Chronica Regum Manniae - Del 2 - Revisjonshistorikk

Carsten på 28. mai 2020 kl. 12:08

2020-05-28T12:08:27Z

Knut på 12. mar. 2020 kl. 19:46

2020-03-12T19:46:41Z

Knut på 12. mar. 2020 kl. 19:36

2020-03-12T19:36:11Z

Vis endringer

Knut på 12. mar. 2020 kl. 10:21

2020-03-12T10:21:35Z

Knut på 11. mar. 2020 kl. 11:51

2020-03-11T11:51:47Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 13:01

2020-03-02T13:01:58Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:58

2020-03-02T12:58:06Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:04

2020-03-02T12:04:31Z

Carsten: Chronica Regum Manniae - Del 2

2018-08-02T15:06:11Z

Chronica Regum Manniae - Del 2

Vis endringer

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 28. mai 2020 kl. 12:08
Linje 8:		Linje 8:


−	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''	+	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''[[Fil:Reprint Add.jpg\|right\|210px\|link=https://heimskringla.no/wiki/Heimskringla_Reprint]][[Fil:Chronica Regum Manniæ cover.jpg\|thumb\|200px\|link=https://www.bod.dk/bogshop/chronica-regum-manniae-et-insularum-rage-knut-9788743015437\| <center>Knut Rage: '''Chronica Regum Manniæ et Insularum''' <br>'''[[Heimskringla Reprint]]'''</center>]]

	'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''		'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''

@@ Linje 262: / Linje 262: @@
 På Man vart det funne ein stad der munkane kunne leva utan å bli forstyrra av omverda. Det kom i stand etter at abbed Ivo av Furness kom til Man etter ein invitasjon frå kong Olav I, som gjerne ville ha abbedens råd vedkomande valet av ny biskop for Man og Suderøyane. Det var under dette besøket at kong Olav gav vekk land heilt sør på øya, på staden som vart kalla Rushen. Klosteret som vart bygd her låg under moderhuset Furness, og var opphavleg ein del av Savigny-ordenen før den vart innlemma i Cistercienserordenen i løpet av 1147-1148.
-[[Fil:Modell av Abbey Rushen.jpg|thumb|Tekst. Foto: Knut Rage, Wikimedia Commons.]] Dei første munkane på Abbey Rushen kom til Man frå Furness Abbey, men seinare vart munkane rekruttert lokalt. Abbeden fekk ein viktig maktposisjon på Man, med stor politisk og økonomisk makt. I tillegg til jorda som vart gjeve til klosteret frå kong Olav I, vart Rushen Abbey etter kvart sitjande med ein ganske stor landeigedom. Jorda vart utnytta gjennom gardar, såkalla ''granges'', der lekbrør og leigehjelp arbeidde. Eit intensivt jordbruk var ein føresetnad for det relativt store samfunnet som klosteret utgjorde. Med desse landområda, som vart gjeve som gåver, følgde beitemarker, fiske og utvinning av metall som samanlagt bidrog til klosteret sin rike økonomi. På 1400-talet tok klosteret til å leiga ut jordbruksområda til fastbuande leigetakarar. Sauehald var ein viktig del av økonomien på Man.
+[[Fil:Modell av Abbey Rushen.jpg|thumb|Modell av Abbey Rushen. Foto: Knut Rage.]] Dei første munkane på Abbey Rushen kom til Man frå Furness Abbey, men seinare vart munkane rekruttert lokalt. Abbeden fekk ein viktig maktposisjon på Man, med stor politisk og økonomisk makt. I tillegg til jorda som vart gjeve til klosteret frå kong Olav I, vart Rushen Abbey etter kvart sitjande med ein ganske stor landeigedom. Jorda vart utnytta gjennom gardar, såkalla ''granges'', der lekbrør og leigehjelp arbeidde. Eit intensivt jordbruk var ein føresetnad for det relativt store samfunnet som klosteret utgjorde. Med desse landområda, som vart gjeve som gåver, følgde beitemarker, fiske og utvinning av metall som samanlagt bidrog til klosteret sin rike økonomi. På 1400-talet tok klosteret til å leiga ut jordbruksområda til fastbuande leigetakarar. Sauehald var ein viktig del av økonomien på Man.
 Dei første bygningane vart truleg bygd i tre, og erstatta av stein på eit seinare tidspunkt. Det var munkar og lekbrør som stod for bygginga, i tillegg til sine daglege pliktar. Dei brukte lokal kalkstein av god kvalitet til dei fleste bygningane, og spedde på med raud og gul sandstein importert frå England til dekorering. Ved fullføringa fekk steinmurane eit lag gips, og somme stader måling for å framheva dei dekorative mønstra. Tårnet på den krossforma kyrkja vart truleg ikkje bygd før på 1500-talet.

