».]

:::'''14.'''
:::Folk du lét kje i fremste fylking
:::frega um kvar du tok vegen;
:::ei du øgjer, hovding-bøygjar!
:::eld hell malm i vaapen-jalmen.
:::Naar i flokk du herskip fører
:::fram paa hav med gyllte stamnar,
:::rikt de skin som soli reine
:::renn i heid, eller vitar brenner.

:::[''Vite'', «varde».]

:::'''15.'''
:::Druste hirdi di er ordkjend;
:::deg, eg høyrer alle vegnir,
:::folki unner millom mennar
:::mest og attved Gud den næste.

:::[''Drúst'', gild, staseleg.]

:::'''16.'''
:::Skjoldung, yppare gram de aldri
:::etter deg under sol skal frettast!

[[Fil:Slaget_paa_Lyrskogshede.jpg|thumb|center|700px|<center>Halvdan Egedius: '''Slage ved Lyrskogsheidi'''</center>]]

:::'''2. Magnusdraapa'''

:::'''1.'''
:::Fram eg etlar aa føre
:::fraasegn ura gram som bada
:::vaapn, — meg alt er velkjent;
:::vil so mennane tegja.
:::Ikkje var ormbeds øydar
:::elleve vetrar gamall,
:::den gong herren aat hordar
:::her-skip førde fraa Gardar.

:::[''Ormbed'' («orm-seng»), gull.]

:::'''2.'''
:::Ut til ting den unge
:::egg-røynar baud seggjar;
:::herferds-bunad hirdmenn
:::hæve bar aat keipom.
:::Sjøen med héla huven
:::hovdingen skar austan;
:::brimlòge-tynaren beinast
:::bør til Sigtun førde.

:::[''Huv'', botn-bordi i baat eller skip. — ''Brìm-lòge'' («sjø-eld»), gull.]

:::'''3.'''
:::Sveins motmann i Svitjod
:::søkte land, den frøkne;
:::aakavt i son aat Olav
:::austan hjarta fystest.
:::Natt og dag etter drottnen
:::drengir trugne lengta;
:::gramen meinte at mønugt
:::mod i hug skulde duga.

:::[''Aakavt'', ofseleg, «heftigt». — ''Fysast'', lyste, traa. — ''Trugin'', trufast. — ''Mønug'', orrug, frisk, hugheil.]

:::'''4.'''
:::Høge hovding flydde
:::her-kongens rame vreide;
:::gull-hatar stokk for gode
:::gramen vaar or lande.
:::Noreg ''lét'' honom njote
:::nyte konge ei lengi;
:::Svein han fraa sin fars-arv,
:::framkjøm, udan rømde.

:::[''Gull-hatar'' og slikt var vanlege nemningar for kongar, like godt um dei, soleis som Svein, ikkje nettupp var kjende for aa vera romhendte. — ''Røme'', drive (rydja) or rome.]

:::'''5.'''
:::Ordmagt som sterk seg ovra
:::aatte jarle-drottnen;
:::verk vanka paa ordi
:::varge-fagnaren mælte:
:::at i Gonduls grimme
:::gny han vilde under
:::korpe-klo falle, eller
:::kongsstol i Danmark eige.

:::'''6.'''
:::Segja eg skal kor sør-paa
:::med Sogne-drottnen stemnde
:::Visunden, lut til le-bords,
:::lagd med svellande is-krav.
:::Strids-emnaren stamnar
:::styrde mot de breide
:::Jutland; folki fegne
:::fagna der sin konge.

:::[''Lút'', lutande, hallande.]

:::'''7.'''
:::Nyte hovding naadde
:::Noreg og heile Danmark
:::daa aa styre; for drottnen
:::drjugt de auka magti.
:::Ingin annan konge
:::under seg vann, barn-ung,
:::land so vidt; hans velde
:::veikna gjorde ikkje.

:::'''8.'''
:::Vindar minnest at vaapn-rid
:::vann ved Jomsborg kongen
:::sidan, daa han svarte
:::svidde illverksmennar.
:::Bukar braa-snøgt steikte
:::blodig varg drog av glodom;
:::uskirde enne røynde,
:::all-frèk, banen aat hallir.

:::[''Uskirde enne'', udøypte pannur. — ''Banen aat hallir'', elden.]

:::'''9.'''
:::Ved Ré lét rauste konge
:::ramlegt flote-ting halde;
:::valske sverd utfor vide
:::Vestland gramen ròda.

