Jesper: Rasmus Flo om forsk. skjalde ved Harald Hårdråde

2013-03-19T14:29:53Z

Rasmus Flo om forsk. skjalde ved Harald Hårdråde

Ny side

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9"
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! !! !! [[Fil:Norsk.gif|32px|link=Ymse hirdskaldar hjaa Harald Hardraade]] !! !! !!
|-
|}

[[Fil:Rasmus Flo.jpg|thumb|right|200px|<center>Rasmus Flo</center>]]<center><big>'''[[Gamle skaldar og kvad]]'''</big>

'''Med kvadi umsette paa nynorsk'''

ved [[Rasmus Flo biografi|Rasmus J. Flo]]

Oslo 1902

<big><big>'''Ymse hirdskaldar hjaa Harald Hardraade'''</big></big></center>

Av dei 15 skaldane som de er sagt hev kvedi aat kongane Magnus den gode og Harald Hardraade, er de, forutan dei tri storskaldane Sigvat og Arnor og Tjodolv, endaa fem eller seks som de er etterleivt so mykje etter at ein kann gjera seg ei meining um deira skaldskap. Millom deim er daa for de fyrste aa nemne bror til Tjodolv, '''Bolverk Arnorsson''', endaa um han vel ikkje er den fyrste i rang. Men elles er de ikkje so mykje ein hev aa halde seg til, vanleg berre ei halv sneis vers etter kvar, so de kann ikkje stort nytte aa gjeva seg inn paa noko rangspursmaal her. So mykje kann ein segja, at dei synest i de heile hava godt grip paa skaldskap, og vilde truleg vori høgt sette sume av deim, og deira kvæde betre gøymde, um de ikkje fraa deira samtid hadde vori so god raad paa de som betre var.

Dei versi me hev etter Bolverk er av ei draape um kong Harald, og handlar mest um hans herferdir sunnanlands; dei tvo siste um møte millom Magnus og Harald og den fyrste ferdi Harald gjorde til Danmark etter kong Magnus var daain.

:::'''Bolverksdraapa'''

:::'''1.'''
:::Milding paa malm-ulven turka
:::munnen og gjekk fraa striden;
:::ramnen rikleg fekk sluke
:::raaslag, — varg taut i aasen.
:::Men du var aare etter
:::aust i Gaidar; hovding
:::hughard! ikkje eg høyrde
:::herførar framum deg gange.

:::[''Malm-ulv'', sverd. — ''Tjote'' (taut), tute.]

:::'''2.'''
:::Svale skuri svarte
:::snekkje-stamnen harddrøgt
:::dreiv, og drusteleg brynja
:::drakar bar reiden langs lande.
:::Miklagard saag med malm-taarn
:::mæte gram framfor stamnen;
:::baust skreid mot høge borg-arm
:::barmfagre snekkjur mange.

:::[''Drusteleg'', gild, staseleg.]

:::'''3.'''
:::Staal i strid røynde førar
:::staut, og gjekk i leidang;
:::sidan kvart aar De oddleik
:::øvde som sjølve De vilde.

:::'''4.'''
:::Farkost fyllt med sveite
:::flaut der blode sputra;
:::skipi stangast, — sterke
:::styremann vann lande.
:::Ned i sjøen sunnan
:::Sikeløyi liki
:::sokk, der yvi stokkar
:::strøymde sveite-flaumen.

:::'''5.'''
:::Gagnleg god til storverk,
:::greidmælt førar med skeidom
:::vitja Blaaland; børen
:::brædde stamnen riste.
:::Sjøen slo mot dyre
:::skjold-rim og æsingi vaska;
:::men i tunge marm-sjø
:::mastir hovdingen reiste.

:::[''Blaaland'' (Afrika) er vel ei forblanding med de at Sikeløy den gong var underlagd emiren i Afrika. — ''Skjold-rim'', list langs skipsborde til aa hengje skjoldane paa (utanbords, men ''æsingi'' innanbords).]

:::'''6.'''
:::Gløgge gram med vaapnom
:::gagn vann i kvar herstrid;
:::snarpe skjold-ridir vektest,
:::sverd mennane røynde.

:::'''7.'''
:::Paa her-tekin falke-hissar
:::han som styrarar agar
:::ut lét augo stinge;
:::ære-kvad bèr eg honom.