@@ Linje 130: / Linje 130: @@
 Runene er stort sett rissa inn på kanten av krossane, nedanfrå og opp. I eitt tilfelle er inskripsjonen rissa inn på baksida, i fem andre tilfelle i fronten. På Thurith-krossen i Kirk Onchan er det runer på begge sider, der ein finn namnet "Jesu Krist".
-[[Fil:Unusual headstone, Kirk Michael, Isle of Man - geograph.org.uk - 251387.jpg|thumb|Denne gravsteinen, eller minnesteinen, i Kirk Michael soknekyrkje fortel si eiga historie om den historiske kontinuiteten på Man. Steinen, som er datert 1699, er laga av ein eldre steinkross, anten keltisk eller norrøn, ca. 700-talet til 1100-talet. Her finst også restar av ei runeinnskrift. Foto: Kevin Rothwell, Wikimedia Commons.]]Kring sytti krossar frå denne perioden (dvs. 1000- og 1100-talet) er kjende i dag, og av dei har halvparten inskripsjoner. Truleg må det ha ekstistert langt fleire steinar, ein stad over eitt hundre er vel ikkje å ta for hardt i. Høgda varierer, frå omlag fire meter for den høgaste steinen til under ein meter for den minste.  Mange av desse steinane eksisterer i dag berre som fragment. Det er heller ingen, bortsett frå ein, som i dag står på sin opphavlege plass. Mykje tyder på at dei har vore plasserte på soklar av flate steinar som har vore stabile nok til å gje dei stabilitet. Ein finn desse minnesteinane stort sett over heile Man, bortsett frå i Arbory.
+[[Fil:Braddan 138.jpg|thumb|Denne steinen er funne i kyrkja i Braddan. Inskripsjonen består av kortkvistruner og er datert til andre halvparten av 900-tallet. Latinsk translitterasjon: ... ...(n) roskitil : uilti : i : triku : aiþsoara : siin Norrøn avskrift: ... [e]n Hrossketill vélti í tryggu eiðsvara sinn. Norsk omsetjing: «... men Roskjetil forrådte troen til sin edsvorne forbundsfelle.» (Foto: Knut Rage)]]Kring sytti krossar frå denne perioden (dvs. 1000- og 1100-talet) er kjende i dag, og av dei har halvparten inskripsjoner. Truleg må det ha ekstistert langt fleire steinar, ein stad over eitt hundre er vel ikkje å ta for hardt i. Høgda varierer, frå omlag fire meter for den høgaste steinen til under ein meter for den minste.  Mange av desse steinane eksisterer i dag berre som fragment. Det er heller ingen, bortsett frå ein, som i dag står på sin opphavlege plass. Mykje tyder på at dei har vore plasserte på soklar av flate steinar som har vore stabile nok til å gje dei stabilitet. Ein finn desse minnesteinane stort sett over heile Man, bortsett frå i Arbory.
 Som nemnd er ornamentikken norrøn, henta frå Noreg, Danmark og Sverige, men det er også innslag av samtidig ornamentikk etter nord-engelsk, skotsk og irsk mønster. Det ser ut som det har ein reint dekorativ hensikt, med snodde, intrikate mønstre, kanskje med dyremotiv. Andre mønstre har ein tydeleg kristen eller heidensk norrøn symbolikk. Til dømes ser me ryttarar, som mogleg er meint på visa krigarar i eit liv etter døden, på veg til det heidenske Valhall.

