Heilag Olav - Revisjonshistorikk

Jesper på 20. mai 2021 kl. 18:47

2021-05-20T18:47:30Z

Jesper på 15. mai 2021 kl. 15:49

2021-05-15T15:49:55Z

Knut: /* Pá Voss */

2021-05-15T11:57:24Z

Pá Voss

Knut: /* Mostrartinget og kristenretten */

2021-05-15T11:20:37Z

Mostrartinget og kristenretten

Knut: /* Heilag Olav */

2021-05-15T11:19:33Z

Heilag Olav

Knut: /* Heilag Olav */

2021-05-15T11:18:13Z

Heilag Olav

Knut: /* Striden for Noreg */

2021-05-15T11:17:26Z

Striden for Noreg

Knut: /* Pá Voss */

2021-05-15T11:16:36Z

Pá Voss

Knut: /* Pá Voss */

2021-05-15T11:14:10Z

Pá Voss

Vis endringer

Knut: /* Kristnings-verket */

2021-05-15T11:04:29Z

Kristnings-verket

@@ Linje 300: / Linje 300: @@
 ==Kristnings-verket==
-[[Fil:Ulvila.vaakuna.svg|thumb|300px|Olav den heilage på våpenskjoldet til den finske mellomalderbyen Ulvila i Finland. Commons.]]Landet var samla, riket var uppbygt, og eit norrønt Nordhavs-velde var i framvokster.
+[[Fil:Ulvila.vaakuna.svg|thumb|300px|Olav den heilage på våpenskjoldet til den finske mellomalderbyen Ulvila. Commons.]]Landet var samla, riket var uppbygt, og eit norrønt Nordhavs-velde var i framvokster.
 Stødt og stendigt var Olav i arbeid med á skipa pá retten. Han "bygde upp ein landsrett som kann stá", segjer Sigvat. ''Landsrett'' var eit nytt ord. Alle skulde fá rett i livd av eit landsstyre. Og stá skulde retten, for di han var bygd pá god grunn. Det var kristendomen som mátte vera grunnlaget for heile livet, i stort og i smátt. Men dá mátte heile folket kristnast, og kyrkja verta som ei mor for alle, ei jordisk mor med himmelsk liv og kraft.

@@ Linje 86: / Linje 86: @@
 Kong Olav var ein Tidrande som vann yver dei myrke disene og kom med dei kvite fylgjone til folket sitt. Han var forunderleg vel skikka til á brøyta vegen for det som koma skulde: det var noko so hugtakande med han, ei slik makt og mynja, at all fiendshug og uppøsing dovna av. Alt stort og framifrá som kunde pryda ein mann, átte han i so rikt eit mál, at han steig yver alle andre: den fremste var han i alle idrotter, han var eit hovud høgre enn alt folket og venare enn andre menn, og ingen kunde tala paa tinget so som han. Og det høge livsmálet hans lyste av all hans ferd, so folket kjende som ei solrenning yver seg. Difor vann han so utruleg mykje pá so stutt ei tid. Og dá han kvarv burt so snøgt og uventa, livde han so sterkt i all hug, at folk kunde ikkje fá seg til á tru at han verkeleg var slokna.
-[[Fil:Kong Olav søger at overtale Haarek.jpg|thumb|250px|Olav Tryggvason freistar overtyda Hårek. Ill.: Eilif Peterssen. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Olav kom ikkje áleine og baud folk kristendomen. Han kom som ein hjelpesmann berre; det var heile den kristne kyrkja han hadde attum seg i arbeidet; det var tvillaust erkebispen av Canterburry som hjelpte Olav til rettes, so heimferdi hans kunde verta ei krossferd og ei kristningsferd: han kom til landet med ein bisp og fleire prestar. Málet er klárt: den kristne kyrkja skulde grunnleggjast i Noreg. Og dei vann det dei vilde.
+[[Fil:Kong Olav søger at overtale Haarek.jpg|thumb|250px|Olav Tryggvason freistar overtyda Hårek. Ill.: Halvdan Egedius. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Olav kom ikkje áleine og baud folk kristendomen. Han kom som ein hjelpesmann berre; det var heile den kristne kyrkja han hadde attum seg i arbeidet; det var tvillaust erkebispen av Canterburry som hjelpte Olav til rettes, so heimferdi hans kunde verta ei krossferd og ei kristningsferd: han kom til landet med ein bisp og fleire prestar. Málet er klárt: den kristne kyrkja skulde grunnleggjast i Noreg. Og dei vann det dei vilde.
 Olav braut ned hovi pá gardane sine, og fekk venene sine til á gjera sameleis; han bad stormennene til seg og tala blidt med deim og gav deim gods og gull og veitslor eller gode giftarmál, so dei vart viljuge til á stá saman med han i kristningsverket. Hjelpte ikkje slike ráder, vakna vikingen i han; han sparde ingen, men "braut deim til kristendomen".