:::'''8.'''
:::Heimla deg vart, eg høyrde,
:::herferar! daa du møtte
:::Magnus, grøne grunnen;
:::gull du att baud honom.
:::Fast imillom frendom
:::freds-semjo heldt seg allvel;
:::men Svein sidan hadde
:::sverdgny einast aa vente.

:::[''Semju'', forlik.]

:::'''9.'''
:::Næste aar du leidang
:::av lande de fagre kravde,
:::pløgde sjøen med prunkleg
:::prydde havhestar mange.
:::Paa døkke baara dyre
:::drakar laag; de gjorde
:::danom leidt, utfor lande
:::ladde herskip aa skoda.

:::[''Døkk'', myrk-farga, «dunkel». — ''Ladde herskip'', d. v. s. ladde med herfang som var teki fraa danine.]

De mest sermerkte i visse maatar av desse kvadi — de som me dess-verre hev minst att av — er eit som me hev etter '''Illuge Bryndølaskald''', 4 vers, — eller halv-vers er dei vel aa rekne for. Men desse er laga paa ein sereigin maate. I fyrste og siste lina i versi (eller halv-versi) gjeng sogo um Harald Sigurdsson, og i dei tvo linune imillom, som eit stev, sogo um Volsungar og Gjukungar, mest um Sigurd Faavnesbane, de me her hev. De er i vissa desse innskoti som gjer versi merkelege, med di dei syner so endefram at Edda-kvadi var kjende millom skaldane ved denne tid, meir enn hundrad aar fyrr dei vart uppskrivne. Um skalden sjølv er elles ikkje noko visst kjent. Tilnamne hev han vel av di at han hev dikta um bryndøline, og kanskje sjølv var fraa Brynjudal, ei liti grend paa sudvestre Island. Trulegt er de daa at han hev vori av same ætt som skalden Hovgarda-Rev me fyrr hev nemnt um [[Sigvat skald og hans samtid|(s. 117)]]. Dei 4 versi lyder i umsetjing soleis:

:::'''1.'''
:::Fjaag vart vargen og fegin
:::''frøkne sveinen røkin''
:::''sverd i skog-auren lagde''
:::snart der min drottin bardest.

:::[''Røkin'', rask. — ''Skog-auren'' («ørreten»), d. e. ormen (Faavne). — ''Bardest'', slost.]

:::'''2.'''
:::Onnuge ulve-brynnar
:::''ormhjarta fram i bjarte''
:::''elden heldt den milde''
:::austferd derfraa gjorde.

:::[''Brynne'' (av brunn), gjeva drikke.]

:::'''3.'''
:::Frankar slo ikkje faatidt
:::''fljot-rent til garden aat gjenta,''
:::''var kje for dugande dogling''
:::drottin min fyri ótta.

:::''Fljot-rent'', snar-kjømt, lett framkjømt. — ''Gjenta'', d. e. Brynhild (som hadde «vafrlòge» brennande ikring salen sin). — ''Dogling'', konge, hovding (upphavleg ein som er ætta fraa kong Dag). — ''Otta'', tidleg morgon, fyri dag.]

:::'''4.'''
:::Du braut under Mikjaal mæte
:::''maagom heimbòd, gjeng sogo,''
:::''son aat Budle sende''
:::sudlandi, Harald! med branden.

:::''Son aat Budle'', Atle (som bad heim til seg med svik maagane sine, Gjukungane Gunnar og Hogne). — ''Brand'', sverd.]

'''Stuv Skald''', eller ''Stuv Blinde'', var, som fyrr nemnt [[Eldre_islendske_hirdskaldar|(s. 97)]] ætta fraa Glum Geireson. Han var sonarson til Tord Glumsson og den velkjende Gudrun Usvivsdotter (Laksdøla) og soleis i ætt med Einar Skaalaglam og. Som tilnamne segjer, var han blind. Han kom til Noreg og skulde hente ein arv, og vart daa kjend med kong Harald, og vart hans hirdmann. At kongen gjorde ære paa denne storvaksne, blinde, men like fullt lettliva karen, som kunde ei mengd med kvæde, de syner seg og av de fyrste verse me hev av hans ervedraape um kong Harald, ''Stuvsdraapa'' eller ''Stuva'', som ho er kalla. Like eins kann dette kvade syne at Stuv utan kyt kunde svara som han gjorde, daa de var tale um han kunde dikte so godt som Glum [[Eldre_islendske_hirdskaldar|(s. 97)]]: «Ikkje diktar eg verre enn han.» Um de som i kvade er fortalt um Haralds ferd til Jorsalaland, segjer sogo (Heimskr. s. 575) at Stuv hadde høyrt kongen sjølv fortelja um desse hendingane.