@@ Linje 130: / Linje 130: @@
 Runene er stort sett rissa inn på kanten av krossane, nedanfrå og opp. I eitt tilfelle er inskripsjonen rissa inn på baksida, i fem andre tilfelle i fronten. På Thurith-krossen i Kirk Onchan er det runer på begge sider, der ein finn namnet "Jesu Krist".
-[[Fil:Unusual headstone, Kirk Michael, Isle of Man - geograph.org.uk - 251387.jpg|thumb|Denne gravsteinen, eller minnesteinen, i Kirk Michael soknekyrkje fortel si eiga historie om den historiske kontinuiteten på Man. Steinen, som er datert 1699, er laga av ein eldre steinkross, anten keltisk eller norrøn, ca. 700-talet til 1100-talet. Her finst også restar av ei runeinnskrift. Henta frå Cumming, J. G.: The runic and other monumental remains of the isle of Man. Douglas, 1857.]] Kring sytti krossar frå denne perioden (dvs. 1000- og 1100-talet) er kjende i dag, og av dei har halvparten inskripsjoner. Truleg må det ha ekstistert langt fleire steinar, ein stad over eitt hundre er vel ikkje å ta for hardt i. Høgda varierer, frå omlag fire meter for den høgaste steinen til under ein meter for den minste.  Mange av desse steinane eksisterer i dag berre som fragment. Det er heller ingen, bortsett frå ein, som i dag står på sin opphavlege plass. Mykje tyder på at dei har vore plasserte på soklar av flate steinar som har vore stabile nok til å gje dei stabilitet. Ein finn desse minnesteinane stort sett over heile Man, bortsett frå i Arbory.
+[[Fil:Unusual headstone, Kirk Michael, Isle of Man - geograph.org.uk - 251387.jpg|thumb|Denne gravsteinen, eller minnesteinen, i Kirk Michael soknekyrkje fortel si eiga historie om den historiske kontinuiteten på Man. Steinen, som er datert 1699, er laga av ein eldre steinkross, anten keltisk eller norrøn, ca. 700-talet til 1100-talet. Her finst også restar av ei runeinnskrift. Foto: Kevin Rothwell, Wikimedia Commons.]]Kring sytti krossar frå denne perioden (dvs. 1000- og 1100-talet) er kjende i dag, og av dei har halvparten inskripsjoner. Truleg må det ha ekstistert langt fleire steinar, ein stad over eitt hundre er vel ikkje å ta for hardt i. Høgda varierer, frå omlag fire meter for den høgaste steinen til under ein meter for den minste.  Mange av desse steinane eksisterer i dag berre som fragment. Det er heller ingen, bortsett frå ein, som i dag står på sin opphavlege plass. Mykje tyder på at dei har vore plasserte på soklar av flate steinar som har vore stabile nok til å gje dei stabilitet. Ein finn desse minnesteinane stort sett over heile Man, bortsett frå i Arbory.
 Som nemnd er ornamentikken norrøn, henta frå Noreg, Danmark og Sverige, men det er også innslag av samtidig ornamentikk etter nord-engelsk, skotsk og irsk mønster. Det ser ut som det har ein reint dekorativ hensikt, med snodde, intrikate mønstre, kanskje med dyremotiv. Andre mønstre har ein tydeleg kristen eller heidensk norrøn symbolikk. Til dømes ser me ryttarar, som mogleg er meint på visa krigarar i eit liv etter døden, på veg til det heidenske Valhall.