@@ Linje 387: / Linje 387: @@
 <blockquote>"Etter kong Olav og Erling Skjalgsson hadde funnest pá Agvaldsnes, vart dei usamde pá nytt, og usemja voks til full fiendskap. Kong Olav fór og tok veitslor kringum i Hordaland um váren, og so fór han upp til Voss, for di han spurde at det var smátt med trui hjá folket der. Han hadde ting med bøndene ein stad som heiter Vangen; der kom bøndene mangmente og fullvæpna. Kongen baud deim taka mot kristendomen; men bøndene baud strid imot, og det kom so langt, at dei fylkte heren pá báe sidor. Men dá vart det so med bøndene, at det skaut deim skjelk i bringa, og ingen vilde stá fremst. Endelykti vart den som bata deim best, at dei gjekk kongen til handa og tok imot kristendomen. Kongen for ikkje derifrá fyrr folket var kristna alle stader.
-Det var ein dag kongen reid leidi si og song salmane sine. Men dá han kom beint imot nokre haugar, stana han og mælte: ´Dei ordi mine skal gá frá mann til mann, at eg ráder til at aldri nokon norsk konge heretter fer millom desse haugane.´ Og so segjer folk, at fleste kongar hev vara seg for det sidan. So fór kong Olav ut til Ostrafjorden og kom til skipi sine der. Han for dá nord i Sogn, o# tok veitslor der um sumaren."</blockquote>
+Det var ein dag kongen reid leidi si og song salmane sine. Men dá han kom beint imot nokre haugar, stana han og mælte: ´Dei ordi mine skal gá frá mann til mann, at eg ráder til at aldri nokon norsk konge heretter fer millom desse haugane.´ Og so segjer folk, at fleste kongar hev vara seg for det sidan. So fór kong Olav ut til Ostrafjorden og kom til skipi sine der. Han for dá nord i Sogn, og tok veitslor der um sumaren."</blockquote>
 Pásketider var kongen pá Agvaldsnes. Det var midt i april det áret. Sidan fór han umkring i mange bygder, truleg i Sunnhordland og Hardanger. Tvillaust var han like til Ullensvang. Han kjende vel til at Voss ikkje var kristna, og fekk vissare tidender derifrá dá han kom i Hardangerbygdene; serleg kunde dei gjeva han god skilgreida um det som kom Voss ved pá timen han kom inn i den fjorden som vossingane kalla ''Angr'', og det var Granvinsfjorden. Ifrá fyrst av hev truleg alle desse indre fjordane heitt so. Men dá hordane kom og busette seg der, fekk bygdene namn etter deim og vart heitande Hardanger (Hordafjorden). Dá er det reint merkeleg at Granvinsfjorden ikkje kjem med i dette namneskiftet, men vert heitande Angr tusen ár etter hordane hadde vunne seg heimstad inn i fjordane. Grunnen má vera, at hordane ikkje rikte og rádde der. Hovudstraumen av deim hadde fare inn gjenom Sørfjorden, og Granvinsfjorden kom til á ha sin gamle folkesetnad meir uskipla, truleg Ulvik og. Folket i desse bygdene høyrde meir saman med Voss. I "Norske Gaardsnavne" XI, s. 489 hev Magnus Olsen gjeve ei merkeleg utgreiding um namnet Folkedal som fører til same synsmáten. Han meiner at Folkedal hev namnet sitt av elvi som renn ut i fjorden der. Ho hev vore samnemnd med ei elv i Id i Austfold, og ho má ha fenge namnet sitt fordi ho hev merkt av ei gamal folkegrensa. "Denne tiltalende Formodning støttes derved, at det aabenbart beslægtede Elvenavn her i Granvin kan opfattes paa lignende Maade, idet Folkedal, som er yderste Gaard i dette Sogn og Herred, ligger lige ved Grændsen af Kinservik. Hvis ''Følkr'' har betydet "Folke-Elven", har vel her i ældgammel Tid gaaet en virkelig Folkegrændse (ikke kun Sognegrændse). Tør man tro at Granvin (og Ulvik?) engang har udgjort et "Folk" sammen med Voss, i Modsætning til de andre Bygder i Hardanger ?"