Eit anna kvad um Harald, som han førde fram daa han kom til kongen i Nidaros, er de no ikkje noko att av.

:::'''Stuvsdraapa'''

:::'''1.'''
:::Eg veit at han som vekte
:::vaapnleik, den sigersæle,
:::blid i hug meg helsa,
:::— honom var godt aa kjenne:
:::daa gramen, god med ramnar,
:::grim mot ringar, gjekk sjølvmint
:::i halli paa Haug med gyllte
:::horn meg til aa drikke.

:::[''Haug'' (sjaa «Seksstevja» [[Tjodolv Arnorsson|s. 140]]).]

:::'''2.'''
:::Egg-djerv yvigangs hermann
:::under seg Jorsalir lagde;
:::gramen og grækane viljugt
:::gav seg folke under.
:::Og med allraadigt velde
:::ubrent kom daa lande
:::under hovdingen heimla.
:::''Have, der kjær er vèro,''

:::[''Vèru'', væro, tilhald. Stev-linune lyder i samanheng soleis: ''Have, der kjær er vero, Haralds aand ovan laandi'' (i himilen) ''æveleg heimvist'' (heimstad) ''med Kristus!]''

:::'''3.'''
:::Agande egde-kongens
:::ord og raadir dugde
:::paa baae Jordans breiddir
:::braatt til svik aa ende.
:::Men folk for upplagt illverk
:::utan naade vart refste;
:::ilt dei aatte av gramen.
:::''æveleg heimvist med Kristus''

:::[''Upplagt'', berrsynt, opinbert.]

:::'''4.'''
:::Maagskap etter sitt ynskje
:::egde-drottnen naadde;
:::gull seg vann den gode
:::gram og kongens dotter.

:::'''5.'''
:::Øydt vart Falster; folke
:::frette slikt med ótte;
:::korpen fekk kosthald, men rædde
:::kvart aar danine livde.

:::'''6.'''
:::Folk i Tjoda flydde
:::fort undan møte med kongen;
:::stort hygde hugstort hjarta.
:::''Haralds aand ovan laandi.''

:::[''Tjoda'', Ty (landskap i nordvestre Jutland). — ''Hyggje'' (hygde), tenkje, hug-leggje.]

:::'''7.'''
:::Heiders-fuse hovding
:::hermenn sør ved Nissaa
:::hogg med baae hendar;
:::heren gjekk glad under skjoldar.

:::'''8.'''
:::Spjot-regns sendar ikkje
:::spara live gjorde;
:::fjaag han fór igjenom
:::fylkingar som gjenom vinden.
:::Eld eller jarn ikkje flydde
:::føraren denne; under
:::elings erkestol døme
:::er de rikleg paa dette.

:::[''Elings'' (vêr-elings) ''erkestol'', d. e. himilen. — ''Døme'', prov («eksempel»).]

Um skalden '''Valgard fraa Voll''' er heller ikkje anna kjent enn de som tilnamne segjer, at han var fraa garden Voll i Rangaasysla, forutan de ein kann gjeta seg til, at han kanskje var son til Mòrd Valgardsson, som er so velkjend fraa Njaala. Av de me hev av hans kvad um kong Harald, kann ein sjaa at han maa ha vori lengi ved hans hird. Versi syner eit framifraa godt skalde-lag, soleis at um me hadde havt meir etter honom, og likso godt, hadde han til visse vorti rekna millom dei største hirdskaldane. De meste av kvade hans er um Haralds ferd sunnanlands og attende til Noreg, i vissa um hans herferd daa han var i samlag med Svein Ulvsson (Heimskr. s. 578- 79). Truleg er de dikta ikkje lengi etter Harald vart einekonge i Noreg.

:::'''Valgardsdraapa'''

:::'''1.'''
:::Hovdingen sør med hermagt
:::heldt fram-med landi breide,
:::der skeidar skolv; um sidar
:::Sikeløy vart herja.