@@ Linje 122: / Linje 122: @@
 Det spesielle med dei norrøne krossane i vesterveg er den rike ornamentikken, som byggjer vidare på norrøn kultur og tradisjon og er full av gamle heidenske symboler.
-Som me har sett av gravfunna på Man er overgangen frå heidendom til kristendom vanskeleg å spora. Det har vore flytande og uklåre grenser. Av gravskikkene meiner ein å tru at kristendommen vart den dominerande, for ikke å seia einaste, religion for den norrøne befolkninga i alle høve frå før 1050. Ei stor samling minnesteinar, konsentrert på det vesle området som Man utgjer, gir oss eit unikt innblikk i overgangen til kristendommen. Steinstøttane på Man er faktisk det første fysiske provet for overgangen til kristendommen i heile det norrøne kulturområdet<ref>Wilson, s. 57</ref>, Noreg innbefatta, og gjennom ikonografien får me eit unikt innblikk i den tankeverda som desse første kristne norrøne menneska levde med. Dei tok utan vidare mykje av sin gamle heidendom og alle dens referansar med seg inn i si nye religiøse forestillingsverd.
+Som me har sett av gravfunna på Man er overgangen frå heidendom til kristendom vanskeleg å spora. Det har vore flytande og uklåre grenser. Av gravskikkene meiner ein å tru at kristendommen vart den dominerande, for ikkje å seia einaste, religion for den norrøne befolkninga i alle høve frå før 1050. Ei stor samling minnesteinar, konsentrert på det vesle området som Man utgjer, gir oss eit unikt innblikk i overgangen til kristendommen. Steinstøttene på Man er faktisk det første fysiske provet for overgangen til kristendommen i heile det norrøne kulturområdet<ref>Wilson, s. 57</ref>, Noreg innbefatta, og gjennom ikonografien får me eit unikt innblikk i den tankeverda som desse første kristne norrøne menneska levde med. Dei tok utan vidare mykje av sin gamle heidendom og alle dens referansar med seg inn i si nye religiøse forestillingsverd.
 Derimot kjenner me lite til deira religiøse praksis før overgangen til kristendommen. Det finst ikkje spor av til dømes hov eller horg på Man. Det har sjølvsagt samanheng med at deira tid som "reindyrka norrøne heidningar" på Man var relativt kort. Me veit heller ingenting om korleis liva deira var berørt av møtet med, og overgangen til, kristendommen. Det einaste ein veit er at gravferdsskikkane deira endra seg. Skikken med gravhauger tok raskt slutt, og som me ser demonstrert med grava til The Pagan Lady er det til og med umogleg å seia om dei gravlagde er kristne eller heidenske.
-Sjølv om det i vikingtida var skikk å reisa ein påle eller stokk på toppen av ein gravhaug, som på Balleteare, var det mindre vanleg med steinstøttar i vikingtid. I vesterveg såg dei kristne graver med steinkrossar. På Man tok dei til med å hogga krossar i lokal stein, grå skifer eller leirstein. Steinane vart ornamentert på begge sider og ofte også på sidene, og nytta som gravsteiner eller minnesteinar for avdøde. Krossforma var den mest nytta, men ikkje alltid. Ein kan jo tenkja seg at krossen vart nytta nettopp for å understreka at den avdøde og vedkommande sin familie var kristne. Ornamentikken kan variera frå kunstnar til kunstnar, men har i alle høve sine røter i Skandinavia. I dei tilfellene der det er nytta skrift på steinane, er det med to unnatak runer og norrønt språk som er brukt, i norsk variant. Det er ikkje funne spor av fargar på steinane, men det er likevel mogleg at raudt og svart kan ha vore nytta, kanskje også andre fargar. Ornamentikken har klåre referanser til nordisk norrøn ornamentikk. Ut frå desse kan ein våga seg på datering av periode for når dei vart laga, eller ein tilnærma identifikasjon av kunstnarar.
+Sjølv om det i vikingtida var skikk å reisa ein påle eller stokk på toppen av ein gravhaug, som på Balleteare, var det mindre vanleg med steinstøtter i vikingtid. I vesterveg såg dei kristne graver med steinkrossar. På Man tok dei til med å hogga krossar i lokal stein, grå skifer eller leirstein. Steinane vart ornamentert på begge sider og ofte også på sidene, og nytta som gravsteiner eller minnesteinar for avdøde. Krossforma var den mest nytta, men ikkje alltid. Ein kan jo tenkja seg at krossen vart nytta nettopp for å understreka at den avdøde og vedkommande sin familie var kristne. Ornamentikken kan variera frå kunstnar til kunstnar, men har i alle høve sine røter i Skandinavia. I dei tilfellene der det er nytta skrift på steinane, er det med to unnatak runer og norrønt språk som er brukt, i norsk variant. Det er ikkje funne spor av fargar på steinane, men det er likevel mogleg at raudt og svart kan ha vore nytta, kanskje også andre fargar. Ornamentikken har klåre referanser til nordisk norrøn ornamentikk. Ut frå desse kan ein våga seg på datering av periode for når dei vart laga, eller ein tilnærma identifikasjon av kunstnarar.
 Runene er stort sett rissa inn på kanten av krossane, nedanfrå og opp. I eitt tilfelle er inskripsjonen rissa inn på baksida, i fem andre tilfelle i fronten. På Thurith-krossen i Kirk Onchan er det runer på begge sider, der ein finn namnet "Jesu Krist".
@@ Linje 134: / Linje 134: @@
 Som nemnd er ornamentikken norrøn, henta frå Noreg, Danmark og Sverige, men det er også innslag av samtidig ornamentikk etter nord-engelsk, skotsk og irsk mønster. Det ser ut som det har ein reint dekorativ hensikt, med snodde, intrikate mønstre, kanskje med dyremotiv. Andre mønstre har ein tydeleg kristen eller heidensk norrøn symbolikk. Til dømes ser me ryttarar, som mogleg er meint på visa krigarar i eit liv etter døden, på veg til det heidenske Valhall.
-[[File:Norse memorial crosses in Braddan Church Yard.png|thumb|Krossar frå kyrkjegarden på Braddan. Her finn ein det mest gjennomførte innslaget av mammenstilen. Henta frå Cumming, J. G.: The runic and other monumental remains of the isle of Man. Douglas, 1857.]] Wilson<ref>s. Wilson, s. 62</ref> deler steinstøttane på Man inn i fire nordiske stilartar: 1) Borrestilen, som den mest dominerande stilen på Man, i Skandinavia datert til perioden ca. 890-960, 2) den meir sjeldne jellingestilen ca. 910-960, 3) mammenstilen med dyreornamentikk og endeleg 4) ringerikestilen, begge frå ca midt på 1000-talet.
