Snorre Sturlason, liv og skriftir - Revisjonshistorikk

JJ.Sandal på 28. apr. 2013 kl. 06:28

2013-04-28T06:28:19Z

JJ.Sandal på 28. apr. 2013 kl. 06:21

2013-04-28T06:21:26Z

JJ.Sandal på 27. apr. 2013 kl. 23:12

2013-04-27T23:12:58Z

JJ.Sandal på 27. apr. 2013 kl. 23:04

2013-04-27T23:04:07Z

JJ.Sandal: Snorre Sturlason, liv og skriftir (Takk til Magnus Haug som korrekturleste)n

2013-04-27T23:00:42Z

Snorre Sturlason, liv og skriftir (Takk til Magnus Haug som korrekturleste)n

Vis endringer

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 28. apr. 2013 kl. 06:28
Linje 70:		Linje 70:

	De er likt til at de ikkje var noko anna som dreiv Gissur til slikt øgje verk, enn at han vilde hava herredøme yvi Island, og han skyna at vegen til dette gjekk yvi Sturlungane og serleg Snorre sitt lik. Snorre miste soleis live nærmast, av di han hadde slik ein samvitslaus medtevlar um magti som Gissur, ein som ikkje ira paa aa misbruka konge-bode til sin eigin bate. Kongen lét daa ogso seinare um at de ikkje hadde vori meiningi hans aa straffa Snorre med dauden, dersom han hadde gjevi seg under han.		De er likt til at de ikkje var noko anna som dreiv Gissur til slikt øgje verk, enn at han vilde hava herredøme yvi Island, og han skyna at vegen til dette gjekk yvi Sturlungane og serleg Snorre sitt lik. Snorre miste soleis live nærmast, av di han hadde slik ein samvitslaus medtevlar um magti som Gissur, ein som ikkje ira paa aa misbruka konge-bode til sin eigin bate. Kongen lét daa ogso seinare um at de ikkje hadde vori meiningi hans aa straffa Snorre med dauden, dersom han hadde gjevi seg under han.
−