:::'''2.'''
:::Glødar skaut or sote
:::snart asande lògen;
:::røyken steig i stegle
:::stoplar yvi husi.

:::[''Stòpul'', taarn («stabel»); ''stegl'' («steil»), høg og bratt.]

:::'''3.'''
:::Bjart sveiv yvi breide
:::borg elden som gramen
:::vekte; vikingar sprengde
:::virke, — sorg fekk møyi.

:::'''4.'''
:::Helvti baud du hengje,
:::hovding-son! paa stundi;
:::ut hev du skift so at etter
:::er væringjar færre.

:::[V. 4 (fyrste lina) er knapt rett, soleis som me no hev de uppteikna.]

:::'''5.'''
:::Farkost ut med fagrast
:::farm du løyste, — austan
:::gull or Gardar du førde;
:::grunnfast heider deg unnest.
:::Hovding hugfast i driv-vêr
:::harde kvatleg styrde;
:::skipi neig, — du Sigtun
:::saag daa ròke laagna.

:::'''6.'''
:::Yngve strids-fjaag! atter
:::under deg skreid fraa Svitjod
:::eikekjølen; din odel
:::etla deg var med retto.
:::Riv til topps, der De rende
:::rett aa stag, bar skeidi
:::sør med Skaane, og kvende
:::skylde danom De støkkte.

:::[''Rett aa stag'' (til skilnad fraa ''yvi'' stag), ende fram (utan bauting). — ''Skylde danom'', i ætt ined danine (Skaane høyrde daa til Danavelde). — ''Støkkje'', setja støkk i, skræme.]

:::'''7.'''
:::Harald, du heile Selund
:::herja grundig; onnug
:::vargen skunda seg vitja
:::valen; du fienden jaga.
:::Fjølment til Fyn kongen
:::fór og der gav hjelmar
:::ikkje litin ampe;
:::egg-meidde skjoldar klòvna.

:::[''Onnug'', idug, nøytug, annsam. — ''Fjølment'', mangment, mannsterk. — ''Ampe'', møde («besvær»). — ''Meide'', saare.]

:::'''8.'''
:::Bjarte eld i bøen
:::brann sunnan Roiskjelda;
:::røyk-spyaren røkne
:::rikjar lét husi felle.
:::Drepne laag folk i dungar;
:::dauden heldt mange bundne.
:::Husfolk, av harm bøygde,
:::hadde seg stilt aat skogen.

:::[''Roiskjelda'' (4 stavingar), Roskilde. — ''Røykspyaren'', elden.]

:::'''9.'''
:::Danir som etter livde
:::undan dreiv; men av fylgje,
:::dapert fraaskilt, som dvaldest,
:::drosir fagre vart tekne.
:::Laas heldt bruri bundi;
:::bjarte holde lekkjur
:::meinhardt beit paa mang-ei
:::møy De førde til skipi.

:::[''Daper'', sorgtung, «trist».]

:::'''10.'''
:::Slikt de var i syni
:::skygne beint paa ormen,
:::der med skip du siglde
:::sunnan, som eld lòga.
:::Raudan snut bar skeidi,
:::skein av gulle reine;
:::lang dagleid fór draken,
:::drap med huven baara.

:::[''Skygne'', sjaa, skoda. — ''Ormen'', drakehovude paa skipe. — ''Drepa'', knekkje.]

:::'''11.'''
:::Skùm i toppar settest;
:::svolli hav ved gulle
:::leika, baarur lauga
:::langskips-hovud bøvne.
:::Ein vald du eig yvi Noreg;
:::aldri rister kalde
:::hav ein gjævare hovding;
:::hæve sveinar deg téner.

:::[''Bøvin'', agaleg, ógnug, fælsleg. — ''Riste'', skjera.]