@@ Linje 425: / Linje 425: @@
 ==Mostrartinget og kristenretten==
-[[Fil:Moster gamle kyrkje Wilse.jpeg|thumb|400px| Moster gamle kyrkje fotografert i 1926 av Anders Beer Wilse  (1865–1949). Norsk folkemuseum.]]So var heile landet kristna. Det var ikkje den avdalen eller utøyi i heile riket hans lenger der ein heiden mann munde finnast, er det sagt i ei soga um Heilag Olav.
+[[Fil:Moster gamle kyrkje Wilse.jpeg|thumb|300px| Moster gamle kyrkje fotografert i 1926 av Anders Beer Wilse  (1865–1949). Norsk folkemuseum.]]So var heile landet kristna. Det var ikkje den avdalen eller utøyi i heile riket hans lenger der ein heiden mann munde finnast, er det sagt i ei soga um Heilag Olav.
 Kva for ein bisp det var som fylgde kongen pá denne siste kristningsferdi, veit ein ikkje visst. Det er snaudt rett at han heiter Sigurd, som sogone kallar han. Det var kann henda Rudolv. Grimkjell kunde det ikkje vera. Honom hadde sogone hugsa betre. Og dessutan var det vel pá denne tidi han var utanlands i eit viktugt ærend for kongen, til erkebisp Unvan i Bremen. Til honom fór han med store gávor og bad um at erkebispen mátte taka Noreg under sitt tilsyn, og vigja bispar og senda fleire prestar hertil. Bremen-erkebispen var upphavleg tiletla herredømet yver Norderlandi, og dei fyrste misjonærane i Danmark og Sverike var utsendingar ifrá han. Nokre av dei fyrste misjonærane i Viki var like eins frá dette erkebispedømet. Men elles vart Noreg kristna frá England, og báe Olavane var á kalla utsendingar ifrá erkebispen i Canterburry. Den norske kyrkja var dotter til den engelske, og bar i alle mátar merke av dette upphavet sitt. Visst er den katolske kyrkja berre ei. Men ho er ein organisk vokster, og má dá veksa noko ulikt i ymse land. Me hev alltid rekna det for ein stor fyremun at den gamle kyrkja vár ætta frá England; det var noko fribore og friskt med kristendomen der framfor i Tyskland; han femnde meir yver heile mannalivet, og vart soleis meir voksterfør. Og den engelske kyrkja vilde gjerne halda fast pá den norske dotteri. Kong Olav ynskte heller ikkje noko skilsmál. Men han ság seg nøydd til á søkja studnad og hjelp i Bremen, for di Knut den mektige var engelsk konge og var største fáren for Noreg, og han stod næmare erkebispestolen i Canterburry enn kong Olav.

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 15. mai 2021 kl. 11:19
Linje 556:		Linje 556:


−	[[Fil:Olav den Helliges alter.jpg\|thumb\|~~400px~~\|''Olav den Helliges alter.'' Ill. Gerhard Munthe. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Men det var ingi gleda i landet for det som hendt var. Og det varde ikkje lenge fyrr det la seg uhugnad yver heile folket. Daneveldet vart ikkje lett á bera. Det vart so hardt at det vakna ein folkeharm, og ifrá landsende til landsende tok dei til á tala um kong Olav pá ein annan máte enn fyrr. No han var burte skyna dei han betre. Og dei tok til á elska han, samstundes med at hatet til daneveldet vaks. Klárare og klárare ság dei kva Olav hadde livt og døytt for. Alle skyna at folket hadde feilt sin beste og største mann. Angeren vakna. Det gjekk som eit verskifte yver landet. Folket vaks meir pá nokre mánader enn fyrr i mannsaldrar. Det var som nár váren drygjer lenge og so kjem snøgt og mest uventande, med yrande liv pá mark og i skog, so det grønkast og gror alle stader.	+	[[Fil:Olav den Helliges alter.jpg\|thumb\|300px\|''Olav den Helliges alter.'' Ill. Gerhard Munthe. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Men det var ingi gleda i landet for det som hendt var. Og det varde ikkje lenge fyrr det la seg uhugnad yver heile folket. Daneveldet vart ikkje lett á bera. Det vart so hardt at det vakna ein folkeharm, og ifrá landsende til landsende tok dei til á tala um kong Olav pá ein annan máte enn fyrr. No han var burte skyna dei han betre. Og dei tok til á elska han, samstundes med at hatet til daneveldet vaks. Klárare og klárare ság dei kva Olav hadde livt og døytt for. Alle skyna at folket hadde feilt sin beste og største mann. Angeren vakna. Det gjekk som eit verskifte yver landet. Folket vaks meir pá nokre mánader enn fyrr i mannsaldrar. Det var som nár váren drygjer lenge og so kjem snøgt og mest uventande, med yrande liv pá mark og i skog, so det grønkast og gror alle stader.

	Den norske kyrkja hadde vakna upp saman med det Noreg Olav hadde reist. Eit betre samarbeid enn miiiom han og Grimkjell og dei andre bispane hans kunde ikkje tenkjast. Hans sak var deira sak, det kjende og skyna dei. Dá so bispen Sigurd kom og tente Knut, vann ikkje Rudolv vera i Noreg lenger. Han reiste til Island, og vart verande der i 20 aar. Grimkjell fór fyrst i utlægd saman med kongen, men kom att. Han heldt seg pá Upplandi. Kann henda det er ein av grunnane til at ingen var med derifrá i bondeheren pá Stiklestad. Grimkjell og Sigurd kom til á stá imot einannan som daneveldet og det Noreg Olav hadde arbeidt for.		Den norske kyrkja hadde vakna upp saman med det Noreg Olav hadde reist. Eit betre samarbeid enn miiiom han og Grimkjell og dei andre bispane hans kunde ikkje tenkjast. Hans sak var deira sak, det kjende og skyna dei. Dá so bispen Sigurd kom og tente Knut, vann ikkje Rudolv vera i Noreg lenger. Han reiste til Island, og vart verande der i 20 aar. Grimkjell fór fyrst i utlægd saman med kongen, men kom att. Han heldt seg pá Upplandi. Kann henda det er ein av grunnane til at ingen var med derifrá i bondeheren pá Stiklestad. Grimkjell og Sigurd kom til á stá imot einannan som daneveldet og det Noreg Olav hadde arbeidt for.

@@ Linje 506: / Linje 506: @@
 ==Heilag Olav==
-[[Fil:Olav den hellige (Brunlanes kirke).jpg|thumb|400px|Heilag Olav, frå Brunlanes kyrkje i Vestfold. Frå det 1200-talet."Edvard Bull: Det norske folks liv og historie gjennem tidene: fra omkring 1000 til 1280.]]Han fór truleg med kjøpmannsskip. Dei la inn til Gotland, i ein hamn som heitte Akrgarn, ved ein holme som dei sidan kalla St. Olavsholmen. Folket var heidningar. Olav møttest med Ormika av Heinum og andre hovdingar. Dei lét seg kristna og tok imot lærdom av kongen, og han fekk kristenretten sin vedteken pá øyi fyrr han for derifra. Sidan vart han heilag menne for Gotland, og dei bygde ei Olavskyrkja i Visby og ei pá Olavsholm.
+[[Fil:Olav den hellige (Brunlanes kirke).jpg|thumb|200px|Heilag Olav, frå Brunlanes kyrkje i Vestfold. Frå det 1200-talet."Edvard Bull: Det norske folks liv og historie gjennem tidene: fra omkring 1000 til 1280.]]Han fór truleg med kjøpmannsskip. Dei la inn til Gotland, i ein hamn som heitte Akrgarn, ved ein holme som dei sidan kalla St. Olavsholmen. Folket var heidningar. Olav møttest med Ormika av Heinum og andre hovdingar. Dei lét seg kristna og tok imot lærdom av kongen, og han fekk kristenretten sin vedteken pá øyi fyrr han for derifra. Sidan vart han heilag menne for Gotland, og dei bygde ei Olavskyrkja i Visby og ei pá Olavsholm.
 Jaroslav og Ingegjerd fagna Olav pá det beste i Kiev, og han vart verande der frametter.