	[[Fil:Facsimile av Johan Peringskiöld (latinske teksti).jpg\|thumb\|left\|Facsimile av 1ste sida (full storleik) av Johan Peringskiöld si utgaave (den nedre delen, den latinske teksti).]]Me hev ikkje noko fyrisviv um korleis Snorre var hama og laga utvertes, for Sturlunga-soga gjev ingi upplysning um de. Um huglynde hans vil livsgangen hans gjeva ein fullgod vitnesburd. I nyare tid hev de vori vanlegt aa skildra han som ein løynsk og sjølvnyttug, havekjær og magtsjuk mann, ein som ikkje vanda nokor raad til aa koma dit han traadde, so at dauden difor var vel fortent; men dei hev daa gjort synd imot den historiske fyriskrifti, at ein skal døma ein mann etter tidi hans, og med di hev dei komi til aa rekna mangt slikt til serleg manna-mink for Snorre, som til jamnads var sermerkjelegt hovding-lyte i tidi hans. P. A. Munch hev med full rett gjevi gaum paa dette, og me kan heilt slutta oss til han, naar han segjer: «Han var vel vindesyg, herskesyg og ærgjerrig, men der tales ingensteds om, at han var grusom og blodgjerrig som de fleste andre Høvdinger paa hans Tid; hans Sejrvindinger betegnedes ikke, som ellers af Lemlæstelser og Nedsablinger af de Overvundne, og saa egennyttig, som han efter sigende skal have været, ser man dog, at han nød stor Tillid. Sæmund Jonssøns Sønner valgte ham til at skifte Arven mellem dem; og det taler særdeles meget til hans Fordel, at han altid stod paa en venskabelig Fod med en Mand som Ravn Sveinbjørnsøn. Ja endog hans urokkelige Hengivenhed for den ufornuftige, men velmenende Biskop Gudmund viser, at hans Pietet kunde være stærkere end hans Statsklogskab. Og endelig ytrer hans Patriotisme sig renere og sterkere, end hos de fleste af hans Landsmænd. Det var dog ham, som fornemmelig bidrog til at afværge den Fare, der i 1220 truede Island; og uagtet han, som vi have seet, da paatog sig det Hverv at bringe Island under Norges Høihed, var det dog saa langtfra, at han udførte det, at man meget mere skulde antage at han paatog sig det alene for i Virkeligheden at modarbeide enhver saadan Plan, frygtende for at ellers en anden skulde ville lade sig bruge dertil og arbeide derpaa for Alvor, saaledes som det virkelig var Tilfældet med Sturla Sigvatssøn og siden med Gissur Thorvaldssøn.»		[[Fil:Facsimile av Johan Peringskiöld (latinske teksti).jpg\|thumb\|left\|Facsimile av 1ste sida (full storleik) av Johan Peringskiöld si utgaave (den nedre delen, den latinske teksti).]]Me hev ikkje noko fyrisviv um korleis Snorre var hama og laga utvertes, for Sturlunga-soga gjev ingi upplysning um de. Um huglynde hans vil livsgangen hans gjeva ein fullgod vitnesburd. I nyare tid hev de vori vanlegt aa skildra han som ein løynsk og sjølvnyttug, havekjær og magtsjuk mann, ein som ikkje vanda nokor raad til aa koma dit han traadde, so at dauden difor var vel fortent; men dei hev daa gjort synd imot den historiske fyriskrifti, at ein skal døma ein mann etter tidi hans, og med di hev dei komi til aa rekna mangt slikt til serleg manna-mink for Snorre, som til jamnads var sermerkjelegt hovding-lyte i tidi hans. P. A. Munch hev med full rett gjevi gaum paa dette, og me kan heilt slutta oss til han, naar han segjer: «Han var vel vindesyg, herskesyg og ærgjerrig, men der tales ingensteds om, at han var grusom og blodgjerrig som de fleste andre Høvdinger paa hans Tid; hans Sejrvindinger betegnedes ikke, som ellers af Lemlæstelser og Nedsablinger af de Overvundne, og saa egennyttig, som han efter sigende skal have været, ser man dog, at han nød stor Tillid. Sæmund Jonssøns Sønner valgte ham til at skifte Arven mellem dem; og det taler særdeles meget til hans Fordel, at han altid stod paa en venskabelig Fod med en Mand som Ravn Sveinbjørnsøn. Ja endog hans urokkelige Hengivenhed for den ufornuftige, men velmenende Biskop Gudmund viser, at hans Pietet kunde være stærkere end hans Statsklogskab. Og endelig ytrer hans Patriotisme sig renere og sterkere, end hos de fleste af hans Landsmænd. Det var dog ham, som fornemmelig bidrog til at afværge den Fare, der i 1220 truede Island; og uagtet han, som vi have seet, da paatog sig det Hverv at bringe Island under Norges Høihed, var det dog saa langtfra, at han udførte det, at man meget mere skulde antage at han paatog sig det alene for i Virkeligheden at modarbeide enhver saadan Plan, frygtende for at ellers en anden skulde ville lade sig bruge dertil og arbeide derpaa for Alvor, saaledes som det virkelig var Tilfældet med Sturla Sigvatssøn og siden med Gissur Thorvaldssøn.»

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 28. apr. 2013 kl. 06:21
Linje 148:		Linje 148:
	[[Fil:Finnur Jónsson (Etter fot. f. 1898).jpg\|thumb\|left\|Finnur Jónsson. Etter fot. f. 1898 (Juncker & Jensen, Kjøbenhavn).]]Unger hev gjengi i fotefari hans Munch og reinska teksti for alle tilsetningar fraa Peringskiöld (og Peder Claussøn), og til grunn for utgaava si lagde han avskriftine hans Asgeir Jonsson av Kringla; Unger hev soleis i røyndi gjevi den fyrste heilskapa teksti etter den eldste handskrifti. Men daa Unger trudde, at dei kapitlane, som var tekne upp dei seinare handskriftine (Jofraskinna, Cod. Frisianus og Eirspennill) hadde skrivaren av Kringla sett att i sjølv, vildi si, so hev han sameleis som fyrigangarane sine teki desse kapitlane med i teksti. At dette er gali hev eg synt i boki mi um «Snorre Sturlassøns Historieskrivning» (1873).		[[Fil:Finnur Jónsson (Etter fot. f. 1898).jpg\|thumb\|left\|Finnur Jónsson. Etter fot. f. 1898 (Juncker & Jensen, Kjøbenhavn).]]Unger hev gjengi i fotefari hans Munch og reinska teksti for alle tilsetningar fraa Peringskiöld (og Peder Claussøn), og til grunn for utgaava si lagde han avskriftine hans Asgeir Jonsson av Kringla; Unger hev soleis i røyndi gjevi den fyrste heilskapa teksti etter den eldste handskrifti. Men daa Unger trudde, at dei kapitlane, som var tekne upp dei seinare handskriftine (Jofraskinna, Cod. Frisianus og Eirspennill) hadde skrivaren av Kringla sett att i sjølv, vildi si, so hev han sameleis som fyrigangarane sine teki desse kapitlane med i teksti. At dette er gali hev eg synt i boki mi um «Snorre Sturlassøns Historieskrivning» (1873).

