Chronica Regum Manniae - Del 3 - Revisjonshistorikk

Carsten på 28. mai 2020 kl. 12:10

2020-05-28T12:10:08Z

Knut på 13. mar. 2020 kl. 12:24

2020-03-13T12:24:55Z

Vis endringer

Knut på 2. mar. 2020 kl. 13:08

2020-03-02T13:08:01Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 13:05

2020-03-02T13:05:38Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:24

2020-03-02T12:24:00Z

Knut på 2. mar. 2020 kl. 12:20

2020-03-02T12:20:11Z

Vis endringer

Knut på 3. aug. 2018 kl. 07:39

2018-08-03T07:39:29Z

Knut på 2. aug. 2018 kl. 19:21

2018-08-02T19:21:27Z

Knut på 2. aug. 2018 kl. 19:18

2018-08-02T19:18:52Z

Carsten: Chronica Regum Manniae - Del 3

2018-08-02T15:27:18Z

Chronica Regum Manniae - Del 3

Vis endringer

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 28. mai 2020 kl. 12:10
Linje 8:		Linje 8:


−	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''	+	<center>'''[[Chronica Regum Manniae]]'''[[Fil:Reprint Add.jpg\|right\|210px\|link=https://heimskringla.no/wiki/Heimskringla_Reprint]][[Fil:Chronica Regum Manniæ cover.jpg\|thumb\|200px\|link=https://www.bod.dk/bogshop/chronica-regum-manniae-et-insularum-rage-knut-9788743015437\| <center>Knut Rage: '''Chronica Regum Manniæ et Insularum''' <br>'''[[Heimskringla Reprint]]'''</center>]]

	'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''		'''Krøniken om kongane og biskopane på Man.'''

@@ Linje 197: / Linje 197: @@
 I året 1171, sigla Rikard, jarlen av Pembroke, til Irland og la under seg Dublin, med ein stor del av Irland.
-{{Fil:Thomas Becket Murder.JPG|thumb|Drapet på Thomas Becket i Cantebury-katedralen. Den tidlegast kjende biletgjeringa av hendinga, ca. 1200. Original i British Library. Ill. Wikimedia Commons.]] I året 1171 fekk Henrik, kongen av England, sonen sin Henrik, som framleis var ein gut, krona til konge av London 22. mai, og vart salva om sundagen av Roger, usurpatoren til erkebiskopembetet i York, som braut med all kyrkjeleg skikk og oppførte seg like tyrannisk som kongen, med forakt for lova, og hadde teke seg til rette i eit embete som han ikkje hadde rettmessig krav på, og lagt under seg ein provins som ikkje låg under hans bispedøme, medan den høgst aktverdige Thomas, erkebiskop av Canterbury, framleis var i live, i eksil i Frankrike (''Note 22''). Det same året, under feiringa av festen for apostlane Peter og Paulus, kom det eit stort og frykteleg jordskjelv ganske brått.
+[[Fil:Thomas Becket Murder.JPG|thumb|Drapet på Thomas Becket i Cantebury-katedralen. Den tidlegast kjende biletgjeringa av hendinga, ca. 1200. Original i British Library. Ill. Wikimedia Commons.]] I året 1171 fekk Henrik, kongen av England, sonen sin Henrik, som framleis var ein gut, krona til konge av London 22. mai, og vart salva om sundagen av Roger, usurpatoren til erkebiskopembetet i York, som braut med all kyrkjeleg skikk og oppførte seg like tyrannisk som kongen, med forakt for lova, og hadde teke seg til rette i eit embete som han ikkje hadde rettmessig krav på, og lagt under seg ein provins som ikkje låg under hans bispedøme, medan den høgst aktverdige Thomas, erkebiskop av Canterbury, framleis var i live, i eksil i Frankrike (''Note 22''). Det same året, under feiringa av festen for apostlane Peter og Paulus, kom det eit stort og frykteleg jordskjelv ganske brått.
 I året 1171, vart den heilage Thomas, erkebiskopen av Canterbury, paven sin representant, den engelske kyrkja sin primas, ein sann martyr for Kristus, snikmyrda<ref>Broderick nyttar ordet "beheaded" i si omsetning av Krøniken, dvs. halshogd. f. 39v.</ref> framfor høgaltaret i si eiga kyrkje.