+[[File:Norse memorial crosses in Braddan Church Yard.png|thumb|Krossar frå kyrkjegarden på Braddan. Her finn ein det mest gjennomførte innslaget av mammenstilen. Henta frå Cumming, J. G.: The runic and other monumental remains of the isle of Man. Douglas, 1857.]] Wilson<ref>s. Wilson, s. 62</ref> deler steinstøttene på Man inn i fire nordiske stilartar: 1) Borrestilen, som den mest dominerande stilen på Man, i Skandinavia datert til perioden ca. 890-960, 2) den meir sjeldne jellingestilen ca. 910-960, 3) mammenstilen med dyreornamentikk og endeleg 4) ringerikestilen, begge frå ca midt på 1000-talet.
-*[[File:Haithabu Gewandfibel Borrestil.JPG|thumb|Bronseobjekt i typisk borrestil, funne i Hedeby. Foto: Wikimedia Commons.]] ''Borrestilen'' er den eldste kjende norrøne stilarten på dei britiske øyane og pregar utskjæringar på steinskulpturar på Man, som på korsplata med runeinskripsjoner frå Kirk Michael og Gosforth-krossen i Cumbria. I Noreg følgde borrestilen den eldre osebergstilen, frå ca. 850 til siste halvdelen av 900-talet. Namnet kjem frå skipsgrava i Borre i Vestfold, der det vart funne ein del mindre seletøy i bronse. Stilen er prega av stilisering og er dokumentert gjennom mindre metallarbeider som stort sett er gjort som filigransarneid, det vil seia forsiring med tråder (frå latin ''filum'') som er bøygde eller vridde fast. Hovudmotivet er ringkjeder, eit bandmotiv der to bandflettinger er lagt over kvarandre. Resultatet er langt meir komplekst enn vanleg bandfletting. Dei ringforma mønstra består av geometriske figurar i kjeder med knutar og sløyfer av band i kraftig relieff. Desse ringkjedemotiva omsluttar symmetriske biletflater med figurar som blir sett forfra. Eit anna motiv er kringleløkke, brukt anten åleine eller parvis. Dyrefigurane i stilen opptrer i to variantar. Den eine består av gripedyr på fire bein med eit hundeliknande hovud sett forfra og med ein forvridd, bandforma kropp. Den andre består av nærarst naturalistiske dyr som er sett i profil og med gripeklør. Hovudet er vendt bakover med nakketopp og lårspiral. Ytterlegare eit motiv er det maskeliknande «Borrehovudet», prega av runde auger og halvrunde øyrer, og eit trekantforma fjes som kan minna om eit kattehovud. Kroppen som strekkjer seg etter hovudet er forma av band. Motivet med dei forvridde, plastisk utforma gripedyra ser ut til ha ein viss slektskap med den delvis samtidige Jellingestilen i Danmark.
+*[[File:Haithabu Gewandfibel Borrestil.JPG|thumb|Bronseobjekt i typisk borrestil, funne i Hedeby. Foto: Wikimedia Commons.]] ''Borrestilen'' er den eldste kjende norrøne stilarten på dei britiske øyane og pregar utskjæringar på steinskulpturar på Man, som på korsplata med runeinskripsjoner frå Kirk Michael og Gosforth-krossen i Cumbria. I Noreg følgde borrestilen den eldre osebergstilen, frå ca. 850 til siste halvdelen av 900-talet. Namnet kjem frå skipsgrava i Borre i Vestfold, der det vart funne ein del mindre seletøy i bronse. Stilen er prega av stilisering og er dokumentert gjennom mindre metallarbeider som stort sett er gjort som filigransarneid, det vil seia forsiring med tråder (frå latin ''filum'') som er bøygde eller vridde fast. Hovudmotivet er ringkjeder, eit bandmotiv der to bandflettinger er lagt over kvarandre. Resultatet er langt meir komplekst enn vanleg bandfletting. Dei ringforma mønstra består av geometriske figurar i kjeder med knutar og sløyfer av band i kraftig relieff. Desse ringkjedemotiva omsluttar symmetriske biletflater med figurar som blir sett forfra. Eit anna motiv er kringleløkke, brukt anten åleine eller parvis. Dyrefigurane i stilen opptrer i to variantar. Den eine består av gripedyr på fire bein med eit hundeliknande hovud sett forfra og med ein forvridd, bandforma kropp. Den andre består av nærarst naturalistiske dyr som er sett i profil og med gripeklør. Hovudet er vendt bakover med nakketopp og lårspiral. Ytterlegare eit motiv er det maskeliknande «Borrehovudet», prega av runde auger og halvrunde øyrer, og eit trekantforma fjes som kan minna om eit kattehovud. Kroppen som strekkjer seg etter hovudet er forma av band. Motivet med dei forvridde, plastisk utforma gripedyra ser ut til ha ein viss slektskap med den delvis samtidige jellingestilen i Danmark.
 *Dyreornamentikken i ''jellingestilen'', oppkalt etter eit lite sølvbeger som vart funne på Nordhögen i Jelling, Danmark, var populær i vikingtida ca. 875-950. Karakteristisk for jellingestilen er bandforma, fletta eller tverrstrekte dyrekroppar. Det tidlegast kjende dømet i Noreg er utskjæringer på ein seng- eller teltstolpe i Gokstad i Noreg datert til 895-896. På Man opptrer denne stilen svært sjeldan i reindyrka form.
-*Heller ikkje ''mammenstilen'' (frå gravfunn datert til vikingtid ved landsbyen Mammen øst for Viborg i Jylland i Danmark) gjer seg gjeldande i større grad på Man. I denne stilarten er dyr meir realistisk framstilt, men det mest interessante er likevel at at planter for første gong blir trekt inn som motiv. På Man kan ein best sjå eit døme på mammenstilen på krossar funne på kyrkjegarden i Braddan.
+*Heller ikkje ''mammenstilen'' (frå gravfunn datert til vikingtid ved landsbyen Mammen øst for Viborg i Jylland i Danmark) gjer seg gjeldande i større grad på Man. I denne stilarten er dyr meir realistisk framstilt, men det mest interessante er likevel at planter for første gong blir trekt inn som motiv. På Man kan ein best sjå eit døme på mammenstilen på krossar funne på kyrkjegarden i Braddan.
 *''Ringerikestilen'' kom først i kristen mellomalder, ca. 1000-1050, og har namnet sitt frå dyre- og planteornamentikk på runesteinar frå Ringerike i Noreg. Ein kan kanskje seia det slik at det var ei vidareføring av den danske jellingestilen. Det karakteristiske for denne stilen er at motivet ofte krinsar kring eit stort dyr, som er kransa av uttrekte vimplar med innrulla spiss eller bladflik og med spiralar med samanføyde element. Ulike formar for krossar byrjar å opptre før første gongen i norrøn kunst, og er tydeleg påverka av element frå både germanske og britiske stilartar. Dette er den kristne norrøne kunsten.