Av dei skaldane me her hev med aa gjera, er '''Stein Herdisarson''' den som me hev mest att etter. De meste høyrer likevel til ei draape um Olav Kyrre, hans ''Olavsdraapa'', og soleis til ei seinare tid. Og de er ikkje berre i tid at han høyrer nærast til ettergrøde i skaldskapen, men likso mykje i sjølve skaldskapslage, med de tunnare innhald, den faaføre ettergjerd etter eldre mynster, og som mest hev sin styrke i ei kunst-rett form. Denne Stein skulde elles hava godt aa slegtast paa, liksom fleire andre av dei seinare skaldane og. Hans mor, Herdis, var ei dotterdotter til Einar Skaalaglam; farsnamne er ukjent. Derimot er de, som fyrr nemnt ([[Eldre islendske hirdskaldar|s. 98]] og 146) kjent mange i ætti elles, og me kann endaa nemne erkebisp Øystein, og sist, men ikkje minst, sogumannen ''Are prest Torgilsson''. Til prøve paa skaldskapen hans Stein er de aa nok her aa taka med hans Nissaavisur. Tilstræve til aa skifte likt med ros til baae sidur er de her gjort so for mykje utav, so de heller gjer de heile verdlaust baade for den eine og den andre. Slagskildringi er heller ikkje av stort verd, endaa Stein sjølv var med der, paa skipe med sin frende Ulv stallar, — fraarekna de at her er gøymt Haralds ord til sine mennar fyri slage.

:::'''Nissaavisur'''

:::'''1.'''
:::Hauk-lynd herførar sagde
:::kva honom liklegt tyktest:
:::fred aa vente vonlaust
:::var de her, sagde kongen.
:::Heller, sa fræge hovding,
:::hin paa den andre me skulde
:::velte kvar ein enn vægje;
:::vaapni mennane henta.

:::'''2.'''
:::Hard i hug seg vaaga
:::herse-drottnen i faare;
:::med skip halvt-anna hundrad
:::han paa danine bida.
:::Di-næst dit den andre
:::drottnen. som bur i Leira,
:::harm, med havhestar trifelt
:::hundrad tang-marki pløgde.

:::[''Tang-marki'', sjøen.]

:::'''3.'''
:::Utfor elvi Harald
:::uført for Svein gjorde;
:::motstand han møtte,— vaar konge
:::minst um fred vilde beda.
:::Haralds sveinar, med sverdi
:::spente um liv ved Halland
:::rodde til slag; i sjøen
:::saar blés heite blode.

:::'''4.'''
:::Skjoldungar baae balde
:::bad, ulívne, sine
:::hermenn skjote og hogge;
:::herane skamt var millom.
:::Spjot de flaug og steinar;
:::sverde av seg blode
:::riste, de raude, — live
:::reiv de fraa feige mennar.

:::[''Ulívin'', som ikkje líver (sparer) seg. — ''Skamt'', slutt, kort. ]

:::'''5.'''
:::Undrast paa um ikkje
:::oddtings sveinar, som vide
:::vollen varde, fekk lære
:::''vel'' Harald aa kjenne,
:::den gong høgt um honom
:::herskjold nordmenn lyfte
:::utfor Nissaa; i ótta
:::aate nok fekk ramnen.

:::'''6.'''
:::Ramnemettaren rose
:::rett er so at ikkje
:::nokon ormbeds øydar
:::annan me difor lastar.
:::Aldri tvo med oddom
:::egg-djervare helsast;
:::kvar som um kongane anna
:::kvèd, han usant mæler.

:::'''7.'''
:::Sant um kynning aat kaksom,
:::klok, oss høver aa mæle:
:::Dana-øvsten undan
:::aldri skulde haldi,
:::hadde dei som herskjold
:::heldt ''vel'' honom gagna,
:::daa mennar sunnan sjøen
:::sverd mot kvarandre reidde.

:::[''Kynning'', ætting.]

Eit med dei mest sermerkte me hev fraa denne tid er eit namnlaust kvæde. I sogune er de kalla «flokk», og etter di heile kvade, eller de me hev av de, er um forliksmøte millom kongane Harald og Svein, kann me daa kalle de ''Sættarmotsflokk''. So trutt som konge-sogune hermer dette kvade, er de likevel ingin som nemner diktaren annarleis enn som «skalden» (Heimskr. s. 619). Berre i ei avskrift av Heimskringla er de ved eit av versi nemnt skalden ''Hall Stirde''; men dette kann likevel ikkje vera stort aa rette seg etter, og med di me elles ikkje kjenner noko til den skalden, er de heller ikkje raad aa gjera seg nokor meining um de likjest honom. Av dei skaldar me kjenner, og som de kunde vera tale um, minner de aller mest um Tjodolv Arnorsson, og dei skalde-kunnige hev daa og for de meste vori samde um at han maa vera «skalden». Men de synest likevel underlegt, at namne skulde vera gløymt so heilt, um kvade var hans. Endaa meir minner de no i sin tankegang og alt sitt lag um Sigvat, so at dersom han hadde livt ved denne tid, vilde de vel vori ei avgjord sak, at kvade var hans. Kor som er; maa skalden ha vori ein utlærd hirdmann og. «diplomat», og for so vidt kann de og liggje nær aa tenkje paa ein nordmann eller ikkje islending, so mykje meir som innhalde skil seg so sterkt ut fraa de me elles kjenner so vel fraa den vanlege islendske skaldskapen.

