Draumkvæde-skalden - Revisjonshistorikk

Knut på 12. mar. 2024 kl. 14:49

2024-03-12T14:49:56Z

Jesper på 12. mar. 2024 kl. 14:18

2024-03-12T14:18:31Z

Jesper: Tilbakestilte endringer av Jesper (brukerdiskusjon) til siste versjon av Knut

2024-03-12T14:17:29Z

Tilbakestilte endringer av Jesper (brukerdiskusjon) til siste versjon av Knut

Jesper på 12. mar. 2024 kl. 14:16

2024-03-12T14:16:46Z

Knut: /* Klosterkulturen */

2024-03-12T09:21:43Z

Klosterkulturen

Knut på 12. mar. 2024 kl. 08:38

2024-03-12T08:38:17Z

Knut: /* Lokalt naturunderlag */

2024-03-12T08:23:40Z

Lokalt naturunderlag

Knut: /* Ranulv */

2024-03-12T08:22:29Z

Ranulv

Knut på 12. mar. 2024 kl. 08:21

2024-03-12T08:21:13Z

Vis endringer

Knut på 12. mar. 2024 kl. 08:12

2024-03-12T08:12:27Z

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 12. mar. 2024 kl. 14:49
Linje 230:		Linje 230:


−	Millom kloster-brødrane gjekk dette "stevet" fraa munn til munn, greip hjarta og kveikte hugen. Og dei tok til aa syngje tonen paa sitt eige maal, fyrst og fremst i England. Og i eit kloster i England var det ein ung gut fraa Noreg, som Paradis-fuglen song for, so han vart kvervd med all sin hug. Eit livs-fræ fekk han, som vaks upp til eit fagert tre med tri greiner: Gamle-stevet, Draumkvædet<ref>Solarljod paa Island vart kveikt av ~~sfraumdraget~~ fraa Frans av Assisi og solsongen hans, meiner Moltke Moe.</ref> og Aarolilja med alle dei songane som rann av same stuven langt upp etter millomalderen paa det morgon-friske norske maalet.	+	Millom kloster-brødrane gjekk dette "stevet" fraa munn til munn, greip hjarta og kveikte hugen. Og dei tok til aa syngje tonen paa sitt eige maal, fyrst og fremst i England. Og i eit kloster i England var det ein ung gut fraa Noreg, som Paradis-fuglen song for, so han vart kvervd med all sin hug. Eit livs-fræ fekk han, som vaks upp til eit fagert tre med tri greiner: Gamle-stevet, Draumkvædet<ref>Solarljod paa Island vart kveikt av straumdraget fraa Frans av Assisi og solsongen hans, meiner Moltke Moe.</ref> og Aarolilja med alle dei songane som rann av same stuven langt upp etter millomalderen paa det morgon-friske norske maalet.

	So sviv det for meg.		So sviv det for meg.

