Þórarins þáttr Nefjólfssonar inn fyrri

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif Dansk.gif
Original.gif


Íslendinga sögur

Þórarins þáttr Nefjólfssonar inn fyrri

Guðni Jónsson

bjó til prentunar


1. Þórarinn flutti Hrærek konung til Íslands

MAÐR er nefndr Þórarinn Nefjólfsson. Hann var íslenzkr maðr. Hann var kynjaðr norðan um land. Ekki var hann ættstórr ok allra manna vitrastr ok orðspakastr. Hann var djarfmæltr við tigna menn. Hann var farmaðr mikill ok var löngum útanlendis. Þórarinn var manna ljótastr, ok bar þat mest frá, hversu illa hann var limaðr. Hann hafði hendr miklar ok ljótar, en fætrnir váru þó miklu ljótari.

Þórarinn var þá staddr í Túnsbergi, er þessi tíðendi urðu, er áðr var frá sagt. Hann var málkunnigr Óláfi konungi. Þórarinn bjó þá kaupskip, er hann átti, ok ætlaði til Íslands um sumarit. Óláfr konungr hafði Þórarin í boði sínu nökkura daga ok talaði við hann. Svaf Þórarinn í konungsherbergi.

Þat var einn morgin snemma, at konungrinn vakði, en aðrir menn sváfu í herberginu. Þá var sól farin lítt þat, ok var ljóst mjök inni. Konungr sá, at Þórarinn hafði rétt fót annan undan klæðum. Hann sá á fótinn um hríð. Þá vöknuðu menn í herberginu.

Konungr mælti til Þórarins: „Vakat hefi ek um hríð, ok hefi ek sét þá sýn, er mér þykkir mikils um vert, en þat er mannsfótr sá, er ek hygg, at engi skal hér í kaupstaðinum ljótari vera,“ — ok bað aðra menn hyggja at, hvárt svá sýndist.

En allir, er sá, þá sönnuðu, at svá væri.

Þórarinn fann, hvar til mælt var ok svarar: „Fátt er svá einna hluta, at örvænt sé, at hitti annan slíkan, ok er þat líkligast, at hér sé enn svá.“

Konungr mælti: „Heldr vil ek því at fulltingja, at eigi muni fást jafnljótr fótr, ok svá, þótt ek skylda veðja um.“

Þá mælti Þórarinn: „Búinn em ek at veðja um þat við yðr, at ek mun finna í kaupstaðinum ljótara fót.“

Konungr segir: „Þá skal sá okkarr kjósa bæn af öðrum, er sannara hefir.“

„Svá skal vera,“ segir Þórarinn. Hann brá þá undan klæðunum öðrum fætinum, ok var sá engum mun fegri, ok þar var af in mesta táin.

Þá mælti Þórarinn: „Sé hér nú, konungr, annan fót, ok er sjá því ljótari, at hér er af ein táin, ok á ek veðféit.“

Konungr segir: „Er hinn fótrinn því ófegri, at þar eru fimm tær ferligar á þeim, en hér eru fjórar, ok á ek at kjósa bæn at þér.“

Þórarinn segir: „Dýrt er dróttins orð, eða hverja bæn villtu af mér þiggja?“

Hann segir: „Þá, at þú flytir Hrærek til Grænlands ok færir hann Leifi Eiríkssyni.“

Þórarinn svarar: „Eigi hefi ek komit til Grænlands.“

Konungr segir: „Farmaðr slíkr sem þú ert, þá er þér nú mál at fara til Grænlands, ef þú hefir eigi fyrr komit.“

Þórarinn svarar fá um þetta mál fyrst, en er konungr helt fram þessari málaleitan, þá veikst Þórarinn eigi með öllu af hendi ok mælti svá: „Heyra skal ek yðr láta, konungr, bæn þá, er ek hafða hugat at biðja, ef mér bærist veðféit, en þat er, at ek vilda biðja yðr hirðvistar. En ef þér veitið mér þat, þá verð ek skyldari til at leggjast eigi undir höfuð þat, er þér vilið kvatt hafa.“

Konungr játaði þessu, ok gerðist Þórarinn hirðmaðr hans.

Þá bjó Þórarinn skip sitt, ok er hann var búinn, þá tók hann við Hræreki konungi. En er þeir skilðust, Óláfr konungr ok Þórarinn, þá mælti Þórarinn: „Nú berr svá til, konungr, sem eigi er örvænt ok oft kann verða, at vér komum eigi fram Grænlandsferðinni, berr oss at Íslandi eða öðrum löndum, − hvernug skal ek skiljast við konung þenna þess, at yðr megi líka?“

Konungr segir: „Ef þú kemr til Íslands, þá skaltu selja hann í hendr Guðmundi Eyjólfssyni eða Skafta lögsögumanni eða öðrum nökkurum höfðingjum, þeim er taka vilja við vináttu minni ok jartegnum. En ef þik berr at öðrum löndum, þeim er hér eru nær, þá haga þú svá til, at þú vitir víst, at Hrærekr komi aldri síðan lífs til Nóregs, en ger þat því at einu, ef þú sér engi önnur föng á.“

En er Þórarinn var búinn ok byr gaf, þá sigldi hann allt útleiði fyrir útan eyjar, ok norðr frá Líðandisnesi stefndi hann í haf út. Honum byrjaði ekki skjótt, en hann varaðist þat mest at koma við landit. Hann sigldi fyrir sunnan Ísland ok hafði vita af ok svá vestr um landit í Grænlandshaf. Þá fekk hann réttu stóra ok válk mikil, en er á leið sumarit, tók hann Ísland í Breiðafirði.

Þorgils Arason kom þá fyrst til þeira virðingamanna. Þórarinn segir honum orðsending ok vináttumál ok jartegnir Óláfs konungs, er fylgðu viðrtöku Hræreks konungs. Þorgils varð við vel ok bauð til sín Hræreki konungi, ok var hann með Þorgilsi Arasyni um vetrinn. Hann unði þar eigi ok beiddi, at Þorgils léti fylgja honum til Guðmundar, ok segir, at hann þóttist þat spurt hafa, at með Guðmundi var rausn mest á Íslandi, ok væri hann honum til handa sendr. Þorgils gerði sem hann beiddi, fekk menn til ok lét fylgja honum til handa Guðmundi á Möðruvöllu.

Tók Guðmundr vel við Hræreki fyrir sakir konungs orðsendingar, ok var hann með Guðmundi vetr annan. Þá unði hann þar eigi lengr. Þá fekk Guðmundr honum vist á litlum bæ, er heitir á Kálfskinni, ok var þar fátt hjóna. Þar var Hrærekr inn þriðja vetr, ok sagði hann svá, at síðan er hann lét af konungdómi, at hann hefði þar verit svá, at honum hefði bezt þótt, því at þar var hann af öllum mest metinn. Eftir um sumarit fekk Hrærekr sótt þá, er hann leiddi til bana. Svá er sagt, at sá einn konungr hvílir á Íslandi.

Þórarinn Nefjólfsson hafðist síðan lengi í förum, en var stundum með Óláfi konungi.


2. Þórarinn dvaldi aftöku Ásbjarnar Selsbana

Óláfr konungr settist í sæti sitt, þá er um var búizt í stofunni, ok var hann allreiðr. Hann spurði, hvat títt var um vegandann. Honum var sagt, at hann var úti í svölum í gæzlu hafðr.

Konungr segir: „Hví er hann eigi drepinn?“

Þórarinn Nefjólfsson segir: „Herra, kallið þér eigi þat morðverk at drepa menn um nætr?“

Þá mælti konungr: „Seti hann í fjötur ok drepi hann í morgin.“

Þá var Ásbjörn fjötraðr ok byrgðr einn í húsi um nóttina. Eftir um daginn hlýddi konungr morguntíðum.

Síðan gekk hann á stefnur ok sat þar fram til hámessu. Síðan gekk hann til messu, ok er hann gekk frá tíðum, mælti hann til Þórarins: „Mun nú vera sólin svá há, at Ásbjörn, vinr yðarr, mun mega hanga?“

Þórarinn segir ok laut konungi: „Herra, sagði byskup inn fyrra frjádag, at sá konungr, er alls á vald, ok þolði hann skapraunir, ok er sá sæll, er heldr má eftir honum líkja en eftir hinum, er þá dæmðu manninn til dauða, eða þeim, er olli manndrápinu. Nú er eigi langt til morgins, ok er þá sýkn dagr.“

Konungr leit við honum ok mælti: „Ráða muntu þessu, at hann mun ekki í dag drepinn. Skaltu nú taka við honum ok varðveita hann ok vit þat til sanns, at þar liggr líf þitt við, ef hann kemst í hrott með nökkuru móti.“

Gekk þá konungr leið sína, en Þórarinn gekk þar til, er Ásbjörn sat í járnum. Lét Þórarinn þá af honum fjötur ok fylgði honum í stofu eina litla ok lét þá fá honum drykk ok mat ok segir honum, hvat konungr hefði á lagt, ef Ásbjörn hlypi í brott. Ásbjörn segir, at Þórarinn þurfti ekki þat at óttast. Sat Þórarinn þar hjá honum lengi um daginn, ok svá svaf hann þar um nóttina.

Laugardag stóð konungr upp ok fór til morgintíða. Síðan gekk hann á stefnur, ok var þar fjölmennt komit af bóndum, ok áttu þeir margt at kæra. Sat konungr þar lengi dags, ok varð heldr síð gengit til hámessu. Eftir þat gekk konungr til matar, en er hann hafði matazt, drakk hann um hríð, svá at borð váru uppi.

Þórarinn gekk til prests þess, er kirkju varðveitti, ok gaf honum tvá aura silfrs til þess, at hann skyldi hringja til helgar jafnskjótt sem konungsborð fóru upp. En er konungr hafði drukkit þá hríð, sem honum þótti fellt, þá var borð upp tekit. Þá mælti konungr, segir, at þá var ráð, at þrælar færi með vegandann ok dræpi hann. Í því bili var hringt til helgar.

Þá gekk Þórarinn fyrir konung ok mælti: „Grið mun sjá maðr skulu hafa um helgina, þótt hann hafi illa til gert.“

Konungr segir: „Gættu hans, Þórarinn, svá at hann komist eigi í brott.“

Gekk þá konungr til kirkju ok fór til nónu, en Þórarinn sat enn um daginn hjá Ásbirni.

Sunnudag gekk byskup til Ásbjarnar ok skriftaði honum ok gaf honum lof til at hlýða hámessu.

Þórarinn gekk þá til konungs ok bað hann fá menn til at varðveita vegandann. „Vil ek nú,“ segir hann, „við skiljast hans mál.“

Konungr bað hann hafa þökk fyrir þat. Fekk hann þá menn til at varðveita Ásbjörn. Var þá settr fjöturr á hann. En er til hámessu var gengit, þá var Ásbjörn leiddr til kirkju. Stóð hann úti fyrir kirkjunni ok þeir, er hann varðveittu. Konungr ok öll alþýða stóð at messu.


3. Svar Einars Þveræings við erendi Þórarins

Óláfr konungr sendi þetta sumar Þórarin Nefjólfsson til Íslands með erendum sínum, ok helt Þórarinn skipi sínu þá út ór Þrándheimi, er konungr fór, ok fylgði honum suðr á Mæri. Sigldi Þórarinn þá á haf út ok fekk svá mikit hraðbyri, at hann sigldi á átta dægrum til þess, er hann tók Eyrar á Íslandi, ok fór þegar til alþingis ok kom þar, er menn váru at Lögbergi, gekk þegar til Lögbergs.

En er menn höfðu þar mælt lögskil, þá tók Þórarinn. til máls Nefjólfsson: „Ek skilðumst fyrir fjórum nóttum við Óláf konung Haraldsson. Sendi hann kveðju hingat til lands öllum höfðingjum ok landsstjórnarmönnum ok þar með allri alþýðu karla ok kvinna, ungum manni ok gömlum, sælum ok veslum, guðs ok sína ok þat með, at hann vill vera yðarr dróttinn, ef þér vilið vera hans þegnar, en hvárir annarra vinir ok fulltingsmenn til allra góðra hluta.“

Menn svöruðu vel máli hans. Kváðust allir þat fegnir vilja at vera vinir konungs, ef hann væri vinr hérlandsmanna.

Þá tók Þórarinn til máls: „Þat fylgir kveðjusending konungs, at hann vill þess beiðast í vináttu af Norðlendingum, at þeir gefi honum ey eða útsker, er liggr fyrir Eyjafirði, er menn kalla Grímsey, vill þar í mót leggja þau gæði af sínu landi, er menn kunna honum til at segja, en sendi orð Guðmundi á Möðruvöllum til at flytja þetta mál, því at hann hefir þat spurt, at Guðmundr ræðr þar mestu.“

Guðmundr svarar: „Fúss em ek til vináttu Óláfs konungs, ok ætla ek mér þat til gagns miklu meira en útsker þat, er hann beiðist til. En þó hefir konungr þat eigi rétt spurt, at ek eiga meira vald á því en aðrir, því at þat er nú at almenning gert. Nú munum vér eiga stefnu at vár á milli, þeir menn, er mest hafa gagn af eyjunni.“

Ganga menn síðan til búða.

Eftir þat eigu Norðlendingar stefnu milli sín ok ræða þetta mál. Lagði þá hverr til slíkt, er sýndist. Var Guðmundr flytjandi þessa máls, ok sneru þar margir aðrir eftir því.

Þá spurðu menn, hví Einarr, bróðir hans, ræddi ekki um. „Þykkir oss hann kunna,“ segja þeir, „flest glöggst sjá.“

Þá svarar Einarr: „Því em ek fáræðinn um þetta mál, at engi hefir mik at kvatt. En ef ek skal segja mína ætlan, þá hygg ek, at sá muni til vera hérlandsmönnum at ganga ekki undir skattgjafar við Óláf konung ok allar álögur hér, þvílíkar sem hann hefir við menn í Nóregi. Ok munum vér eigi þat ófrelsi gera einum oss til handa, heldr bæði oss ok sonum várum ok allri ætt várri, þeiri er þetta land byggvir, ok mun ánauð sú aldrigi ganga eða hverfa af þessu landi. En þótt konungr sjá sé góðr maðr, sem ek trúi vel, at sé, þá mun þat fara heðan frá sem hingat til, þá er konungaskipti verðr, at þeir eru ójafnir, sumir góðir, en sumir illir. En ef landsmenn vilja halda frelsi sínu, því er þeir hafa haft, síðan er land þetta byggðist, þá mun sá til vera at ljá konungi enskis fangstaðar á, hvárki um landaeign hér né um þat at gjalda heðan ákveðnar skuldir, þær er til lýðskyldu megi metast. En hitt kalla ek vel fallit, at menn sendi konungi vingjafar, þeir er þat vilja, hauka eða hesta, tjöld eða segl eða aðra þá hluti, er sendiligir eru. Er því þá vel varit, ef vinátta kemr í mót. En um Grímsey er þat at ræða, ef þaðan er engi hlutr fluttr, sá er til matfanga er, þá má þar fæða her manns, ok ef þar er útlendr herr ok fari þeir með langskipum þaðan, þá ætla ek mörgum kotbóndunum munu þykkja verða þröngt fyrir durum.“

Ok þegar er Einarr hafði þetta mælt ok innt allan útveg þenna, þá var öll alþýða snúin með einu samþykki, at þetta skyldi eigi fást. Sá Þórarinn þá erendislok sín um þetta mál.


4. Þórarinn bar höfðingjum heimboð konunga

Þórarinn gekk annan dag til Lögbergs ok mælti þá enn erendi ok hóf svá: „Óláfr konungr sendi orð vinum sínum hingat til lands, nefndi til þess Guðmund Eyjólfsson, Snorra goða, Þorkel Eyjólfsson, Skafta lögsögumann, Þorstein Hallsson. Hann sendi yðr til þess orð, at þér skylduð fara á fund hans ok sækja þangat vináttuboð. Mælti hann þat, at þér skylduð þessa ferð eigi undir höfuð leggjast, ef yðr þætti nökkuru varða um hans vináttu.“

Þeir svöruðu því máli, þökkuðu konungi boð sitt, kváðust þetta segja mundu Þórarni síðar um ferðir sínar, þá er þeir hefði ráðit fyrir sér ok við vini sína.

En er þeir höfðingjar tóku ræður sín í milli, þá sagði hverr sem sýndist um ferð þessa. Snorri goði ok Skafti löttu þess at leggja á þá hættu við Nóregsmenn, at allir senn færi af Íslandi ok þangat þeir menn, er mest réðu fyrir landi. Sögðu þeir, at af þessi orðsendingu þótti þeim heldr grunir á dregnir um þat, er Einarr hafði getit, at konungr myndi ætla til pyndinga nökkurra við íslendinga, ef hann mætti ráða.

Guðmundr ok Þorkell Eyjólfsson fýstu mjök at skipast við orðsending Óláfs konungs ok kölluðu þat sæmðarferð mikla mundu. En er þeir knjáðu þetta mál milli sín, þá staðfestist þat helzt með þeim, at þeir sjálfir skyldu eigi fara, en hverr þeira skyldi gera mann af hendi sinni, þann er þeim þætti bezt til fallinn, ok skilðust á því þingi við svá búit, ok urðu engar útanferðir á því sumri.

En Þórarinn fór tvívegis um sumarit ok kom um haustit á fund Óláfs konungs ok segir honum sitt erendi, slíkt er orðit var, ok svá þat með, at höfðingjar mundu koma af Íslandi, svá sem hann hafði orð til sent, eða synir þeira elligar.


HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.