:::'''Sættarmotsflokk'''

:::'''1.'''
:::Gramen, han som gjerder
:::grunnen og nordfraa læser
:::Øyrasunde med stamnar,
:::støytte langskip i sjøen.
:::Stamnar — av gull dei straalar —
:::stemner kvast igjenom
:::have vest for Halland;
:::hardt skipsbordi bivrar.

:::[''Han som læser'' (stengjer) ''Øyrasunde'', d. e. kong Svein.]

:::'''2.'''
:::Jamt gjerder med skeidar
:::jordi eidfaste Harald;
:::Svein òg gjenom sundi
:::sigler honom til møtes.
:::Leidangsførar som læser,
:::lovsæl, kvar hamn med stamnar
:::sørfraa, hollig hermagt
:::hev av danir ute.

:::'''3.'''
:::Slagdjerv gram! du siglde
:::sør til avtala stemne,
:::som alle danir ynskte, —
:::aatleid eg ser kje mindre.
:::Svein nordpaa seg nøyte
:::nær til landemerke
:::vil mot Harald; vindsamt
:::vart de utfor breide lande.

:::[''Aatleid'', tilhøve, grunn («anledning»).]

:::'''4.'''
:::Bause bøndar segjer
:::byrge ord høgt, slike
:::som naar mennar møtest
:::mest harmar dei andre.
:::Sterkt um alt dei stridest,
:::stygt de teiknar til usnar
:::semjing og sein fredgjerd;
:::snøgt veks hjaa hovdingom ovmod.

:::[''Byrg'', velberga, sjølvgod, kaut, stolt.]

:::'''5.'''
:::Harm hjaa hovdingar ovleg
:::hættalt er, skal ein sættast;
:::menn som millom skal gange
:::maalemni vèg i skaalir.
:::Kongar de sømer aa segja
:::slikt aat som folke likar;
:::vondhug de valdar, um mennar
:::verre komne maa skiljast.

:::[''Ovleg'', oversleg, storleg. — ''Hiættalt'', spelegt, faarlegt. — ''Sættast'', semjast, forlikast. — ''Verre komne'' (farne), ille stadde (um ikkje de vert fred).]

:::'''6.'''
:::Høyrt eg hev at glade
:::Harald og Svein baae
:::gaavost gisl mot meinraad,
:::— Gud de er som verkar,
:::vilkaari der med vitne
:::''ved'' vart tekne, — dei halde
:::eidane ukrenkt og freden
:::allheil, folki baae.

:::[''Gaavost'', gav kvarandre.]

Til slutt skal me so her taka med ei stevjing millom ''Harald Hardraade'' og ein ''Torgils fiskar'' og skalden ''Tjodolv''. Ho kann vera god til aa gjeva eit innsyn i korleis de gjekk til hjaa denne skaldekongen, og i mangt ved skaldskapen i de heile. Soleis som sogo um dette er fortald, lyder ho slik:

«Ein sumar kong Harald fór med heren sin aust med lande, saag dei ein mann i ein baat framanfor som drog fiskar. Kongen var daa fjaag, og daa skipe hans rende fram-med, sagde han til fiskaren: «Kann du yrkje, bonde?» «De er eg lite tenkt paa,» svara han. «Yrk daa likevel!» sagde kongen; «eg skal fyrst kveda.» De var stilt vêr, og kongen lét hevle med roren, og so kvad han:

:::Hardt hogg mine dygge
:::hirdmenn danir styrde;
:::folk paa flugti sokte
:::fram — ''og de var skommo''
:::Hitt var fyrr, at eg fjerre
:::fosterlande raud brandar;
:::sverd i Serkjagarden
:::song — ''men de var longo.''

:::[''Dygg'', fast, traust — ''Styrd'', stiv, stridig. — ''Skommo'' (skommo sidan) eller ''skamre'' (for skamre stundi), for kort tid sidan (mots. ''longo'', for lengi sidan). — ''Fjerre'', langt («fjernt») fraa. — ''Raud'', av ''rjode''.]

«Kved no etter dette,» sagde kongen, «og hav same nedlag og same kvild som eg hev havt.» Fiskaren mælte: «So er denne visa kvedi at ho er ''vel'' kvedande etter.» Mannen drog daa hyse, men fyrr hadde han fiska lange. So kvad han:

:::Hysa drog eg hug-traud,
:::hadde krangl med langa;
:::snildt ho fekk i skjelta
:::slamr — ''og de var skamre.''
:::Hitt eg hugsar, eg aatte
:::her-vònd gull-umvundin;
:::sveite-drøypt eg spjote
:::svinga — ''her-fyri lengi.''

:::[''Hug-traud'' (um hysa), uviljug (til aa lata seg draga upp). — ''Skjelte'', skolt, hovud. — ''Slamr'', slag, smikk.]

«No er de eg som bør,» sagde Tjodolv, han var daa med kongen der. Han kvad:

:::Milding svinn ved mynne
:::mót gjorde hardt med spjotom;
:::Gunn, eg grùnar, var danom
:::gram — ''og de var skommo.''
:::Sette ned paa slétte
:::Serkland gramen merke;
:::stod som ''han'' baud stødug
:::stongi — ''de var longo.''

:::[''Svinn'', rask. — ''Mynne'', elvemynne (ved Nissaa). — ''Mòt'', møte. — ''Gunn'', valkyrja (namne tyder herstrid). — ''Grùna'', tvila, gjeta.]

«Høyr paa tjodskalden!» sagde kongen; «kvad du so: ''gröm, skömmo?'' Ikkje er de jamhøge hendingar<ref>De som var gali med ''gröm — skömmo'', var at de fyrste lydde som ''kort'' staving, og de andre som ''lang''. No er de heller andre av desse hendingane som ikkje er «jamhøge», som ''gramen — skommo'' (den tid ''gramr — skömmo'', eller truleg ''skammo'', i minsto paa austlande, der Harald og fiskaren var uppvaksne).</ref>; slikt or maal-løyse, og mangt hev du yrkt betre.» Tjodolv vart daa harm, og bad den yrkje som betre kunde. Daa mælte kongen til fiskaren: «Yrk du ei vise til!» Han svarar: «Dé skal raade, herre! men vandt er de no aa yrkje, etter Tjodolv og hev kvedi.» Kongen drog daa ein gullring av armen og flidde honom og sagde: «Tak imot dette gulle og kved so ei vise!» Han tok mot gulle og kvad:

:::Merk ordi eg yrkjer,
:::inndjerv siger-vinnar!
:::gull meg gav, de vavde,
:::gramen — ''de var skommo.''
:::Ørn du gjødde, øydde
:::med eggjom Blaalands seggjar;
:::kvast de gol i staal-stinn
:::streng — ''si’ de er lengi.''

:::[''Inndjerv'', gjenom djerv. — ''Vavd'', av ''vevja'', vinde, sveipe, snara ikring. — ''Si’'', sidan.]

Kongen mælte: «Yrk no du imote, Tjodolv!» segjer han. Men han sagde han vilde ikkje. «De er nok so, Tjodolv,» segjer kongen, «at du baade yrkjer vel, men so er du og ordsaar, naar de gjeld din skaldskap.» So kvad kongen:

:::Skire dros! eg dyre
:::drake ut lét skjote;
:::farkost rende fastbygd
:::fram — ''og de var skommo.''
:::Men um England sunnan
:::ók um bord eg nordan;
:::ristest gjorde i røstom
:::rong — ''men de var longo.''

:::[''Skir'' («skjær»), ljos og klaar, fin.— ''Røst'', straum i sjøen. — ''Rong'', spant.]

Daa kvad fiskaren, etter paabod fraa kongen:

:::Vaapnstrid Vindlands øydar
:::vidt-um kunn fekk vunni:
:::rende til skjold-rid trøndir
:::ramme — ''de var skommo.''
:::Men ved Serkland sunnan
:::snøggtøk konge heldt hoggleik;
:::godt kjende gramen spjot-tings
:::gong — ''og de var longo.''

:::[''Kunn'', kunnig, kjend.]

Kongen mælte: «Denne slutnaden er den beste visefjordungen<ref>''Visefjordung'', line-par.</ref> din; med den vilde du segja at herstrids gang var meg kunnig. Lid du nokor naud, so kom til meg, og eg skal hjelpe deg.» Han svarar: «Herre! ikkje er eg i nokon naudtrong; eg berre gjorde de til gaman, at eg lagde meg her i vegen for Dykk. Eg var med kong Olav, bror din, i slage paa Stiklestad, og eg heiter Torgils.» Dermed slengde han av seg fiskarkufta, og var daa ein heilt vaapnfør mann. Han fór med kongen, og var med honom sidan.»

Andre stadir er de fortalt at denne Torgils hadde vori fostra upp saman med kong Harald. Etter dette kann ein daa tenkje seg at desse karane i ein ung alder hadde tamt seg upp saman i skaldskap, so de vert heller ikkje rart at Harald alt i femtan aars alderen paa Stiklestad kunde svara med eit skaldevers. Av hans skaldskap elles gjev kongesogune ikkje faa prøvur, meir enn etter nokon annan av dei mange kongar som dyrka denne itrotti. Soleis i Heimskr. s. 566, 596 (605), 637. Forutan desse hendemaals-versi er nemnt eit større kvad etter honom, hans ''Gamanvisur'', Heimskr. s. 578, som de der er fortalt at han dikta paa si ferd nord fraa Miklagard, 16 vers i alt, og alle med same nedlag (stev). Av deim hev me no att 6. De eine, der han reknar upp dei itrottine han kann, lyder so:

:::Itrottir kann eg aatte:
:::Yggs mjød kann eg bryggje,
:::kvast rid eg kvate hesten,
:::kann til sund taka stundom,
:::skrie eg kann paa skiom,
:::skyt og ror gjer eg nytugt.
:::''Endaa mot meg gjer handprud''
:::''møy seg hard i Gardar.''

:::[''Yggs'' (Odins) ''mjød'', skaldskap. — ''Sund'', symjing. — ''Møyi i Gardar'' er Ellisiv, dotter til kong Jarisleiv, som Harald likevel vart gift med. — Verse her nemner berre 6 av dei 8 itrottine; dei 2 andre hev vel daa vori nemnde i eit vers me ikkje hev no lenger.]

Alt i alt er dette slikt, at endaa Harald var gløgg og vand paa skaldskap, kann han godt i alle maatar kjennast ved de, liksom de heller ikkje kann vera tvil um at de alt saman er heilt hans eigi. Og um ikkje han her nettupp hævdar seg eit kongelegt rom, so er han daa helst aa rekne millom dei fremste i den flokken av utvalde skaldar han hadde samla ikring seg.

'''Notar:'''

<references />

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norsk]]
[[Kategori:Rasmus J. Flo]]
[[Kategori:Dróttkvæði og Rímur]]

← Eldre revisjon		Revisjonen fra 25. des. 2013 kl. 13:45
Linje 664:		Linje 664:

	Alt i alt er dette slikt, at endaa Harald var gløgg og vand paa skaldskap, kann han godt i alle maatar kjennast ved de, liksom de heller ikkje kann vera tvil um at de alt saman er heilt hans eigi. Og um ikkje han her nettupp hævdar seg eit kongelegt rom, so er han daa helst aa rekne millom dei fremste i den flokken av utvalde skaldar han hadde samla ikring seg.		Alt i alt er dette slikt, at endaa Harald var gløgg og vand paa skaldskap, kann han godt i alle maatar kjennast ved de, liksom de heller ikkje kann vera tvil um at de alt saman er heilt hans eigi. Og um ikkje han her nettupp hævdar seg eit kongelegt rom, so er han daa helst aa rekne millom dei fremste i den flokken av utvalde skaldar han hadde samla ikring seg.
		+
		+
		+	----

Ymse hirdskaldar hjaa Harald Hardraade - Revisjonshistorikk

JJ.Sandal på 25. des. 2013 kl. 13:45

Jesper: Rasmus Flo om forsk. skjalde ved Harald Hårdråde