@@ Linje 1: / Linje 1: @@
 {| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
 |- style="background-color:#e9e9e9"
@@ Linje 222: / Linje 221: @@
 Det som Bernhard einstirde paa, var kjærleiken millom himmel og jord, millom Gud og menneskja. Difor hadde han livet sitt i den gamalfestamentlege boki Salomos høgsong, som han heile si tid granska og skreiv um utrøytteleg og sjølv drakk livsens kveik or. Hugteken var han i denne boki, som er so laga, at tek ein til aa drikke, so finn ein snart at det er ei kjelde som aldri tryt, ein brunn med dubbel botn, det mystiske evangeliet, ein spegjel for himmel og jord.
-Det er sagt um Israels hus (Amos 9, 6) at det skal skakast millom alle folk, "liksom du rister eit saald, og inkje eit korn paa bakken fell"<ref>Slike livskorn fraa profefane hadde fyrr funne god grorbotn millom Edda- skaldane paa Svartehavs-strandi, som eg ein gong vil freiste aa syne.</ref>. Eit av dei korni som fall i Bernhards fang, var vel det utgamle brudlaups-verset med sin fagre tone og sitt friske versemaal, som stend i høgsongen 2, 3, og som han vonleg høyrde jødar song paa ein maate so han vart fanga i det for livet.
+Det er sagt um Israels hus (Amos 9, 6) at det skal skakast millom alle folk, "liksom du rister eit saald, og inkje eit korn paa bakken fell"<ref>Slike livskorn fraa profetane hadde fyrr funne god grorbotn millom Edda- skaldane paa Svartehavs-strandi, som eg ein gong vil freiste aa syne.</ref>. Eit av dei korni som fall i Bernhards fang, var vel det utgamle brudlaups-verset med sin fagre tone og sitt friske versemaal, som stend i høgsongen 2, 3, og som han vonleg høyrde jødar song paa ein maate so han vart fanga i det for livet.
@@ Linje 257: / Linje 256: @@
 ==Ranulv==
-[[File:Lyse kloster i Os - arkadehjørne.jpg|thumb|400px|Fra Lyse kloster. Foto: Odd Roar Aalborg, 2019. Commons.]]Lange skriv i si Klosterhisforie (2. udg. 1856, s. 349): " Biskop Sigurd av Bergen stiftede 10. juli 1146<ref>Monasticon Anglican (ed. 5) V. 301. Script. Rer. Dan. IV. 411. Moderklostret var først stiftet 1132 av 13 benediktinere fra St. Marias kirke i eller ved York. (Monast. Angi. V. 293).</ref> det ældste cistercienser-kloster i Norge i bunden av Lysefjorden. Sigurd havde i England i klostret Fountains (de fontibus) ved York lært at kjende bernhardinernes klosterregler og fandt disse saa fortrinlige, at han besluttede at anvende sin fædrenearv til stiftelsen av et kloster for denne orden i hjemmet. Abbed Henrik i Fountains sendte med ham til Norge en del av sit klosters munke, hvoriblandt nordmanden Runulf eller Ranulf<ref>At Ranulf var nordmand siges uttrykkelig i den ældste udgave av Monasf. Angi. I 595; men i 5. udg. V. 293 er tillægget "de Norvegia" udeladt, muligvis kun ved en trykfeil. Han var den anden blandt de benediktinere, som i 1132 stiftede Fountains. I beretningen om hans tilbagereise til England bruges (sammest. 30 f.) udtrykket "revertitur ad suos", hvilket vel bør forklares om hans forrige medbrødre i Fountains, jfr. Munchs Hist. II, 854.</ref>, og under dennes nidkjære bestyrelse blev Lysekloster bygget. Det fik navnet Lyse efter dalen, hvori det laa; paa latin kaldes det ''Lysa, monasterium Lysense, coenobium Vallis lucidæ'', ogsaa ''Vallis dei'', eller figurligt ''filia fontium'' efter moderklostret. Det var ligesom dette og de øvrige bernhardinerklosfre i Norge helliget Maria, og det er det eneste av vore klostre, hvis anlægshistorie er opbevaret, dog desværre kun i et brudstykke<ref>Fundatio Lysensis monast. i Scripf. Rer. Dan. IV. 406-409. Langebeks mening, at den er forfattet av abbed Ranulf selv efter Sigurds død 1156, har al rimelighed for sig.</ref>. Ranulf blev naturligvis klostrets første abbed, og roses som en gudfrygfig mand, begavet med syner og aabenbaringer; da han saa den nye stiftelse i orden, nedlagde han med abbeden av Fountains tilladelse sin værdighed og vendte tilbage til moderklostret, hvor han døde i høi alder. Som datter av det engelske kloster stod Lyse ifølge Bernhards forskrift under dettes tilsyn; men da visitationen af et saa fjernt kloster faldt abbeden for besværlig, overdroges paa generalkapitlet i Citeaux 1213 Lysekloster til abbedens forsorg i Alvasfra i Sverige, som hvis datter det skulde ansees".
+[[File:Lyse kloster i Os - arkadehjørne.jpg|thumb|400px|Fra Lyse kloster. Foto: Odd Roar Aalborg, 2019. Commons.]]Lange skriv i si Klosterhisforie (2. udg. 1856, s. 349): " Biskop Sigurd av Bergen stiftede 10. juli 1146<ref>Monasticon Anglican (ed. 5) V. 301. Script. Rer. Dan. IV. 411. Moderklostret var først stiftet 1132 av 13 benediktinere fra St. Marias kirke i eller ved York. (Monast. Angi. V. 293).</ref> det ældste cistercienser-kloster i Norge i bunden av Lysefjorden. Sigurd havde i England i klostret Fountains (de fontibus) ved York lært at kjende bernhardinernes klosterregler og fandt disse saa fortrinlige, at han besluttede at anvende sin fædrenearv til stiftelsen av et kloster for denne orden i hjemmet. Abbed Henrik i Fountains sendte med ham til Norge en del av sit klosters munke, hvoriblandt nordmanden Runulf eller Ranulf<ref>At Ranulf var nordmand siges uttrykkelig i den ældste udgave av Monasf. Angi. I 595; men i 5. udg. V. 293 er tillægget "de Norvegia" udeladt, muligvis kun ved en trykfeil. Han var den anden blandt de benediktinere, som i 1132 stiftede Fountains. I beretningen om hans tilbagereise til England bruges (sammest. 30 f.) udtrykket "revertitur ad suos", hvilket vel bør forklares om hans forrige medbrødre i Fountains, jfr. Munchs Hist. II, 854.</ref>, og under dennes nidkjære bestyrelse blev Lysekloster bygget. Det fik navnet Lyse efter dalen, hvori det laa; paa latin kaldes det ''Lysa, monasterium Lysense, coenobium Vallis lucidæ'', ogsaa ''Vallis dei'', eller figurligt ''filia fontium'' efter moderklostret. Det var ligesom dette og de øvrige bernhardinerklosfre i Norge helliget Maria, og det er det eneste av vore klostre, hvis anlægshistorie er opbevaret, dog desværre kun i et brudstykke<ref>Fundatio Lysensis monast. i Scripf. Rer. Dan. IV. 406-409. Langebeks mening, at den er forfattet av abbed Ranulf selv efter Sigurds død 1156, har al rimelighed for sig.</ref>. Ranulf blev naturligvis klostrets første abbed, og roses som en gudfrygfig mand, begavet med syner og aabenbaringer; da han saa den nye stiftelse i orden, nedlagde han med abbeden av Fountains tilladelse sin værdighed og vendte tilbage til moderklostret, hvor han døde i høi alder. Som datter av det engelske kloster stod Lyse ifølge Bernhards forskrift under dettes tilsyn; men da visitationen af et saa fjernt kloster faldt abbeden for besværlig, overdroges paa generalkapitlet i Citeaux 1213 Lysekloster til abbedens forsorg i Alvastra i Sverige, som hvis datter det skulde ansees".
 Den gamle latinske klostersoga fraa England fortel soleis:

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 12. mar. 2024 kl. 14:17
Linje 1:		Linje 1:
−	[[Fil:~~Logo_9~~.png]]	+
		+	{\| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
		+	\|- style="background-color:#e9e9e9"
		+	!align="center" valign="top" width="40%" \| '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" \| Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"\| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Færøysk
		+	\|-
		+	! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! !! !! [[Fil:Norsk.gif\|32px\|link=Draumkvedet]] !! !!
		+	\|-
		+	\|}
		+
		+	[[Fil:Ivar Mortensson Egnund.png\|thumb\|220px\|<center>Ivar Mortensson-Egnund (1857-1943)</center>]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 12. mar. 2024 kl. 14:16
Linje 1:		Linje 1:
−		+	[[Fil:Logo_9.png]]
−	~~{\| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"~~
−	~~\|- style="background-color:#e9e9e9"~~
−	!align="center" valign="top" width="40%" \| '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" \| Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"\| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"\| Færøysk
−	\|-
−	~~! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! !! !! [[Fil:Norsk.gif\|32px\|link=Draumkvedet]] !! !!~~
−	\|-
−	\|}
−
−	[[Fil:~~Ivar Mortensson Egnund~~.png~~\|thumb\|220px\|<center>Ivar Mortensson-Egnund (1857-1943)</center>~~]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 12. mar. 2024 kl. 09:21
Linje 183:		Linje 183:


−	[[File:Selje kloster Abbey Selja.jpg\|thumb\|400px\|Selje kloster. Foto: Svein-Magne Tunli, 2018. Commons.]]~~'''~~Lat oss sjaa paa samtidi~~'''~~.	+	[[File:Selje kloster Abbey Selja.jpg\|thumb\|400px\|Selje kloster. Foto: Svein-Magne Tunli, 2018. Commons.]]Lat oss sjaa paa samtidi.