−	Tekstutgaava hans Unger ligg til grunn for den svenske umskrifti av ''Hans Hildebrand'': Konunga-boken eller sagor om Ynglingarne och Norges konungar intill år 1177. Af Snorre Sturleson (Örebro 1869—70, 2dre utgaava Stockholm 1889) og for S. Schjøtts umskrift paa norsk landsmaal.<ref>Storms umtale, som nedanfor kjem, av Schjøtts umskrift, er med Storms samtykkje ~~ikke~~ medteki.</ref> «Konungaboken» er ikkje berre ei framifraa umsetjing (ogso av versi som er yvisette alle saman), men umsetjaren skildrar dertil live og skriftine hans Snorre Sturlason, han gjev eit utsyn yvi kongesogune sin geografi, yvi hus, skip, bunad og vaapn i eldre tid, og verke er ogso tilbutt med eit historisk kort, eit kronologisk yvisyn og eit historisk register.	+	Tekstutgaava hans Unger ligg til grunn for den svenske umskrifti av ''Hans Hildebrand'': Konunga-boken eller sagor om Ynglingarne och Norges konungar intill år 1177. Af Snorre Sturleson (Örebro 1869—70, 2dre utgaava Stockholm 1889) og for S. Schjøtts umskrift paa norsk landsmaal.<ref>Storms umtale, som nedanfor kjem, av Schjøtts umskrift, er med Storms samtykkje ikkje medteki.</ref> «Konungaboken» er ikkje berre ei framifraa umsetjing (ogso av versi som er yvisette alle saman), men umsetjaren skildrar dertil live og skriftine hans Snorre Sturlason, han gjev eit utsyn yvi kongesogune sin geografi, yvi hus, skip, bunad og vaapn i eldre tid, og verke er ogso tilbutt med eit historisk kort, eit kronologisk yvisyn og eit historisk register.