:::[''Valsk'', fraa Valland (Frankrike). — Med ''Vestland'' er truleg meint Vestpommern.]

:::'''10.'''
:::Herdig folke-førar
:::fram skreid med øksi breide,
:::slengde brynjo; sverd-gny
:::sjoga kring horde-drottnen.
:::Hel kløyvde bleike hausar, —
:::hendar baae han spende
:::um skaft; men landi skifte
:::skaparen sjølv i himlom.

:::[''Hel'', namn paa øksi som Magnus hadde etter sin far.]

:::'''11.'''
:::Spurt eg hev de heiter
:::Helganes, der gramen,
:::vidgjetin varge-fødar,
:::vaag-øykir mange snøydde.
:::I kveldingi rygje-kongen
:::klemme bad skjoldar saman;
:::heile haustnatti gjenom
:::heldt han gangande skjold-regn.

:::[''Vaag-øykir'', skip.]

:::'''12.'''
:::Haatt-ram drengje-drottnen
:::drjughendt spjot lét fljuge;
:::eld glødde der oddar
:::alm-skjefte fór mot hjelmar.
:::Jarn flaug tjukt som paa tyrner
:::tindar; beita til endes
:::flote-føraren Neite,
:::fil-hard. ikkje sparde.

:::[Um v. 12 sjaa [[#123|s. 123]].]

:::'''13.'''
:::Snarpe Skaane-gramen
:::skipi med all sin reide
:::fraa bror aat Bjørn lét taka;
:::betre ingin rodde.

:::[''Bjørn'', bror til Svein Ulvsson, var ein namnkjend viking.]

:::'''14.'''
:::Tjodkongen heller hardhendt
:::hemnde sviki paa danom;
:::hugfast fylking-førar
:::Falster-buar lét stupe.
:::Unge hovding aat ørnom
:::upp lødde lik i drjuge
:::haugar; men hirdmenn hjelpte
:::holligt ørne-venen.

:::[''Holligt'', fagnaleg, munaleg.]

:::'''15.'''
:::Paa Fyn fagre merke
:::farga her-kongen blodut,
:::tok att med rett sitt rike;
:::ransverke folk bøtte.
:::Mange minnest kva konge,
:::manndoms-frisk i barmen,
:::frèke ramn til fagnad,
:::fyllte de andre ti-aar.

:::[''Ransverke'', at dei vilde taka rike fraa kong Magnus. — ''Frèk'', storturftig, hækin, graadig.]

:::'''16.'''
:::Aldri under gamle
:::Ymes haus paa tilju
:::skjold-umspent so gòvug
:::skjoldung ung skal treda.

:::[''Ymes haus'', himilen. — ''Paa skjold-umspent tilju'', d.v.s. paa her-skip. — ''Gòvug'', stortøk, gjæv.]

[[Fil:Kong_Hararld_Sigurdsøn_blev_saaret_af_en_pil_i_struben.jpg|thumb|center|700px|<center>Wilhelm Wetlesen: '''Kong Haralds fall i England'''</center>]]

:::'''3. Ervedraapa um Harald Sigurdsson'''

:::'''1.'''
:::Paa Fyn eggjar fraane
:::farga rikjaren, elden
:::fór yvi husi; færre
:::Fyn-byggir vart de synbert.

:::[''Fraan'', skinande, bjart. — ''Rikjar'', raadar, «hersker».]

:::'''2.'''
:::Kongen lét her-sveinar høyre
:::(han som ved Nissaa baae
:::Tyrvings eggjar tvætta)
:::tidend framanfor mannfall:
:::No skreid drake nordan,
:::ny, som drottnen styrde;
:::radt lét til Halland renne
:::ramne-venen stamnen.

:::[''Tyrving'', namn paa Angantyrs sverd.]

:::'''3.'''
:::Glad under gull-hjelm raude
:::gramen dana-skip rudde,
:::ærerik, han som aldri
:::undan fór for geir-jalm.
:::Gull-øydar skaut oddar
:::alt gjenom brynjur paa mennar,
:::skjoldborg sprengdest, song-kor
:::slagfuglar heldt ved liki.

:::'''4.'''
:::Ikkje saklaust fraa snekkja
:::Svein flydde, eg meiner,
:::mann med mod so grunnfast;
:::malm var hard med hjelmar.
:::Folke-tom laut fljote
:::fljot-mælte jute-venens
:::farkost, fyrr han rømde
:::fraa sine drepne hirdmenn.

