Thomas saga erkibyskups hin ellri - Dridi hlutr

Fra heimskringla.no
Revisjon per 23. jan. 2020 kl. 10:31 av Knut (diskusjon | bidrag)
Hopp til navigering Hopp til søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


Heilagra Manna Sögur[1]

Thomas saga erkibyskups hin ellri - Dridi hlutr


Af Carl Richard Unger


Udgiven af Carl Richard Unger
Trykt hos B.M. Bentzen

Christiania
1869




Miniatyr som fremstiller drapet på Thomas Becket I Canterbury-katedralen, «Book of Hours» ca. 1500. British Library manuscripts blog. Commons.

Her hefr nu hinn þriðia lut sogu hins signaða Thomas erkibyskups, ok seger i þæima fra þi, er hann lyktaðe sino life meðr þæim atvikum, sem her greiner, oc gerez sva ender a hans sogu epter marghattaðar mæingerðer uheyrilegra framfærða[2] karlmannlega umrunnar, i huerium er hinn sǽle Thomas erkibyskup hafðe sek sva hæiðrlega ok hæilaglega, sem ollum epterkomandum man nerr umattulekt epter at likia, sem epter þæim er bǽþe var hinnar hésto staðfesto meðr þæirre faheyrðre þolinmæðe, er hann bar mote ollum mæingerðum, at hann varð huarke sva skelfðr meðr ovinanna[3] ognum ne sva myktr meðr lockande manna bliðyrðum, at hann af genge guðs vægum oc vilia, nema stoð sua fast meðr kirkiunnar sannyndum allt til dauðans mote hennar ovinum, at hann hirðe huarke huat er mæire maðr eþa minne seger, þegar er hann fann þa mæla eða gera mote guðleghum rettyndum. Ok af þi byriaz her nu hans pinslarsaga.

Sem unge konungr var krunaðr af byskupunum i Ænglande i banne pavans ok Thomas erkibyskups, sem fyrr var skrivat, ok Alexandr pave kastaðe banne iver byskupana, er viðr hofðu veret vigsluna, en skrifaðe til Hæinreks konungs horð[4] ognarorð epter atkalle Loðviss konungs af Franz ok margra annarra goðra ok gofugra manna meðr honum, þa linaz konungrenn nockot sva viðr. En at engenn mege æva um pins(l) ok dauða Thomas erkibyskups, at sva hafe veret ok fram faret, sem her seger, þa læiðum ver þann mann fram meðr þæim fyrr nefndum fiorum, sem fra þeima tiðendum hafa trulegha skrifat, er Benedictus hæiter, er ver truum vera goðrar minnengar fyri guðe oc goðum monnum, at hann sege þat er hann saa, þi at hann var i hia ok geck Thomase erkibyskupe nerre en nockorer aðrer a þæim tima, er hann var pindr. Skrivaðe hann ok sialfr sannlega ok talðe alla lute trulega, þa er hann sa eþa heyrðe a þæim tima, er guðs maðr var af sinum vumum gripenn, sǽrðr ok til dauðs drepenn. Hann varð siþan saker sinnar mikillar dygðar oc goðrar mænntar hins hæilaga Petrs abote de Burgo.


I.


Sæm erkibyskup Rothomagensis ok byskup Niuernensis fa herra pavans bræf meðr fyrr nefndum boðskap, fara þæir þegar a fund Hæinreks konungs oc tea honum bræfen[5], minnande hann a opt oc iðulega, sem pavenn hafðe þæim boðet, at friðr formériz millim hans ok Thomas erkibyskups. Segia honum i augu upp, at skamt man at biða, aðr en sialfum honum ok aullu hans rike man af pauanum þungt afælle meðr uerþuglium dome a dǽtta, nema friðr oc sǽtt verþe sva samet, sem til heyrer, oc pavænn vill at se. Segia herra pavann sva hava boðet ser at bera fram fvri hann. Þat segia þæir konungenum oc með, at þæir skalo huarke fyri bliðo ne nockorskonar striðo vægia eða nockorum orþa glæsum gaum gæfa, ne þann tima vm liða, er berra pavenn hever i sinum bræfum a kueþet, at þæir skalo þa striðo viðr hann ok hans rike framme hafa, er hann hever þæim boþet at gera, nema sǽtt sæmezt fyri þann tima með fullum friðe.

Sem Hæinrekr konungr heyrer ok huglæiðer, huat er byskuparner flytia, skil hann, at nu er miok at honum þrængt ok hans rike. Ok af þi at guðlegt valld gængr nv framarr en fyrre at honum ok hans raðe ok rikdóme, þa ottaz hann sva strið stormæle, sem þæir ogna honum meðr. Af þi hæitr konungrenn nu, at sættin skal skiott sæmiaz. Sakar þessa nefniz fundr i Frannz millim konungs af Englande ok konungsens Loðviss ok Thomas erkibyskups meðr hinum goðgiarnaztum monnum huarstueggia rikissens, sem Alexandr pave hafðe sin bræf ok boðskap til sennt. Sættaz þæir Thomas erkibyskup ok Hæinrekr konungr hæilum sattum, at þi sem góþum monnum synez at se, a þessum fiolmænna funde. Þi at Heinrekr konungr skil nu, at skamt man til þess vera, at sialfr hann með ollu sino rike man i þat fyrdæmða forað falla, er eige er vis vón, hvæim hétte er hann frealsar sek af. Virþulegr herra Loðviss konungr hafðe ok aðr rááð fyri gort, en hann færi af fundenum, at sættin skyllde takaz, þi at hann hafðe alla hina agetazto mænn, er þar varo komner, til þess at sætta þa heilum sáttum.

Þessor sǽtt semz meðr þæim a deghe Marie Magdalene a nockorre hinne fegrstu æng, er Suikara Æng kallaz at fornu af sialfum landzmonnum, sem siðarr kom upp. Sem þæir ero satter at hugsan þæirra goðra manna, er við ero ok sættena somðu millirn þæira, riða mænn af fundenum. En er konungr Hæinrekr oc Thomas erkibyskup sitia upp a sina hæsta, vikia þæir tvæir ser ut ifra aðrum monnum a nockora fagra slétto ok talaz viðr um stund. En siþan mæler Thomas erkibyskup sua til konungsens: "Ek biðr yðr, minn góðe herra, at þer styggiz eige viðr, þo at ek hægna erkibyskupenn af Jork epter sinum tilgerðum, er hann hever mer oc minne kirkio væitt, ok aðra byskupa, þa er við vóru vigslu sunar yðars. Þess bið ek yðr meðr, at þer þolet ok samþycket, at ek sæte þæim þess hattar pinu fyri, sem kirkiunnar log vatta þæim under at standa, er i slikt falla." Konungrenn iár ærkibyskupenum þesso þegar. Hér fyri þackar hann konungenum mikilega meðr morghum fagrum orðum. Ok ollum viðrverandum upp a þetta siándum, stigr hinn sæle Thomas ærkibyskup þegar af sinum hæste, fallande litilatlega til fóta konungenum. Epter þætta stigr erkibyskupenn vpp a sinn hæst, en konungrenn gripr a mot hans istigi, berr at erkibyskupsens fæte, halldande þi þar til er hann sitr upp i soþulenn, allum aseandum, er við ero, oc meðr ser miok undrandum, þi at mænn matto eige understanda, fyri hueria skylld er konungrenn gærðe sva, fyrr en erkibyskupenn sagðe siþan sialfr sinum monnum i lioðe fra, sem hann riðr brott af fundenum.

Sem þæir sitia annan tima baðer upp a sina hæsta, talar konungrenn sva til ærkibyskupsens: "Þer fysez, herra, at fara aptr i Frannz af várum funde, en mek væner, at bætr se, at þer dueliz hælldr meðr oss um nackora dagha, til þess at þat sama synez, er varla vænez at vera myne. Váár vuinatta er allum monnum kunneg, en ockra sǽtt vito fǽre at sua búno." Thomas ærkibyskup suarar sva konungenum: "Ek man þickia, seger hann, sem satt er, uhæuerskr, ef ek finn æige vine mina her i Franz, aðr en ek vende heim, þackande þæim sva marga lute mikels verþa, sem þæirra goðs vile hefer mer oc minum mannum længe teeð. Af þi man ek fara fyrst at finna þa ok þacka þæim sinn herradóm, en siþan man ek fara sem fyrst a yðarn fund." Epter þi sæm monnum synez, verþa þæir nu væl asátter a þessum funde konungrenn ok ærkibyskupenn, ok skiliaz meðr góþum bliðskap at sinne.

Nockorum dághum siþarr fara svæinar Thomas erkibyskups til Ænglandz meðr Hæinreks konungs bræfum, i huerium er konungrenn gerer sinum monnum þat kunnegt, þæim er volld hallda af honum, at friðr er sættr meðr samðre sǽtt millem þæirra Thomas ærkibyskups. Af þi byðr konungrenn sinum monnum, at þæir late Thomas erkibyskup ok hans mænn hava frið, ok at allt þæirra goðs greiðez þæim fullulega aptr. Ok þo at hinn sæle Thomas erkibyskup gere þæssa svæina fyri ser meðr þilikum konungsens bræfum til Englandz, þa vill hann þo, sem sa er fullr er goðrar forsio oc vitrlæiks, giora siðarr aðra mæire oc visare sendiboða fyre ser til Englandz, aðr en sialfr hann fare, ok þæir með varygð i lioðe epter læite þæim orðróm, er a er honum ok hans monnum, eþa huerer meðr, eþa hverer mote honum standa. Sva skalo þæir ok verþa viser, æf nockorer gagnstaðleger luter se i læynd magnaðer i mote honum.

En af þi at Hæinrekr konungr hafðe hæitið i sǽtt þæirra Thomas ærkibyskups at greiþa honum aptr iarðer nockorar, er erkistolenum i Kantia til heyra, ok konungrenn hafðe lenge halldet i sino vallde, þa sender Thomas ærkibyskup til konungsens dyrlegan mann mæistara Jon, er epter dauða ærkibyskupsens verðr Carnotensis byskup, ok annan meistara Herbert af Boseham, bioðande þæim, at þæir uerþe uiser, æf konungrenn uill æfna sin hæit oc gæva aptr æignirnar. En siþan biðr hann þa fara fyre ser til Ænglandz sakar fyrr næfndra tilfælla, æf konungrenn vill æfna sin hæit viðr hann, en ella biðr hann þa skynda aptr a sinn fund, ef hann uill æige hallda sin hæit. Þæir fara ok finna Hæinrek konung i Normandi, oc hæilsa hann af herra sins halfo, epter spyriande, ef þǽr æigner, sem hann hafðe erkibyskupenum upp iað ok Kantuariensi kirkio til heyra, mane sva fátz, sem hann hafðe hæitið. Konungrenn gerer sem hann var optlega van, duel um æina stund at heyra þa, ok æige vill hann væita þæim her um nockorn orskurð. En af þi at þæir diarfer flytia fast sitt ærende, þa suarar konungrenn sva um siþer mæistara Jon: "Meðr i engo mote gere ek þetta, mæistare Jon, er þer beiðez, nema ek finna yðr fyrre aðroviss gera viðr mek ok mitt rike, en þer hafet her til gort." Af þilikum konungsens orþum gefr þæim skilia, at þæirra ærende fær enga framkæmð, þi at þat verðr nu allt úsatt, er fyrr var af konungenum gort statt um þætta efne, þi at iarðernar fáz nu meðr engo mote. Venda þæir fyri þi sem fyrst aptr a vægli til sins herra Thomas erkibyskups, segiande honum oll konungsens orð ok hit sannazta allt af sialfra sinna færð. Hinn signaðe Thomas erkibyskup, sem hann heyrer, huat er þæir fiytia fra konungsens orþum, verðr hann miok styggr viðr oc mæler sva: "Konungsens hæit, seger hann, ero iamnlega hegomlegh, sem þau er meðr suiksamlegre underhyggio ero frammsogð ok fyrirhæiten."


II.


Fvndr er þisa nest stefndr millem konungs Hæinreks af Englande ok iarlsens af Blæssess, er The(o)balldus hæiter, saker nockorra greina er i ganga meðr þæim um æina lute ok aðra. Thomas erkibyskup sem hann frægn þetta, færr hann til Turónsborgar at finna Hæinrek konung, ok kemr þar tvæim doghum fyri fundenn. Hæinrekr konungr sem hann heyrer, at Thomas erkibyskup kemr þar, gerer hann nockora af sialfs sins svæinum v́t a væginn fyrir hann, at þæir sæme hann meðr sinne fylgð, sva sem hann nalgaz staðenn. En nockoru siþarr riðr hann sialfr ut af staðenum mote honum. Sæm þæir finnaz, ma sva synaz a viðrbragðe konungsens, at hann bere ognar asiono iver ærkibyskupenum i viðrbragðe, ok þo æige meðr augunum, þi at hann tǽr honum varla sitt andlit, sua at hann megæ þat fullulega sea. Þat marka þæir ok meðr ser, er meðr ærkibyskupenum ero um nottena epter, ok gaum at gefa, at huarke sialfr konungrenn ne nockorr annarr hans manna i hans herberge vænder sino andlite til Thomas ærkibyskups. Ecke sæfr ok konungrenn lenge a mærgenenn framm, nema stendr storlega arla upp, ok þegar sem hann er klæddr, lætr hann syngia ser sálumessu, þi at hann vil æige taka pacem af ærkibyskupenum, en ugger, at hann man at standa messunne. Læte hann syngia sér aðra messu, ok stæþe ærkibyskupenn at, en hann villdi æige taka af honum pacem, þa uissi hann, at þat mynde eige þickia goþum monnum kristins mannz giorð, nema helldr guðs ouinar.

Sungenne messunne stigr konungrenn þegar upp a sinn hæst, riðr sua uttan alla duol ut af borginne, skundande framm til stefnostaðarens. Erkibyskupenn riðr ok meðr sinum monnum nackoru seinna. Sem þæir sækia framm til fundarens, riðr Thomas ærkibyskup framm epter konungenum. Þæir talaz þegar viðr, er þæir finnaz, meðr þi mote at huarr kærer a annan, asakande meðr horðum orðum ok berum brigzlum, sva længe sem þæir talaz viðr. Seger konungrenn ærkibyskupenn meþ ængo mote vilia mvna þǽr sæmðer, er hann kvætz hava væittar honum umframm alla mænn. Ærkibyskupenn seger hann ænga lund mæira muna til þess æpterlætiss ok þionostu, er hann seger sek hava væitt honum. Meðr þeima hǽtte riða þæir fram a fundenn, at huarr þæirra brigzlar auðrum þi berlega vpp i augun, at huarge þæirra vill nv muna, huat er huarr hafðe auðrum gott gort, sua miket epterlæte sem huarr þæirra hafðe auðrum fyrrmæirr væitt meðr sannre elsku. En er þæir koma framm til stefnostaðarens, gefa þæir upp þætta tal. En konungrenn ok iarlenn hallda þegar a sinum malum. Ok epter miok langan tima dagsens, sættum ok somþum allum þæim græinum, er gortz hofðu millem konungsens ok iarl(s)ens, meðr raðe oc tillogu Thomas erkibyskups ok annarra goðra manna, sva yrker erkibyskupenn a konungenn meðr horðum orðum ok staþugu hiarta, aminnande hann þegar fyrsto, huersu hann hafðe honum hæitið at gæfa allar þær æigner aptr, er hann hafðe længe fyre honum halldet, ok erkistolenum i Kantia til heyrer. Sva seger hann konungenum ok diarflega oc miok einarðlega hans gerðer ok frammferðer, þær er hann hefer mote honum oc kirkiunne, aminnande hann æ sem tiðazt millem annarra orða, hverso omerkr ok lausorðr er hann provaz i allum sinum fyrirhæitum viðr sek. Meðr goðra manna tillogu, æinkannlega iarlsens, er fyrr var nefndr, er gott æina til lagðe, heitr Hæinrekr konungr nv enn af nyio, at hann skal þessar iarðær aptr geva, en biðr ærkibyskupenn þo fyrst at fara hæim til stols sins, kvætz sia vilia, huilikan er hann tær sek landzfolki. Skiliaz þæir sva at sinne.

Litlum tima liðnum fra þeima funde, riðr Thomas erkibyskup til kastrs, þess er Mons Caluus kallaz ok skamt er fra Blæses, at finna Hæinrek[6] konung, ecke til þess at kæra nockot eþa kræfia konungenn[7] nockorra luta, nema finna hann ok fræista at guþe like, at hann fae hans vinskap aptr meðr fornum fælagskap. Sæm hann finnr konungenn, tekr konungrenn honum, sem synez, elskulega meðr bliðskap. Af þi tala þæir marga lute millum sin hæimollega. I þæirra tale mæler konungrenn sva til ærkibyskupsens: "Hvat vælldr þi, herra ærkibyskup, at þer vilet æige epter minum vilia vikia, ok sva gera sem mer likar? Villdet þer sva gera, sem þer vitit minn vilia til vera, þa munda ek alla lute fa sem fyrr i yðart valld ok vilia."

Nackorum dagvm siþarr sem[8] Thomas ærkibyskup talar við meistara Herbert af Boseham, seger hann honum þetta sama konungsens orð, "ok sem konungrenn mvnde sva segia til rnin, seger ærkibyskupen: Alla lute gef ek i yðart valld ok vilia, ef þer vilit allt epter minum vilia gera, þa komo mer þessor orð i hugh, er i guðspialleno standa ok Sathan sagðe til vars herra, er hann freistaðe hans, synande honurn alla þessa hæims dyrð: Þæssa lute alla, sagðe Sathan til vars drottens, man ek geva þer, ef þu mek dyrkande fællr til fota mer." Af þæima gaufga guðs vin segez þætta til þess, at aller skile, at hans vaudlæte, þat er hann hafðe fyre guðs rétte, sva opt sem þat kom at hænde, sem marger kændo, reis af ræinu brioste vttan alla ranga agirnd til valldz eþa virðingar. Af þi ma hans vilia i allum þæirra konungsens malum skiran skilia ok ufalsaþan veret hava.


III.


Um mærgenenn epter sæm ærkibyskupenn fǽr orlof af konungenum, riðr hann brott ok snyr aptr til Sainz. Þisa nest byr hann sek til hæimferðar, skyndande at ollu sem mest gætr hann, epter þi sem fatækr utlage fær við komez. Sæm hann (er) buenn, færr hann ok finnr Loðvi konung ok aðra Fracklandz hofþingia, at hann þacke þæim, aðr hann snue hæim, sinn herradóm, er þæir téþu honum i þæim punkt, er hæimrenn meðr sinum herra fiandanum æstest rnest mote honum, ok aller aðrer snero bake við honum. Sæm hann finnr Loðvi konung, þackar (hann) honum fagrlega allan goðviliav sinn, biðr þann guð gæfa honum fyri allan þann herradom, er hann hefer honum teeð i sinum nauðsynium, fulla ambun friðar ok fagnaðar, er engo gleymer þi ær gott gerez. Packar hann ok þæim ollum auðrum Franklandz hofþingium mikilega. Sem hann hefer sva gort, tekr hann orlof af Loðvi konunge, ok skiliaz þæir með hinum (mesta) vinskap. Vænder ærkibyskupenn nu hæim a vægh ok snyr til Vitsandz.

Thomas ærkibyskup hafðe nockoru aðr sennt þau hin samu herra pavans bræf fyri ser til Englandz, er herra pavenn hafðe honurn nockoru aðr sennt, fyri huerium er sva var sagt i þi bræfe, er til sialfs hans var ritað af herra pavanum, at herra pavenn biðr hann þau þa framme hafa, er honum virðez time til vera. I huerium er nockorer byskupar i Ænglande oro af sialfum Alexandro pava boðaðer bannsætter, en sumer oro sino æmbætte afsætter, Rogeirr ærkibyskup, Gillibert Lunduna byskup, Jocelin byskup af Sarisber. Korna þæim þessor bræf byskupunum rett i þann tima, er þæir etla at fara suðr um sio at finna Hæinrek konung.

Thomas ærkibyskup er nu komenn til Vitsandz, ok af þi at hann bíðr byriar, duelz hann þar um nockora daga. A nockorum dege sem hann gengr meðr siónum at skynia vind oc væðrs far, sem siglande manna siðr er til, ser hann huar Milun Bononie dekan er komenn. Thomas ærkibyskup sem hann ser decanenn, kastar hann þegar fyrre brosande orþum a hann meðr glænnze, epter spyriande, ef hann vill fa ser far, þar sem hann færr sva akafiega. Hann dekanenn heilsar ærkibyskupenn fyrst ok lytr honum litillatlega, en siþan tekr hann sva til orðz: "Eige fer ek þi sva skyndilega, at ek vile fa mer far, hælldr skunda ek til þess a yðarn fund at bera yðr sem fyrst þessor orð, sem minn herra Bononiensis iarl bað mik bera yðr: Séét fyrir yðr, herra ærkibyskup, seger hann dekanenn, þi at bvner biða þæir yðar, er yðro life epter læita, þar sem þæir ero nu til siovar komner i Englande at geyma allra þæirra hafna, er þæim þicker von at vera, at yðr bere til, eige fyre aðra skylld, nema þegar sem þer stiget fotum a Ængland, gripe þæir yðr þegar ok drepe, eþa ella i bond reke." Hinn sæle Thomas ærkibyskup suarar honum sua: "True þessu, sun minn, sem æk sæge þer, þo at ek se af minum fiandmonnum i sma stycke sundr slitande, þa skal ek þo æige at hælldr af þæim vægh vikia, er ek hefe upp hafet, ok ek ætla mer framm at fara, sva længe sem guð lofar. Ok enge ogn eþa otte, engenn styrkr eþa sturlan skal mek heþan i fra hæpta mega, at fara æige at sinne sem mek til fyser. Yfreð længe hæfer su guðs hiorð, sem ek a at væita værnd ok vorð, firð veret navisto sins hirþiss. Gefe guð þæim naþer epter langar nauðer. En þessor er su hin siþarsta bæn, er ek bæiðumz með allre fyst af minum vinum, at þæir flyte mek dauþan, ef þæss þarf viðr, til þæirrar kirkio, er ek em nu lifande v́t af þrængðr, þi at ænge er sa lutr, er menn skylldaz mæirr til at gera, en fylla hinn siðarsta mannzens vilia, þa er sialfr ma æige vm mæla."

Sem Thomas ærkibyskup talar þilika lute, sigler æitt skip at hofninne, er kæmr af Ænglande, þat herr bratt at lande. Sæm þæir hafa um buez, ero þæir þegar af ærkibyskupsens monnum epter frætter, huat i Ænglande være talat um tiltæke Thomas ærkibyskups, eþa um hans hæimkvamo i landet. Þæir svara þegar aller i senn, segia þat vera ollu folke sǽtt ok blitt, at hann kome til sins fostrlandz sem fyrst. Vttan æinn af þæim er at er spurðr, suarar ærkibyskupsens monnum sva: "Heyre þer, væsler mænn, seger hann, hvat vile þer, eþa sege þer, eþa huers læite þer, eþa huert skunde þer? Vttan ef, seger hann, til yðars dauða, sem ek kann yðr meðr sonnu at segia. Þi at sva segia þæir er vita, at marger riddarar ero nu til þæss i þa somu hofn saman komnor, er þer vilet til sigla, at þæir take ærkibyskupenn ok reke i bond, sva skiott sem hann stigr fotum a land, ok alla hans mænn meðr honum, þi at oll iorð er af hans framfærð rærð. Aller menn i Ænglande herþa sina huge mote yðr, einkannlega hiner kærasto konungs mænn, fyri þa sok at þer komut rygð ok ræreng upp a landet i yðarre tilfærð, suma byskupana bannsætiande, en aðra æmbættino af sætiande." Meðr fyrr næfndum hinum bannsættum byskupum, seger sia, laupa upp meðr mikille æþe mote Thomase erkihyskupe Reinalldr de Varenna ok vicekomes Gervasius, hinn þriðe er Ranulf af Brock, sa er Thomas erkibyskup hafðe aðr skommu bannsættan. Svmum gængr her til frammfylge viðr hina bannsætto byskupa mote erkibyskupenum, en aðrer springa af sialfra sinna eigenne illzko upp mote honum, ok ero nv komner meðr morgum væpndum mannum at gæta þæirra hafna, er þæim þicker mest von a vera, at hann bere at.

Sem viner hins sæla Thomas erkibyskups heyra þenna kvitt, aflætia þæir hann at fara at sya bunu til Ænglandz, biðia hann hælldr biða þar til, er hann færr mæðr friðe faret i sitt fostrland, ok friðrenn verðe enn uruggarr styrktr. Hinn signaðe Thomas ærkibyskup svarar þæim sva, er slikt tala: "Ek ser nu, seger hann, England, oc æf guð styrker sva minn vilia, sem hann væit minn vilia til væra, þa skal ek éf æk ma, minum fotum sem fyrst a þat stiga, þo at ek vite mer, er skamt liðr heþan, harþan dauða vera fyre hænde." Ok ængenn ma hann nu dvælia, at hann fare æige, æf guðe likar, sem hann sialfr hefer fyrir ætlaz.


IV.


Sem þusundrat ara hundrat ok siautiger oro liðen fra vars drottens holldgan, en sæx ár full vtlægðar hins sæla Thomas erkibyskups, ok þat vmframm hins siaunda arsens, sem ær fra allra hæilagra messu til iolafostu, þi at nu er hinn þriði dagr i advent, er hinn stoðugazte stolpe kristninnar, gafugr guðs astvin, Thomas Cantuariensis ærkibyskup gengr i haf af Flandr vm natt til Ænglandz. Ok af þi at guð ær meðr honum, þa falla honum væðr epter fýst sakar þæirra fyresata, er honum varo giorvar, þi at æige kemr (hann) viðr Doroberniam at Ænglande, sem hans oviner villdo, hælldr tekr hann farsælega þa hofn, sem guð villde oc Sandvik hæiter. Sæm hann berr at homnenne, aðr en þæir take land, lætr Thomas ærkibyskup sætia þann sama sinn kross upp a skipino, ær Kantuarienses ærkibyskupar oc allz Ænglandz primates voru iafnlega vaner at lata bæra fyre ser. Af huerio ær hans skip ma væl kænna fra auðrum skipum. Sem (þæir) kænna krossenn, þickiaz mænn vita, at Thomas ærkibyskup fylger honum. Af þi ma nu sea margra fatækra manna flocka, er mote honum rænna, eina gyrða, aðra uppstytta, at þæir sinum fælaghum fyre renne ok fagnande sinum fæðr i lændingo viðr take, at þæir take af honum fyrster blæzan. En aðr(a) ma sea litilatlega framm fallande ok honum sva meðr grate fagnande, ok alla samt ma heyra hátt kallande ok sva segiande: "Blæzaðr se sa, er kemr i nafne drottens, faðer fatækra ok foðurlausra[9] manna, huggare ækna ok harmþrutenna þurfande manna.

Sem fyrr næfnder riddarar, er i annarre vik biða væntande ærkibyskupsens tilkvamu, heyra hann hafa (i) aðrum stað lænnt, skunda þæir a hans fund meðr mikille akæfð, ok varla vilia þæir hæilsa honum, er þæir finna hann, nema spyria hann vttan alla dvol meðr horðum hiortum þrutens hugar, fyre hueria sok er hann bannsætte fyrre suma byskupana, en suma ollu sino æmbætte afsætte, en hann kæme fotum a land, vækiande sva uro upp i rikino, þar sem aðr var friðr ok goðar naðer i landeno hæta honum þi þægar, at iafnskiott sem gamle konungr verðr varr viðr þessor hans tiltæke ok hina faheyrðo framfærð, at hann man vdæmilega styggiaz viðr, sem von ær at, þar sem slikr ufagnaðr er giorr i hans rike bæðe lærðum ok læikmonnum. Thomas ærkibyskup sem hann ser þæirra brǽðe, svarar hann þæim sva meðr hogvære: "Ekke man gamle konungr stygginz viðr þetta, ok æcke væit æk mek hava mote honum gort ne hans rike uróat i þæsso, þi at sialfr hann gaf sitt gott orlof hær til, at sva være frammfaret viðr byskupana. Af þi ær þat þa vttan alla mæingærð giort viðr konungenn ok hans rilke, nema hælldr ær þat meðr sialfs hans samþycke til þæss gort, at su mæingerð er byskuparner giorðu mer ok minne kirkio i krunan sunar hans være æige upind. Einkannlega fyre þa skylld ok, at engænn dirfez héþan af at giora sva guðrækelegba glæpsko, herra pavans hann ok boðskap fyre allz ecke hafande, Cantuariensem kirkio ok hænnar formann vanvirðaude." Sæm riddar(ar)ner heyra, at þetta var meðr konungsens raðe giort, tala þæir þegar nockot sva miuklegarr, æu biðia þo þæss miok þrátt, at hann frælse byskupana af sinum afællum, leysande þa af þi banne, er þæir hugðu hann hava þa mæðr bvndet. Hann suarar þæim sva, sæger þat mæga biða mærgens, þar til ær hann kæmr til Kantvariam. Riddararner sem þæir fa æcke af ærkibyskupenum þat ær þæir bæiðaz, riða þæir meðr skyndingo brott.


V.


Thomas ærkibyskup er i þæima stað nesto natt, ær hann kom a land. En vm mærgenenn æpter riðr hann nær sæx milur til Kantuariam, fra þæirre vik ær hann tok land. En hvar ær hann riðr, er hann sva af ollu folke meðr fagnaðe tækenn, sæm guðs ængell. Fatækra manna flockar mote honum fagnande rænna, hann fagrlega meðr mycklum knefollum hæilsande, sinum klæðum framm a vægænn kastande, opt aller hit sama hátt kallande: Blæzaðr se sa, ær kemr i nafne drottens. Prestarner af kirkiunum meðr sino soknarfolke skipaðre processione meðr krossum ok kærtum rænna yt a væguna mote honum, hæilsande sinum fæðr mæðr fagnaðe, biðiande hann meðr litilæte gæfa ser guðlega blæzan. Þæssor vægr ok virþeng ær hinum sæla Thomase ærkihyskupe væitez af folkeno, er æige þæim úlikr, er várum drottne var giorr fyre pinsl sina, þa ær hann ræið til Jorsalaborghar, ok þo at vægrenn se skammr, þa vinnz honum þo varla dagrenn til staðarens saker fiolða folksæns, ær mote honum rænn mæðr fagnaðe ok þæirre þrong, sæm a væginum ær. Sæm hann kæmr til Cantuariam, ær honurn þar virþulega fagnat, sæm verþugt ær, af sinum andleghum svnum, mæðr hæilaghum ymnum ok sætum lofsongum. Kænnemænn meðr klærkum ganga langt vt mote honum meðr skipaðre processione, skrydder dyrmætum skruða, syngiande guðe fagra lofsongva, sæmande sva sinn andleglian faður meðr folkeno, ær þæim meðr fagnaþe fram fylger.

Hinn sǽle Thomas ærkibyskup sem hann kæmr i kirkiuna, fællr fyrir alltere allr til iarðar mæðr mycklo litillæte, ok bitz fyre vm goþa stund. En siþan sæm hann riss upp af sinne bæn, minnez hann viðr alla bræðr, mæira mann ok minna, ok þi gerer hann sva, at hann hafðe gort hæim fyre ser, sem hann var i Frannz, mæistara Jon af Sarisber, ær vtlægðez mæðr honum, æinum manaðe fyrr æn sialfr hann fǽre meðr þæim ærendum, at hann gaf virðuleghum manne broður Thomase valld at leysa þa, ær synþulegha hæfðe flæckaz af þrættomanna samneyte, þi at hann hafðe þat hæyrt sagt, at sumer af bræðrum hefðe samneytt bannsættum monnum. Allum lutum i kirkiunne sæmilegha sogðum ok fagrlegha fromðum, gengr Thomas ærkibyskup hæim i sina holl, ok hælldr þænna dagh allan hatiðleghan meðr allzkyndiss goðre glæðe, vinum ok frændum ser fagnandum meðr allre bliðu.


VI.


[Fil:Jindra Becket.jpg|thumb|450px|Henrik II og Thomas Becket. Anonym kunstner. Commons.]]Um mærgenenn epter riða riddararner a fund Thomas ærkibyskups, epter spyirande hann, huern órskurð er hann vill þæss mals gæfa, er þæir hofðu fyrra daghs framme, er þæir haðo hann leysa byskupana af banne. Meðr þæim koma ok klærkar þriggia fyrr næfndra byskupa, ærkibyskupsens af Jork ok byskupsens af Lundunum ok byskupsens af Sarisber, ær til þæss ero a ærkibyskupsens fund af þæim sænder, at þæir læite þæim lausnar af þi banne, er þæir hugðu Thomas ærkibyskup hafa þa meðr bundet. En hann svarar þæim sva: "Byskupar þesser meðr þæim aðrum, ær i stormælum standa, ero af sialfum hærra pavanum bannsætter æn æige af mer. Fyre þi er þat æige mitt at læysa þa, er hann sialfr hæfer sva bundet meðr sinu vallde fyri sannar saker, þi at hinn minne hæfer æcke valld yfer ser mæira manne ne a nockorum hans gerðum eða framfærðum. Af þi ær þat sialfs hærra pavans at lina þæim, þægar honum likor, æn æige mitt.“ Klærkarner meðr riddarunum[10], sem þæir heyra þilik orð ærkibyskupsens, flytia þæir ecke þi siðr meðr mikille akefð, biðia hann leysa byskupana af banne. Thomas erkibyskup kallar nu sina raðgiafa til sin, at hann heyre, huat raðe er þæir vilia til gefa, huerio hann skal her um svara. Ok ær þæir verþa aller a æitt satter, svarar Thomas ærkibyskup klærkunum ok riddarunum sva um siðer: "Til þæss at sa friðr halldez, er sættr var millim[11] kirkiunnar ok konungsens, þa man ek með miskunn guðs a hætta, treystande upp a herra pavans millde, at taka þæssa lute i þæima punkt upp a mek, en þo heyra honum æinum til, ef þæir vilia mer þat aðr sveria (oc) loglega festa, at þæir skalu standa a kirkiunnar dome um alla þa lute, er þæir ero i stormælum fyre hafðer, ella gere ek þetta meðr ængo mote."

Riddararner meðr klærkunum snua þægar brott reiðer, sem þæir hæyra slikan ærkibyskupsens orskurð, þi at þæim þicker harðla haðulega vera sagt af ærkibyskupenum, at byskuparner þurfe nockoru at hæita honum fyre sina lausn, talande morgh usæmelegh orð til hans af sino ofdrambe. Millim huerra er Ranulf af Brock hefr nu þegar sinn mvnn upp mote ærkibyskupenum meðr mikille guðlastan, kastande morghum rneinmǽlum upp i sialfs hans augu. En guðs maðr sakar sinnar þolenmæþe lætr æige sem hann heyre, hvat illt er hann seger, hælldr þeger hann sein sáuðr, ok ængo svarar hann. En klærkarner er ræiðer brott snero, fara með allum skunda at finna byskupana, er þa sendu, segia þæim orð ok orskurð Thomas ærkibyskups, ok huat er sialfra þæirra byskupanna bræf ok bænarstaðr matte fyre honum. Sva finnz i þæirra byskupanna orðum, er suaraðu sinum klærkum, at byskup Gilliliert af Lundunum ok byskup Jocelin af Sarisber myndu sva hafa gort, sæm ærkibyskup Thomas hafðe fyri þi sagt, æf Rogæirr ærkibyskup af Jork hinn þriðe af þæim hæfðe æige mote mællt. Ok af þi ær þat meðr sonnu sagt ok skrifat, at hin þriðia tunga sturlar marga.

Sua segiz at ærkibyskupenn af Jork hafe til orðz komez: "Atta þushundrat punda skærra pæinga var(ð)væiter vár feork, hafe þar guð lof fyri. En mikenn þora af þi fe vil æk, ok sva skal æk, til þæss glaðlega vt gæfa, at minnkæz þueruð ok þriotzka Thomas ærkibyskups, ok hans forz ok folska mæþez vm siþer, sva at hans dul ok dramb dræifez ok værðe at allz engo, er mæira er meðr honum en rááð eþa nackorskonar ræsklæike. Af þi biðr ek yðr þæss, bræðr miner, at þit latið hann æige fa fyrikomet yckro sonnu siðlæte, hirðit æcke heþan af um hans ognarorð. Sækium hælldr aller samt a gamla konungs fund, er allt hær til hæfer i þæima malum meðr oss mote várum ovin herralegha framme staðet, sæm hann man ænn framm a læið, nema þit bleyðiz ok bilit, þi at hann man várt mal til goðra lykta leiða, æf sialfer ver kunnurn til at gæta. En æf þit skiotez hanum ok skiliz viðr hann i várum malum, en samþyckez hans fornum fiandmanne Thomase ærkibyskupe, þa manu þit i hans vinattu alldre um alldr aptr komaz, en hann man kalla yckr, sem þit eroð sakar yckarra[12] uheyrelegra suika viðr hann, laushugaða laupara ok sina trusuikara. Af þi man hann þa giora viðr yckr, sem þit hafet til skylldat viðr hann ok logen dikta yckr, þi at hann man baða yckr or reka sino rike, sem verþugt ær, æn taka allt yckart goðs i sitt valld. Hvat manu þit þa? Seget mer, a huerio lande vilet þit hælltz vallarar vera? Eða huar kiose þit oreigar yckr hælltz brauðs at biðia, ollu fe flætter ok huivetna goðu haþulega af sætter? Sva true ek, at fara skal, sem ek hefe yckr nu fyri sagt, nema þit standit ænn staðfastlegha mote varum ovin meðr þæim, ær þit hafet her til meðr staðet. Eþa huat ma sa mæira illt at yckr færa, er yckr bannsætte? Gerðe hann baðum yckr slikt illt, sem hann gat, kom a yckr banne ok bolvan meðr sinum rongum ok falsum flutninge.


VII.


Sva huesser ærkibyskupenn af Jork ok framm æser byskupana Gillibert af Lundunum ok Jocelin af Sarisber, at þegar i stað fara þæir suðr um sio til gamla konungs. Þæir finna hann i Normannia fám daghum fyri iol. Sem þæir koma fyri hann, kvæþia þæir hann hælldr skyndilegba, kasta ser niðr fyri fætr honum, segiande oc þegar mikilega kǽrande fyri honum af frammferð Thomas ærkibyskups, er hann hafðe framme viðr þa, þegar hann stæig fotum a land, ær bæðe er[13], segia þæir, borð ok faheyrð. Her meðr biðia þæir konungenn mikilega, at hann hafe sitt rettynda valld um siðer framme viðr Thomas ærkibyskup, miskunnande sialfs sins folke, segia þæim til heyra miskunn af hans millde, er fyri borðe verþa: "en þat erum ver byskuparner, segia þæir, en hinum heyrer til rættynda ræfsing af yðarre halfo, er vnaðar margan agætan mann, en sa er Thomas ærkibyskup, er meðr faheyrðre (striðu ok) frammleype rærðe allt yðart rike, i sinne tilkuamo lærða menn ok læikmænn ranglega sturlande, þæim naðum ok friðe i folsko meðr illzko snuande, er þer varoð honum meðr gæzko af sonnum goðvilia gæfande." Sva segea byskuparner konungenum, at allrsafriðr, er sættr var i sǽtt þæirra konungsens ok ærkibyskupsens, er nu meðr ollu fyridiarfaðr af Thomase erkibyskupe i Ænglande.

Sæm þæir hafa um stund meðr sva falsum flutninge rægðan Thomas ærkibyskup aller samt, tækr ærkibyskupenn af Jork sva til orða: "Herra konungr, seger hann, mer æinum af oss kumpanum er æige ænn meðr ollu bannat at blaðra minne tungu, en viðr þessa tva mina bræðr ok fullkomna fælaga byskupana Gillibert ok Jocelin er nu huerium manne fyriboðet at mæla viðr, nema hverr sa er viðr þa mæler, skal þegar falla i sva fyrdæmt hann, sem þæir ero nu sialfer með bundner. Sva hæfer Thomas ærkibyskup viðr yðr ok yðra vine gort, sem nu meget þer beyra. Af þi ma þat sannlegha segiaz, at hann ær þess allz ominnegr, er yðarr berradómr hefer honum mikilegha meðr goðu langan tima téét. Gleymer hann þi ok æige siðr, ær hann ætte giarna at muna, at þer gafut honum af yðarre millde gott orlof at fara aptr i sitt æiget fostrland, ok æige virðer hann þat, nema ambunar sialfum yðr þat fyrst ok allum oss út ifra, ær sun yðarn vigðum under krunu, at hann gæfr oss fyri guðz ræiðe kastande a oss bolvan[14] ok banne, þi at hann villde giarna meðr ollu fyrikoma oss, æf hann réðe sua, sæm hann villde, oc hann mætte ollu þí framm fara, er hann til fyser. En af þi at hann væit sek slikan vera viþ oss oc sialfa yðr ok viðr allt landzfolket, þa geymer hann sin nv, sæm hann gætr, verndande[15] sialfan sek viðr, at hann verþe optarr af sino fostrlande útflæmtr, þi at hann riðr nu miok riklega með fogru foruneyte hæverskra riddara. Mikell fiolðe fotgangande manna fylger honum ok æige siðr meðr morghum laupande suæinum, ær bæþe fara fyri honum ok epter, ok alla væga um hann kringia, þæir ær þæss æina læita mæðr hans raðe, at hann uerþe i nackora þa verndarstaðe inntekenn, at hann fae sek ok sina mænn i þæim fyri huers mannz vallde urugglegha halldet. En þat skulu þer vita, rninn sæte herra, at litils virðum ver viner yðrer iþulægar mæingerþer varra auundarmanna ne þann kost, sem váárr goðuile gæfr út af varo vallde (oc) goðs fyri yðra skylld, ok mæðr ængo mote angra oss eþa ryggia þæir hiner odæmilego skaðar, er ver þolum, þægar ver faam yðr með trulæika sva þionat, sem yðro vallde væl like. En af þi at sa hinn mickle kostr, er ver út gæfum af várum goðvilia fyri yðrar saker, fyrikæmr oss ok várum volldum, ok tign várs virþulegs æmbǽttes er sva miok minkat, sem varre fræmð meðr frama er sua giorsamlegha af Thomase erkibyskupe fyrikomet, þa uerþum ver huerium manne at fyrilitneng ok aumlegu augabragðe, þi likast sem ver hafem hinn mesta glæp giort, þa er ver vigðum sun yðarn, krunande hann, sem konunglegt valld villde oc honum retlegha til heyrðe. Þar fyri ero ver af varum ovinum meðr banne boluaðer, þo at ver vitim oss meðr ollu saklausa viðr hann vera, ok mægim ver meðr ængo mote ne vilim vára skæra samvitzko gruna."

Konungrenn sæm hann hæfer heyrt um stund, mæðr hvæim hætte ær ærkibyskupenn af Jork flutte, suarar hann honum sua: "Ef aller ero þæir i banne, sæger hann, er sunar mins vigslu hafa samþyckt eþa viðr verit, þa man æige æk æinn undan standa." Erkibyskupenn suarar: "Þola mægu þér, herra, þann ufriðarens storm um æina stund, ær þer faet æige forðaz, at þat birtez ollum opinbærlega, huat ær yðart hæga hugskot, ær af volldugu hiarta framm færr, þoler meðr fáheyrðum kyrlæika sannrar þolinmæðe. Ok æf þer vilet sua um stund gera, at gæfa yðr æcke um, huerso ær hann forzar eþa frammfærr, ok latet hann læika uruggari um sua langan tima, sem hann til lyster, þa skal þat bratt birtaz ænn framarr æn fyrre, huat rangyndum er þolet oc aðrer af honum.“

Meðr slikum fortolum ok morgum aðrurn þilikum hærðer ærkibyskupenn af Jork konungsens hugh daglega meðr sinum kumpanum byskupunum ok aðrum sinum fælagum mote Thomase ærkibyskupe, eþa i huilika æþe er þæir fa honum snuet meðr sinum falsum fortolum, þa birtez þat bratt. En fra þui skal fyrre segia, huerso Thomase ærkibyskupe er fyreboðet at fara i syslu sina, sem hann kom hæim til stols sins.


VIII.


Thomas Becket blir forhånet (1426). Meister Francke (1380-1435). Kunsthalle Hamburg. Commons.

Erkibyskup Thomas er nu komenn til Cantuariam, sem fyrr sagðez. Sæm hann hæfer fa dagha hæima dualz, gerer hann agætan mann málsniallan ok raðspakan, Rikarð prior hins hæilaga Martini, til unga konungs fostra sins, er vigðr hafþe veret af æmbætteslausum byskupunum. Þæssor Rikarðr ær æinn mikils hattar maðr i sino vite ok visdome, sæm væl ma marka a þi, er vitrir mænn bera honum vitne vm æpter dauða hins sæla Thomas ærkibyskups, þiat þæir kiosa hann til ærkibyskups æpter dauða hins sæla Thomas ærkibyskups. Sæm hann priorrenn kemr til unga konungs, berr hann honum ærkibyskupsens bliða kueðio, hæilsande hann mikilegha af sins herra halfo. En siþan seger hann honum, at Thomas ærkubyskup er komenn til Ænglandz, ok sitr nu hæima at stole sinum i Kantarabyrge. Þisa nest afsakar hann ærkibyskupenn fyri konungenum, sem honum var boðet at gæra, af þi ær byskuparner voru af sinum sæmðum útsætter, er þæir holðu vigðan hann, en seger honum, at þetta var gort meðr goðu orlofe faþur hans. En konungrenn, ær ænn ær barn at alldre, gæfr ængan gaum, sem synez, sendeboðans orþum ne sialfum honum, ok mæirr gerer konungrenn þætta fyri þa skylld, sem siðan fluttez, at hann þorer eige aðruviss at gæra fyri fæðr sinum ne fyri þæim, er honum varðvæitto (oc) til þess oro sæcter af gamla konunge at geyma hans en þat se sialfs hans vile. Af þi er hann ok sændiboðenn huarke af þessum ne nockorum aðrum væl tekenn i hollenne, þat ængenn fester nockorn trunað a hans tolu. Sæm hann skil, at hann syslar æcke, hefer hann sek skiott i brott, færr ok finnr Thomas erkibyskup, þo at hann kunne honum engan lut fyri vist at sægia af hinum ærendum.

En guðs maðr, er bæðe er stærkr i hugh ok staðugr i hiarta, byr sek ecke þi siðr færðar, þi at hann fysez at finna nygian konungfostra sinn. Enn er hann hefer funnet hann, etlaz hann þegar at fara i syslu sina, þi at hann hefer fulla fyst a þi af sinum goðvilia at vitia þæirra, ær honum til heyra ok hann hæfer længe langt ifra veret. Sialfr hann væit ok, at nogh nauðsyn hælldr til at hann vitii sins folks, af þi hygz hann fara skalu sæm viðaz ok skiotazt gætr hann, þi at giarna vill hann nu koma folkeno a rættan vægh, slikt ær hann gætr, ræinsande þa af þi ær þæir hava i fallet mote guðe ok hæilagre kirkio, meþan hann hæver brotto veret. Nu af þi æpter fáá dagha riðr hann ut af Kantuaria til Lunduna meðr mycklo folke. Sæm hann sæker fram til borgarennar, verðr mykell þyss i staðenum af folkeno, er fyrer er, ok renna ner aller burgæisar ut af staðenum fagnande meðr folkeno mote honum. Thomas ær þar næsto natt.

En um mærgænenn, sem hann ær færðar buænn, koma þar sændemænn unga konungs til hans, sægiande honum, at konungrenn fyribyðr honum at fara viðara vm sitt rike, nema byðr honum at fara hæim til kirkio sinnar, biðr hann sitia at stole sinum. Thomas ærkibyskup svarar þæim þægar uttan alla duol, þi at hann ær allr gloande i guðleghum anda: "Ecke snyr ek mine færð fyri þi aptr sakar sliks forboðs, nema hælldr fyri þa skylld, at sva mikil hatið færr at hondum, sem ær hatið guðs sunar, ok fyri þi man æk aptr snva, at æk vil hæima vera þann tima ok sæma varn drotten meðr minne þionostu i minne kirkio hans burðardagh." Ok sua snýr hann aptr til Cantuariam.

En er hans vviner hæyra, at hann snyr hæim, þa yppa þæir þægar sino ofmætnaðarkappe, ognande honum þegar horþum ognarorþum, segia sek skalu vera upp a hans skaða, huat ær þæir mega, ok at sialfs hans hals ok hofuð skal sinnar hæimsko giallda. Æinkannlega fǽz i þesso mest at tala til hans bæþe verst ok þo flæst, ok hæitaz viðr hann æinna hærvilegaz, þætta noðrulegha afspringe, ær kallat ær Brockhæis, þi at su kynkuisl hafðe honum længe þung veret oc ollum hans vinum framarre æn flæster aðrer i allzkyndiss skæmmeleghum orþum meðr faheyrðum meingerþum. Æinn af þæsso vanda tye ær Robert klærkr af Brock, ær hio rófu or rosse staðarens i Canncia. sæm hann mætte þi a vægh, er þat bar byrðar hæim til staþarens. Þetta sama ross var siþan framm læitt fyri Thomas ærkibyskup ok honum sýnt.


IX.


Hinn sǽle Thomas ærkibyskup sitr nu hæima at stole sinum framan til iolanna. En a sialfan ioladagenn, er hinn siaunde ok tuttugu er hans hæimkuámu til Kantuariam, stigr hann upp a tolustol ok predikar langan tima dags fyri folkeno væl ok sniallega. En siþarst i sinne tolu seger hann þæim, at skamt man til þæss vera, at hann man viðr þa skiotlega skiliaz: "þi at a mino life man skiotr ænder verþa," seger hann. En er hann seger sitt liflát fyri sua lioslega, ok kvæðr skamt manv til vera, at þat mane framm koma, þa fællr sva miket til meðr honum, at hann kæmz viðr oc fæller tár sva noglegha, at hann fær varla orþe vpp komet. Slikt sama ræraz hiortu allra þæirra, er a hæyra, ok viðr komaz vndarlega miok, sva at af þæima angre, er mænn fa af hans orþum, ma hæyraz harmsamlegh andvarpan um alla kirkiuna. Sva ma ok tár sea meðr nogum trega fliuga framm af margs mannz augum, ær sua segia millim sin: "Huar um lætr þu oss sua skiott, goðe faðer, eþa huerium gæfr þu oss i gæzlu, meðr þi at at þu skiliz sva skiott við oss."

Nu sem hann hefer længe meðr tárum talat fyri folkeno, þæim mikilega aæggiande, at þæir se sinn skapara ok lausnara umframm allt annat ælskande, hans kirkio oc klærka sæmilega virþande, hær meðr sinn dauða meðr tárum fyri sægiande, ok hann vera skiotlega at hondum komande, þa skipter hann sva skiott sino skaplynde, sæm hann snyr sinne ræþu i annat æfne, ok hann tækr at tala af þæim, ær hæilagre kirkio gera rangt ok hennar klærka sviuirða, þi at æige ær hann nu klæckande ne tár fællande, nema hælldr verþr hann sua hæitr oc harðr epter gratsamlegan styn ok stor anduorp, sæm bæþe matte siaz ok heyraz, at likare er hann nu i sinum orðum grimmhugaþum manne æn linum eþa miuklyndaðum. Hann huæsser nu sina tolu með snarpre ræþu upp a þa, ær reynder oro at ranglæte i rikino, ok til þæss hafa sek allan tima haft, at draga hans valld under sek, rænande hann kirkiunum ok þæirra goz, niðrande klærkdomenum, þæirra rétti ollum lutum fyrismáánde. Diarflega anefner hann nu serhuern þæirra meðr æiginlegho nafne, er mest hafa genget upp a kirkiunnar ok klærkanna rétt. Marga næfner hann til þæssa af konungsens holl ok hans hirðsuæitum, sialfum honum miok hæimolegha, einkannlega gætr hann þæss frændabálks af Brochæis meðr horþum orðum, er ver fyrre sogðum at sialfan hann hafðe margan tima haþulega hæddan ok marghattaðum rnæingerþum alla gotu mæddan. En nefner Ranulf af Brockh oc Robert klærk hans frænda af Broch, ær halann hio af rosseno, kirkiunne ok sialfum honum til vanuirðu, bannsætiande baþa þa.

En þi skal æige glæyma at sægia, huerso hærvilega ær bannet bæit hann klærkenn Robert af Brocli. Hann klærkrenn væiter þænna tima vinum sinvm væizlu nockora i sialfs sins huse, sæm hann ær bannsættr af ærkibyskupenum, þi er hann hafðe lateð smiða þar i staðenum. En viðuna til hussens hafðe hann valet til æpter sinum vilia ok latet upp hoggua i skogum Thomas ærkibyskups. Hundar oro inne hia þæim i hærbe(r)gino, sem margtitt er, lættlega at þæir heyre honum klærkenum til, þi at hann vill gæfa þæim brauð, er liggr a borðeno fyri honum. En þæir vilia meðr ængo mote nærre koma ne a þi brauðe bita, er hann hæfer sinum hondum a teket, þar sera þæir æta allt annat miok graðuglega, er aðrer, þæir ær inne ero, gæfa þæim. Nu sæm aller undra, er viðr ero, þi at þæir vita æige, huar af þetta læiðer, þa vilia prova, ef[16] þetta mune hundunum hugat vera. Af þi taka þæir læiðar hans klærksæns ok blanda viðr annarra manna brauðmola ok kasta framm fyri hundana. En þæir hafna huarutueggia saman, ræka ok rækia ok huerge nǽrre koma, nema flygia oc forðaz, sem þæir viðr komaz, allt æitt sem þat æitthuat, er þæir vita ser illt ok ohæillt.

Sæm hinn sæle Thomas ærkibyskup hefer sitt guðlega æmbætte gort ok alla lute fagrlega framet i kirkiunne, er til hatiðarhalldzens heyra, gengr hann til borðz ok hæfer sek æcke með minna mote væl glaðan viðr sina mænn iver borðeno, en hann hafðe sek aðr fyri guðe i kirkiunne goðfusan i sinne þionostu. Joladagr stændr nu upp a sætta dagh, ok ætr hann sialfr kiot sem aller aðrer i hollenne, sæger mæire skynsæmð ok siðsæmð i þi finnaz at æta þat a sua dyrum deghe, en i þi at nockorr vare sek viðr ok vile æige æta. Glæðez nu hinn sæle Thomas ærkibyskup meðr sinum vinum sua lenge um iolen likamlega, sem várs drottens er vile til. En nu skal fyrst fra þi segia, huerer þat drecka, sem þæir byskuparner brugga, ær mæðr gamla konunge ero, Rogæirr ærkibyskup af Jork, Gillibert byskup af Lundunum, byskup Jocelin af Sarisbær.


X.


Þessær þrir byskupar, sæm fyrr sagðez, foru a gamla konungs fund, sem þæir fængu enga lausn, þa er þæim likaðe, af Thomase ærkibyskupe, kærande sek mikilegha[17] fyri honum, en ropande ok rægiande hinn sæla Thomas ærkibyskup, segia konungenum, at hann hafe bannsætta tva af þæim, æn teket af æinum þæirra allt æmbætteð, fyri þat at þæir vigðu sun hans under krunu. Margt flytia þæir annat fals mæðr lyge upp a hann, meþan þæir duæliaz meðr konungenum, ok þi meira hugh læggia þæir a at fyrikoma honum, sem þæir finna, at konungenum lika hælldr þæirra ræþur. Sva fa þæir ok gort um siðer meðr sino róge, at konungsens hugr oc hiarta hitnar sva hærvileglia mote Thomase ærkibyskupe, at hann æsez allr ok vpp kvæikez i sua myckla ræiðe, at þar af fællr hann i fullt raðleyse, þi at hann hærmðarfullr gætr mæðr ængo mote sin sua gætt, at hann kære æige opinberlegha iver Thomase ærkibyskupe fyri aullum viðrverandum sem af sinum vvin[18]. Hær meðr bannar hann i sinne bræðe ollum sinum fostrsunum ok fælaghum, talande morgh færlegh orð til þæirra, er honum þickia vera skyllduger at virða sinn vilia ok gæta sinnar sæmðar, seger ængan, ok æige æinn vera þann af þæim, er hans réttar vile reka a æinum lærðum manne, "þæim er sva margfalldlega vró gerer mino rike, minne virðeng ok vallde fyrirkomande."

Ok ænn seger hann: "Einn maðr, sa ær mitt brauð át, hóf sinn drambuisissfót mer a mot." Ok ænn mæler hann sua: "Einn maðr gerande ser af þi gotz, er ek gaf honum, gabb ok glæuno, vanuirðer nu konunganna kyn, allt mitt rááð ok rike under fotum troþande, þi at ænge hirðer nu um minn vanæiðr, þar sæm ænge hæfner honum, huat sem hann gerer." Enn mæler konungrenn sva: "Einn maðr, sa er holltu rosse reið i fyrsto a minn garð, tignaz nu sæmð ok sælo volldugs sætiss með nogu epterlæte, þi at hann fagnar nu i hǽð várs hasǽtiss, allre konunganna fræmð ok þæirra sæmð fyridiarfaðre, ollum minum vinum þetta sama vitandum ok dagldegha hæyrandum, ok late þer þo sua vera, þi at þer vilét æcke at gera."

Sem fiorer riddarar konungsens hæimoleger hærbergissmænn hæyra konungenn slik oc þilik[19] orð meðr æþe ok ræiðe optlega tala, bera þæir þægar rááð sin saman, ok kæmr þat asamt meðr ollum þæim, at þæir skalu þægar i stað fara aller til Ænglandz at dræpa Thomas ærkibyskup, þi at þæir hyggia, at konungenum man þætta sva væl lika, at hann man sæma þa her fyri. Þæir binda þetta úrááð millim sin meþ storum orþum ok stærkum æiþum, at þæir skalu hans dauþamenn verþa. Sva samþyckiaz fiorer riddarar, sem nu ær sagt, upp a dauða Thomas ærkibyskups.

En þessor ero nofn riddaranna. Einn hæiter Ræinalldr Biarnar sun, er sek til ænskiss illz sparer, ok likare er dyrum æn monnum i sinum grimlæik. Annarr hæiter Huge af Morevil, þat þyðez sva, Huge af dauða eþa dauðra manna þorpe, hvart ær hælldr kallaz. Af þi ma hann sannlegha kallaz maðr dauþans. Hans moþer, sem hon mynde hafa ælskat æinn ungan mann harðla hæitri ast, ær Lyulf hǽt, æn hann uilldi æige, sæm sægez, mæðr hænne læggiaz, þa gerðe hon ser rááð af sinne kuænslegre slægð meðr þæim hætte, at hann skal sinum hæste læika fyri hænne meðr nöckuiðu suerþi. Nu sem hann gerer sva, kallar hon háátt a sun sinn, ær fyri ræið, ok mæler: "Huge af Morevil, vara, vara, vara þik, Liulf hæfer brugðit sino suerþe." Her fyrir var þæssor hinn mæiulause unge maðr til dauþa dæmdr, en siþan soþenn i vællanda vatne, sem hann hæfðe þetta til þess gort, at hann uilldi sinn mæistara dræpa. Meðr þiliko pinslarvætti lauk hann sino life. Nu æf illt tre, sem váárr drottenn seger sialfr, ma æige gera goþan avoxt af ser, þa er þat ok liklekt, at af æitrsfullre konu kome ok illt afkvæme. Hinn þriðe hæiter Vilialmr af Tráz, ok þo at hann hafe sek optlegha i riddaraskap fræknlegha framet, þa hæfer þo længe hans lifnaðr sua liotlegr veret i oðrulage, at af sinum illgærþum verþr hann nu at vinna æitt hit glæpilegsta verk, þi at sialfs hans synðer hafa fænget hann nu fiandanum i valld. Fiorðe hæiter Rikarðr Brito, ær sialfs sins vandskapar ok..........


Her mangler 1 Blad i Codex.


..........Biarnar sun um siþer sva til orþa ok mæler til Thomas ærkibyskups: "Ver erum sender, seger hann, af varum herra gamla konunge sunnan um sio, at bera þer hans boðskap. Af þi vilium ver vita af þer, huart þu uillt helldr, at sa boðskapr se uppborenn i fæð eþa fiolða, leynilega eþa opinberlega." En guðs maðr, er engau trunað hefer nu a heimsens trauste, eþa uon a hans vinskap, ne nockorn ugg eþa ótta af gagnstaðleghum lutum, suarar meðr æinfalldre ræþu, svasægiande: "Raþet sialfer," seger hann. "Talum þa hælldr æinslega, seger Ræinalldr, en þæsser gange um stund út." Nu af þi, sem sagt var, at guðs maðr hefer huarke traust a fiolða ne ugg a mannfæð, þa biðr hann alla sina mænn ut ganga. Ollum útgengnum, vttan riddararner[20] sitia epter meðr ærkibyskupenum, renn lokusuæinnenn til dyranna ok lætr opnar standa, at þæir er úte ero, mege sia sinn herra erkibyskupenn, ok æige siðr riddarana, er nu ero æiner inne hia honum.

Nu sem þæir hafa sua setit um stund, ok Reinalldr hefer nockorn sua konungsens boðskap birtan, en hinn uisazte guðs vin Thomas ærkibyskup gætr glæglega sldlt, at hans orð ok framburðr heyra huarke til friðar ne nockorrar farsælldar, þa kallar hann lokusuæininn, biðr hann lata inn klærka ok munka, er út gængu, "en læikmænn biði v́te," seger hann. Sem þæir koma inn, er kallaðer ero, mæler Thomas ærkibyskup til riddaranna: "Nu megu þer, herrar, seger hann, tala huat eryðr likar, þessum hiauerandum." Reinaldr suarar: "Af þi at þu kyss hælldr, at flæire heyre a várt tal en fǽre, þa hirðurn ver ok æcke, at epter þinum vilia verþe, ok vite sem flæster[21]." En siþan byriar hann sina ræþu a þænna hátt.


XIII.


Thomas Becket forbyr Robert de Beaumont, 2. Jarl av Leicester, og Reginald de Dunstanville, 1ste jarl av Cornwall, å dømme ham. Illustrasjon fra A Chronicle of England: B.C. 55 – A.D. 1485 (1864). Commons.

"Ver berum þer þænna boðskap af hænde Hæinreks konungs gamla, er þu er fyri sunnan sio, at þu farer sem fyrst a fund unga konungs sunar hans ok væiter honum þa virþeng, sem þu ert skylldr at væita herra þinum ok konunge." "Huat er þat, seger ærkibyskupenn, er ek skal honum?" Ræinalldr suarar: "Þat ertu skylldare at vita en ver." "Ef ek uissa, seger hinn sæle Thomas, þa mvnda ek æige segia, at ek visse þat æige, þi at ek etla mik hafa gort honum, huat er ek em honum skylldugr." Reinalldr suarar: "Ecke er sva. Mart være geranda, ok mart bætr geranda, en her til hefer verit gort." "Eige væit ek, seger hinn sæle Thomas ærkibyskup, huat er ek a at bæta viðr konungenn, nema þer seget mer." Reiualldr suarar: "Meðr þi at þu lætr sua, sem þu viter þat meðr engo mote, þa skalum ver segia þer. Várr herra konungrenn byðr þer, at þu farer, sem ek sagða þer þegar i fyrstu ockarrar ræþu, a fund unga konungs sunar hans, er her er innan landz, oc fester honum þinn trunað meðr suardaga, ok þat meðr at þu bæter þat allt viðr þa, er þu hefer her til mote konunglego vallde broteð." Hinn heilage Thomas erkibyskup suarar honum sua: "Huar um skal ek skylldr at sueria konungenum trunaðaræiða, eþa i huerio hefi ek mest misgort mote konunglego uallde?"

En riddarenn suarar honum engo, af þi at hann kunne enga grein a gera, þi at hann visse hann mote konunglego vallde ecke broteð hafa, oc af þi lætr hann þann luta ærkibyskupsens spurnengar lausan, sem hann væit hann vera meðr ollu saklausan af. En suarar sua til annarrar ærkibyskupsens spurnengar, er hann spurðe þæss, huar fyre er hann være þess skylldr at sueria unga konunge nackora æiða: "Sakar þæirrar baronie, seger hann riddarenn, er þu hælldr af minum herra konungenum, ertu skylldr at sueria honum hinu sterkasta eið, ok þat kræfum ver nu af þer ok allum þæim klærkum, sem þu leiðer meðr þer inn i laud várs herra konungsens, sua sem þer vilet i hans lande vera." "Af þæirre baronie, seger ærkibyskup Thomas, er ek hælldr af konungenum, em ek buenn at suara oc gera, huat er logen meðr skynsæmð segia. En uttan æf skal konugrenn þat væl vita, at ængenn minna klærka skal honum heþan af nockorskonar eiða sueria, þi at allz of marger æiþar ero aðr meðr rangendum af morgum manne ut snaraðer, sem synaz ma af þi, at þæir ero nu flæire en talt fae, er fyre þa skylld ero bæþe bannsætter ok meinsæramenn. En guðe se þat þakkat, at ek hæfe margan mann af meinsærum frelstan ok af banne leystan, ok sua skal ek margan leysa af þeima haska heþan af, ef guð lofar."

"Skilium ver, seger Reinalldr, at þu villt engan lut þann[22] gera, er ver hafum uppkastat fyre þér, at þu átt meðr skylldo at gera. En þo at þu uiler þann engan lut gera, sem konungrenn byðr þer ok ver segium þer, þa skalum ver þo birta þer nockoru framarr hans boðskap. Meðr þessu, sem ek hefe aðr birt þer, at þu skyler gera, byðr konungrenn, at þu leyser byskupa hans af banne, a hueria er þu hefer honum ovitanda þiliko afelle kastat, ok gever þæim sitt embætti aptr. Sua byðr hann ok, at þu gerer honum her af goða skynsemðar grein ok ollu aðru, þi er hann uill a þek kæra, fyri hueria skylld er þu hefer sua framm faret mote honum ok hans vinum. Af þesso ok aðru þi, er þu hefer mote honum brotet, krefr hann, at þu bæter honum epter logleghum rettyndum." Hinn sæle Thomas suarar honum sua: "Byskupa þessa, sem þer kereð þar af, hefer ek eige bannsætta. Eige hefer ek þa ok helldr út af sinum sæmðum sætta, þi at þat gerþe herra pavenn sialfr, er aller vita at valld hefer af sialfum guðe til þilikra luta. Nu ef þer uilet her um nackot kæra eþa flytia, faret þa til herra pauans, ok kæret fyrir honum, þi at þat kæmr ecke til min at suara yðr her um." Reinalldr mæler: "Ok þo at þu hafer þat eige sialfr gort, þa hefer þat þo at huaro af þino uppkaste ok aæggian veret gort." Her til suarar honum erkibyskupenn sua: "Ef herra pauenn hefer þetta gort sakar þess, at hann villde refsa þæim sin rangynde, er mer ok minne kirkio hofðu sua micldar meingerðer gort, þa ia ek mer[23] þetta meðr engo mote mislika."

En sun illzkunnar er her til hefer með suiklegre flerð um þat uellt at fa nockor þau orð af erkibyskupenum, er hann þikkez mega sakar a gefa, sua at þar af fyrikome hann guðs rétte oc heilagrar kirkio, en fǽr enge, þa finnr hann ser aðra frammferð, sem hann ser sek ecke meðr þessarre vinna, tekr nu oc talar til ærkibyskupsens horðum orðum, brigzlande honum opinberlega meðr marghattaðum mæinmælum: "Meðr morgum hattum syner þu þer þat allt væl virðaz, er konungenum oc hans uallde verðr til vanheiðrs gort ok hafnanar, ok sva villt þu oc sialfr gera, sem þu gerðer, þa er þu bannzsetter hans byskupa, komande þæim sva or sino vallde ok uirðeng, skiliande þæim fra sæmð ok samneyte heilagrar guðs kristne, eige fyre aðra skylld en þa, at þæir þorðu vigia varn unga konung, konungs ok drotningar sun, huerium er oll konungleg ærfð rettlega til heyrer. Ok af þi at þu meðr uheyrilego forze uppspringande mote hans uegsamlegre hæð hefer slika lute dirfz at gera, þa[24]er þat ok truanlekt, at þu uiler þisa nest krununne af honum kippa meðr ollu rikino, til þess at þu uiler þa vera bæðe kallaðr konungr ok vera ok sua. En guð man sua væl gera, at alldre mantu þi helldr konungr vera."

Guðs maðr, sem hann heyrer þilik riddarans orð, er honum gera fulla meingerð, minniz hann þess er hinn vise Salomon seger: Reiðr maðr uekr upp þrettur, en vitr maðr læger vppvaktar. Sua gerer ok hinn sæle Thomas ærkibyskup, þi at hann læggr lint andsuar viðr beiskan hugh oc hiarta hins drambvisa, riddaranum sua andsuarande: "Fyri engan mun, Reinalldr, fyri engan mun helld ek mik til konungs, ok eige girnumz ek at koma hans korono af hans hofðe, micklo helldr villda ek væita honum þa sæmð at kruna hann þrim krunum eþa fiorum, ef ek hefðe þar til sua miket valld, sem ek villde þat giarna gera, en taka af honum æina. Ætla ek ok engan þann vera i verolldinne, minum herra konungenum foður hans fraskildum, at hann ælske með meire dygð en ek, ok honum vile betr, ok sua lenge sem ek lifer, skal ek þetta sama, ef guð lofar, styrkia meðr minum verkum. En huat er byskupum þæim er gort, er þer seget af mino vailde ok atkalle sinum sæmðum vera afsuipta, eþa meðr ollu af mer bannzsætta, þa skalo þer þat væl vita, at þat var æcke fyrre gort, en konungrenn gaf þar til aðr sitt samþycke meðr goðo orlofe, at þæir tæke verþug giolld epter tilgerðum. Þi at þann tima er við Hæinrekr konungr funnumz snimst i Franz a Mario messudagh Magdalene, sem friðr ok sǽtt var samet millim vár, ok hann tok mek i sinn fornan vinskap, þa kærða ek fyri honum af morgum mæingerþum, er mer ok minum monnum hofðu verit gorvar, en æinkanlega kerða ek þo mest ok flæst af minum bræðrum byskupunum, er þess dirfðuz at fyridiarfa mina virðeng ok minnar kirkio vægsæmð, dragande þat valld með sino ofbællde under sek, sem mer ok engum oðrum til heyrðe, at kruna unga konung. Ok af þi at hann skilðe þat vera satt, sem ek sagða honum, þa gaf hann þat upp meðr goðuilia sialfs sins herradoms, at byskupar þesser skylldi meðr hans goðu orlofe vnder þilikarre refst vera, sem minn flutnengr oc framkæmð gæte framarst fengit af siolfum herra pauanum epter þæim guðs rætte, sem oll hæilog kirkia hælldr i dagh ok hæilager fæðr postolanna epterkomendr skipaðu fyri oss, ok herralega gerðe konungrenn þetta, at hann samþyckte eige at æins viðr mik her um, nema iamvæl het hann at hialpa mer meðr sinum styrk her til."

En Reinalldr, er her til hefer mæira af folsku en hæuersko, mæira af æþesamlegre bræðe uanstilltrar ræiðe en hofsæmð eþa skynsæmð, æper þegar hátt upp, sem hann heyrer ærkibyskupenn þat segia, at konungrenn samþyckte þí at byskuparner vere bannzsætter: "Auvi, auvi, seger hann, huat seger þu? Yheyrileg odygð ok odæmelegh suiksæmd er þetta, sem þu seger upp a konungenn, at hann munde gefa þer orlof til þess at bannsætia byskupana sina vine ok hina kerazto kumpana, eþa hann munde lofa þér, at reka þa sua ranglega af sinum sæmþum uttan alla sanna sok, er við varo uigslu sunar hans. Sannlega kom honum þetta huarke i hugh ne i hiarta, at hann uillde þetta mæla þi siðr gera, hitt er helldr sannara, at þu næizt þek sialfan uera upphafsmann mikils fals ok fullkominnar flǽrðar viðr varn herra konungenn, er slikum suikum lygr a hann."

"Reinalldr, Ræinalldr, seger ærkibyskupenn, meðr engu mote vil ek nockorskonar suiksemðar fleck færa upp a konungenn. En þat er morghum mannum kunnekt, at váár rááð ok ræður, sem friðr var formeraðr meðr[25]samðre sǽtt millem konungsens ok kirkiunnar oc min, foru æcke sua leynilega, at æige vissi þat oc heyrðe marger virðuleger oc agæter mænn, ærkibyskupar, lioðbyskupar, klærkar oc klaustramænn, ok her meðr fimm hundrað riddara, er við voru oc upp a þætta heyrðo, ok sialfr þu, sira Ræinalldr, vart oc þar." Vuin sannlæiksens suarar oc seger: "Ecke var ek þar nérre, ok af þi sa ek enga þessa lute. Ecke heyrða ek ok þat, er þu seger ifra." Sæm hann riddarenn neitar sek þar hafa við verit, suarar hinn sæle Thomas honum sua mælande: "Jaur, seger hann, guð þat væit, at ek em uruggr um þat, at ek sa þek þar." En Reinalldr suerr um ænn, seger sek þar meðr engo mote veret hafa: "oc þat er undarlekt oc æige minnr uheyrelekt, at þu seger konungenn hafa sua suikit sina sanna vine, gerande hann sva at falsara oc fullum suikara. Ma þer þetta meðr engo mote þolaz, ok æige vilium ver lengr þola þer, er hans mænn erum truer oc trauster.“

Sæm Ræinalldr hefer sua sagt, æpa þæir upp aller i sænn riddararner meðr hotvm oc heruilego akalle, sveriande við guðs sonar sáár ok suiða, at þæir hafa honum allz oflænge þolat sin rangynde. Af sialfra sinna ræiðe væx þæim nu sva mikil æþe, at þæir sturla sialfra sinna hugh oc hiortu, oc af þi mæla þæir viðr hann margfalldlegha folsko af nogre illzko, laðande brigzlum a brigðzle oc ognarorþum a hæitan. En guðs maðr er æige at æins er nu til þæss buenn at þola brigzle oc heyra þæirra hót, nema iamnvæl at gefa sinn hals oc hofuð fuslega under þæirra suerþ, kirkiunne til friðar oc frælsis, hefer sek hofsamlega mote þæirra vanstilltre akæfð, þi at hann minnez þess, sem hinn vise seger: Sem ræiðen æsez, vægh hænne rasande. Sua gerer oc þesse hinn goðe guðs maðr, hefer sek hofsamlegha mote þæirra vanstilltre akæfð, suarar stillilegha meðr linvm ok liosum orðum: "Siþan ek kom hæim i land, seger hann, meðr miskunn guðs oc konungsens friðe, þolða ek i nogh yfrit morg hót meðr berum brigzlum oc marghattaðum skammum oc skaðum. Mænn miner voru hervileglia meðr forze tækner oc haþulega halldner, en sino goðs gersamlegha rænter, hæstar miner varo ok haþulega spillter, er Robert af Broch fællte hoggande þæirra rófur, Ranulf af Broch tok oc fong min oc meðr forze hællt, þau hin somu sem Hæinrekr konungr let fyri svnnan sio i friðe fara hæim til Ænglandz. Her meðr em ek ok angraðr af minum fiandmannum meðr morghum harþum (orðum), meðr brigzlum ok berum meingerþum, allt at æino at minn herra konungrenn hafe sænt mænn til unga konungs meðr bræfum, i huerium er þat var boþet, at ek oc miner mænn skylldim hueruitna frið hafa. Ok nu ofan a þætta allt iafnsaman komu þer at ogna mer. Vitið at mer þicker slikt harðla þungt at þola af yðr."

Ræinalldr suarar: "Ef nackorr hefer þer rangt gort eþa þek i nackoru angrað, hui kerðer þu þat fyri engum manne? Hæfðer þu þat kært oc kunnekt gort, þa mvnder þu þat hafa þegar fængit oll þin rettyndo." "Fyri huerium skyllda æk kǽra mek?“ seger ærkibyskupenn. "Fyri unga konunge," seger Ræinalldr. "Vin, seger ærkibyskupenn, i nog hefe ek kært, i nog hefi ek skyrt, huilikum mæingerþum er ek hefe længe veret mæddr. Yfrit længe hæfe ek oc bæizt bóta, en ængar fængit. Vmframm þetta ero mer ænn daglega margar mæingerðer væittar, ok sua margfalldlegha em ek enn angraðr ok rygðr meðr rangyndum minna fiandmanna, ok sua margar kerslur oc kueinkaner minna fatækra manna heyraz minum eyrum nætr oc dagha, at til serhuerra nauðsynia fær ek æige funnet sendiboða. En þo at ek hyle mitt angr eige længr, ok kæra ek meðr noghum sannyndum, þa man ek ecke fa þi hælldr af minum rettyndum, þi at unge konungr oc hans rááð gera sua oll sin rááð, sem gamle konungr seger fyrer, oc ecke rááð gera þæir honum ospurðum. Bannat er mer oc at gera menn mina suðr um sio til konungsens at flytia mitt mal fyri honum. Af þi er miok illavið mik gort. En nu af þui at ek fær huarke her ne þar nockorskonar rettyndi fyre fundet, þa man ek sua heþan ifra framm fara, sem æinn ærkibyskupenn ma ok hann a at gera, fyri engum dauðleghum manne min rettynde uppgæfande, ne heðan ifra fyre nockorum af rettum vægh vikiande."

Heyrðo þesso ærkibyskupsens orðe, kallar æinn þæirra hátt: "Hæitan, hæitan, seger hann, eþa huat, mantu æige forboða allt landet, en bannsætia alla oss?" Annarr suarar: "Guð se mer sua hollr, seger hann, þat man alldre verþa, þui at aflaga[26] hefer hann (marga) aðr bannsetta." I þesso laupa þæir upp aller meðr horðum orþum ok berum brigzlum viðr hinn sæla Thomas i sua mikille ræiðe ok æþe, at nesta ganga þæir af vitino af sino rase oc raðleysi, sem synaz ma a þæirra latæþe. Þi at þæir mega sinar hendr meðr engomote kyrrar hafa, nema kasta armlæggiunum fast, snarande hæruilegha glovana, er þæir i hondum hafa, synande sua a ser sonn mork sinnar æþe, huartueggia meðr ollu likamlegu viðrbragðe sem mæðr akaflegho kalle ok reðelego hareyste. Ok af þæirra orðarugle ok hareyste ma nu æige skiluisleglia skilia, huilikum (orðum) er huerr þæirra kastar nu upp a ærkibyskupenn, aller mæla þæir bæþe mart ok illt viðr hann.

En um siþer sem þæir hafa sua miok længe lateð, snvaz þæir til munkanna[27], er viðr ero, meðr þæssum orþum: "Ver bioðum yðr af vars herra konungsens halfo, at þer varðvæitið þenna mann ærkibyskupenn vandlega, ok geymit hans, sva at hann komez æige fra yðr, þar til er þer læiðet hann framm, þa er konungenum likar, ok hann lætr hans kræfia af yðr." Enn er þæir mæla þetta miok þrátt viðr munkana, ok þæim verðr æcke a munne sælugum, suarar milldr faðer riddarunum fire sina sunu: "Huat er þetta, er þer seget? Hygge þer, at ek vilia flyia? Nei, seger hann, eige fyri konungenum ne nockorum oðrum lifande manna forða ek mer meðr fiótta, þui at æige kom ek til þess hæim til minnar kirkio, at ek vilia þegar i stað fra hænne fara, hælldr fór ek fyri þi sem fyrst gat ek a hennar fund[28], at ek vil a hænnar náþum biða þess, er miner ofundarmænn vilia mer gera." "Sannlegha, segia riddararner, skalltu æige forðaz, þo at þu viler, oc ef þu villt, þa skalltu æige undan ganga." En þar er hinn sæle Thomas tok til orðz, sem fyrr var sagt, at hann sagðe sek huarke skylldo flyia fyre konunge ne nockorum aðrum, þa mællte hann æige af kyndugu kappe konungenum til smaanar, hælldr mællte hann þat meðr æinfalldre ræþu af sialfs sins hugprýðe ok þæirre hugarens obrigðilegre staðfeste, er hann hafðe i sino brioste meðr guðs vilia, ok at ollum epterkomandum heyrande hans staðfesto mætte hann verþa til virþulegs epterdæmes.

Enn er riddararner ganga vt meðr harke ok hærvilego hareyste, með brigzlum oc hæitan udæmelegre, þa stændr hinn sæle Thomas ærkibyskup upp ok fylger þæim allt til hærbergisdyranna, kallande a Huga af Morevil, er sakar ættar være æige uliklegt, at mæire skynsæmðar mynde vera en þæir aðrer, biðr hann aptr snua ok tala viðr sek. En af þi at hann fær nu varla styrt (ser) fyri æþe sinnar reiðe, sem aller þæir[29], þa gæfr hann ængan gaum at ærkibyskupsens orþum. Af þi snyr hann aptr ok sættz i sitt (sæte), kerande fyre þæim munkunum ok klærkum af þessum konungsens boðskap, er riddararner hofðu framm boret. Sua kærer hann ok eige siðr fyre þæim af þæim mæingerðum, er riddararner hofðu væitt[30] honum meðr sinum orþum. Sem ærkibyskupenn hefer sva kært sek um stund fyri þæim, svarar honum æinn af sialfs hans klærkum mæistare Jon af Sarisber vitr maðr, sniallr ok mikell klærkr, guðræddr ok ælskande guð: "Sira minn, seger hann, vndarlegt er þat, at þer vilet ænskis mannz raað viðr hafa, eþa huerr nauðsynia(kostr) var yðr a, sua mikils hattar manne, at standa upp ok fylgia þæim allt framm til herbergissdyranna, þæirra æþe oc ofsa til frammæsengar ok mikils aauka? Mynde æige likare hafa veret, at hafa aðr teket rááð af þessum, er viðr ero, ok hafa suarað þæim meðr linare orþum, er yðr vilia allt þat illt, er þæir mego gera, æsande yðare hugh til reiðe, at þer mælltið nackor orð i yðarre bræþe, er þæir gæte yðr siþan sakar gefet af sialfs yðars orþum." En hinn sæle Thomas, er fyre rettlæte kirkiunnar ok ldærkunum til frælsis oc friðar girniz nu til dauþans, sem anauðegr maðr til sǽlo ok náþa, suarar honum sua: "Gort er allt rááð, ek ueit væl, huat ek skal gera." Meistare Jon suarar: "Guð gæfe gott rááð."


XIV.


Riddararner ganga nu út a garðenn meðr micklum skunda til sinna felaga, er sek hofðu meðr þæim saman bundet at drepa Thomas erkibyskup, ok herklæðaz þegar. En siþan sem þæir ero uepnder, snuaz þæir þegar upp a ærkibyskupsens herbærge meðr berum suerþum oc bitrum hulæxum, meðr arbystum ok tuiæggiaþum tolum oc aðrum lystulegum vopnum, til þess funnum, at þæir leme lasa en hogge hurðer, oc briote sua ærkibyskupsens herberge, at enge hindran hallde þæim aptr, at þæir leiþi æige fyrihugsaþan glæp til þæirra lykta, sem þæim til lyster. Nockorer af ærkibyskupsens monnum, er við þetta ero stadder, renna þegar, sem þæir sia ok skilia, huat er þesser vilia, meðr mikille akæfð ok kalle til ærkibyskupsens, sua sægiande: "Sira, sira, segia þæir, hærklæðaz riddararner nu." Thomas ærkibyskup suarar: "Huat skaþar þat?"

Fyrr næfndr Robert af Broch, sun glatanarennar, einn hinn illuiliafusazte, er nu meðr þessum sinum boluaþum sambandzmonnum, sa hinn[31] same, er Thomas ærkibyskup bannsætte a sialfan ioladaghenn, skiliande hann fra ollu samneyte allra kristinna manna saker sinna udæmelegra illgerþa. Hann Robert gengr nu fyri þæim, þi at honum uurðu oll gong oc gradur kunnegar a garþenum, þann tima er hann hellt ærkibyskupsens stolenn i sino uallde af sinum herra Ranulfe af Broch. En þat uar allan þann tima, er hinn sæle Thomas ærkibyskup var i lítlægðenne. Riddararner skunda nu til hallardyranna, þi at þæir uilia þar giarna inn komaz ok ganga sua or hollenne framm i herberge ærkibyskupsens. En þæir er fyri ero uerþa fyrre at bragðe oc strængia þa ute. Sem þæir komaz ecke i hollina, leiðer Robert af Broch þa þar til, er gradur nockorar leynilegar liggia af erkibyskupsens herbergium niðr i grasgarð nockorn. Múr þann er uerðr fyri þæim briota þæir, gerande sua mikenn glugg a honum, sem þæir mege i giognum hann ganga. Sem þæir ero i giognum hann komner, uerþa fyre þæim laundyrr nockorar. Þar ganga þæir inn skundande sua framm um klaustreð til kirkiunnar.

Enn er erkibyskupsens mænn uerþa uið uarer, huat er riddar(ar)ner hafaz at, þa laupa nockorer af þæim rneðr akæfð til sialfs hans, kallande ok hann mikilega biðiande, at hann flye ok forðe ser meðr flotta. Þa fa þæir hann huarke or stað fært ne hans huga rært, þi at honum virðez ecke uera uesælegra oc verr uera faranda, en flyia sina fiand(mænn) ok þora eige at þola dauða fyri guðs nafne. Af þi gæfr hann þæirra orþum engan gaum, nema sitr æcke þi siðr uskelfðr i hugh meðr stoðugu hiarta, meðr þæim ecke eigande, er þann einn tima standa i guðlegum uerkum, sem þæir ero af sinum fiandmonnum huarke hriaþer ne rekner, en þegar, sem þæir uerþa firi sinna feandmanna ofsokn oc hatre, oc þæim kæmr nockor raun at hondum, þa snuaz þæir þegar af sino oþorane fra þi goðs, er þæir aðr gerþu. Klærkar oc munkar, er meðr ærkibyskupenum ero, hiðia hann flyia oc forða ser sua. En af þui at þæir fa þat æige af honum, þa ganga munkarner til þæirra klaustradyra, er til kirkiudyranna uita, oc briota upp. En siþan kosta þæir, huat er þæir gæta at gort, at koma sinum fæðr til kirkiunnar, nauðgande hann nesta til, sæmelega þo at huaro firi honum til þess finnande, at hann se sua gerande, sem þæir ero honum aæggiande, segia komenn uera þann tima, er hann hæfe aptansongat syngia, oc gialhle guðe i hæilagre kirkio sina skylldo.

Sem heilagr maðr guðs uikr sinum huga epter þæirra fortolum ok vilia, þa minnez hann þessarra guðs sonar orþa oc boðorða, er hann ser i brioste bar alla gotu andlegha ok sua segia: "Sa er epter mer uill koma, seger guðs son, ok meðr mer eiliflegha vera, neitæ hann sialfan sek, en take sinn kross oc fylge mer." Sua gerer Thomas ærkibyskup nu, þi at hann lætr nu bera kross fyre ser. Hann stændr nu upp ok gængr ut af hærbergino. En munkarner oc klærkarner hafa þegar hændr a honum, skylldande hann til at skunda til kirkiunnar, þi at driugum dragha þæir hann með ser. En hann sætr fót fyri fot, huat er hann gætr, oc gerer þui siðr ganga, sem þæir nauðga hann mæirr til at skunda, sua sem honum þicki þat uera full skomm, at hann flye sina fiandmenn. Sem þæir faz uiðr hann einkannleglia munkarner at koma honum i kirkiuna, at hann forðe ser sua, suarar hann þæim sua miok optlega epterspyriande, huar um er þæir lata sua, þi at hann þickez hafa mycklo usæmelegra hátt a sinne gongu, en hann var van, ok i annan stað uill hann hugga sina menn, styrkiande þæirra hugh oc hiortu með þessum orþum: "Huat er þetta? seger hann, huat réðez þer?" Sem þeir koma til klaustradyranna, komaz þæir þar æcke framm, þi at dyrren ero læst, en lyckillenn finnz ecke, ænda fa þæir oc eige broteð upp hurðena, þui at þæir hafa enge þau tol, er þar til heyre, en þo faz þæir viðr um stund, en fa æcke at gort. Sem þæir i micklum kurhuga fáz viðr at koma upp dyrunum, koma þar farande tueir kiallaramenn af garþenum, Rikarðr ok Vilelmr, er þæir heyra hark oc hareyste hærklæddra manna, ok rifa fra lasenn meðr ollum skunda, lukande sua upp dyrunum fyri erkibyskupinum. Tueir sueinar hofðu oc komet laupande i kirkiuna, þegar i fyrsto sem riddararner liopu meðr ópe oc herlaupe um garðenn, þann tima sem bræðr sungu aptansong, þæir er mæirr sogðu þæim riddaranna tiltæke með fælmt en fullum orþum.


XV.


Svngnum aptansaungenum, hafaz hræðr a bænum uiðr, sem þæir heyra, at herklædder mænn laupa um klaustreð, en aðrer laupa, uikia ser her ok huar ut af. Ero þæir oc einer af þæim, er erkibyskupenum vilia giarna uiðr hialpa, sem marka ma af orþum þess, er ut gængr af kirkiunne mote sinum herra Thomase erkibyskupe ok seger sua til hans: "Gack inn, faðer, seger hann, gack inn, ok uer her i hia oss, at uér krunimz sua eilifre dyrðar krunu i life eilifo aller samt, sem uer þolum nu aller samt þrautiua, þi at af þinne frauero aukaz oss uesolð, en af þinne hiauero hafum ver margfalldlegha huggan." Hinn sæle Thomas er nu komenn at kirki(o)dyrunum, andsuarande bræðrunum[32] sua: "Fareð, bræðr, seger hann, oc fyllet yðart guðlekt æmbætte."

Sem hann nemr stað uiðr kirkiodyrren, mæler hann sua til munkanna, er hallda hurðeune, til þess at þæir strenge dyrren þegar aptr, sem hann kemr i kirkiuna: "Sua lenge, seger hann, sem þer hafet hændr a hurþenne, kæmr ek æige innan dyra." Sem munkarner heyra þetta, ryma þæir þegar fra dyrunum. En hann gengr i kirkiodyrren oc stændr a þreskelldinum um stund, rekande brott fra kirkiunne alla leikmænn, er at honum þyrpaz, sua sem þæir hygge, at nockorr sa atburðr man skiott uerþa, er þæim man syne þickia til uera, sua segiande: "Huat ræðez, seger hann, folk þætta?" Honum er suarað: "Hærklædda menn ræðumz ver, segia þæir, þa er nu fara her at oss i klaustranum meðr micklo harke oc hareyste." Hinn sæle Thomas mæler: "Ek uil fara mote þæim oc mæta þæim sua." Enn er bræðrnær lata hann eige na at fara, sem hann til fyser, ut af kirkiunne mote sinum oumum, þa færr hann um stund ræikande i kirkiodyrunum. En bræðrner biðia hann inn ganga oc innar i korenn ok sua þaþan i sancta sanctorum til heilags alltares, at þæir æire honum þar sakar uirþengar uiðr sua hæilagan stað, en hann uill[33] eige þat.

Sem klærkunum gætz æige at, er þæir sea, at þæir koma honum hverge or þæim stað, er hann vill standa i, þa uerðr, af þæirra okuirleik nockorr sua þyss, þui at sumer af bræðrum laupa til, gripande iarnlokur þær, er kirkiuna matte aptr strengia meðr, þi at giarna uilia þæir byrgia hana, sem bæzt kunna þæir. Enn er hinn sæle Thomas ærkibyskup ser þætta, mæler hann til munkanna: "Faret brott, seger hann, litilhugaþer, en lateð blinda oc væsla æþaz i sinne bræðe." Ok enn meler hann til allra iamnsaman klærka ok munka, er i hia honum standa: "Ek byð yðr, seger hann, fyri krapt lyðnennar, at þer byrgit æige aptr dyrr kirkiunnar, þi at æige samer at gera herkastala af kirkio." Vppgefnum aptansongenum ganga nockorer af bræðrum meðr skyndingo uttar af korenum, takande sinn sæta herra hondum hinn sæla Thomas ærkibyskup, oc læiða hann nær nauðgan inn i kirkiuna meðr ser, kastande aptr kirkiuhurþenne, at þeir stænge sem skiotaz úte þa, sem ærkibyskupsens life epter læita. Enn er hinn sæle Thomas ærkibyskup ser þetta, snyz hann meðr allum skunda at luka upp kirkiudyrunum, biðr þa fra ryma, er honum likar sua, en sina menn, er nu ero miok haskasamlegha stadder, þi likaz sem þæir se nær i uarga munne, drægr hann meðr sinum hæilaghum hondum inn i kirkiuna sua mælande: "Inn þer sem skiotaz," gerande sek guðs syne likan i geymslu sinna suna, at hann mæge meðr varum herra sua segia: "Enge fyriforsk af þæim, er þu fækt mer at geyma."

Munkarner meðr klærkunum, sem þæir sea, at hann uill i kirkiudyrunum; viðr hafaz, taka þæir hann um siþer með forze oc færa hann meðr afle or dyrunum inn i kirkiuna. Yppsættum aðr dyrunum af sialfum honum, at hans dauðe dragez eige undan ne þæirra færð sæinkez, er hans lif vilia af honum taka, er nu ero nær komner at kirkiunne. Ok þi gerer hann sua, at hann væit sinn dauða afla manu ser æilifrar dyrðar, sem sialfr hann hafðe laungu aðr fyri sagt tvæim abotum um sina pinsl, at verþa munde, abotanum af Pontis oc abotanum af Vallelucenti, oc at hann munde i kirkio dræpenn vera af sinum ovinum. Sagt hafðe hann þæim ok baðum, at hann munde fara hæim til Ænglandz, ok þo mæirr sakar þæirrar uitranar, er hann fækk i Franz af sinne pinu oc dauþa, en sakar boðskapar herra pauans.


XVI.


Nv sem Thomas erkibyskup hefer sialfr upp sǽtt kirkiodyrnar, en munkarner með klærkunum hafa meðr afle af slitet kirkiohurþenne færande hann meðr uallde innar..........


Her mangler et Blad i Codex.


XVII.


Miniatyr fra en engelsk spalter fra ca. 1250 som fremstiller drapet på Thomas Becket foran alteret i Canterbury-katedralen.

Nv sem guðs maðr ser, at hans lifdaghum liðr fast, þar sem hans fiandmænn skaka sin suerþ nu yfer hans hofðe sem sua reiðer ok oþer, at þæir ero nu likare grimmum skynlausum dyrum en monnum, þa snyzt hann at allterino, þi sem nest honum er, ok neiger sitt heilaga hofuð mote allterino, þessor orð siðarst mælande: "Guðe oc sælle Marie oc hæilaghum patroniss þessarrar heilagrar kirkio ok hinum sæla Dionisio guðs pinslarvátt fæl ek mek a hende." Sem hann hefer sua sagt, leypr fram æinn af riddarunum, er meðr sinne hreyste vill afla ser a þænna háátt fiar oc frama, at hann reyne sitt suerð fyrstr i hofðe ærkibyskupenum, ok hæggr til hans meðr ollu afle. En hann hinn signaðe retter framm hofuðet. Suerþet tekr fyrst armlægg klærks nockors, oc fær hann saar mikit. En at hans se at goðu gætið ok vitat se, huerr hann hefer veret, þa hefer hann Eduarð Grim heitið af kastala Kantaby(rge). Enn er hann klærkrenn kenner sek særþan, dregr hann at ser hondena sem skiotaz, þi at hann kenner sek æige mega þola þunga hoggsens. Af þi kæmr hogget i hofuð erkibyskupenum, oc uerþr þui minna saret, sem hinum tekr mæirr klærkenum, ok af þi at hann fær ok sár af þesso hogge, þa tekr bloðet at renna i augu ok andlit erkibyskupenum.

En sa sem hogget hafðe, kallar þegar háre raust a sina felaga: "Hogget, hogget," seger hann. Sem þetta heyra þæir, er a bænum hofðuz viðr, flyia aller þegar at forða sér, þi eige ulikt sem guðspiallet seger: "Ek skal af slá hirðenn, ok manu þa sauðerner hiarþarennar dreifaz." Eige lǽtr guð litla ogn koma yfer alla þa, er við ero stadder þenna hinn ogurlegha atburð, nema hælldr sua mickla, at huerr sem æinn staþugr maðr ma ogn oc aga af hafa. Enn er hann klærkrenn ræþez at fa fleire saren, þa vikr hann ser at alltare, þi er nest er ok marger af bræðrum ero fyri, þæir er þanneg hofðu fyri ræzlo saker flýt, en eige væit hann, huerr hann hefer sǽrt. En huerr er klærkenum væitte saret, þa marku ver a þi, at Vilhialmr af Tráz sagþe sinum fælaghum siþan, at hann hæfðe hogget hond af Jone af Sarisbær, er þæir talaþu af þesso vanda verke millim sin, huat illt er huerr þæirra hafðe gort a guðs manne, gerande ser rósan af sinum guðrækilegha glæp i kastala Salltude epter dauþa erkibyskupsens, i huerium er þæir trakteraðo aðr, sem sagt var, af hans dauþa. Einn af bræðrum, er af sino huggæþe ok hiartapinu huarfar hia sinum sæta foður, fær hogg i hofuðet. En af þui at bæn heilaghs mannz auðlaðez þat, er hann bað, at engenn af hanns monnum tok dauþa utan sialfr hann, þa er þessor meðr flotu suerþe slegenn, sua at hann ærer viðr.

Hinn signaðe Thomas gæfande sek guðe fell a kne, sem hann feck hit fyrsta hogget, augunum meðr samtengðum hondum framme fyri ser til himinsens uppléttum, a þann hátt sem goþer menn biðiaz fyrir til guðs, offrande sua guðe sialfan sek lifande forn i mustere fyri heilagho alltare. Ok sua sem hann stendr sua meðr neigðo hofðe biðande annars hoggs, leypr framm annarr riddare ok hæggr enn i hofuð honum. Enn er hann fær þetta sár, fellr hann fram a, rekkiande sek út meðr rettum likame til iarðarennar, framfallenn sua sem til bænar. Þisa nestleypr fram hinn þriðe riddare hoggande meðr þi mote til hofuðs erkibyskupenum, at hann sueipar til suerþino sniðande mikinn þora krununnar af honum, aukande sua hit fyrsta saret. Hinn fiorðe riddarenn, sem hann er um stund frammeggiaðr af einum þæirra ok fast hattaðr til, at hann freste eige lengr at hogga, leypr hann fram reiðande suerþit meðr aullu afle, ok hæggr i þat sama sar, sem hiner holðu aðr hogget, sua hart, at marmaragolfeno tekr, ok brestr suerþet i tua lute, fellr hinn fremre lutr suerþzens a golfet, en hann kasta(r) hinum eptra þar til, ok sua liggia baþer epter, klærkunum ok kirkiunne til minnes. En huat er þessor suerþzbrot hafa at merkia, þa virðez sua goþum monnum ok vitrum, at þau hafe at þyða niðrkast ovinsamlegs valldz, er kirkiunnar fiandmenn fengo i dauþa ok dreyraþessa dyra guðs astvinar. En sua miket guðzreiðissverk sem þesser hofðu a guðs manne gort, þa nægez þæim þo æige, er siþarst vinn a honum, nema hann gerer ok þetta meðr, sem faheyrt er annat slikt ok ogorlekt er ifra at segia, hann steyter suerþino ofan i þat heilaga hofuð, er þæir hofðu aðr mikenn þora haussens af slegit, sem erkibyskupenn liggr nu dauðr fyri honum, ok rærir þann heilagha heila i hofðeno meðr suerþino, er skambragz gerer margan mann heilan, dreifande honum meðr diofulegre æþe oc hatrsamlegre hermð um kirkiogolfet, kallande hátt a sina glæpafulla kumpana, sua segiande: "Dauðr er hann, brott uer heþan sem skiotaz." Af þessum hans orþum ma þat skiliaz, at þæir hafa þat ottaz, at nockorer uollduger menn riddarar frendr eþa felagar ærkibyskupsens mundo viðr varer verþa þetta hit odæmelegha verk, er þæir hofðu gort, ok hefna sins herra ok hofþingia.

Enn er þæir hafa þat allt fullnat epter fyst, sem þa til lyster at vinna a þessum goþa guðs vin, þa ganga þæir hátt kallande ut af kirikiunne æpande sigraróp, a þann hatt sem menn gera epter stór strið, ef mænn fa fagran sigr i bardogum. Meðr þesshattar orþum æper huerr a annan sua segiande: "Konungleger riddarar, konungleger riddarar!" En aðrer gera ser at gabb ok glænno, sua segiande: "Hann villde vera konungr, ok hann villde vera meire en konungr. Se hann nu konungr, se hann nu konungr." Likiande sek enn i þesso þæim, er sialfan guð gabbaðo, þann tima er hann heck a krossenum, brigzlande houum þi, at hann gerðe sek at guðs syne.

Sem fyrr nefnder fiorer riddarar ero varla enn af kirkiunne komner með sinne glæpafullre sueit, snyz einn af þæim aptr undrande, ef ærkibyskupenn er þegar dauðr. Gengr til skoðande þann heilagha likama, prouande at hann se meðr ollu liflituss. Ok sem hann finnr hann ærkihyskupenn meðr ollu liflausan, kallar hann háre roddu a sina fælaga, segiande þæim, at hann er sannlegha dauðr. En eige steyter hann þi siðr suerþino ofan i toman hans ærkihyskupsens, hatande sua af sinne greypre grimd hans heilagha likama. Þetta niþingsuerk gerðe Rupert af Broch, sa hinn same er af þæim kynkuislum uar komenn, sem ver fyrr nefndum, er oll uar ill ok glæpafull. Þessor uillde likia sek Longin, þi at hann uill nu i uerkino uera annarr Longin, nema þessorr uar hinum fyrra mycklo uerre. Hinn heiþinge lagðe spiote i siþo drottens, en rettez siþan ok gerðez guðs vin ok hans martir. En þessor kristinn at kalle stingr sino suerþe i heilalaust hofuð kriste drottens, langt i mikileik glæpsens meirr misgerande, en þæir er til þess komo til várs drottens kross at briota hanns bæin, ef hann henge a krossenum lifande fyri þæim. En sem þæir funnu hann lifiausan, uilldo þæir meþr engo mote niþaz a honum dauþum.

Fra fyrsta hogge til hins siþarsta, er þessorr hinn signaðe guðs vin þolðe meðr ubrigþilegre staðfesto, þar til er hann let sitt lif fyri gvþs ælsko ok kirkiunnar sok, heyrðe enge nockorskonar orþ af hans munne, eige kallaðe hann ne anduarpaðe, ok þat er æinkannlega er mest undrande, þi at þat er mest mote natturunne, at huarke hof hann upp hond ne kastaðe klæþum sino hofðe til lifðar mote þæirra suerþum, er hann særþo, næma hællt sino hæilagha hofðe neigþo ok kuirro under þæirra suerþ, sua lenge sem hann lifðe. En siþan hann let sitt lif fyri guðs ast, fell hann fram a, sem fyrr sagþez, sua sem til bænar meðr rettum likame, huarke hond ne fót a ser rærande. Meþr slikre pino, mæþu oc mannraunum for þessorr hinn signaðe guþs astuin af þesso liþanda life meðr sæmð ok sigre tekenn i hit æilifa lif .iiij. kalendas Januarii meðr guðlegre glæþe allrar himneskrar hirþar meþr þæim eiliflegha samfagnande. Gæfe þat guþ, at hann se fyri oss synþugum sinum almusum biðiande, sua lenge sem ver erum þurfande. Ver seem honum ok iamnlega [dyjggilegha þionande ok hann meðr fullre elsko sua tigrlegha dyrkande, at hann uerþe oss alldre gleymande. Amen.


XVIII.


I þilikre giof guðleghs valldz ok vilia er þat æige umliðande, nema hælldr trulegha teliande, er marger ero miok undrande, hueria sæmð er sannr guð væit..........


Her mangler 2 Blade i Codex.


XIX.


Sem riddararner hofðu þetta hit udæmelegha uerk gort, snua þæir ut af kirkiunne framm i k(l)austret. En af þi at þæir ero nu ecke minnr af sinum agirndar hug æ þorsta frammluter a fearlute, en þæir voru aðr hæiter til þessa hins meinlausa bloðs, er þæir hofðu nu ut steypt, þa snuaz þæir þegar aller vpp a erkibyskupsens haller oc onnur herberge meðr allre sinne sveit. Sumer laupa til hestahusanna, dragande hestana út af stollunum, beriande oc særande þa erkibyskupsens sueina, er fyri standa. Aðrer laupa i huert hus, þat er þæir finna a garðenum, rannzsakande oc rænande ollu þi er þæir finna. En siþan skipta þæir með ser gulli, silfri, klæðum goþum, dyrleghum husbuninge. Sua likar guþe, er ollu skipar meðr sinne speke, at þrelsens pinsl meðr ollum atuikum ok atburðum likez sem mest sins drottens pino, sua at ollum rettruaþum monnum skiliz þat i þi, at sua sem várr drottenn leyste heilaga kirkio af diofuls vallde i sinum dauða, sua skyli hon ok verþa frelst af þrælkan veralldlegra hofþingia fyri bloð þessa pinslarvattz. Oll rit ok bræf ok staþarens priuilegia, er þæir finna, fa þæir Ranulfe af Broch, at hann flyte þau til Heinreks konungs i Normande, at hann gere af, huat er honum likar, bæþe þau er þæim þickia mest mote vera konungsens vonum, sem hin er þæim þickia meðr vera hæilagrar kirkio frelse ok sæmð Kantuariensis kirkio. Ok ridd(ar)arner gerþo þetta.

Þeir finna meðr oðrum lutum tvau heruilegh harklæðe, er þessorr hinn goþe guðs vin hafðe nést ser haft ok sva viðr sek skipt, sem honum likaðe. En ecke skipta þæir þæim millim sin, oc eige leggia þæir lute a, huerr þæirra er þau skal liota, helldr fleyia þæir þæim langt i brott fra ser, eige litt undrande, at þæim gefr sua miket hæilagleiks mark oc opinbert leyndrar siðsemðar at sea þessa hins dyra drottens vinar. Af þi mæla marger þegar meðr ser af sueitinne lagt ok leynilegha: "Sannlegha var þessorr maðr rettlátr," ok beriande a sin briost snuaz þegar brott ifra. Þessor liktiz þæim guðspiallega hundraðshofþingia, er til guðs sunar, sem hann heck a krossenum, mællte sua: "Þessor er sannle(g)ha son guðs." Sua segez, at hann riddarenn, er fyrstr vann a ærkibyskupenum, angraðe, at hann hafðe i sua fyrdæmðan glæp fallet. Af þi gengr hann til skripta við byskup sinn ok iattar honum sua: ""Ver skundaþum, seger hann, með storheitum hugha ok sem meþr nockorum nyfengnum fagnaðe til erkibyskupsens dauða. Enn er ver brott snerum, sem ver hofðum glæpenn gort, syndiz oss skialfandum ok ræzlofullum, sem iorþen open vere buen at gleypa oss lifande viðr huert fótspor, er ver framm gengum." Byskupenn, er þessor iatning var fyri gor, var Bartholomeus Exoniensis, maðr goðrar minnengar. En riddarenn er sekiaðe var fyrr nefndr Vilhialmr af Tráz.


XX.


Messe for Thomas Becket etter hans død. Fra St. Frans kapell, Santa Maria della Passione, Milano. Giovanni Dall'Orto 2008. Commons.

Sæm þetta hit uheyrelegha verk spyrs um staþenn, er annat slikt var fyrr uheyrt, stirðna menn i hugh en sturlaz i hiarta, beriande a sin briost, hondum fast saman slaande ok viðr kniom liostande, sinn sæta foður harmulega syrgiande, aller samt til hofuðkirkiunnar rennannde hans heilagha likama sua leitande. Þesser er virðaz litils af rikum monnum, sua girnaz at sea sinu sæta herra bulaðan oc brytiaðan, þæim rikismonnum, er sua visna saker ræzlo af sialfra sinna ueslegre ueinorð, at þæim fellr slikt ecke a hiarta sakar konungsens aga ok sialfra sinna volldugskapar, af þi lifer þæirra minneng ecke i heilaghum. En aller fatæker, faðurlauser, eckior, unger oc gamler, vanfærir, er viðr hans milldiverk hofðu fluttz, meþan er hann matte sem hann uillde, renna nu til þessa hins helgasta[34] likama meðr hormuleghum angre, sarlega syrgiande, at þæir heyra sinn hinn milldazta huggara sua vera tilbuenn. Sliker renna til kirkiunnar, þenna hæilagha likama með micklum goðvilia gofgande, er ænn liggr i þæima sama stað, sem hann var deyddr, kyssande hans hændr ok fætr meðr micklum goðvilia.

En viðr nátt sialfa ganga munkarner til þessa hæilagha likama[35] [ok leggia hi]arnskalena viðr hofuðet, er sem æinn diskr hæck aðr viðr [ennet], þi at skinnit æitt hællt, ok setia sua ok sæmia viðr hofuðet, [sem likaz þik]ker, oc fagrlegaz fare, ok sua leggia munkarner hann a bor[ur huarke] þuegenn ne afklæddan, bera sua innar i korenn fyri hafa al[ltari, lata sva] vaka yfer um nottena. Vaka þæir ok sialfer eige siðr meðr tarum [ok sarum trega].

Enn er þæir letto ærkibyskupsens likama upp af golfeno oc a barerna[r, funnu þæir] under honum iarnhamar oc æitt bryritroll, er riddararner þann [tima epter] leto[36], er hann dauða þolðe fyri guðs nafne, ok þa under honum var[ð, er hann til iarð)ar fell. En huat er þesser luter hafa at merkia, sua skilia sua sk[ynsamer menn], at hann hefer nu þæirra valld meðr harðre hegndar hende, er hann [vanvirðu ok] eige vilia sinna glæpa sanna iðran gera. Enn er hann la a golfeno, ra[nn bloðet um]kringiss hans hæilaga hofuð, þilikaz sem eitt raútt siappél vere [sett a hans ho]fuð, er væl ma hans virðulegha verðleika merkia fyri guþe. Ok þo kom ens]kiskonar bloð a hans andlit, nema æin rauð bloðdrog gæck af h[ægra veg hans] enniss um nefit a vinstre kinnena i skack um þuert andlitet, m[eð huerio mar]ke er hann vitraz siþan margum manne, er af þesso vita allz æcke, [en segia þo sua] fra, sem sialfer þæir hæfðe sét a.

Sem bloðet liggr enn a golfeno, [ganga menn] til ok riða bloðeno a augu ser. Sumer samka bloðeno ser i ker[koppa, aðrer] skera klæðe[37] sin ok bloðga af skurðena, ok sæll þickez huerr, er ska[mt liðr heþan], at hann hafe nækorn lut af fenget þesso blæzaða bloðe. Tekr [nu ok huerr af] bloðeno slikt, er til lyster, þi at fyri angre gæfr enge gaum, huat [er gerer.] En þann luta bloðsens, er folket læifer, taka munkarner sam[an ok lata i hit] ræinazta kær. Þessor lute bloðsens varðvæitez i kirkiunne. Mo[ttull hans ok syr]kot er gæfit fatækum monnum fyri sal hans meðr minnum ath[uga en hæfðe], sua bloðugh sem þau voru af honum teken, ok sannlegha mega þ[æir sæler segiaz, er þau fengu,] æf þæir sællde þau æige sua skiott litlo verþe.

Alla þessa nátt [epter þa mickl[o bloða, er aðr hafðe af hofðeno runnit ifer kirkiogol[fet, drypr b]ljoðet þar sem hiarnskalen hafðe sek fra hofðeno, siþan hon [var við logð]. Þar af ma þat miok undarlekt synaz, at hans asiona blikþaðe eige epte]r sua stor hogg ok stor sár, eige þornaðe hon ok æige grofu þyc[kar ruckur] hans ænne þi hælldr, æige þreyngðe ok nockorskonar augunum, [eige sigu þau n]e sucku, eige flaut oc nockorskonar vátt vt af hans nosum [eða munne], eige var halsenn skarpare ne herðarnar niðr sigu, eige sialfr [likamenn stir]ðare, eþa skinnet a honum rumare, ok a ængum lut eþa [lim hans lika[ma matte nockorskonar þat mark sea, a(t) þat þornaðe eþa [þyrre eþa at] honum sætte, sua sem lifande mynd þessa dauþa likama være [þat með þes]so synande, at hans dauðe er honum i guðs auglite meirr til [virðulegs ver]ðleika en nockorskonar minkanar. Varðvæittre andlitzsens [fegrð i yfer]bragðe, syndez hann nockorn skirleik oc bliðo þa i asionunne [framme baf]a, sem hann bar iafnlegha lifánde i sino blæzaða brioste, sva at [likara syndi]z þi, at hann hæfðe[38] sætlegha sofnað, augum ok munne aptr [loknum me]ðr lifleghum lit, en hann hæfðe sua harðan dauða þolt. Meðr [andvorpum] ok angre hallda munkarner meðr klærkunum þessa hor[mulega not]t, biðande sua þæirrar grimmo grunsæmðar, sem yfer koman[de dagr ma, a]t þæim til leiðe.


XXI.


[Dag]enn epter samnaz marger herklædder mænn saman utan bor[gar, e]n þat er æige vitað til huers. En sa kuittr færr, at riddararner [með sinne suæ]it mvni taka vt af kirkiunne meðr forze likama hins sæ[la Thomas erk]ibyskups ok dragha hann vm allan staþenn bundenn við hestz[hala ok fest]a hann háátt upp a galgha, ella slita hann i sma sega oc kasta [honum sva i] fæn eþa forað eþa i æinnhvern annan sva haþuleghan[39] [ok heríuilighan stad, sem eigi er naudsyn at nefna, gudi ok heilagri kirkiu til enn meiri svivirdu enn gior var, segia suikarans likam med engu moti vera grafuanda hia heiloghum byskupum. Munkarnir rædaz nu at erchibyskupsins ovinir nidiz nu enn af nyiu a hans heilaga likam, ef þeir hafa vallda honum eptir vilia. Sua rædaz þeir ok, at þeir muni missa sua dyrligs heilags doms, er huerium gimsteini er gofugligri ok dyrmætari. Af þui skunda þeir hit mesta er þeir megu at iarda hann. Fyrir þa skylld fa þeir hann huarki þert ne þuegit edr balsamo a ridit, sem vani er Cantuariensis kirkiu til at giora med sina erchibyskupa, hvat er eigi truizt at eins af atburd hafua ordit, nema helldr truiz þat af gudligri forsea hafua at boriz, edr hver naudsyn var þeim at vera med smyrslum smurdr, er gud gaf at rioda sik i sinu blodi? Sem þeir afklæda[40] hann skrydandi hann byskuplighum bunadi, finna þeir hans likam vera hordu haarklædi klæddan, þat er af odru var eigi minnr meinsamat ok angrsamat enn snarpleika. Sua finna þeir ok þat med, er ver hofum af ongum heilogum manne hvarki heyrt ne lesit, at hans brækr, er ofun toku at kneam, voru ok eigi sidr af hordu harklædi. Enn þar vtan vm hefuir hann gramunka klædi, staminam ok kufll. Enn er þeir sea þetta, litr huerr til annars vndrandi framar enn fra mega segia. Ok at sua senum leyniligum lutum ok sidsðmum aukaz þeim tregi[41] ok taar, sem þeim margfalldaz af þesso efni milldz harms, ok af þui giorir þeim nu af nyio sinn herra fast at harma.

Hvat er nu þa ættlannda, at med þessum manne hafi verit suikligar agirndir, edr girntiz sa veralldlight valld at fa, er hann uirdi meira sitt leyniligt haarklædi enn allt veralldarinnar valld ok virding, edr var hann eigi helldr suikinn, enn hann villdi suikia valld vndann sinum herra konunginum, þa er hann villdi eigi sinum suikarum trua, þi at hann villdi helldr þola enn moti standa. Vel hefdi hann megat, ef hann hefdi viliat, hafua vitrliga fordaz grimleik sinna vvina, edr rekit fra ser med miklum styrk ok nogu aflli, sem sa er yfrit valld hafdi i hendi, vissi hann ok sina pisl fyrir, miklu adr enn fram kæmi, af þeim vitrunum, er sialfr gud gaf honum. Varadr var (hann) ok af monnum, ok berliga var honum af þeim sinn daude fyrirsagdr. Hafdi hann valldit, ef hann villde. Hefdi hans .x. vvinir komit, mætti hann, ef vilinn hefdi til verit, hafa rekit þa af ser med sinum monnum .x. sinnum .x. Visse hann sinn dauda fyrir, þui at hann lysti þui a ioladaghinn, sem hann predicadi guds ord fyrir folkinu, at hann sneri eigi fyrir adra skylld af útlegdinni heim i sitt eigit fostrland, nema frelsa sitt folk af þeiri þrélkan, sem þeir voru af veralldligu vallde þuingadir med upp a þeira saalu haaska, ella sagdi hann sik mundu fyrir þeira hialp ok heilsu ok kirkiunnar rettindum skiott þola hardann dauda. Sua sagdi hann abotanum i Pontis ok abotanum af Vallelucenti sinn dauda, alla leid sua sem fram kom. Af þi segiz sua sannliga, at hann tok huartueggia visdom sinnar daudastundar af gudi ok monnunum longu fyrre enn fram kæmi. Þi at sua var hann varadr af monnunum optliga med berum ordum, sem sialfr honum gud hirti med æfuanligum vitranum.

Margir godir menn, sem von var at, voru honum velviliugir, þeir er hann vid uorudu, huat er hann vardade, segiande honum huat er þeir heyrt hofdu, med huerium hætti þessi(r) somu riddarar hofdu sik med eidum bundit vpp a hans skada. Enn þo sogdu þessir honum miklu opinberligar enn adrer, Rikardr af nafni riddare, vinr ok felagi Rikardar Cantuariensis kirkiu kiallaramannz, sagdi honum, at erchibyskup Thomas mundi vera drepinn, adr enn hit fimta iolakuelld kæmi, ok sór vm fyrir honum moti þeim eidum, er hann hafdi þeim adr suarit ok sik vid bundit, er erkibyskupinn villdo at daudamanne hafua. Þi at helldr villdi hann riddarinn bera abyrgd af rofuinni tru vid þa, ef nockur væri, er hann hafdi sik med eidum vid bundit, enn falla i fulla sekt vid gud af leynd sua[42] boluads manndraps. Segiz, at þa er Eikardr sagdi erchibyskupinum þetta sama, sem riddarinn hafde honum sagt, brosti hin sæli Thomas at ok mællti: "Ognar hot eru slik." Sem hann var enn visari giorr af Reinalldi af Cantuariam, ok suo sagdi, at þa uoru þeir komnir til Englandz, er sik hofdu med eidum til þess samanbundit at verda hans daudamenn, komz hann storliga vid miog ok fellde taar, harmandi þeira illzku, hana sua minkandi, ella komz hann þui vid, at sa fridr, er i hans dauda mundi kirkian fa, var eigi enn fenginn ne framkominn, ok mællti: "Sua buin skulu þeir mik fyrir finna at þola pinsl ok dauda fyrir guds nafni, giori þeir af þui, huat er þeim likar. Ek ueit þat med sonnu, sonr min, þer at segia, segir hann, at ek mun med uopnum uegin verda. Enn allt at eino munu þeir þat eigi giora vtan i minni kirkiu." Profuaz eigi af slikum ordum, at hann hefuir eigi at eins sina pinu fyrir vitat, nema iafnvel sagdi hann fyrir, i huerium stad er hann mundi pindr verda, edr med huerium hætti hon mundi vera? Hefdi hans riki verit af þessi verolldu, þa mundu hans menn hafa med mildu kappi framme stadit, at hans ovinir hefdi alldri fengit valld yfir honum. Af þui kaus hann helldr at drecka daudans dryck heilagri kirkiu til fridar ok frelsiss gladliga med nogum goduilia, enn hann fleckadi krapt sinnar stadfesto]..........

storleg.......... ella k.......... enn f.......... at þol.......... væit.......... En allt.......... orþum.......... i huerium.......... hefðe.......... kappe.......... Af þi.......... sis gl........... meðr.......... i þesso.......... ef hann u.......... mann

[En þesse hinn haleite guðs kappe Thomas Cantuariensis erkibyskup ok allz Englandz primas ok postolegs sætis legatus var pindr a þi are, er liðin varo fra vars herra holldgan m. ara c. ok lxx ok eitt, a fimtugunda ari ok þriðia sialfs sins alldrs, fiorða kalendas Januarii, þriðia dag viku, a ællifto tið dags, fimta dag iola, at vars herra likamlig burðartið, honum til erfiðis, yrði þessum til eilifrar dyrðar.]

..........þæir af.......... niðri i.......... hafðe.......... gha Jo.......... mickla.......... de sua oc.......... sina blin.......... r siuker.......... um græðaz.......... illum.......... Ok her.......... pinslar.......... nn skep.......... homas.......... þi are.......... gunda.......... ællifto.......... um sinna .......... monnum.......... ar sa.......... ingia.......... t sek.......... ar fæ.......... Knga.......... tande.......... c uarla.......... de æigi með.......... mote ollu sino.......... t verk er..........

[43]striþande upp a þat hæilagha la..........

feall, sua i Franz, at hann letti eige sin..........

diss at hann herra konungenn ok aðra voll..........

pa hino hæilagha Jorsalalande.......... myndi miok þraat tala millim sin af goþum uerkum ok dyrleghum dauða hins sæla Thomas ærkibyskups, suarar patriarcha ok seger, at "innam .xv. dagha fra hans dauþa varð mer ok ollu Jorsalalande, þar sem ek var i Jorsalaborgh, hans dauðe meðr atuikum sua kunnigr, sem nu segiz her. En meðr þeima hætte, seger patriarcha, uarð hans frammferð sua skiott vitað a Jorsalalande, a huerio er i eino klaustre uar æinn broþer, er sitt lif hafðe lenge reinlega lifat meðr auðrum hinum hælgazta lifnaðe. A þæim deghe sem hinn sæle Thomas var pindr, la hann broðerenn i siþarsta siukleika nærr lifiauss, sem hann mynde þa ok þa sina ond upp gefa. Geck til hans broðorens faðer ok formaðr af klaustreno, þi at hann (hafðe) þenna broður saker hans heilags lifnaðar framarr elskað en nockorn annan i klaustreno, ok þi heimolegarre vinatto sem hann hafðe viðr hann haft, þi mæirr sampindez hann honum i sinum siukleika. Enn er hann formaðrenn ser hann broðurenn vera nær i andlate, biðr hann formaðrenn broðurenn, ef hann fǽre fram af þessarre verolld, at hann birti honum, huilikt er honum være, ef guð lofaðe, sakar þæirrar ælsko sem þæir hofðu millim sin haft. Þesso iattar hann broðerenn. En siðan salaðez hann.

Fáám daghum fra hans liflati liðnum huerfr hann aptr til sins foður epter sinu fyrirhæite, segiande sek vera i fullum fagnaðe, þi at hann kvaz sea sialfan guð, ok af þui framarr gleðiaz en fra mege segiaz. Ok at þu truir þetta satt vera, sem ek segi þer, meðr engo mote æfande, þa skal ek þat her meðr segia þer af nockorum aðrum, sem þek skal skylda til at trua þesso, sem ek hæfe nu saght þer af mer. Þegar sem min sala skilðez viðr minn likama, var hon af ænglum teken ok fyrir sialfan guð fram

.......... agætsamlegr oc mikils hattar maðr

.......... naðarfullre fægrð oumræðele

.......... a handa standande utolulegr

engla fiolðe með hof . . . . nn meðr patriarchum ok dyrleghum guþs postolum meðr purpurleghum pinslarvattum ok sniohuitum iatarum. Enn er sia stoð fyri sialfum guðe sem æinn pinslarvattr meðr særðo hofðe ok driupandi dreyra af rilum saranna, sem syndiz, mællti varr drottenn til hans: "Sua byriar þer, Thomas, at ganga i herberge þins drottens, ok sua mickla dyrð sem ek gaf Petro, sua skal ek ok þer gefa." Vaarr drottenn tok undarlegha fagra krunu af gulle ok sætti sialfr sæmilegha a hans raufaða hofuð. Ok enn mellti hinn frammfarne broðer: "Veit ek, sagðe hann, uttan ef, at þessorr Thomas er Cantarahyrgiss ærkibyskup. sa er a þessum daghum var dræpinn oc for meðr þæima hætte til guðs. En þu, mun ok marka væl mina sogn oc tima. En litlum tima liðnum man þetta prouaz meðr manna sannre sogn."


Her ender Pergamentscodex No. 17 qv. i Stockholm, idet den sidste Halvdel af anden Side er ubeskreven.


__________




Fodnoter

  1. Sagaen meddeles her først efter Pergamentscodex No. 17 qv. i det kongelige Bibliothek i Stockholm.
  2. framfærðra Cd.
  3. ovinnanna Cd.
  4. harð Cd.
  5. bræfem Cd.
  6. Hæinrekr Cd.
  7. k’grenn Cd.
  8. kom Cd.
  9. foður lausara Cd.
  10. riddaranum Cd.
  11. vaar k’g. tilf. Cd.
  12. yckarrar Cd.
  13. ero Cd.
  14. bollvan Cd.
  15. undrande Cd.
  16. en Cd.
  17. mikælagha Cd.
  18. vvinum Cd.
  19. þilikik Cd
  20. riddarnar Cd.
  21. flæister Cd.
  22. lut þann tilf. Cd.
  23. mek Cd.
  24. þ’ Cd.
  25. semeðr Cd.
  26. aflage Cd.
  27. munkuna Cd.
  28. fond Cd.
  29. aller tilf. Cd.
  30. hofðo tilf. Cd.
  31. sa tilf. Cd.
  32. bræðrenum Cd.
  33. þ’ tilf. Cd.
  34. heilgasta Cd.
  35. Her er et Blad i Codex saaledes beklippet, at de sidste Ord i hver Linie paa Forsiden, ligesom de første paa Bagsiden, mangle. Det manglende, udfyldt dels efter Fragm. Arn. Magn. 662 b. qo. dels efter Legenden i Maríu Saga S. 201-2, er sat mellem Klammer [ ].
  36. letto Cd.
  37. klæða Cd.
  38. hæfðe Cd.
  39. Her mangler 3 Blade i Codex, saaledes at der af de 2 første findes Levninger i Bogens Ryg, hvor man paa det første Blads Forside i enkelte Linier kan skjelne den første Bogstav, og paa det andet Blads Forside kan læse de første Ord eller Stavelser i hver Linie, ligesom man paa samme Blads Bagside kan læse de sidste. Af det tredie Blad findes intet tilbage. Største Parten af det manglende udfyldes her i Texten, S. 274 - 277, efter Fragm. Arn. Mogn. 662 b qv., og en Del, S. 278, efter Maríu Saga. De enkelte Ord eller Stavelser, der ere levnede af den Stockholmske Codex, meddeles nedenfor S. 270—270.
  40. afklædaz Cd.
  41. tragi Cd.
  42. Her begynder Fragmentet af det ovenfor, S. 273, omtalte bortskaarne Blad: sva bol . . . sama s ... . ognar . . . tuaria . . . eiþum . . .
  43. Her begynder det sidste Blad i Codex. Et Stykke af Bladets øverste Del til høire er bortrevet, hvorved noget over Halvparten af de 3 første Linier, samt Midtparten af 4de mangler.