Geisli er Einar Skúlason kvað um Olaf Haraldsson Noregs konúng

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif Dansk.gif
Original.gif


Fornmanna Sögur

Eptir gömlum handritum

Fimta bindi.

Útgefnar að tilhlutun hins

Norræna Fornfræða Félags

Kaupmannahöfn 1830


Geisli
er
Einar Skúlason
kvað um
Olaf Haraldsson
Noregs konúng.


Eins má orð ok bænir
allsráðanda[1] hins snjalla
vel er fróðr sá er getr góða
guðs þrenníng mér kenna,
göfugt ljós boðar Geisli
gunnöfligr miskunnar
ágætan býð ek ítrum
Ólafi brag sólar.


2.
Þeirrar er húms[2] í heimi
heims myrkrum brá þeima
ok ljós meðan var vísi
veðr kallaðist hallar;
sá lét bert frá bjartri
berast maðr und sky-jaðri[3]
frægr stdS af Jþví flæðar
förnuðr röðull stjörnu.


3.
Síðar heilags brá sólar
setrs var þat fyrir betra
auðfinnendum annars
ómjóss röðuls ljósi;
æztr þrifnuðr réð efnast
oss þá er líf á krossi
jarðar allra fyrða
ónauðigr tók dauða.


4.
Upprann allrar skepnu
iðvanðr á dag þriðja
Kristr með krapti hæstum
kunnr réttlætis sunnu;
veit ek at mildr frá moldu
meginfjöldi reis hölda
iflaust má þat efla
ossa ván með hánum.


5.
Sonr sté upp með yndi
auðar mildr frá hauðri
jöfra bestr í æztrar
alls ráðanda hallar;
lofaðr sitr englum efri
öðlínga hnígr þíngat
döglíngs hirð á dýrum
dagbóls konúngr stóli.


6.
Veitti dýrðar drottinn
dáðvandr gjafir anda
mál kynnast þau mönnum
máttigs framir vátta;
þá reis upp sú er einum
alþýð guði hlýðir
hæstr skjöldúngr býðr höldum
himin vistar til kristni.


7.
Nú skulum göfgan geisla
guðs hallar vér allir
ítr þann er Ólafr heitir
alstyrkan vel dýrka;
þjóð veit hann und heiða
hríð-blásnum sal víða
menn nemi mál sem ek inni
mín jarteignum skína.


8.
Heyrðu til afreksorða
Eysteinn konúngr beinna
Sigurðr bygg at því snöggum
sóknsterkr hve ek fer verka;
drengr berr óð fyrir Ínga
yðvart bið ek magnit styrkva
mærð þá er miklu varðar
máttig höfuðáttar.


9.
Yfirmanni býð ek unnin
upp er mærð; borin lærðra
Jón köllum svá allrar
alþýðu brag hlýða;
hefjum hendr en leyfa
hygg ek vin röðuls tiggja
stóls vex hæð þar er hvílir
heilagr konúngr fagran.


10.
Öld samir Ólafs gilda
orðgnóttar bið ek drottinn
oss at óðgerð þessi
ítrgeðs lofi kveðja;
fann ek aldrei val vildra
vallrjóðanda allra
raun samir rétt í einu
ranni fremdar manna.


11.
Þreklynds skulu Þrændir
þegns prýði brag hlýða
Krists lifir hann í hæstri
hall, ok Norðmenn allir;
dýrð er ágæt orðin
eljanhress í þessum[4]
þjóð né þengill fæðist
þvílíkr í konúngs ríki.


12.
Sighvatr frá ek at segði
sóknbráðr konúngs dáðir,
spurt hefir öld at orti
Óttar um gram dróttar;
þeir þafa þengil mæra
því er sizt frama lýstan
helgum lyt ek er hétu
höfuðskáld fíra[5] jöfri.


13.
Móðr vann margar dáðir
munnrjóðr hugins gunna
satt var at siklíngr bætti
sín mein guði einum;
leyndi lofðúngr Þrænda
liðgegn snara þegna
fár gramr hefir frægri
fæzk háleitri gæzku.


14.
Réð um tólf sá er trúði
tír bráðr á guð láði
þjóð muna þegnar fæða
þrjá vetr konúng betra;
áðr fullhugaðr félli
fólkvaldr í dyn skjalda
hann spenni oss fyrir innan
Ölvis haug frá bölvi.


15.
Fregit hef ek satt at sagði
snjallri ferð áðr berðist
drótt nýtr döglíngs máttar
draum sinn konúngr Rauma;
stiga sá standa fagran
stjórnarfimr til himna
rausn dugir hans at hrósa
Hörða gramr af jörðu.


16.
Ok hver[6] lofaðr hugðist
hrokkinnseiðs hins dökkva
lýngs í lopt uppgánga
látrs stríðandi síðan;
leit[7] sá er landsfólk[8] gætir
líknframr himinríki
umgeypnandi opnast
alls heims fyrir gram snjallum.


17.
Vakit frá ek víg á Stikla
víðlendr stöðum síðan
Innþrændum lét undir
álmreyr-lundr dreyra;
heims þessa frá ek hvassan
hvatir feldu gram skatnar
þeir drýgðu böl brigðu
branddríf numinn lífi.


18.
Fúss er ek því at vann vísir
var hann mestr konúngr flestra
drótt nemi mærð ef ek mætta
manndýrðir stef vanda;
greitt má gumnum létta
guðs riðari[9] stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


19.
Náðit[10] bjartr þá er beiðir
baugskjalda lauk aldri,
sýndi salvörðr grundar
sín tákn, röðull skína;
fyrr var hitt at harra
hauðr tjalda bar[11] dauða
happ nýtast mér mætta
máltól skinu sólar.


20.
Gerðist brátt þá er barðist
broddrjóðr við kyn þjóðar
gramr vandit sá syndum
sik jarteignir miklar;
ljós brann líki vísa
log skíðs yfir síðan
þá er önd með sér sendist[12]
samdægris guð framdi.


21.
Dýrð lætr drottinn[13] Hörða
dragist mærð þannig hrærða
ítr munat öðlingr betri
alls græðari fæðast;
greitt má gumnum létta
guðs riðari stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


22.
Drótt þó dýran sveita
döglíngs ríks af líki
von gleðr hug með hreinu
hans batnaðar vatni;
satt var at Sygna drottins[14]
særendr guði kæran
hríngs megu heyra drengir
hans brögð í gröf[15] lögðu.


23.
Kom þar blindr en ek byrja
blíðverk muni síðar
auðar njótr er ýtar
jöfrs bein þvegit höfðu;
sjón brautir þó sínar
seggjum kunns í brunni
ár þeim er Ólafs dreyra
orms landa var blandinn.


24.
Sjón fékk seggr af hreinu
sú dýrð munat fyrðum
förundr mun þat firnast
fjölgóðr konúngs blóði;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


25.
Tólf mánuði var týnir
tandranðr[16] huliðr sandi
fremdar lystr ok fasta
fimm nætr vala strætis;
áðr enn upp or víðu
úlfs nistanda kistu
dýrr lætr drottinn harra
dáðmilds koma láði.


26.
Mál fékk maðr þar er hvílir
margfríðr jöfurr síðan
áðr sá er orða hlýru
afskurðr[17] farit hafði;
frægð ríðr fylkis Egða
fólksterks af því verki
jöfrs snilli fremst alla
úngs á danska túngu!


27.
Föður skulum fulltíngs biðja
fremdar þjóð ens góða
mæðir mart á láði
Magnúss hvatir bragnar;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


28.
Gekk sínum bur svekkvir[18]
sólar straums í drauma
vald[19] lézt fylgja foldar
framlyndum gram myndu;
áðr á Hlýrskógsheiði
harðgeðr konúngr barðist
góðs eldis naut[20] gyldir
gnótt við heiðnar dróttir.


29.
Lét jarplis átu
arnar jóðs enn góði
munn rauð málmþíngs kennir
Magnús hugins[21] fagna;
hrætt varð fólk á flótta
frán beit egg at leggja
sorg biðu víf en vargar
vindversk of hræ gíndu.


30.
Raun er at sigr gaf sínum
snjallr lausnara spjalli
hrósek verkum vísa
vígdjarfs frómum arfa;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt þat er æskir
Ólafr af gram sólar.


31.
Satt var at silfri skreytta
seggjum hallr ok golli
her lét Guthormr gerfa
grams hróðr var þat róðú;
Þat hafa menn at minnum
meirr jarteigna þeirra
mark stendr Krists í kirkju,
konúngs friðgjafar[22] miðri.


32.
Menn hafa sagt at svanni
sunnr Skánúngum kunnir
oss um Ólafs missu
almilds baka vildi;
en þá er brúðr at brauði
brennheitu tók leita,
þá varð grjón at gránu
grjóti danskrar snótu.


33.
Hildíngs hefir haldin
hátíð verit síðan,
sannspurt er þat sunnan,
snjalls um Danmörk alla;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


34.
Göfug réð horn úr hofi[23]
hvítíngs of sök litla
auðar aumum beiði
úngs manns skera túngu;
þann sám vér er vorum
válaust numinn máli
hodda njót[24] þar er heitir
Hlíð fám vikum síðan.


35.
Frétt hef ek at sá sótti
síðan málma stríðir
heim þann er hjálp gefr aumum
hár skerðandi í ferðum;
hér fékk hann en byrja
hátt kvæði skal ek bæði
snáka vángs of slöngvi
slúngin mál ok túngu.


36.
Dýrð er ágæt orðin
öðlíngs ríks af slíku
mærð ríðr mildíngs Hörða
mest um heimsbygd flesta;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


37.
Veit ek at Vindr ferr skauti
verðr bragr en þeir skerðu
gjálfrs [niðranda grundar[25]
greiddr sárliga meiddu;
ok endr fyrir trú týndri
tírar-sterks úr kverkum
auð skýfanda óðar
ár grimliga skáru.


38.
Sótti skrín et skreytta
skíðrennandi síðan
orð finnast mér unnar
Ólafs dreka bóli;
ok þeim er vel vakti
veit ek sönn hugins teiti
máls fékk hilmir[26] heilsu
heilagr á því deili.


39
Hás lætr helgan ræsi
heims dómara sóma
fyllir framlyndr stillir
ferð himneska verða;[27]
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


40.
Hneitir frá ek at héti
hjaldrs at vopna galdri
Ólafs hjörr þess ef orra
ilbleikum gaf steikar;[28]
þeim klauf þengill Rauma
þunnvaxin ský gunnar
rekin bitu stál á Stikla-
stöðum valbastar röðli.


41.
Tók, þá er féll enn frækni
fylkis kundr til grundar
sverð, er sókn var orðin,
svænskr maðr af gram þrænskum,
sá hefir hjörr ens háfa
hríngs stríðandi[29] síðan
gulli merktr í Gerkja[30]
gunn djarfs liði fundist.


42.
Nú finnr sá er gaf gumnum
göfug dýrð jöfra fyrða
slöng Endriði úngi
armglæðr í brag ræðu;
greitt má gumnum létta
guðs riðari í stríðum
röskr þiggr allt sem æskir
Ólafr af gram sólar.


43.
Mér er því mærð skal skíra
mildings þess er gaf hrínga
styrjarvalls[31] of stilli
styrkan vant at yrkja;
þvíat tákn þess er lýð læknar
lofðúngs himintúngla
ljós kemr raun um ræsi
ranns ferr hvert á annat.


44.
Gerðist hála[32] herðum
heldr síðalla á kveldi
glann kennandi gunnar
glaðr vetþryma[33] naðri;
drengr réð dýrr at vángi
dagr rofnaðist sofna
ítrs landreka undir
orðfimr berum himni.


45.
Misti maðr er lýsti
morgin var þá borgar
styrks mundriða steindra
stýrsbráðr regins váða;
nýtr gat séð á sléttri
seim þiggjandi liggja
grundu gyldis kundar
gómsparra sér fjarri.


46.
Þrjár grímur vann þeima
þjóðnýtr Haralds bróðir
rökk stefnanda reifnis
ríkr bendíngar slíkar;
áðr þrifhvassir þessar
þíngdjarfs fírar ýnga
björt eru bauga snyrtis
brögð jarteignir sögðu.


47.
Más lét jarðar eisu
alvaldr fyrir hjör gjalda
sléttig óð þann er átti
Ólafr bragar tólum;
yfirskjöldúngr lét jöfra
oddhríðar þar síðan
garðs of gulli vörðu
grand altari standa.


48
Tákn eru björt þau er birtast
brandel á Grikklandi
mál finnst um þat mönnum
margþarfr Haralds arfi;
fregn ek at allt né aungir
innendr meguð finna
dýrð Ólafs ríðr dála
dagræfrs konúng hæfra.


49.
Háðist hjaldr á víðum
húngr slökti vel þúngan
gunnar már í geira
göll Petzínavöllumi;
þar er svá at þjóð fyrir hjörvi
þúsundum féll undan
hríð óx hamdis klæða
hjálmskæð Grikkir flæðu.


50.
Mundi mest und fjöndum
Miklagarðs ok jarðir
hryggs dugði lið liggja
lagar, eldbrota veldi;
nema rönd í byr branda
[bart rögn fáir[34] harða
röðuls bliku vopn í veðri
Væríngjar frambæri.


51.
Hétu hart á ítran
hraustir menn af trausti
stríð stóð[35] ógnar eyðis
Ólaf[36] í gný stála;
þar er of einum jörfa
und báru flug váru
rofinn[37] klofnaði reifnis
rann sextígir manna.


52.
Þá er rauk af ríki
regn dreif stál á þegna
hjálmnjörðúngum harða
heiðengja lið[38] gengi:
hálft fimta vann heimtan
hundrað [brimils sunda[39]
nýstan tír þar er nærri
Norðmanna val þorðu.


53.
Ruðu gumnar gladdir[40]
göfugr þengill barg drengjum
Vagnaborg þar er vargar
vopn-sundrat hræ fundu;
nennir öld at inna
úngr[41] brimloga slúngins[42]
döglíngs verk þau er dýrka
dáðsnjalls veröld alla.


54.
Nú er þau er vann vísir
verk fyrir þjóð at merkja
nauðr í nýjum óði
næst ríðrat þat smæstu;
krapt skulum guðs þess er giptu
gunnstyrks lofi dýrka
lér haldfrömum hárrar
heimslæknis gram þeima.


55.
Ángrs fyldr varð aldar
illr gerist hugr af villu
mildíngs þjón fyrir manna
margfaldr öfund kaldri;
lýgi hefir bragna brugðit
brýtr stundum frið nýtra
hermdar kraptr til heiptar
hjaldr stríð skapi blíðu.


56.
Lustu í sundr í sandi
seggir marglituðr[43] eggja
hörð gréri fjón með fyrða[44]
fót aldrtrega rótum;
ok prest þeir er limleystu
leyfðar[45] kröfð or höfði
hætt mál var þat heila
himintúngl fírar stúngu.


57.
Túngan var með tángar
tírkunns lokin munni
vara sem vænst ok þrisvar
viðr líf skorin knífi;
auðskiptir lá eptir
önd lætr maðr á ströndu
margr of minni sorgir
meinsamliga hamlaðr.


58.
Leyfðr er sá er lét stýfðar
lamins fótar gram njóta
ítran þegn til augna
útstúnginna ok túngu;
hönd Ólafs vann heilan
hreins gjörvallra meina
ger munu gjöld þeim er byrjar
guðs þræl öfugmæli.


59.
Bíðr allskonar æðri
örugt mælek þat sælu
dýrðar vottr með drottni
dyggvi enn þjóð of hyggvi;
sér at lausnara leysi
liðs valdr numin aldri
lángvinr friði sik syndum
slík verk á jarðríki.


60.
Héðan var ungr frá ángri
alls mest vini flestir[46]
guð reynir svá sína
siklíngr numinn miklu;
nú lifir hraustr af hæstri
himna valds þar er aldri
fár skerðandi fyrða
friðar sýn gleði týnist.


61.
Hverr er svá hoskr at hyrjar
hans veg megi of segja
ljósa í lífi þessu
lofðúngs gjafar[47] túnga;
þar er hreggsalar hyggjum
heitfastr jöfurr veitir
skreytt megu skatnar líta
skrín dýrðar vin sínum.


62.
Heims hygg ek híngat komu
höfuð menn í stað þenna
snarr tiggi bergr seggjum
sólar erkistólar;
hér er af himna gervis
heilagr viðr sem biðjum
yfirskjödúngr bjarg þú aldar
oss píníngar krossi.


63.
Öld nýtr Ólafs mildi
jöfrs dýrð höfum skírða
þrotnar háss frá þessum
þíngsnjalls véröld alla;
lúti landsfólk ítrum
[lima síns[48] konúngi himna
sæll er hverr er hollan
hann gerir sér manna.


64.
Talda ek fátt í fjölda
friðgegns af jarteignum
ber koma orð af orum
Ólafs bragar stóli;
báls[49] fái seggr hverr sólar
siklíngs hæfir mikla
hilmís ást ens hæsta
heiðbjartr[50] er lof reiðir.


65.
Svá at lausnara leysi
lángvinr frá kvöl strángri
nýta þjóð or nauðum
nafn kuðr við trú jafnan;
víga skys[51] þeir er vísa
velendr framan telja
öflugs Krists af ástum
almennins brag þenna.


66.
Ólafs höfum jöfri
orð hags kyni sagðar
fylgir hugr ens helga
happs dáðir því ráði;
laun fám holl af hánum
hræsik þrimu líkar
göfugs öðar hjálp gæðum
guðs blessan lofs þessa.


67.
Mundi bragr ens brenda
baug hvers vera þersi
kann ek rausnar skap ræsis
raun dýrliga launaðr;
ef lofða gramr lifði
leikmildr Sigurðr hildar
þess lýsek veg vísa
vellom grimmr enn ellri.


68.
Bæn hefir þengill þína
þrekrammr stoðat framla
iflaust hafum jöfri
unnit mærð sem kunnum;
ágætr segir (ýtum)
æstan hve ek brag leysta
hás elskik veg vísa
vagnræfrs en ek þagna.




Athugasemdir:

  1. allsvaldanda, HK.
  2. þannig, HK; heims, F.
  3. eða, skýjaðri.
  4. þessu, HK.
  5. fírar, HK.
  6. hvar, HK.
  7. lét, HK.
  8. landfólks, HK.
  9. þannig, HK; riðaðri, F.
  10. þannig HK; náðist F.
  11. brá, HK.
  12. senda, HK.
  13. drottins, HK.
  14. drottinn, HK.
  15. róf, HK.
  16. tandra, HK.
  17. afskurði, HK.
  18. sökkvir, HK.
  19. valdr, HK.
  20. hlaut, HK.
  21. hugin, HK.
  22. þannig, HK; er óskiljanlegt í F.
  23. hæfi, HK.
  24. brjót, HK.
  25. ráðanda grindar, HK.
  26. ok, b. v. HK.
  27. verðan, HK.
  28. þannig HK; stikar, F.
  29. stríðanda, HK.
  30. Girkja, HK.
  31. þannig HK; styrjar-smalls, F.
  32. eða, hal á, F.
  33. vetrima, HK.
  34. barð rögn fáin, HK.
  35. þannig HK; stál, F.
  36. þannig HK; Olafr. F.
  37. roðinn, HK.
  38. liðs, HK.
  39. brimis fundi, HK.
  40. glaðir, HK.
  41. úngs, HK.
  42. slúnginn, HK.
  43. marglituðs, HK.
  44. fyrðum, HK.
  45. þannig HK; feyfðar, F.
  46. flesta, HK.
  47. grafar, HK.
  48. þannig HK; limsalmls, F.
  49. bóls, HK.
  50. heiðbjarts, HK.
  51. skíðs, HK.

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.