:::'''5.'''
:::De gjeng i ætti, at Yngve
:::paa Upplandi husi brende;
:::folk fekk finne dei harma
:::fremsten millom mennar.
:::Siger-vinnaren vilde
:::vandt kaksane lyde,
:::fyrr de forde til vaade, —
:::fekk daa reist seg ein galge.

:::[''Gjeng i ætti'' er sagt med tanken paa at Olav Haraldsson gjorde de same (Heimskr. 387-89).]

:::'''6.'''
:::Vreide øydana-øydar
:::aumleg var kje mot raumar;
:::heinir med trugsmaal hegda, —
:::hogvare gjorde deim lògen.

:::[''Aumleg'', veik, «øm». — ''Raumar'', raumarikingar. — ''Heinir'', heidmarkingar. — ''Hegde'', halde att-i, halde maate. — ''Hogvar'', atterhaldin, bljug, stillferdig.]

:::'''7.'''
:::Tunge jarn paa anglar
:::ved Usa kongen freista
:::ulint; verre val-fall
:::vaapn-djerv her ikkje røyner.

:::[''Usa'', elvi Ouse, som fell ut i elvemynne Humber i Nordengland.]

:::'''8.'''
:::Grust ved møte med gramen
:::gòv-heit fløymde sveiten;
:::fram vod merke, paa mode
:::mennar grjot de regnde.
:::Vaapn-tøkt folk, eg tenkjer,
:::tusund-tals der fekk live
:::lata; lukt flaug spjoti
:::lause i manne-hausar.

:::[''Grúst'', storvegjes, ofseleg.]

:::'''9.'''
:::Siger fekk ven aat sygnir,
:::skjold-prud, han som aldri
:::hòpa paa hæl for mennar;
:::her gjekk fiknaleg leiken.
:::Æk fekk ingin taka;
:::undan jarlar dunde —
:::mennar hev i minne
:::morgon denne — til borgi.

:::[''Sygnir'', sogningar. — ''Hòpa'', attre seg, vike attlengjes. — ''Fiknaleg'', lysteleg, etter ynskje. — ''Æk'', upphald, kvild.]

:::'''9.'''
:::Uppgonge baud Yngve,
:::ærerik, med her-flokk
:::faament, han som i heimen
:::her aldri seg ira.
:::Men til mots ei stridsmagt
:::mangment sunnantil England
:::fór mot herførar dyre, —
:::funnost so dei paa stundi.

:::[''Ire seg'', ottast, kvide seg.]

:::'''10.'''
:::Kongens stupmod i strenge
:::staal-el gjorde at aal-beds
:::øydar ikkje bide
:::alderdomen skulde, —
:::han som, naar uspart paa øyken
:::arge aat gygri han farga
:::mulen, seg i malm-rid
:::meinhard ikkje sparde.

:::[''Stupmod'', forvaagalt, vyrdlaust mod.— ''Aal-bed'' sjaa «ormbed» [[#127|s. 127]]). — ''Øyken aat gygri'', ulven.]

:::'''11.'''
:::Høg-reist brjoste hugstor
:::hovding bar i ovsterk
:::hjelm-storm (kongens hjarta
:::gjæve ikkje bivra) —
:::der hættne herse-drottnen,
:::han som rikjarar vikte,
:::heren saag med sverde
:::snøgt stridsmennar hogge.

:::[''Hættin'', vaagall, modig.]

:::'''12.'''
:::Ikkje vart øydin daude
:::agande konge lagi
:::(røvar-grusten gauve
:::gull-prydd odd ikkje skydde);
:::heller alle mæte
:::mildings hermenn vilde
:::falle no med sin førar
:::frøkne, enn grid dei søkte.

:::[''Øydin'', audsleg, einsleg (med tanken paa de som er sagt etterpaa, at so mange fall med Harald). — ''Grust'' eller ''gruste'', tugtemeister; ''gauv'', røsleg, staut, gild. (Segni veit og aa fortelja de, at Heming, han som de er sagt skaut Harald, hadde gull-vavde pilir).]

:::'''13.'''
:::Vidt fór um ylving orde,
:::ovleg vart han lova,
:::han som or Nid nordan
:::nøytug herskip støytte.

:::[''Nøytug'', driftig, hæv, dugande.]

:::'''14.'''
:::Meg er myrkt aa øygne
:::mann so daadstor annan;
:::i vide heim ikkje skodar
:::skalden ramn-fødar jamnhæv.
:::Orrugt hjarta ervde
:::ovraust milding; i gildskap
:::ingin yvigangs hovding
:::evlde med honom tevle.