@@ Linje 63: / Linje 63: @@
 I 1946 vart ei grav på Ballateare i Jurby avdekka, datert truleg frå 900- eller 1000-talet. Her fann arkeologane skjelettet av ei ung kvinne. Bakhovudet hennar var knust med eit slag frå eit skarpt våpen. Det ser ut til at kvinna har vore ofra gjennom eit rituale, noko som var relativt sjeldan i vikingane sin kultur, og elles ukjend på dei britiske øyar<ref> Wilson, s. 29</ref>. Kanskje kan ein tenkja seg dyreofra i grava på Balladole som eit ledd i dei same ritualane<ref>Wilson, s. 29</ref>. Skjelettet av kvinna var sterkt fragmentert, ho var truleg mellom 20 og 30 år gammal. Saman med henne var også kremerte restar av dyr (okse, hest, sau og hund).
-Tankane går straks til Ibn Fadlans skildring, ein arabisk reisande, kronikør og forfattar som levde på 900-talet. For oss er hans beretning om møtet med norrøne vikingar ved elva Volga av interesse. Skildringa er datert til året 922 og er den einaste samtidige augnevitneskildringa me har frå ei viking-gravferd. Forteljinga er svært detaljert, så eg held meg eit samandrag av teksten<ref>Brøndsted, s. 260</ref>:
+Tankane går straks til Ibn Fadlans skildring, ein arabisk reisande, kronikør og forfattar som levde på 900-talet. For oss er hans beretning om møtet med norrøne vikingar ved elva Volga av interesse. Skildringa er datert til året 922 og er den einaste samtidige augnevitneskildringa me har frå ei viking-gravferd. Forteljinga er svært detaljert, så eg held meg til eit samandrag av teksten<ref>Brøndsted, s. 260</ref>:
 <blockquote>Eg fekk høyra at når ein av høvdingane deira døydde, var likbrenning det minste dei gjorde for den døde. Eg ville svært gjerne vita meir om denne saka, då eg ein dag fekk høyra at ein av høvdingane deira var død. Dei la han i ei grav som dei dekka til i ti dagar medan dei dei gjorde alt klart og sydde klede til han. Det dei gjer er dette: Til ein fattig mann lagar dei ein liten båt, legger han i den og set fyr på farkosten, men om han er rik samlar dei saman all hans rikdom og deler den i tre - ein del til familien, ein del for å skaffa praktfulle klede til han, og den tredje delen til ''nabidh'' (ein rusdrykk), som dei drikk den dagen dei dreper ei trellkvinne og brenn henne saman med hennar herre... Når ein høvding døyr spør nokre av dei etterlatne trellane og trellkvinnene hans: "Kven vil døy med han?" Då svarar ein av dei: "Eg vil." Og når ho først har sagt det, er det for seint å trekkja seg. Dei fleste som svarar slik er kvinner...</blockquote>