@@ Linje 455: / Linje 455: @@
 ==Striden for Noreg==
-[[Fil:Kong Olav lod blæse hærblæst.jpg|thumb|400px|''Kong Olav lod blæse hærblæst.'' lll. Christian Krohg. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Det var ikkje noko so hugtakande med Olav Haraldsson som med Olav Tryggvason. Men likevel nádde han so langt med arbeidet sitt, at det er som eit under:  reiste riket, kristna folket, bygde land og kyrkja med lov, og kom langt pá veg med á reisa det store norrøne veldet som han drøymde um. Alt syntest á lukkast for han. Men han ørskast aldri av nokon framgang. Og glim og glans brydde han seg lite um. Stødt kjende han seg driven til nye tiltak og nye framvarp. Viljen var ubøygjeleg, tanken álvak, og i hugen glødde det ein usløkkjeleg eld, stillt og sterkt som i ei mila. I eit skaldeverk frá vár tid er det sagt at "akkordens ánd er Satan". Denne ándi hadde ikkje Olav Haraldsson det minste av. For han mátte det bresta eller bera. Slá av pá det som han trudde var rett, kunde han ikkje.
+[[Fil:Kong Olav lod blæse hærblæst.jpg|thumb|200px|''Kong Olav lod blæse hærblæst.'' lll. Christian Krohg. Snorres kongesagaer,1899-utg.]]Det var ikkje noko so hugtakande med Olav Haraldsson som med Olav Tryggvason. Men likevel nádde han so langt med arbeidet sitt, at det er som eit under:  reiste riket, kristna folket, bygde land og kyrkja med lov, og kom langt pá veg med á reisa det store norrøne veldet som han drøymde um. Alt syntest á lukkast for han. Men han ørskast aldri av nokon framgang. Og glim og glans brydde han seg lite um. Stødt kjende han seg driven til nye tiltak og nye framvarp. Viljen var ubøygjeleg, tanken álvak, og i hugen glødde det ein usløkkjeleg eld, stillt og sterkt som i ei mila. I eit skaldeverk frá vár tid er det sagt at "akkordens ánd er Satan". Denne ándi hadde ikkje Olav Haraldsson det minste av. For han mátte det bresta eller bera. Slá av pá det som han trudde var rett, kunde han ikkje.
 Men ein sovoren mann mátte fá mange mot seg, og serleg dei som miste gamal nedervd makt i det umskiftet han gjorde. Og desse hovdinge-ættene var samanbundne med frendskap og giftarmál ifrá landsende til landsende, so det som ráka ein, det ráka alle, eller i minsto dei fleste. Olav Haraldsson kom med ein ny rett som brende desse hovdingane meir enn alt anna han hadde i vedføre: ''retten for dei smá og maktlause''; det var det same som at retten skulde vera eins for alle. Slikt var ukjent i landet fyrr. Ikkje ein gong Olav Tryggvason hadde vága bjoda folket ein sovoren nyskipnad ifrá grunnen. Ein slik rettstanke hadde vel ikkje ein gong livna i han sjølv. Det hadde vore klokare av Olav Haraldsson, um han hadde bøygt seg meir etter gamal rettsvane og vike undan for stormennene; han hadde tvillaust berga báde liv og rike dá. Men samstundes hadde han mist báde det eine og andre for ettertidi. Ein má minnast det som Herren segjer: "Den som misser livet skal vinna det.