:::[Med ''skalden'' meiner Arnor her seg sjølv. — ''Yvigangs'', framifraa, som gjeng yvi andre. — ''Evle'', orke.]

:::'''15.'''
:::Hugfaste Harald seg visste
:::hævast mot kvar den gjæving
:::under Midgard; til enden
:::ære slik han naut bera.

:::[''Midgard'', borg-garden utan-kring mannaheimen (laga av augnebrunine paa Yme).]

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norsk]]
[[Kategori:Rasmus J. Flo]]
[[Kategori:Dróttkvæði og Rímur]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 2. aug. 2022 kl. 16:44
Linje 76:		Linje 76:
	:::drygnad mest, til himlen brester!		:::drygnad mest, til himlen brester!

−	:::<font color=DarkSlateGrey>[''Jutlands konge'', Magnus (paa same maaten kalla ''~~Skaanw~~-gramen'' o. a.); dei vanlege nemningane elles for Noregs konge er slike som ''horde-drottnen, trønde-gramen, egde-kongen'' o. m. fl.]</font color=DarkSlateGrey>	+	:::<font color=DarkSlateGrey>[''Jutlands konge'', Magnus (paa same maaten kalla ''Skaane-gramen'' o. a.); dei vanlege nemningane elles for Noregs konge er slike som ''horde-drottnen, trønde-gramen, egde-kongen'' o. m. fl.]</font color=DarkSlateGrey>

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 19. mar. 2013 kl. 06:56
Linje 49:		Linje 49:
	:::þél harðara sparðan.		:::þél harðara sparðan.

−	:::<font color=DarkSlateGrey>[''Dörr'', spjot. — ''Harri'', herre. — ''Drjugspakr'', dugleg klok, «haatt-ram». — ''Af þrekt'' med kraft, «drjughendt». — ''Lét-at'', lét ikkje. — ''Hilmir'', styrar. — ''Hneiti(r)'', namn paa de sverde som Olav, far aat Magnus, hadde aatt. — ''Högna veðr i gögnum'', igjenom (i heile) Hogne-vêre (vaapn-ridi, ~~„«beita»~~). — ''Þyrnir'', tyrner, klunger. — ''Þél harðara'', hardare enn fil.]</font color=DarkSlateGrey>	+	:::<font color=DarkSlateGrey>[''Dörr'', spjot. — ''Harri'', herre. — ''Drjugspakr'', dugleg klok, «haatt-ram». — ''Af þrekt'' med kraft, «drjughendt». — ''Lét-at'', lét ikkje. — ''Hilmir'', styrar. — ''Hneiti(r)'', namn paa de sverde som Olav, far aat Magnus, hadde aatt. — ''Högna veðr i gögnum'', igjenom (i heile) Hogne-vêre (vaapn-ridi, «beita»). — ''Þyrnir'', tyrner, klunger. — ''Þél harðara'', hardare enn fil.]</font color=DarkSlateGrey>

