August på 27. apr. 2021 kl. 11:21

2021-04-27T11:21:17Z

JJ.Sandal på 23. des. 2013 kl. 22:24

2013-12-23T22:24:37Z

Jesper på 9. feb. 2013 kl. 16:05

2013-02-09T16:05:57Z

JJ.Sandal: Völsa þáttr

2013-01-13T15:56:27Z

Völsa þáttr

Ny side

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9"
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Vǫlsaþáttr (B2)]] !! !! !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Vǫlsaþáttr (B2)]] !! !!
|-
! !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Völsa þáttr]] !! !! !! !! !!
|-
|}

<center>[[Íslendinga sögur]] <big>'''Völsa þáttr'''</big>

'''[[Guðni Jónsson]]'''

bjó til prentunar</center>

'''1. Hefst Völsadýrkun andnesmanna'''

Eftir því sem í einu fornu kvæði vísar til, byggði á einu andnesi norðarliga í Nóregi, þar sem góð langskipa höfn var undir, fjarri meginbyggðinni ok svá þjóðleið, einn bóndi ok húsfreyja, nökkut öldruð. Þau áttu tvau börn, son ok dóttur, at því sem í upphafi kvæðisins segir ok svá hefr:

<blockquote>
Karl hefir búit
 ok kona öldruð
 á andnesi
 einu hverju.
 Átti son
 við seima Bil
 drengr ok dóttur
 drjúgskýrliga.
</blockquote>

Þar var ok þræll ok ambátt. Bóndi var spakr maðr ok óhlutdeilinn, en kerling var svarkr mikill ok réð mjök fyrir hýbýlaháttum dagliga. Bóndasonr var kátr og gleðifullr, glensugr ok uppivöðslumikill. Bóndadóttir var eldri, næm ok náttúruvitr, þó at hon hefði eigi við fjölmenni upp vaxit. Bóndi átti etjutík stóra, er Lærir hét. Engar skynjar höfðu þau á heilagri trú.
    Svá bar til á einu áliðnu hausti, at eykhestr karls dó. Var hann mjök feitr, ok með því at heiðnir menn höfðu hrossakjöt sér til fæðu, var hestrinn til gerr ok nýttr. Ok í fyrstu, er fleginn var, rak þræll af honum í einu þann lim, sem eftir skapan náttúrunnar hafa þess kyns kvikendi til getnaðar sem önnur dýr, þau sem aukast sín á milli, ok eftir því, sem fornskáldin vísa til, heitir vingull á hestum. Ok svá sem þrællinn hefir hann af skorit ok ætlar niðr at kasta á völlinn hjá sér, hleypr bóndason til hlæjandi ok grípr við ok gengr inn í stofu. Þar var fyrir móðir hans, dóttir hennar ok ambátt. Hann hristir at þeim vingulinn með mörgum kallsyrðum ok kvað vísu:

<blockquote>
Hér meguð sjá
 heldr röskligan
 vingul skorinn
 af viggs föður.
 Þér er ambátt
 þessi Völsi
 allódaufligr
 innan læra.
</blockquote>

Ambáttin skellir upp ok hlær, en bóndadóttir bað hann út bera andstyggð þessa. Kerling stendr upp ok gengr at öðrum megin ok grípr af honum ok segir, at hvárki þetta né annat skulu þau ónýta, þat sem til gagns má verða, gengr fram síðan ok þurrkar hann sem vandligast ok vefr innan í einum líndúki ok berr hjá lauka ok önnur grös, svá at þar fyrir mætti hann eigi rotna, ok leggr niðr í kistu sína.
    Líðr nú svá á haustit, að kerling tekr hann upp hvert kveld með einhverjum formála honum til dýrkunar, ok þar kemr, at hon vendir þangat til öllum sínum átrúnaði ok heldr hann fyrir guð sinn, leiðandi í sömu villu með sér bónda sinn ok börn ok allt sitt hyski. Ok með fjandans krafti vex hann svá ok styrknar, at hann má standa hjá húsfreyju, ef hon vill. Ok at svá gervu tekr kerling þann sið, at hon berr hann í stofu hvert kveld ok kveðr yfir honum vísu fyrst manna, fær síðan bónda ok svá hverr frá öðrum, þar til sem kemr at lokum til ambáttar, ok skyldi hverr maðr kveða yfir honum vísu. Fannst þat á hvers þeira ummælum, hversu hverju þeira var um gefit.