@@ Linje 233: / Linje 233: @@
 I året 1204 gjekk Hugh de Lacy inn i Ulster med ein hær og kjempa mot John de Councy, tok han til fange og la han i lenker, og la Ulster under seg. Etterpå gav han John fridommen. Då han slapp fri frå fengselet drog John til kong Ragnall, der han vart teken imot med stor heider, fordi han var svogeren hans. John de Courcy gifta seg med ei dotter som heitte Affrica. Ho grunnla klosteret St. Mary under Guds åk<ref>Grey Abbey i Down.</ref>, der ho vart gravlagd.
-I året 1205 samla John de Courcy, som no hadde kome til krefter att, ein stor styrke, og fekk følgje av Ragnall, konge av Øyane, med nærare eitt hundre skip, til Ulster. Dei styrte inn i den hamna som heiter Strangford og beleira, på makeleg vis, festningen ved Rath. Walter do Lacy kom på dei med ein stor hær og overraska dei så alle mann tok til flukt; etter den tid vann John de Councy aldri tilbake landet sitt.
+I året 1205 samla John de Courcy, som no hadde kome til krefter att, ein stor styrke, og fekk følgje av Ragnall, konge av Øyane, med nærare eitt hundre skip, til Ulster. Dei styrte inn i den hamna som heiter Strangford og beleira, på makeleg vis, festningen ved Rath. Walter de Lacy kom på dei med ein stor hær og overraska dei så alle mann tok til flukt; etter den tid vann John de Councy aldri tilbake landet sitt.
 I året 1210 vart Angus, son av Somerled, drepen, saman med dei tre sønene sine. I det same året sigla John, kongen av England, med ein flåte på femti skip til Irland og la landet under seg. Han sende ein del av hæren med ein jarl
@@ Linje 411: / Linje 411: @@
 '''Avsluttande notat'''
-Her sluttar Krøniken, men ikkje heilt. Som nemnd i innleiinga inneheld Krøniken nokre få sider som handlar om grensene for munkane sitt land. Det er elles interessant å leggja merke til at så seint som i 1374 vart erkebiskopen i Trondheim anerkjend av kurien som det øvste tilsynet med biskopen i Man, til liks med Orknøyane, Færøyane, Island og Grønland. Munch skriv<ref>Munch, s. 149</ref> at det er uvisst nøyaktig kor lenge det heldt fram slik, men så seint som i 1472 viser dokument frå Vatikanet at ''Episcopus Sodorensis'' er underlagt ''Archiepiscopus Nidrosiensis''.
+Her sluttar Krøniken, men ikkje heilt. Krøniken inneheld nokre få sider som handlar om grensene for munkane sitt land. Det er elles interessant å leggja merke til at så seint som i 1374 vart erkebiskopen i Trondheim anerkjend av kurien som det øvste tilsynet med biskopen i Man, til liks med Orknøyane, Færøyane, Island og Grønland. Munch skriv<ref>Munch, s. 149</ref> at det er uvisst nøyaktig kor lenge det heldt fram slik, men så seint som i 1472 viser dokument frå Vatikanet at ''Episcopus Sodorensis'' er underlagt ''Archiepiscopus Nidrosiensis''.

@@ Linje 18: / Linje 18: @@
-[[Fil:Chronicles of Mann - BL Cotton MS Julius A vii f 31r.jpg|thumb|Folio frå Cronica regum Mannie et insularum - Chronicle of the Kings of Mann and the Isles, AD 1000–1316. BL Cotton MS Julius A vii, f. 31r. Held and digitised by the British Library. Ill. Wikimedia Commons.]] Krøniken om kongane på Man og Øyane har henta tittelen frå den første setninga i det latinske dokumentet frå mellomalderen: "Incipiunt chronica regum Manniae et Insularum et episcoporum et quorundam regum Angliae, Scotiae, Norwegiae." Teksten sjølv har ingen tittel. Det var først i 1586 at det vart sett ein tittel på manuskriptet, då William Camden i sitt verk ''Britannia'' gav teksten namnet ''Chronicon Regum Manniae'', dvs. "Krøniken om kongane på Man".
+[[Fil:Chronicles of Mann - BL Cotton MS Julius A vii f 31r.jpg|thumb|Folio frå Chronica regum Mannie et insularum - Chronicle of the Kings of Mann and the Isles, AD 1000–1316. BL Cotton MS Julius A vii, f. 31r. Held and digitised by the British Library. Ill. Wikimedia Commons.]] Krøniken om kongane på Man og Øyane har henta tittelen frå den første setninga i det latinske dokumentet frå mellomalderen: "Incipiunt chronica regum Manniae et Insularum et episcoporum et quorundam regum Angliae, Scotiae, Norwegiae." Teksten sjølv har ingen tittel. Det var først i 1586 at det vart sett ein tittel på manuskriptet, då William Camden i sitt verk ''Britannia'' gav teksten namnet ''Chronicon Regum Manniae'', dvs. "Krøniken om kongane på Man".
-‘’Cronica Regum Manniae’’ er soga om dei norrøn-gæliske kongane som herska på Isle of Man og Hebridane (etter 1156 truleg berre på Man, Skye og dei ytre Hebridane, frå 1180 truleg kun Lewis og Harris) og tidvis delar av Irland og Skottland, frå ca. 1066 til ca. 1265<ref>Broderick, s. 6</ref>. Soga fortel også om hendingar og forhandlingar med kongane i Skottland, Irland, England og Noreg frå ca. 1016 til 1265, og sjølvsagt om hendingar på Man. Krøniken inneheld også ei liste over biskopar av Sodor (dåverande Man og Hebridane) frå ca. 1066 til 1377. Me får også høyra om spreidde hendingar utanfor Man, særleg i Storbritannia og Irland, for det meste i byrjinga av soga. Innføringane for dei tidlegaste åra er merkbart kortare enn den delen av teksten som omhandlar "nyare" tid. Den mest naturlege årsaka er truleg at hendingar frå seinare år sit meir levande og detaljert i minnet enn hendingar frå langt tilbake. Ein pussig ting er at hendingane for dei tidlegaste annalene er datert omlag femten år før sjølve hendinga. Hendingar frå før 1047 er heller ikkje relatert direkte til Man, men er kopiert frå ei kjelde som også den engelske Melrose-krøniken har nytta seg av.
+‘’Chronica Regum Manniae’’ er soga om dei norrøn-gæliske kongane som herska på Isle of Man og Hebridane (etter 1156 truleg berre på Man, Skye og dei ytre Hebridane, frå 1180 truleg kun Lewis og Harris) og tidvis delar av Irland og Skottland, frå ca. 1066 til ca. 1265<ref>Broderick, s. 6</ref>. Soga fortel også om hendingar og forhandlingar med kongane i Skottland, Irland, England og Noreg frå ca. 1016 til 1265, og sjølvsagt om hendingar på Man. Krøniken inneheld også ei liste over biskopar av Sodor (dåverande Man og Hebridane) frå ca. 1066 til 1377. Me får også høyra om spreidde hendingar utanfor Man, særleg i Storbritannia og Irland, for det meste i byrjinga av soga. Innføringane for dei tidlegaste åra er merkbart kortare enn den delen av teksten som omhandlar "nyare" tid. Den mest naturlege årsaka er truleg at hendingar frå seinare år sit meir levande og detaljert i minnet enn hendingar frå langt tilbake. Ein pussig ting er at hendingane for dei tidlegaste annalene er datert omlag femten år før sjølve hendinga. Hendingar frå før 1047 er heller ikkje relatert direkte til Man, men er kopiert frå ei kjelde som også den engelske Melrose-krøniken har nytta seg av.
 Krøniken er sett saman av fleire manuskript, skrive over eit lengre tidsrom. Broderick hevdar at seks forskjellige skrivarar har arbeidd med soga om biskopane, medan fem skrivarar har attgjeve soga om kongane<ref>Broderick, s. 9.</ref>. Det er altså snakk om to separate soger. Iallfall dei første delane er skrive i Rushen Abbey. Det er også mogleg at to skrivarar kan ha samarbeidd om dei same epokane i Krøniken. Alt dette er gjenstand for historiske og filologiske studiar som kan rekonstruera arbeidet med dei forskjellige delane av Krøniken eit langt stykke på veg, og som vert gjort nøye greie for i Broderick si utgåve.
@@ Linje 364: / Linje 364: @@
 <big>'''Biskopane på Suderøyane'''</big>
-'''s. 40''' Dei følgjande er biskopane som sat på bispesetet i Man frå Godred Crovan si tid, og noko tid før det<ref>Det finst ingen skriftlege kjelder som nemner dei første biskopane ved namn, men det verkar som dei har stått utan motkandidatar (Munch, p. 136). Den første biskopen som er nemnd i dei islandske annalane er Ragnaldus eller Ragnall (''Reinardus''), som døydde i 1170. Men medan Cronica Regum seier at Ragnall vart etterfølgd av Christinus av Argyll, deretter Christinus frå Michael som døydde i 1193 og Mikael frå St. Nikolas som døydde i 1217, seier dei islandske annalane ettertrykkeleg at etter Ragnall sin død var det ingen biskop på Øyane i førti år, då ein biskop Koli vart gravlagd i 1210.</ref>
+'''s. 40''' Dei følgjande er biskopane som sat på bispesetet i Man frå Godred Crovan si tid, og noko tid før det<ref>Det finst ingen skriftlege kjelder som nemner dei første biskopane ved namn, men det verkar som dei har stått utan motkandidatar (Munch, p. 136). Den første biskopen som er nemnd i dei islandske annalane er Ragnaldus eller Ragnall (''Reinardus''), som døydde i 1170. Men medan Chronica Regum seier at Ragnall vart etterfølgd av Christinus av Argyll, deretter Christinus frå Michael som døydde i 1193 og Mikael frå St. Nikolas som døydde i 1217, seier dei islandske annalane ettertrykkeleg at etter Ragnall sin død var det ingen biskop på Øyane i førti år, då ein biskop Koli vart gravlagd i 1210.</ref>
 [[File:Lewis chessmen 14.JPG|thumb|Konge frå sjakkspel funne på øya Lewis, mogleg frå Nidaros. Foto: Wikimedia Commons.]] Roolwer<ref>Norrønt ''Hrolfr'', truleg av norsk opphav</ref> var den første biskopen før Godfred Crovan si styringstid. Han ligg gravlagd i kyrkja St. Maughold. Det fanst verkeleg fleire biskopar frå den velsigna Patrik si tid, som blir sagt å vera den første som forkynte den katolske trua for manx-mennene, men det er tilstrekkjeleg å byrja denne bispesoga med Roolwer. Me seier tilstrekkjeleg, for me er ganske ukjende med kven eller kva som var biskopar før Roolwer si tid;  for me finn korkje skriftlege kjelder om emnet, og me har heller ingen sikre overleveringar frå våre eldste.

@@ Linje 272: / Linje 272: @@
 [[Fil:St German's Cathedral on St Patrick's Isle, Peel - geograph.org.uk - 481785.jpg|thumb|Katedralen St. German på øya St. Patrick ved Peel, Isle of Man. Foto: Wikimedia Commons.]] Det same året kom kong Reginald ganske uventa, kring midnatt om vinteren, frå Galloway med fem skip. Denne natta sette han fyr på alle skipa til broren Olav, og skipa til høvdingane på Man på øya St. Patrick, og sigla kring landet i ein freistnad på å få i stand ei avtale med broren. Han vart verande nær førti dagar på Ronaldsway. I mellomtida vann han alle øybuarane i den sørlege delen av Man over på si side. Nokre av dei svor at dei var reide til å ofra livet for hans sak, til han hadde fått tilbake styringsretten over halve kongeriket. Kong Olav på si side samla alle manx-mennene i den nordlege delen kring seg, og fekk med orda sine ei slik makt over dei, at sjelane deira var hans åleine. Den fjortande dagen i månaden februar, på festen for St. Valentin, martyren, kom Olav med følgjesmennene sine til den staden som heiter Tynwald, og venta der ei ganske kort tid. Då Reginald nærma seg staden, og stilte opp mennene sine på rekkje for å utkjempa eit slag med broren, gjekk Olav og mennene hans brått til åtak, storma mot hæren og spreidde dei som ein saueflokk. Nokre vonde menn kom seg innpå kong Reginald og stakk han ned på staden, utan at
-''s. 28''' broren visste om det. Han sørgde tungt då han fekk høyra om denne hendinga, men til sine dagars ende gjorde han aldri noko for å hemna drapet. Mange menn mista livet ved dette høvet, og då den sørlege delen av Man kort tid etter vart heimsøkt og plyndra av sjørøvarar, fanst det knapt ein einaste innbyggjar att. Munkane på Rushen frakta lekamen til kong Reginald til abbediet St. Mary på Furness, der han vart gravlagd på den staden han sjølv hadde peika ut medan han levde.
+'''s. 28''' broren visste om det. Han sørgde tungt då han fekk høyra om denne hendinga, men til sine dagars ende gjorde han aldri noko for å hemna drapet. Mange menn mista livet ved dette høvet, og då den sørlege delen av Man kort tid etter vart heimsøkt og plyndra av sjørøvarar, fanst det knapt ein einaste innbyggjar att. Munkane på Rushen frakta lekamen til kong Reginald til abbediet St. Mary på Furness, der han vart gravlagd på den staden han sjølv hadde peika ut medan han levde.
 Etterpå sigla Olav til hoffet til kongen av Noreg; men før han reiste dit hadde kongen av Noreg utnemnd ein adelsmann av kongeleg byrd, ved namn Husbc, son til Oddmund, kongen over Suderøyane<ref>dvs. Hebridane og Man</ref>, og gav han namnet Håkon. (''Note 31''). Håkon sigla med Olav og Godred Don, son av Reginald, og eit stort følgje av nordmenn til Suderøyane. Då dei kom til øya som heiter Bute, og prøvde å ta borgen på øya, vart Håkon treft av ein stein og drepen, og vart gravlagd på øya Iona.

@@ Linje 86: / Linje 86: @@
 I året 1017 (1034) døydde Malcolm, konge over skottane. Han vart etterfølgd av Duncan.
-[[File:Lewis chessmen 14.JPG|thumb|Konge frå sjakkspel funne på øya Lewis, mogleg frå Nidaros. Foto: Wikimedia Commons.]] I året 1018 (1035) sette Knut, engelskmennene sin konge, sonen sin Svein til konge over nordmennene før han sjølv døydde. Over danane sette han sonen og sonen til dronning Emma, Hardeknut, og over engelskmennene sonen Harald, fødd av Elfwina frå (Nord) Hampton. Etter det tok kong Knut avskil med dette livet i Shaftesbury 13. november. Han vart gravlagd med all tilhøyrande seremoni i det gamle klosteret i Winchester. Men ikkje lenge etter vart det engelske kongedømet delt mellom Harald og Hardeknut. I det same året døydde Robert, hertugen av Nordmandie. Sonen Wilhelm Bastarden, guten hans, etterfølgde han.
+I året 1018 (1035) sette Knut, engelskmennene sin konge, sonen sin Svein til konge over nordmennene før han sjølv døydde. Over danane sette han sonen og sonen til dronning Emma, Hardeknut, og over engelskmennene sonen Harald, fødd av Elfwina frå (Nord) Hampton. Etter det tok kong Knut avskil med dette livet i Shaftesbury 13. november. Han vart gravlagd med all tilhøyrande seremoni i det gamle klosteret i Winchester. Men ikkje lenge etter vart det engelske kongedømet delt mellom Harald og Hardeknut. I det same året døydde Robert, hertugen av Nordmandie. Sonen Wilhelm Bastarden, guten hans, etterfølgde han.
 I året 1022 (1037) vart Harald, konge over folka i Mercia og Northumbria, vald til å herska over heile England, då broren Hardeknut vart vraka
@@ Linje 364: / Linje 364: @@
 '''s. 40''' Dei følgjande er biskopane som sat på bispesetet i Man frå Godred Crovan si tid, og noko tid før det<ref>Det finst ingen skriftlege kjelder som nemner dei første biskopane ved namn, men det verkar som dei har stått utan motkandidatar (Munch, p. 136). Den første biskopen som er nemnd i dei islandske annalane er Ragnaldus eller Reginald (''Reinardus''), som døydde i 1170. Men medan Cronica Regum seier at Reginald vart etterfølgd av Christinus av Argyll, deretter Christinus frå Michael som døydde i 1193 og Mikael frå St. Nikolas som døydde i 1217, seier dei islandske annalane ettertrykkeleg at etter Reginald sin død var det ingen biskop på Øyane i førti år, då ein biskop Koli vart gravlagd i 1210.</ref>
-Roolwer<ref>Norrønt ''Hrolfr'', truleg av norsk opphav</ref> var den første biskopen før Godfred Crovan si styringstid. Han ligg gravlagd i kyrkja St. Maughold. Det fanst verkeleg fleire biskopar frå den velsigna Patrik si tid, som blir sagt å vera den første som forkynte den katolske trua for manx-mennene, men det er tilstrekkjeleg å byrja denne bispesoga med Roolwer. Me seier tilstrekkjeleg, for me er ganske ukjende med kven eller kva som var biskopar før Roolwer si tid;  for me finn korkje skriftlege kjelder om emnet, og me har heller ingen sikre overleveringar frå våre eldste.
+[[File:Lewis chessmen 14.JPG|thumb|Konge frå sjakkspel funne på øya Lewis, mogleg frå Nidaros. Foto: Wikimedia Commons.]] Roolwer<ref>Norrønt ''Hrolfr'', truleg av norsk opphav</ref> var den første biskopen før Godfred Crovan si styringstid. Han ligg gravlagd i kyrkja St. Maughold. Det fanst verkeleg fleire biskopar frå den velsigna Patrik si tid, som blir sagt å vera den første som forkynte den katolske trua for manx-mennene, men det er tilstrekkjeleg å byrja denne bispesoga med Roolwer. Me seier tilstrekkjeleg, for me er ganske ukjende med kven eller kva som var biskopar før Roolwer si tid;  for me finn korkje skriftlege kjelder om emnet, og me har heller ingen sikre overleveringar frå våre eldste.
 Etter Roolwer var William biskop.