@@ Linje 33: / Linje 33: @@
 Arnor Jarlaskald var, som fyrr nemnt [[Eldre islendske hirdskaldar|(s. 105)]], son til skalden Tord Kolbeinsson og Odny ØykyndiL Sitt tilnamn hev han fraa de at han heldt seg mykje hjaa Orknøy-jarlane Rognvald Bruseson og Torfinn Sigurdsson, var gift inn i ætti deira, og hev dikta kvæde um deim baae. De eine, ''Torfinnsdraapa'' (eit ervekvad), er av deim som de er etterleivt mykje av, ei 20 heile og halve vers (av deim eit i Heimskr. s. 346). Men hans mest namngjetne kvad, og best gøymt, er hans lovkvad til Magnus den gode, som etter sitt versemaal er kalla ''Rynhenda''. Um korleis de gjekk til, daa han førde fram dette kvad, lyder sogo soleis:
-<blockquote>«De var ein gong at kongane sat i halli ved matbordi nord i Kaupangen (Nidaros); daa var Arnor Jarlaskald komin der til byen. Han hadde gjort eit kvad um kvar av kongane. Og ein dag, daa Arnor brædde skipe sitt, kom de sendemennar fraa kongane og bad honom koma og føre fram kvadi. Han gjekk med de same, og vaska ikkje av seg tjøro, og daa han kom til halli, sa han til, dørvakti: «Gjev rom for kongeskalden!» Han gjekk fram for deim og helsa: «heil, landsherrar baae!» Kong Harald mælte: «Kven skal du fyrst kveda for?» «For den yngste,» svarar han. «Kvifor fyrst for honom?» spurde kongen. «Herre!» sagde Arnor, «so er sagt, at ungdomen er braalynd.» Der-etter sagde han fram kvæde, og nemnde fyrst um jarlane vestan-havs, og sidan kvad han um sine ferdir, og daa sagde Harald til kong Magnus: «Kvifor sitja her og høyre paa dette kvade um jarlane vest i øyane?» «Lat oss vente, frende,» sagde Magnus, «so tenkjer eg du skal ikkje segja eg er for lite rosa, naar kvade er slutt.» — — Etter han var komin til enden med denne draapa, tok Arnor straks paa med kvade til Harald; de heiter ''Blaagagladraapa'', og er eit godt kvad. Og daa denne draapa var fram-førd, vart Harald spurd, kva kvad han tykte var best. Han svarar: «Stor skilnad er de aa sjaa paa desse kvadi: kvade til meg vil snart vera gløymt; men draapa til Magnus kjem til aa lyde so lengi nordlandi er bygde.» Kong Harald gav Arnor eit gull-lagt spjot, og Magnus for de fyrste ein gullring. Arnor drog ringen paa spjot-falen, og mælte, i di han gjekk ut aat døri: «Høgt skal ein bera dei tvo konge- gaavune.» Daa sagde kong Harald: «Kom soleis til Noreg næste gongen, at du hev kvæde aa føre meg.» Arnor lova at han skulde yrkje ervedraape um honom, um han livde lenger enn kong Harald. Kong Magnus gav sidan Arnor ein knarr, med farm, og vart hans hjartans ven.»</blockquote>
+<blockquote>«De var ein gong at kongane sat i halli ved matbordi nord i Kaupangen (Nidaros); daa var Arnor Jarlaskald komin der til byen. Han hadde gjort eit kvad um kvar av kongane. Og ein dag, daa Arnor brædde skipe sitt, kom de sendemennar fraa kongane og bad honom koma og føre fram kvadi. Han gjekk med de same, og vaska ikkje av seg tjøro, og daa han kom til halli, sa han til dørvakti: «Gjev rom for kongeskalden!» Han gjekk fram for deim og helsa: «heil, landsherrar baae!» Kong Harald mælte: «Kven skal du fyrst kveda for?» «For den yngste,» svarar han. «Kvifor fyrst for honom?» spurde kongen. «Herre!» sagde Arnor, «so er sagt, at ungdomen er braalynd.» Der-etter sagde han fram kvæde, og nemnde fyrst um jarlane vestan-havs, og sidan kvad han um sine ferdir, og daa sagde Harald til kong Magnus: «Kvifor sitja her og høyre paa dette kvade um jarlane vest i øyane?» «Lat oss vente, frende,» sagde Magnus, «so tenkjer eg du skal ikkje segja eg er for lite rosa, naar kvade er slutt.» — — Etter han var komin til enden med denne draapa, tok Arnor straks paa med kvade til Harald; de heiter ''Blaagagladraapa'', og er eit godt kvad. Og daa denne draapa var fram-førd, vart Harald spurd, kva kvad han tykte var best. Han svarar: «Stor skilnad er de aa sjaa paa desse kvadi: kvade til meg vil snart vera gløymt; men draapa til Magnus kjem til aa lyde so lengi nordlandi er bygde.» Kong Harald gav Arnor eit gull-lagt spjot, og Magnus for de fyrste ein gullring. Arnor drog ringen paa spjot-falen, og mælte, i di han gjekk ut aat døri: «Høgt skal ein bera dei tvo konge- gaavune.» Daa sagde kong Harald: «Kom soleis til Noreg næste gongen, at du hev kvæde aa føre meg.» Arnor lova at han skulde yrkje ervedraape um honom, um han livde lenger enn kong Harald. Kong Magnus gav sidan Arnor ein knarr, med farm, og vart hans hjartans ven.»</blockquote>
 Harald fekk rett i sin spaadom um Blaagagladraapa, men dess-verre ikkje heilt rett i spaadomen um kvæde til kong Magnus. Soleis av de upptake som de her er sagt at kvade byrja med, er de no att berre 2 linepar. Heller ikkje hovudluten av kvade hev me heil, kanskje ikkje stort meir enn halv, eller visst nok ikkje meir enn helvti av heile kvade, endaa de er leivt so mykje som 16-17 vers. Kor som er, fær me trøste oss med at me hev vel de beste av kvade gøymt.