'''2. Óláfr konungr hitti andnesmenn'''

Þat hafði verit einhverju sinni, áðr en Ólafr konungr varð landflótta fyrir Knúti konungi, at hann helt skipum sínum norðr með landi. Hann hafði frétt af þessu andnesi ok þeiri ótrú, er þar fór fram. Ok með því at hann vildi þar sem annars staðar fólkinu snúa til réttrar trúar, segir hann fyrir leiðsögumanninum, at hann skal af víkja leiðinni ok til þeirar hafnar, er liggr undir fyrrgreindu andnesi, því at byrr var hægr. Koma þeir síð dags í þessa höfn. Lætr konungr tjalda yfir skipum, en segir, at þeir skulu á skipum liggja um nóttina, en hann vill ganga heim til bæjar ok biðr fara með sér Finn Árnason ok Þormóð Kolbrúnarskáld.
    Þeir taka sér allir grákufla ok steypa útan yfir klæði sín ok ganga svá heim til bæjar um kveldit í húmi, víkja af til stofu ok setjast á bekk annan ok skipa svá sessum, at Finnr sitr innstr, þá Þormóðr, en konungr yztr, bíða þar, til þess er myrkt er orðit, svá at engi maðr kemr í stofu. Ok eftir kemr innar kona með ljósi, ok var þat bóndadóttir. Hon heilsar mönnum ok spyrr þá at nafni, en þeir nefndust allir Grímar. Hon gerir þá upp ljós í stofunni. Hon sér jafnan til gestanna, ok lengst horfir hon á þann, er yztr sitr. Ok svá sem hon býst fram at ganga, verðr henni ljóð á munni ok mælti svá:

<blockquote>
Ek sé gull á gestum
 ok guðvefjar skikkjur
 Mér fellr hugr til hringa.
 Heldr vil ek þing en ljúga
 Kenni ek þik, konungr minn.
 Kominn ertu, Óláfr.
</blockquote>

Þá svarar hann tilkvámumaðr, sá er yztr sat: "Lát þú kyrrt yfir því, þú ert kona hyggin."
    Ekki skiptust þau fleirum orðum við. Gekk bóndadóttir fram, ok litlu seinna kemr inn bóndi ok sonr hans ok þræll. Sezt bóndi í hægsæti, sonr hans upp hjá honum, en þræll yfir lengra frá honum. Eru þeir kátir við gestina af kyrt þeiri.
    Síðan er snúit hýbýlum á leið ok tekit borð ok settr matr fram. Bóndadóttir settist upp hjá bróður sínum, en ambátt hjá þræli. Grímar sitja allir samt, sem fyrr var sagt. Síðast kemr innar kerling ok berr Völsa í fangi sér ok gengr at hægsætinu fyrir bónda. Ekki er þess getit at hon kveddi gestina. Hon rekr af dúkana af Völsa ok setr á kné bónda ok kvað vísu:

<blockquote>
Aukinn ertu, Völsi,
 ok upp of tekinn,
 líni gæddr,
 en laukum studdr.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, bóndi sjálfr,
 ber þú at þér Völsa.
</blockquote>

Bóndi lét sér fátt um finnast, tók þó við ok kvað vísu:

<blockquote>
Mundi eigi,
 ef ek um réða,
 blæti þetta
 borit í aftan.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, sonr bónda,
 sé þú við Völsa.
</blockquote>

Bóndasonr greip við honum ok yppir Völsa ok vindr at systur sinni ok kvað vísu:

<blockquote>
Beri þér beytil,
 fyrir brúðkonur.
 Þær skulu vingul
 væta í aftan.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, dóttir bónda,
 drag þú at þér Völsa.
</blockquote>

Hon gerir sér heldr fátt um, en varð þó at fylgja hýbýlaháttum, tók heldr tæpt á honum ok kvað þó vísu:

<blockquote>
Þess sverk við Gefjun
 ok við goðin önnur,
 at ek nauðig tek
 við nosa rauðum.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en, þræll hjóna,
 þríf þú við Völsa.
</blockquote>

Þrællinn tekr við ok kvað:

<blockquote>
Hleifr væri mér
 hálfu sæmri,
 þykkir ok ökkvinn
 ok þó víðr,
 en Völsi þessi
 á verkdögum.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, þý hjóna,
 þrýstu at þér Völsa.
</blockquote>

Ambáttin tekr við honum mjök blíðliga, vefr hann at sér ok klappar honum ok kvað vísu:

<blockquote>
Víst eigi mættak
 við of bindask
 í mik at keyra,
 ef vit ein lægim
 í andkætu.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, Grímr, gestr várr,
 gríp þú við Völsa.
</blockquote>

Finnr tók þá við ok helt á. Hann kvað þá vísu:

<blockquote>
Legit hefk víða
 fyrir andnesjum,
 snævgum höndum
 segl upp dregit.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, Grímr, griði minn,
 gríp þú við Völsa.
</blockquote>

Hann fekk þá Þormóði. Tók hann við ok hugði at allglöggliga, hversu Völsi er skapaðr. Brosti hann þá ok kvað vísu:

<blockquote>
Sakat forðum,
 þó hefk farit víða,
 flennt reðr fyrri
 fara með bekkjum.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, Aðal-Grímr,
 tak enn við Völsa.
</blockquote>

Konungr tók við ok kvað vísu:

<blockquote>
Verit hefk stýrir
 ok stafnbúi
 ok oddviti
 allra þjóða.
 Þiggi mörnir
 þetta blæti,
 en þú, hundr hjóna,
 hirtu bákn þetta.
</blockquote>

Hann kastaði þá fram á gólfit, en hundrinn greip þegar upp. En er kerling sá þat, þá var hon öll á flugi. Brá henni mjök við ok kvað vísu:

<blockquote>
Hvat er þat manna
 mér ókunnra,
 er hundum gefr
 heilagt blæti?
 Hefi mik of hjarra
 ok á hurðása,
 vita ef ek borgit fæ
 blætinu helga.

 Legg þú niðr, Lærir,
 ok lát mik eigi sjá,
 ok svelg eigi niðr
 sártíkin rög.
</blockquote>

Konungr kastar þá af sér dularklæðunum. Þekkist hann þá. Telr hann þá trú fyrir þeim, ok var kerling treg til trúarinnar, en bóndi nökkuru fljótari, en með krafti guðs ok kostgæfi Óláfs verðr þat at lykðum, at þau taka öll trú ok eru skírð af hirðpresti konungs ok heldu vel trú síðan, er þau urðu áskynja, á hvern þau skyldu trúa, ok þekktu skapara sinn, sáu nú, hversu illa ok ómannliga þau höfðu lifat ok ólíkt öllum öðrum góðum mönnum.
    Má þat í slíku sýnast, at Óláfr konungr lagði allan hug á at eyða ok af má alla ósiðu ok heiðni ok fordæðuskap einn veg á inum yztum útskögum Nóregsveldis sem í miðjum heruðum meginlandsins. Hafði hann á því mesta hugsan at draga sem flesta til réttrar trúar. Er þat nú ok auðsýnt orðit, at hann hefir svá gert þessa hluti ok alla aðra, at guði hefir líkat.

{{DEFAULTSORT:Vølsa tattr}}

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Íslendinga sögur]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Guðni Jónsson]]

@@ Linje 198: / Linje 198: @@
 <br>vita ef ek borgit fæ
 <br>blætinu helga.
 <br><br>Legg þú niðr, Lærir,
 <br>ok lát mik eigi sjá,

@@ Linje 6: / Linje 6: @@
 |-
 !  !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Völsa þáttr]] !!  !!  !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Fortællingen om Vølse]] !!  !!
 |-
 |}

@@ Linje 5: / Linje 5: @@
 ! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=V&#491;lsaþáttr (B2)]] !!  !!  !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=V&#491;lsaþáttr (B2)]] !!  !!
 |-
-!  !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Völsa þáttr]] !!  !!  !!  !!  !!
+!  !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Völsa þáttr]] !!  !!  !! [[Fil:Dansk.gif|32px|link=Fortællingen om Vølse]] !!  !!
 |-
 |}

Völsa þáttr - Revisjonshistorikk

August på 27. apr. 2021 kl. 11:21

JJ.Sandal på 23. des. 2013 kl. 22:24

Jesper på 9. feb. 2013 kl. 16:05

JJ.Sandal: Völsa þáttr