@@ Linje 266: / Linje 266: @@
 Dei første bygningane vart truleg bygd i tre, og erstatta av stein på eit seinare tidspunkt. Det var munkar og lekbrør som stod for bygginga, i tillegg til sine daglege pliktar. Dei brukte lokal kalkstein av god kvalitet til dei fleste bygningane, og spedde på med rød og gul sandstein importert frå England til dekorering. Ved fullføringa fekk steinmurane eit lag gips, og somme stader måling for å framheva dei dekorative mønstra. Tårnet på den krossforma kyrkja vart truleg ikkje bygd før på 1500-talet.
-Minst tre av kongane på Man vart gravlagde her - Olav II i 1237, Reginald II i 1249 og Magnus i 1265.
+Minst tre av kongane på Man vart gravlagde her - Olav II i 1237, Ragnall II i 1249 og Magnus i 1265.
 Det var her på Rushen Abbey at Krøniken om kongane på Man og Suderøyane vart skrive. Det er den tidlegaste skriftlege framstillinga me har frå Isle of Man, og ho blir ikkje mindre verdfull ettersom Krøniken fortel historia frå manx-folket sitt perspektiv. Det var soga om dei norrøn-gæliske kongane sine aktivitetar både på Man og utanlands i tidsrommet 1016-1316 som vart nedteikna, truleg av munkar frå Rushen Abbey, møysommeleg skrive på pergament, og sjølvsagt på latin.