	Fraa Island kjenner me samtidi betre. Fredrik Paasche skriv (Kristendom og Kvad 3, 64—66):		Fraa Island kjenner me samtidi betre. Fredrik Paasche skriv (Kristendom og Kvad 3, 64—66):

@@ Linje 32: / Linje 32: @@
 Moltke Moe gjeng ut ifraa at nokre av kjeldune til Draumkvædet er Godskalks syn 1189—90 og Turkills syn 1206, og at Draumkvædet soleis maa vera yngre enn 1206.
-Eg finn grunn til aa snu dette um, og trur at det er Draumkvædet som er hovudkjelda for baade Godskalks og Turkills syner, som berre er aandlause hermingar av halvlærde munkar, medan draumkvæde-skalden sjølv er visjonær som liver i ei skapande stortid, i alle fall fyrr 1189 og rimeleg fyrr 1150. For som Moe sjølv segjer um tidi etter 1150: "de senere visioner viser en avgjort nedgang i den skapende evne; de er væsentlig kun variationer over det gamle stof. Det kolossale, men samtidig ikke sjelden storslagne i kulminationstidens visioner vrænger sig fra nu av altfor ofte om til sin egen karikatur". Og etter Moes eigen dom um Draumkvædet kann det ikkje høyre heime her?<ref>Det er merkjelegt aa sjaa kor Draumkvædet vaks for Molkte Moe. I fyrstningi saag han paa det som eif anna stykke "folkedikting", soleis som synet daa aalment var. Og arbeidet hans gjekk ut paa aa finne utanlandske paralellar, som daa laut vera kjeldur, her som elles i norske folkevisur, som den tidi helst vart tenkt som greiner av eit stort europæisk folkevise-tre, der kvar ei grein hadde liksom gjort seg sjølv, utan at ein trong leite etter nokon diktar. Men sjaa, i siste ordet hans 1911 er del nok ein forfattar, ja ein diktar av "høi rang". Moe døydde fyrr han sjølv fekk draga ut konsekvensane av dette. Det kann hende at det vil gaa soleis med mange av "folkevisune" vaare, at ein vil finne at dei er restar av ei stor diktar-tid. Um eit framandt folk hertok Noreg og tynte bokverket vaart, vilde songar av Ivar Aasen og Garborg uppskrevne nokre hundradaar etter i ein avdal ogso verta kalla "folkevisur".</ref> Eg skulde helst tru at det skriv seg fraa tidi etter Alberiks store syn ikr. 1130, altso millom 1130 og 1150.
+Eg finn grunn til aa snu dette um, og trur at det er Draumkvædet som er hovudkjelda for baade Godskalks og Turkills syner, som berre er aandlause hermingar av halvlærde munkar, medan draumkvæde-skalden sjølv er visjonær som liver i ei skapande stortid, i alle fall fyrr 1189 og rimeleg fyrr 1150. For som Moe sjølv segjer um tidi etter 1150: "de senere visioner viser en avgjort nedgang i den skapende evne; de er væsentlig kun variationer over det gamle stof. Det kolossale, men samtidig ikke sjelden storslagne i kulminationstidens visioner vrænger sig fra nu av altfor ofte om til sin egen karikatur". Og etter Moes eigen dom um Draumkvædet kann det ikkje høyre heime her?<ref>Det er merkjelegt aa sjaa kor Draumkvædet vaks for Molkte Moe. I fyrstningi saag han paa det som eit anna stykke "folkedikting", soleis som synet daa aalment var. Og arbeidet hans gjekk ut paa aa finne utanlandske paralellar, som daa laut vera kjeldur, her som elles i norske folkevisur, som den tidi helst vart tenkt som greiner av eit stort europæisk folkevise-tre, der kvar ei grein hadde liksom gjort seg sjølv, utan at ein trong leite etter nokon diktar. Men sjaa, i siste ordet hans 1911 er del nok ein forfattar, ja ein diktar av "høi rang". Moe døydde fyrr han sjølv fekk draga ut konsekvensane av dette. Det kann hende at det vil gaa soleis med mange av "folkevisune" vaare, at ein vil finne at dei er restar av ei stor diktar-tid. Um eit framandt folk hertok Noreg og tynte bokverket vaart, vilde songar av Ivar Aasen og Garborg uppskrevne nokre hundradaar etter i ein avdal ogso verta kalla "folkevisur".</ref> Eg skulde helst tru at det skriv seg fraa tidi etter Alberiks store syn ikr. 1130, altso millom 1130 og 1150.