@@ Linje 106: / Linje 106: @@
 <font face="PlainGermanica">Norske Kongers Krønike og bedrifft, indtil unge Kong Haagens tid, som døde Anno Domini 1263, udset aff gammel Norske paa Danske. Prentet i Kiøbenhaffn, aff Hans Stockelman 1594 (8 vo).</font>
-De vart lengi trutt at Jens Mortensen sjølv hadde sett um boki fraa de gamle maale, og difor hev de ofte uretteleg vorti tala um «Jens Mortensens oversættelse». Av dette utdrage hev ein lærd nordmann i Oslo, meister Halvard Gunnarsen gjort ei emning av Norigs soga paa latinske vers som 1606 vart prenta i Rostock og fekk heita: Chronicon Regum Norvegiæ, olim idiomate Norvegico conscriptum: Nunc autem primo Elegiacis Versibus latine expositum, a M. Halvardo Gunario Norvegio, in Collegio Aslojensi S. S. Theol. Lectore ac Archipresbytero.
+[[Fil:Facsimile av Finnur Jónsson si utgaave..jpg|thumb|left|Facsimile av 1ste tekstsida (full storleik) av Finnur Jónsson si utgaave.]] [[Fil:Peder Claussøn.jpg|thumb|left|Peder Claussøn. (Originalfotografi etter portræt i kyrkja i Syndre Undal, Maala i 1614).]]De vart lengi trutt at Jens Mortensen sjølv hadde sett um boki fraa de gamle maale, og difor hev de ofte uretteleg vorti tala um «Jens Mortensens oversættelse». Av dette utdrage hev ein lærd nordmann i Oslo, meister Halvard Gunnarsen gjort ei emning av Norigs soga paa latinske vers som 1606 vart prenta i Rostock og fekk heita: Chronicon Regum Norvegiæ, olim idiomate Norvegico conscriptum: Nunc autem primo Elegiacis Versibus latine expositum, a M. Halvardo Gunario Norvegio, in Collegio Aslojensi S. S. Theol. Lectore ac Archipresbytero.
 Den fyrste rettelege umsetjaren av kongesogune er likevel presten ''Peder Claussøn'' (Friis), fødd i Eikersund 1545, daain 15 okt. 1614. Han hadde gjengi paa lærd skule i Stavanger, og han vart 1566 ettermannen til far sin i prestekalle i Undal (Audndal) i Liste-len, strakst etter prost i Liste-len, sidan ogso kannik og archidiakon i Stavangr. Han lærde gamalnorsk av lagmannen paa Agdesida, Jon Simonsen (&dagger; 1575), som ogso fortalde han mykje fraa soga i gomol og ny tid; av han fekk han ei gomol lovbok og fleire handskriftir av kongesogur, allvisst um Olav Trygveson og Olav den heilage. I ei av desse skinnbøkane (Bergsboki dei kallar) fann han ofte nemnt kongesogune hans Snorre Sturlason, men verke hans hadde han lengi ingin kjennskap til. Men so fekk han i 1590-aari fat paa ''Jofraskinna'' og gaadde daa at der var de ei avskrift av kongesogune hans Snorre Sturlason. Etter uppmaning av stathaldaren i Norig, Axel Gyldenstjerne, tok han i 1599 til aa emna paa ei heil umsetjing av alle kongesogune hans Snorre (til aar 1177), og daa han elles kom yvi ei skinnbok av kongesogune etter dauden hans Sverre (1202&mdash;1263), tok han ogso desse sogune med i umsetjingi, endaa han vel skyna, at de ikkje var Snorre som hadde sett deim ihop; daa han ikkje kjende nokor handskrift av Sverres soga (tidi 1177&mdash;1202), fyllte han ut dette opne hole, med di han skreiv av utdrage hans Mattis Størssøn um denne tidi. Soleis fekk han stelt til ei heilfengd rekkje av kongesogur til aar 1263. Daa hr. Peder hev umsett etter Jofraskinna, finst de ikkje faae stykkje i umsetjingi hans som ikkje høyrer til Snorre, og elles hev hr. Peder ogso teki med store stykke av andre kongesogur som han kjende, daa han vilde fortelja Norigs soga so heilskapa som mogelegt. Men dette hev sidan sett bokverkingi hans Snorre i meinsyn, daa folk lengi trudde, at de som stod i umsetjingi hans Peder Claussøn ogso hadde komi fraa den handskrifti av Snorre som han nytta. Elles er umsetjingi til hr. Peder skilleg grannsam og paalitande, og ein hev med retto undra seg yvi at han hev kunna tyda fornmaale so godt med dei faae hjelperaadir han hadde aa valda med. Maale hans er de malm og vyrdnad i, og han hev vori heppin med aa bruka mange gode gamle ord, som den tidi heldt paa vart trengde undan av framandord. Umsetjingi hans Peder Claussøn kom ut i avskriftir, og ei av desse kom til Kjøbenhavn, der den lærde professoren Ole Worm lærde aa kjenna ho ikr. 1630; han gav ho ut paa prent med namne:
 <font face="PlainGermanica">Snorre Sturlesøns Norske Kongers CHRONICA. Udsat paa Danske, aff Hr. Peder Claussøn, fordum Sogneprest i Undal. Nu nyligen menige Mand til Gaffn, igjennemseet,</font> continuerit <font face="PlainGermanica">oc til Trycken forferdiget.</font> Cum Priv. R. M. <font face="PlainGermanica">Prentet i Kjøbenhafn, ved Melchior Martzan, paa Joachim Moltken Bogførers Bekostning.</font> '''M. DC. XXXIII.'''
@@ Linje 141: / Linje 140: @@
 <font face="PlainGermanica">Norges Kongesagaer fra de ældste Tider indtil Aar efter Christi Fødsel 1177, forfattede af Snorre Sturlassön og oversatte af P. A. Munch. Christiania 1859.</font>
-Boki hadde ei gild fyrimæling som skildra livsgangen hans Snorre og stillingi hans i norrøn bokheim. [Andre «Oplag»e (1881) er berre restupplage av de fyrste upplage med nytrykt titelblad. Eit nytt upptrykk kom ut i aari 1896&mdash;98 i «Skandinaven» i Chicago].
+[[Fil:Carl Richard Unger (1817-1897).jpg|thumb|left|C. R. Unger. Etter fotografi fra 1881. (L. Szacinski).]]Boki hadde ei gild fyrimæling som skildra livsgangen hans Snorre og stillingi hans i norrøn bokheim. [Andre «Oplag»e (1881) er berre restupplage av de fyrste upplage med nytrykt titelblad. Eit nytt upptrykk kom ut i aari 1896&mdash;98 i «Skandinaven» i Chicago].
-[[Fil:Carl Richard Unger (1817-1897).jpg|thumb|left|C. R. Unger. Etter fotografi fra 1881. (L. Szacinski).]]Granskingi av handskriftine i Kjøbenhavn (1857&mdash;58) gav P. A. Munch hug til aa skipa ei kritisk utgaave av originalteksti hans Snorre, og etter at han kom att fraa Rom (1861) fekk han ei slik aalogu av de nyskipa «Norske Oldskriftselskab», og han tok de paa seg. Daa han andre gongen reiste til Rom (vaaren 1863), tok han ogsaa med seg fyriarbeidi; men desse kom burt, etter han var daain, daa de skipe gjekk under i «Middelhave», som førde med seg de han sjølv og huslyden hans aatte. Etter at Munch vaar fallin fraa, var de prof. ''C. R. Unger'', som hadde vori medarbeidaren hans i mange aar, som yvitok verke (f. 1817 &dagger; 1897), og tekstutgaava hans av kongesogune hans Snorre vart no utgjevne av fornskriftselskape og vart heitande:
+Granskingi av handskriftine i Kjøbenhavn (1857&mdash;58) gav P. A. Munch hug til aa skipa ei kritisk utgaave av originalteksti hans Snorre, og etter at han kom att fraa Rom (1861) fekk han ei slik aalogu av de nyskipa «Norske Oldskriftselskab», og han tok de paa seg. Daa han andre gongen reiste til Rom (vaaren 1863), tok han ogsaa med seg fyriarbeidi; men desse kom burt, etter han var daain, daa de skipe gjekk under i «Middelhave», som førde med seg de han sjølv og huslyden hans aatte. Etter at Munch vaar fallin fraa, var de prof. ''C. R. Unger'', som hadde vori medarbeidaren hans i mange aar, som yvitok verke (f. 1817 &dagger; 1897), og tekstutgaava hans av kongesogune hans Snorre vart no utgjevne av fornskriftselskape og vart heitande:
 ''Heimskringla'' eller ''Norges Kongesagaer af Snorre Sturlassøn'', udgivne ved C. R. Unger. Christiania 1868.

