Heimslýsing ok helgifrœði

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Hauksbók


Heimslýsing ok helgifrœði


Finnur Jónsson og Eiríkur Jónsson



Vm þat huaðan otru hofst

Líufír brhðr. Sua segía oss helgar rítníngar huersu ver[1] skolum a drottenn varn trua oc melír sua. at einn er guð oc .i.[2] er almennileg tru oc einn er cristinn domr. oc einn er guð alz faðer. oc alz er gerande oc valdande oc raðande. En hann eigum ver at lofa oc dyrka firir þui at hann skóp hínn[3] fysta mann Adam oc hans kono Euam er ver erom aller fra komner. Guð bauð[4] þeím boð orð sín at geta oc sagðe þeim ef þau gaum gefe. at þau skilldu fhðast oc fulla tru gera. oc fylla hímín rikí þann lut er[5] englar thmdu firir míkíleti sínu. oc firir of pryðí. oc firir þer sakar[6] at þeír brutu log víð drottenn varn. En þa er slict líf var Adame skapat oc þeim híunum baðom sua at þau skylldu ecki erfeði drygia. fyst þa stund er þau gettu boðorða guðs. þa matte þeim ecki at angre verða. eígí brunnu þau þo at þau gengi i eld[7] brennanda[8] eígí sucku þau þo[9] at þau gengí[10] á se. eigi grandaðe þeím þo[11] at[12] þau[13] ormar[14] hyggi. eígí sakaðe þau þo[15] at þau dyr bítí. huarke var þeim at meini hungr ne þorsti. heitt nema kalt huarke kostaðe þau meðan þau gerðu sua sem þeím hafðe guð boðet. þa geck[16] hinn flerðar fulli fiandi i ofund við þau beði híun. sem hann gerir[17] nu við oss alla siðan. firir þui at hann vill alla þioð suickia til heluítís. sua sem hann sueic þau beði híun at þau brutu boðorð guðs. En þegar er þau hofðu brotet þat. þa skílldu þau lata af þeiri hínní miclu selo oc lifa við vil oc við erfeði. Oc þa skilldu þau beði varna við elldi oc við vatne. oc þo matto þau varla halda sic oc sín born sua at þeím i cne fellí. en þat er at þau brutu guðs boðorð. Míkít gerði Adamr oc þau beðí híun oss ollum. firir þui at nu er heimr þessí morgum lutum[18] verri en fyrst[19] var hann[20] skapaðr af þeira misgerníngum |[21] er þau híun gerðu. firir þui at þa var sol .vij. lutum biartare en nu er hon. oc tungl var fyst sua líost sem nu er sol til þess er Adamr bra af þui sem guð bauð honum. en þat verðr eftir doma dag er þau skolu iam lios vera beði sol (oc)[22] tungl sem þau voro fyst. oc verðr þat at tungl þuerr ecki oc stendr fullt iafnan. Ver megom nu m orðe oc m verki oc m erfeði varo oc olmoso til þess gera at ver skilldum með guði vera. oc m hans helgum monnum i liose oc i fagnaðe er ver heðan forum ef ver villum guðs vilia gera. Sua segia oss heilagar bhcr at engi maðr skal blota heiðnar vettír firir þui at þat gerðu menn firir Noa floð. en af þui varð su hín mícla floð at guð vildi firir farast lata alt þat hit synduga folk af þeira misgerníngum er þeir gerðu i hordome oc flimsku oc i meín eiðum. i mutu. oc í mann drape firir vttan Noa oc sono hans þría. oc þeira[23] .iiij. konor. þanan reis fyst sa villu domr oc utru. fra þeim monnum hínum miclu er forðum varo. þeir toko til oc letu gera stopul or griote sua hafan at þeir vildu m þuí koma i hímíríki. En þa sa drottenn var mikileti þeira. oc kom þar sialfr er þeir varo er þa gerníng skildu gera. oc uilti sua firir þeím at engi uissi huat annar sagðe eða gerðí. en þeír menn voro .ij. oc lxx. En af þui ero nu sua margar tungur i þessum heímí. En þeír menn aller er þar voro vrðu sua vsattir at huerr þeia for a sins vegar. En su gerning fell oll niðr. þa foro þeír til ymísa landa. en mann kyni vox þa ofund oc varð suíkit af hínum sama diofli er Adam sueíc fyrr. sua at þeir gerðu ser guð oc sao eigi skynsemdar augvm[24] a varn drottenn er þa skop. Sumir blotaðu sol.[25] Sumír mana. Sumir stiornur. Sumir æld. Sumir vatn. Sumír iorð. firir þui blotaðu þeir hana at þar fhðist huatvetna við hana. firir þui vatn. at alt míndi dhyia ef þat veri eígi. firir þui æld at hann er varmr við at sítia. en af þui sol oc oll hímín tungl. at þaðan kemr lios alt i heím þenna. En þeir mattu þat eígí uita ef þeir vildi at þui hyggia at sa er einn guð er þat alt skop monnum til hialpar. Enda fengu þeír enn meíri villu dom oc blotaðu. menn þa er rikir oc ramir varo i þessum heímí siðan er þeír voro dauðír. oc hugðu þat at þeir míndu orka iam míclu dauðír sem þa er þeir voro kuíkir. Maðr var sa einn míoc rikr oc bio i hy nokorre. er het Saturnus. En hann[26] Saturnus var illr maðr. hann drap sono sína alla huerrn[27] sem borenn var oc gerði at mat ser oc at siðan. Einn let hann lifa en sa het Iupiter[28]. en hann var |[29] illr oc grimr sua at hann rak foður sínn or hy þeiri er hann bio i. oc vildi honum at bana verða ef hann metti taka hann. En sa Iupiter[30] var sua quensamr. oc daðalaus at hann[31] hafðe systur sína at kono ser. en su het Íuna[32]. oc gat m henni dhtr .íj. onnor het Minerua en onnor Vena[33]. þer baðar dhtr sinar hafðe hann at kono ser. oc hueria sína frend kono hafðe hann at skom oc cleke. þa hína meín fullu menn oc hína fulu hofðu þeir þa at bestum guðum ser. En sa Íupíter[34] var þeira alra rikastr hinna heiðnu manna. er sumír menn kalla Þor. en sa var allr einn en hann blotaðo menn a danska tungu allra mest. En hans sonr het Mars. hann vildi æ oc æ i illu standa oc i hernaðe oc i orostu. En þeir hínír heiðnu menn aller blotaðu hann dauðan aðr en þeír fhri til orostu. oc hugðu þeír at hann metti þeim þa hialpa. firir þa soc at hann stoð i hernaðe i morðe oc i mann drape. En var eínn maðr sa er Merkuríus het en hann var sua fars fullr oc suíka at hann for at flerð eínní at stela oc líuga. þann gerðu þeír heiðin mann[35] at guði ser. oc blotaðu hann at b(r)auta[36] eða gatna[37] moti oc a[38] hestum biorgum. en hann het Oðenn a donsku. kona ein var su er het Vena. su var Iofis dotter. En hon var sua mann giorn. oc sua org oc sua ill at hon la með feðr sínum. oc með morgum monnum oc hafðezt sua sem port kona. En firir henni hrðust oc heiðnir menn oc kallaðu hana gyðíu oc sins guðs dottor. мart var þess alsz er menn kallaðu guð vm allann Miðgarð. hinn illi diofull hafðe sua suícna þa hína heiðnu menn. at þeir toko illa kalla oc argar konor. oc blotaðu guð sín þa menn er þat eitt gerðu er fianda vili var. sua var mann kynít suikit til þess er var drottenn gaf þeím enga gaúm. A marga vega varo menn viltír sua at þeír gafo sol oc mana daga oc oðrum guðum sínum. Sol gafo þeir sunnu dag. En mana[39] mana dag. En tysdag gafo þeír Marti. hinn fiorða dag gafo þeír Mercurio. þann er ver[40] kollum Oðeen. En hinn .vi. dag gafo þeír hinni orgu Venu[41]. er heítír Frígg a donsko. hinn .vij. dag gafo þeír Saturno er var hinn ellsti faðer þeira allra guða. þa gerðu þeir hinír heiðnu menn man likan or rauðu gulli. oc or huítu silfri. suma gerðo þeir or steínum suma or stockum. gerði e[42] huerr or þui er[43] efni[44] hafðe[45] til[46]. oc[47] gerðu þeím hus oc kallaðu þat hof þeira. oc settu þau mann likan þar inní. oc baðo ser goðs til. [48] þar sao þeír diofla er þa hafðe aðr suícna. oc hiní fogru man likan oc flugu þar i þeím. oc meltu þaðan við þa hína ormu menn. oc villu menn oc lerðu þa til þess er þeír komu salum þeira oc sialfum þeím i heluítí. Sumír gerðu man likan m miclum |[49] hannerðum. oc seldu m verði suma við mínna en suma við meíra. sua huern sem koma matte. мeðan þeir gerðu þa þotte þeím gaman eítt at. En þa er gort hofðu oc þeír guð kallaðu þa stoð þeím age af oc voro aller reddir við þa.



Fodnoter

  1. Tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  2. Ligeledes, men uden nedvisningstegn.
  3. Aksenten står bagefter n, næsten helt over det følgende .
  4. bau opfrisket.
  5. Disse 3 ord ligeledes.
  6. kar ligeledes.
  7. i eld ligeledes, hvorved i er gjort til j.
  8. renn opfrisket.
  9. Tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  10. e ligeledes.
  11. Tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  12. at u or ligeledes.
  13. at u or ligeledes.
  14. at u or ligeledes.
  15. Tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  16. ck ligeledes.
  17. ir tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  18. um er tilf. over linjen vistnok med nedvisningstegn.
  19. v er tilf. over linjen.
  20. Tilf. over linjen med nedvisningstegn. Alle de her nævnte tilföjelser er skrevne med fine bogstaver og, som det synes, med samme hånd som det øvrige; blækket er lidt mattere end ellers.
  21. 4b
  22. Glemt af skriveren.
  23. Skr. to gange, men förste gang overstreget.
  24. semdar augvm er tilf. over linjen med nedvisningstegn. Jþork. mener, at skriveren først har efterladt en åben plads, som blev udfyldt med eigi skyn, og resten tilf. over linjen på grund af pladsmangel; dette er meget rimeligt, da disse ord er med lidt mattere blæk, men det synes dog at være skriveren selv, der — senere — har tilsat dem.
  25. Punktum er tilf.
  26. Herefter er het tilföjet, men da det er mere afbleget, end det øvrige, synes det at være noget udskrabet og bestemt til at udgå.
  27. Således.
  28. Først skrevet íoui, hvilket sikkert er fejllæsning af iouis, men dette er overstreget og iupiter skrevet neden for i margen med en rød, rund streg omkring.
  29. 5a
  30. Først skr. iovis, men dette er overstreget med rødt og iupiter skrevet ovenover.
  31. Tilf. over linjen med nedvisningstegn.
  32. Således, ikke iuno.
  33. Sål. først skrevet, derpå synes a at være udraderet og us (forkortet) tilsat over n.
  34. Dette ord er skrevet over noget, der er udraderet (rimeligvis iovis).
  35. Vistnok en fejl for heiðnu menn.
  36. r er glemt og ordet er skrevet over et raderet sted.
  37. Disse to ord er tilf. over linjen; det første er ikke ganske tydeligt; der står vistnok .l. med streg gennem l, = vel = eða. Disse tilföjede ord er ikke raderede.
  38. Senere tilföjet af skriv.
  39. Dette ord er skrevet over linjen; det foranstående En synes at være raderet.
  40. Tilföjet over linjen.
  41. Er muligvis senere rettet til Veneri.
  42. Overstreget af opfriskeren.
  43. Overstreget af opfriskeren.
  44. fni opfrisket; herefter har opfriskeren tilskrevet er over linjen med nedvisningstegn.
  45. af opfrisket.
  46. Ligeledes.
  47. Ligeledes.
  48. Punktum er tilf.
  49. 5b