 Ein tykkjest sjaa spor av Draumkvædet i ordi "sæll er så er" i runediktet hans Sigurd Jarlsson i Vinje fraa ikr. 1185, og kanskje ogso nokre stader i Norsk homiliebok fraa fyrr 1200.
@@ Linje 231: / Linje 231: @@
-Millom kloster-brødrane gjekk dette "stevet" fraa munn til munn, greip hjarta og kveikte hugen. Og dei tok til aa syngje tonen paa sitt eige maal, fyrst og fremst i England. Og i eit kloster i England var det ein ung gut fraa Noreg, som Paradis-fuglen song for, so han vart kvervd med all sin hug. Eit livs-fræ fekk han, som vaks upp til eif fagert tre med tri greiner: Gamle-stevet, Draumkvædet<ref>Solarljod paa Island vart kveikt av sfraumdraget fraa Frans av Assisi og solsongen hans, meiner Moltke Moe.</ref> og Aarolilja med alle dei songane som rann av same stuven langt upp etter millomalderen paa det morgon-friske norske maalet.
+Millom kloster-brødrane gjekk dette "stevet" fraa munn til munn, greip hjarta og kveikte hugen. Og dei tok til aa syngje tonen paa sitt eige maal, fyrst og fremst i England. Og i eit kloster i England var det ein ung gut fraa Noreg, som Paradis-fuglen song for, so han vart kvervd med all sin hug. Eit livs-fræ fekk han, som vaks upp til eit fagert tre med tri greiner: Gamle-stevet, Draumkvædet<ref>Solarljod paa Island vart kveikt av sfraumdraget fraa Frans av Assisi og solsongen hans, meiner Moltke Moe.</ref> og Aarolilja med alle dei songane som rann av same stuven langt upp etter millomalderen paa det morgon-friske norske maalet.
 So sviv det for meg.
@@ Linje 321: / Linje 321: @@
 Skalden hev sjølv havt ein hug som med sterke vengjer lyste seg mot himlane, han hev sjølv gjenge stigen, han hev sjølv havt den guddoms-trøysti som visjonar gjev. Det er diktet um seg sjølv han skriv, fast som det vøre hogge i stein, naar han skildrar Olav. Ein stor diktar hev det vore, slike som det ikkje er mange av. Det skulde ikkje undre meg um det hev vore denne "Guds elskede søn, ''ástsonr'', "hvem Herren har vist sin særlige yndest og naade", draumkvæde-skalden, som gjenom Olavs-hymnen vonleg er upphavsmannen til soga um St. Olavs heilage syner.
-Det er eit anna fornkvæde som ligg desse kvædi (Draumkvædet og Olavshymnen) nær. Det er "eddakvædef" Fjølsvinnsmaal. Det er eif ord, brukt her og i Draumkvædet, som ikkje finst andre stader, ''horsk''. Horske hundar i Drk., horske ramnar i Fj. Paa gamalnorsk tyder horsk "klok", og i folkemaalet vaart finst det korkje paa den eine eller andre maaten.
+Det er eit anna fornkvæde som ligg desse kvædi (Draumkvædet og Olavshymnen) nær. Det er "eddakvædef" Fjølsvinnsmaal. Det er eit ord, brukt her og i Draumkvædet, som ikkje finst andre stader, ''horsk''. Horske hundar i Drk., horske ramnar i Fj. Paa gamalnorsk tyder horsk "klok", og i folkemaalet vaart finst det korkje paa den eine eller andre maaten.
 Horsk i tydingi "illsk" nærmar seg imot dansk harsk, fraa hersk, beisk. Dei tvo kvædi maa daa ha upphavet sitt i noko nær same tid og stad, og det ideale samsynet peikar ogso i same leidi<ref>I Fjølsvinnsmaal finn Hj. Falk ein song um gralen (som hadde si stortid 1150—1250), Svipdag stend paa grense landet millom liv og daude, millom Edda og folkevisa. Det er mogelegt at reinkarnasjonstanken ligg under.</ref>. Dei maa høyre til nærskylde aandskrinsar, dersom dei ikkje skriv seg fraa same mannen. I so fall hadde me kanskje tri kvæde av drøyme-skalden.

@@ Linje 463: / Linje 463: @@
 :"Vent meg tottest i rosen-lund
 :i dei djupe dalar.
-·Lykilen syng, og løva spring,
+:Lykilen syng, og løva spring,
 :og fagraste gaukane gala".

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 12. mar. 2024 kl. 08:12
Linje 1:		Linje 1:
		+
	{\| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"		{\| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
	\|- style="background-color:#e9e9e9"		\|- style="background-color:#e9e9e9"