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 27. apr. 2013 kl. 23:04
Linje 142:		Linje 142:

	Boki hadde ei gild fyrimæling som skildra livsgangen hans Snorre og stillingi hans i norrøn bokheim. [Andre «Oplag»e (1881) er berre restupplage av de fyrste upplage med nytrykt titelblad. Eit nytt upptrykk kom ut i aari 1896—98 i «Skandinaven» i Chicago].		Boki hadde ei gild fyrimæling som skildra livsgangen hans Snorre og stillingi hans i norrøn bokheim. [Andre «Oplag»e (1881) er berre restupplage av de fyrste upplage med nytrykt titelblad. Eit nytt upptrykk kom ut i aari 1896—98 i «Skandinaven» i Chicago].
−

	[[Fil:Carl Richard Unger (1817-1897).jpg\|thumb\|left\|C. R. Unger. Etter fotografi fra 1881. (L. Szacinski).]]Granskingi av handskriftine i Kjøbenhavn (1857—58) gav P. A. Munch hug til aa skipa ei kritisk utgaave av originalteksti hans Snorre, og etter at han kom att fraa Rom (1861) fekk han ei slik aalogu av de nyskipa «Norske Oldskriftselskab», og han tok de paa seg. Daa han andre gongen reiste til Rom (vaaren 1863), tok han ogsaa med seg fyriarbeidi; men desse kom burt, etter han var daain, daa de skipe gjekk under i «Middelhave», som førde med seg de han sjølv og huslyden hans aatte. Etter at Munch vaar fallin fraa, var de prof. ''C. R. Unger'', som hadde vori medarbeidaren hans i mange aar, som yvitok verke (f. 1817 &dagger; 1897), og tekstutgaava hans av kongesogune hans Snorre vart no utgjevne av fornskriftselskape og vart heitande:		[[Fil:Carl Richard Unger (1817-1897).jpg\|thumb\|left\|C. R. Unger. Etter fotografi fra 1881. (L. Szacinski).]]Granskingi av handskriftine i Kjøbenhavn (1857—58) gav P. A. Munch hug til aa skipa ei kritisk utgaave av originalteksti hans Snorre, og etter at han kom att fraa Rom (1861) fekk han ei slik aalogu av de nyskipa «Norske Oldskriftselskab», og han tok de paa seg. Daa han andre gongen reiste til Rom (vaaren 1863), tok han ogsaa med seg fyriarbeidi; men desse kom burt, etter han var daain, daa de skipe gjekk under i «Middelhave», som førde med seg de han sjølv og huslyden hans aatte. Etter at Munch vaar fallin fraa, var de prof. ''C. R. Unger'', som hadde vori medarbeidaren hans i mange aar, som yvitok verke (f. 1817 &dagger; 1897), og tekstutgaava hans av kongesogune hans Snorre vart no utgjevne av fornskriftselskape og vart heitande: