I. Samuels Bog

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Stjórn


I. Samuels Bog


Innhold


Vna pars de libri regum. ok segir i fursta capitulo af Helkane ok Anne fodurmodur Samuels spaamannz er hann var f0ddr i Raamatha[1]

212. Hælchana er[2] maðr nefndr. hann var son þess mannz er hæt Jeroboam [sonar Hæliv[3] sonar Thav sonar Suphs. Hęlchana var kallaðr Effratevs þviat hann var ættaðr af fiallbygð Effraim. oc þar bygði hann i borg þeirre er [her er kolloð[4] Ramatha en i ǫðrvm bokvm Rama. hon stendr i þvi heraði a Gyðingalandi er heitir Sophim. Hann var rikr maðr oc avðigr. Enn þvi at þat var miog siðr i fyrra lIgmali at einn maðr ætti flæiri senn[5] enn æina kono. sem segiz af hinvm agæta Jacob er allt Jsraels[6] folk er fra komit. at hann atti .ii.[7] systr. þa atti þessi maðr Hælkana .ii. eiginkonvr. hæt avnnvr Anna enn ǫnnvr Fenenna. Fenenna atti bIrn meðr[8] bónda sinvm. en Anna atti ęingan ærfingia. þuiat drottinn hafði byrgt qvið hennar sva at hon var vbyria. Hælkana for iafnan at lIgligvm hatiðvm oc þæim davgvm sem siðr oc setning var til rikvm monnvm af sinne borg Ramatha i þann stað er Silo hæitir at dyrka drottin gvð Jsrael oc færa fornir sem Moyses lIg bvðo. þviat i þann tima var bęnastaðr oc kennimanna sęta[9] i Sylo. þviat þar var hin hęlga sattmals Irk drottins er Moyses hafði gera latið i æyðimorkinne eftir gvðs boði. oc þar vorv i hirðir allir helgir domar Gyðinga. Vorv þar fyrir kennemenn drottins Ophni oc Finees. þæir vorv synir Heli kennimannz hins gamla. Hann var þa enn a lifi oc þo ellihrvmr. Nu kęmr sa dagr som Hælkana atti at fornfæra. oc sem hann hefir sæft fornina. þa skiptir hann með hyski sinv sem siðr var til. gæfr Fenenne hvsfræyiv sinne oc Illvm bIrnvm sinvm lvti. en hann gaf Anne kono sinne æinn lvt meðr hrygð oc harmaði þat er gvð hafði byrgt qvið hennar sva at hon matti æigi barnn geta. þvi at hann ælskaði Annam miok. En[10] elia hennar gerði henne iafnnan skapravn i orðvm oc brigzlaði henne iafnan barnlæysi meðr rangri asakan. kvað drottin dǫma hana vverðuga at æiga bvri[11] við bonda sinvm. Hælkana gerði með sama hætti sem nv var sagt a hverio ari [þa er[12] sa timi kom er hann for at fIra fórn[13] i Sylo. Enn Anna var þa iafnan vgloð oc græt iafnan[14] sva at hon matti æigi fæðv næyta. Oc a einn tima sem þav vorv i Sylo mælti Hęlchana. Hvi grętr þv[15] Anna oc næytir æigi fæðzlv. fyrir hvi hryggiz hiarta þitt. ær þer æigi bætra at ęiga mik æinn at bonda helldr enn þv ættir .x. syni. Nv sem Anna hafði snætt oc drvckit i Sylo. stendr hon vpp oc gengr til mvsteris drottins oc lægz til bInar. Enn Heli kennimaðr sat i sæti sinv gegnt dyrvm mvsterisens. Ok er Anna biðz fyrir með bęiskvm hvg gratandi gnogligvm tarvm hæt hon a himna gvð sva segiandi. Hæyrðu drottinn [gvð allzhęriar.[16] ef þv virðizt at lita avmlæik ambattar þinnar oc minnaz min oc glæyma mer æigi[17] þinni salugri þionostokono. oc gefr[18] þv mer þo að vverðugri vm siðir drottinn minn at geta svn við bonda minvm. þa skal ek þann svein þer gefa æilifr gvð at hann þioni þer alla daga lifs sins. oc eigi skal harknifr snærta hIfvð hans. Nv sem Anna læingði oc margfalldaði bInir sinar i avgliti drottins. þa hvgsaði Heli vm hvað hon hæfðiz[19] at. Enn Anna baðz fyrir i[20] hvg oc hiarta. sva at hennar varrar hręrðvz at æins enn ecki matti hæyra rǫdd æða orða skil. Heli ætlaði hana[21] vinoða oc mælti til hennar. Lætt af þv vm litla stvnd at drecka vin [sva at þv gerir þik[22] ginta.[23] Anna svaraði. Vist æigi em ek vindrvekin minn herra. þvi at ek em ein avm kona oc veslog. oc enn alldregi drack ek vin æða annan dryck sva at a mik megi[24] fa. nema enn helldr mycti[25] ek Ind mina i avgliti drottins. etlaðv æigi mik ambatt þina sem æinhveria af dætrvm æða blotkonvm Belial. þvi at allt her til hefi ek talat af mikillæik mins angrs oc ecka. Þa mælti Heli til hennar. Farðv i friði. [oc gvð Jsrael virðiz[26] at væita þer bIn þa er þv hefir hann beðit. Anna mælti. [Makara at ec mætti[27] þin ambatt finna sva mikla miskunn i þino avgliti sem þv hefir til talað. Snyr hon nv i brotto til bonda sins. Henni var þa sva hvglætt at hon matti vel næyta fæðv með fagnaði oc varð alldregi sva hrygg siðan sem aðr hafði hon verið. Vm morgvninn eftir risv þav Hælkana vpp snimma[28] oc dyrkvðv drottin. hvrfv[29] siðan aftr til sins hæima[30] i Ramatha.


F0ddr Samuel spamadr sun Helkane. capitulum.[31]

213. Litlo siðarr kennir Hælkana Annam ęiginkono sina.[32] enn[33] gvð drottinn minniz þa Anne sem hon hafði beðit i Sylo oc gaf henne getnað af bonda sinvm. sva at a tækiligvm tima feðir hon svn oc nefnir Samvel. þvi at hon hafði [þa hann[34] getið at bøn þeirri er hon bað drottin. Helchana for nv at vanda sinvm meðr allt hyski sitt i Sylo at offra drottni hæit sin[35] oc hatiðligar fornir. Enn Anna var eftir. þvi at hon villdi æigi fyrrvm fara enn hon hefði[36] sveininn af briosti. oc offra hann þa sem hon hafði hæitið gvði til þionostv alla ævi. Enn Hælchana bað hana gera sem hon villdi. oc þess bið ec segir hann at drottinn fvllgeri sitt orð þat ær hann hefir fyrirætlat. Nv var Anna heima i Ramatha meðan sveinninn var a brosti. enn siþan for hon oc ferði hann i Sylo [meðr .iii.[37] yxn oc .iii. mIla[38] miǫls oc vintvnnv. Samuel var þa enn litið barnn. Ok sem þav Hælkana komv i Sylo. sælðv þau einn vxann oc offroðv svæininn Heli kennimanni. Anna kvaddi Heli virðuliga. oc siðan sagði hon sva. Ek em sv kona minn herra er her stoð i þino avgliti a gvð kallandi i hiarta mino. nv hefir drottinn veitt mer bIn mina oc gefið mer at geta svn meðr[39] bonda minvm. ok þar fyrir fIri ek hann nv gvði. at hann þioni honvm alla daga meðan hann lifir. Nv dyrkoðv þav drottin þar i Sylo. Enn Anna þackaði gvði með fagrligri bǫn oc mikilli glæði alla þa miskvnn oc eftirlæti er hann hafði henni væitt i þessvm getnaði. sva at þa orti hon þann halæita lofsIng er siðan er i minne hafðr oc i tiðvm svnginn i hæilagri kristni. oc þetta er vpphaf.[40] Exvltauit cor meum in domino. Eftir þetta for Hælkana með hyski sitt heim i Ramatha. enn svæinn[41] Samuel var[42] eftir i avgliti drottins oc ox[43] vpp með Heli kennimanne i Sylo.


Fra vsidum suna Hely kennimannz[44]

214. Synir Heli vorv miok vsiðugir oc [kvnnv æigi gvð drottin oc[45] eigi æmbætti kennimannzskapar er þeir vorv skylldir[46] at veita lyðnvm. nema enn helldr hverr maðr sem kom i Sylo oc færði fornir. oc sem hann hafði svndrað fornarkvikendit oc hann tok at sioða kiot.[47] þa kom sveinn kennimannz oc hio i ketilinn með [þriIngðvm soðal[48] er hann hafði i hendi oc fęrði vpp slikt er hann villdi. oc tok þat kennimaðr til sin. Nv gerðv synir Heli slikt við allt Jsraels folk er þar kom i Sylo. Var þat oc siðvenia oc sva bvðv login at mIr æða fæiti fornar hverrar skylldi æinkannliga gvði offra oc brenna yfir altari. Enn nv aðr en sa er sæfði fornina hęfði mIrinn[49] til bvið. þa kom svæinn kennimannz oc sagði til þess er svndraði[50] fornina. Gef mer kiot at matbva kennimanni. þvi at ek vil æigi at þv fair mer soðit helldr rátt. Sæfarinn svaraði. Bið þv þess er buinn[51] er mǫrr oc fornaðr sem siðr er til [i dag.[52] oc tak siðan slikt er þer likar. Svæinninn segir. Meðr Ingv moti skal sva vera. helldr gefðu[53] nv i stað. ælla tekr ek með afli. Nv vorv sva hIrmvlegar synðir svæina i avgliti gvðs at þeir [(toko) menn af fornvm drottins.[54] Enn Samuel þionaði þa þegar sem hann var ęinn smasvæinn klæddr linklæði þvi er Ephoth hęitir oc sva var kallað. oc moðir hans gerði honvm [litinn kyrtil[55] oc færði honvm þa er hon kom með bonda sinvm atakvæðnvm hatiðvm fornir at færa. Enn Heli[56] blæzaði Hælchane oc hans hvsfrv sva segiandi. Gvð drottinn gefi þer kyn af konv þessi fyrir þat halæita offr er þið gafvð gvði svn yckarnn. Forv þav við þat heim i Ramatha. Nv vitiaði gvð Anne sva at hann gaf henne at gęta oc fæða siðan .iii. syni oc .iii. dætr. Enn svæinn[57] Samuel miklaðiz fyrir gvði i goðvm lutvm dag fra dęgi. Hæli var þa miog gamall[58] oc hæyrði illa luti er synir hans gerðv ǫllo folki. hverso þæir spillto oc savrgvðv fornir oc lǫgðvz með konvm þæim er [þionoðv oc[59] fornir fęrðv at tialldbvðar dyrvm[60] drottins. Oc sva segir Heli til þeirra. Fyrir hvi geri þer slikt sem ek hæyri sagt at þer hagið yðr verr enn annarr lyðr. Nv gerið æigi sva læingr. þvi at þat er æigi goð fregð er af yðr segiz helldr mikil vsǫmð[61] at þer latið sva aflaga ganga lyð drottins. þo at [maðr misgeri[62] við menn. þa ma gvð þat likna honvm. enn ef maðr misgerir við gvð hverr man þa biðia fyrir honvm. Enn þeir villdo ecki [lyðnaz orðvm favðvr sins. þvi at[63] gvð villdi æigi at þeir lifði læingr til sliks vsoma. enn svæinn[64] Samuel [þroaðiz oc vox i goðvm lvtvm dag fra dęgi oc var þeckr[65] gvði oc goðvm monnvm.


Vm aminningh vidr Hely kennemann. capitulum.[66]

215. Nv kom æinn gvðs maðr af honvm sęndr i Sylo til aminningar[67] við Heli sva segiandi til hans. Þessa lvti segir gvð drottinn oc bavð mer at flytia þer til eyrna. Ek vittroðvmz[68] optliga segir hann þino forællri. þa er þeir vorv þiaðir oc þrIngðir[69] a Egyptalandi i hvsi Pharaonis. oc valði[70] ec þina fręndr af ǫllvm ættvm Jsraels mer til kennimanna at ganga að minv alltari oc forna mer reykælsi æða bera fyrir minne asynd ið hælga klæði ephoth. oc gaf ek þeim allar hælgar fornir sona Jsraels. fyrir hvi[71] villdir þv nv þa bakverpaz við forn minne oc hældrepa hælgar giafir minar. þær er ek bavð[72] offra i minv mvsteri. oc sImðir þv syni þina męirr enn mik. sva at i moti mino boði [attv þæir val a[73] hverio sem ęino fornarkvikændi þvi sem fornað var oc minn lyðr Jsrael offraði. Ok fyrir þessa skylld skal þat af nemaz þer oc þinne ætt sem ek hæt fyrir [frendvm þinvm[74] a Egyptalandi. at þæir oc þæirra afkvæmi skylldi ævilega[75] þiona i minv avgliti ef þeir villdi mer lyðnaz.[76] Enn nv segir drottinn. þann skal ek vegsama sem mik dyrkar. ęnn þeir er mik fyrirlita mvnv verða liotir oc hæðilegir. Se. nv nalgaz þeir dagar segir drottinn er ec man æyða oc af næma þinn frendastyrk [oc ættfærslo[77] favðvrhvs þins. enn þv mannt sia þinn vndirmann i minv mvstæri fram ganga i ǫllvm farsæligvm lvtvm Jsraels.[78] Enn æigi man vm alldr nokkvrr maðr hæðan af gamall verþa af[79] þinne ætt. oc æigi man ec þiggia þionosto af[80] minv[81] alltari af [ne ęinvm[82] þinna sona. þv mant þat oc taka viti a sialfvm þer at avgv þin[83] vskygnaz oc slioviz[84] vit þitt. oc mikill lvti þins hyskiss man deyia a lættazta skæiði alldrs sins. Enn er til marks at þetta man allt eftir[85] ganga. at .ii. synir þinir Ophni oc Finees manv baðir a æinvm dęgi deyia. Enn ek man vpp vækia þann kennimann er mer se trvlyndr oc alla lvti geri eftir minvm vilia. oc ek man væita honvm lyðmenn dyggva oc drængi goða til þionosto. oc man hann vera forgavngomaðr kristz mins vm alla daga. Cristus þyðiz at varo mali sva sem smvrðr. oc þvi þarf æigi at vndraz þo at tignir menn se kristar kallaðir i þessarre bok. at þat var þegar siðr i fyrra lavgmali hinna fyrri fęðra taknsamlig fyrirmerking varss drottins er æiginliga kallaz kristr. oc af þvi halæita sinv nafni virðiz hann fyrir sina miskvnn sva at næfna sina savði þa er hann læysti meðr sinv blæzaða banabloði. þvi at hverr sem æinn kallaz nv kristr ęða kristinn maðr sem hann er smvrðr hælgvm krisma i skirninne. Sveinninn Samvel þionaði drottni fyrir Heli kennimanni oc fylldvz a honvm agæt gvðs orð oc þat fyrirhæit sem nv var aðr fra sagt. A þæim davgvm var ęingi sa maðr er[86] [opinberliga birtiz[87] merkiligar vittranir æða spadomligar synir.


Gud vitradiz Samuel. enn hann etlade at vere Hely kennimadr.[88]

216. Sva bar til æinnhvern dag at Heli la i hvilo sinne. hann var þa miok ellihrvmr oc nesta blindr. enn Samvel svaf i mvsteri drottins hia hinne hælgv Irk gvðs. þa kallaði drottinn Samvel. Enn hann sva. Se her em ek segir hann. Spratt hann vpp þegar oc rann til Heli oc sagði sva. Se nv em ek her. þvi at þv kallaðir mik. Heli svaraði. Ekki kallaða ek þik. far þv aftr til hvilo þinnar oc sof. Samvel lagðiz niðr oc sofnaði skiott. Enn drottinn kallaði i annað sinn. Samvel.[89] Hann vaknaði við kallið oc rann þegar þangat sem Heli la oc mælti. Her em ek enn sem þv kallaðir mik. Hann svaraði. Eigi kallaða ek þik svn minn. far oc sof. Samvel vissi þa enn æigi[90] æða kendi drottin. þvi at æigi hafði honvm fyrr birtz mal drottins. Nv sem hann var sofnaðr. kallaði drottinn enn ið .iiiia. sinn. Samvel. Oc enn reis hann vpp oc rann til Heli oc mællti. Se nv enn em ek her kominn. þvi at vtan ef hygg ek at þv kallaðir mik. Heli skilði nv at drottinn myndi kalla sveininn. oc mællti sva til hans. Far þv enn svn minn oc sof. enn ef hæðan at er a þik kallað. þa skalltv sva segia. Tala þv drottinn þvi at [hæyrir þræll þinn.[91] Nv for enn Samvel at sofa. enn iafnskiott kom drottinn til hans oc kallaði enn sem fyrr. Samvel Samvel. Hann svaraði. Tala þv drottinn. þvi at hæyrir þrell þinn. Drottinn mællti þa við Samvel. Þat orð man ek fram segia at ymia mvn i baðvm æyrvm þæim er þat hæyrir. Sa dagr man koma at ek man vpp hæfia at fremia oc fvllgera alla lvti þa er ek hæfi talað yfir hvsi[92] Heli. at ęk man hans kyn oc hyski dǫma fyrir ranglæti. þvi at hann kannaðiz við lǫst sona sinna oc æigi at hælldr hirti hann þa. fyrir þvi segir drottinn man ek æigi linaz æða liknaz ranglæti hvs[93] hans meðr fornvm oc fegiofvm at æilifv. Nv svaf Samvel allt til morgins. Ok sem hann vaknaði lavk hann vpp dyrvm a drottins hvsi enn kom æigi til Heli. þvi at hann ottaðiz at segia honvm syn þessa. Nv kallaði Hæli Samvel til sin sva segiandi. Hæyr nu svn minn Samuel. Hann svaraði. Her em ek hia þer fostri minn. Hęli mællti. Bið ek at þv latir i lios við mik oc læynir Ingv af þvi er drottinn talaði til þin a þessi nótt. Se gvð þer sva hollr sem ecki orð felr[94] þv fyrir mer af Illo þvi sem hann sagði þer. Þa mællti Samvel oc sagði honvm Ill orð drottins oc læyndi Ingv af. Þa mællti Hæli. GiIri drottinn þat sem honvm syniz gott i sino avgliti. Samvel ox vpp oc var drottinn meðr honvm sva at æigi eitt orð hans varþ at hægoma. Ok heðan af kannaðiz við allt Jsraels folk af Dan oc Bersabee at Samuel var trvlyndr spamaðr drottins. Oc nv tok drottinn enn at birtazt Samvel i Sylo oc vitraði honvm alla lvti sem hann villdi vera lata. [FlIg þa oc for[95] fregþ Samvelis vm allt Jorsalaland oc riki Gyðinga.


Fra usigr(i) Gyðinga. capitulum.[96]

217. J þann tima samnaðiz saman Jsraels lyðr oc for til bardaga moti hæiðingiom Philistim oc herioðv a riki þeirra. Settv Gyðingar herbvðir sinar við biarg æitt er þeir kavllvðv fvlltings stein æða hialpar. Philistei vorv þa comir i þann stað er hæitir Affeth oc fylktv liði sinv i moti Gyðingvm. Enn þegar i vpphafi orrostvnnar snero Gyðingar baki við Philisteis oc flyðv sem mest. hæiðingiar ællta[97] þa her oc hvar vm æng oc akra. J þeim bardaga fellv af Gyðingvm [.iiii. þvsvndir[98] karla. Nv sem Philistei hvrfv aftr til herbvða sinna. þa samnaz enn saman gæðingar Gyðinga oc sIgðv sva sin i millvm. Hvi man drottinn oss hafa latið fara[99] mikinn vsigr æða svaðil fyrir hæiðingivm i dag. Nv mvnv ver þat bragða taka at fara oc flytia hingat[100] hælgv sattmáls Irk drottins at hon frelsi oss vndan valldi varra vvina. Þeir gerðv nv sendimenn i Sylo. oc flvttv þeir þaðan hina hęlgv Irk drottins. Enn .ii. synir Hęli Ophni oc Phinees foro með Irkinne oc ferðv hana til herbvða Gyðinga. Ok sem avrkin kom til herbvða Gyðinga. gekk allt folkit vt með [miklo opi oc fagnaðar[101] ravst. sva at viða þavt iorðin af þeirra[102] hlioðan. Enn er Philistei hæyrðv þetta. frættv þeir eftir hvat vissi hark þetta oc haræysti er þæir hæyrðv i herbvðvm[103] enna ebræskv manna. Enn þegar er hæiðingiar vvrðv visir hins sanna. at ǫrk drottins var komin til herbvða Gyðinga. ottvðvz þeir æigi litt oc syttv sva segiandi. Væi oss vesolvm[104] þvi at nv er gvð kominn i herbvðir þeirra. oc æigi vorv Ebrei meðr sva mikilli glæði i gær æða fyrra dag. Vęi oss væsolvm[105] hverr man oss varðvęita við valldi þeirra halæitv gvða sem nv ero til þeirra komnir. þvi at þessir ero þeir samo gvðar sem forðvm slogv Egyptaland meðr miog mIrgvm bysnvm oc bardavgvm oc læiddv siðan syni Jsrael vm æyðimerkr. Hvat nv þa allt at æinv styrkiz þer Philistei oc verit hravstir dræingir oc striðit styrkliga moti Ebreis. oc kostgęfit nv karlmannliga at þær komit æigi vndir anavðarok oc þeirra þrældom sem aðr hafa yðr þionað.

Eftir þessa aeggian lavpa vpp allir Philistei oc fylkia sinvm her meðr ognar miklvm gny opi oc aęggian[106] oc vapnabraki. liopv þegar til bardaga a Gyðinga oc hivggv a .ii. hendr. enn viðrtaka[107] varþ æingi. helldr flyði hverr sem hvataz er þvi kom við til sinna herbvða oc i ymsa staði ser hæliss at læita. Þar feck Jsrel lyðr sva mikit tion oc tapan sinna manna at æigi fell fIra[108] af þeim enn .xxx. þvsvnda[109] fotgangandi manna. þar vorv oc drępnir baðir synir Hęli Ophni oc Phinees. enn hertekin Irkin helga at hæiðingivm Philislim. Einn maðr af ætt Beniamin komz or bardaga oc rann sem [mest matti hann.[110] sva at þann dag kom hann i Sylo. [Þessi maðr sem hann kom i Sylo.[111] var hann miog moðr[112] ræif af ser klæðin oc bar molld i hIfvð ser. Hęli hinn gamli kennemaðr sat i sæti sinv vti við æitt stræti oc hæið sva hver tiðendi hann spyrði fra herbvðvm. þvi at hann var miok hvgsivkr vm hina hęlgv ǫrk. Nv sem sendimaðr var kominn. boðaði hann bIiar folki fra bardaga allt hið sanna. Tok þa allr lyðr sarliga at syrgia meðr hIrmoligre hrygð.

Ok sem Hęli hæyrði haræysti þessa gratz. þa mællti hann. Hvat væit þessi gratr æða hIrmvngar hliomr er ek hæyri. Rennarinn skvnndaði þa at segia Hęli allan atbvrð bardagans oc ændalykt. Hęli var þa sva gamall at hann hafði at alldri .viii. ár hins tivnda tigar oc var þa blindr baðvm avgvm. Kvamvmaðr[113] segir nv sva til Hęli. Ek em her nv nykominn oc a þessvm sama degi flyði[114] ek fra bardaga Jsraels oc[115] Philistinorvm. Hęli mællti. Sæg mer svn minn hvat þar var tiðenda. Hann svaraði. Þat kann ek þaðan at segia at allt Jsraels folk flyði ór bardaga oc fengo mikinn mannskaða i hIfðingia falli oc fiolmennis. oc þar fello fyrir hæiðingivm baðir synir þinir oc hin hęlga Irk hertekin. Enn i þvi bili er Hęli hæyrði næfnda Irk drottins þa fell hann a bak aptr or sætinv sva hart at allr hans havss lamðiz. sva at þat varþ þegar hans bani. Hafði hann verið domandi yfir Gyðingvm .xl. ara. Enn svnarkona Heli var með barni sv er att hafði Phinees. oc þa komit at þeirri stvndv er hon atti at fæða. Sem hon hæyrði at hin helga Irk drottins var hertekin af hæiðingivm. enn Hęli magr hennar davðr oc bondi hennar. þa stoð hana sott sva at hon fæddi svæinbarn. Slogvz þa til ofverkir oc ǫnnvr sott af hrygð oc harmi. Enn þær konvr sem yfir henne satv melto. Ver þv hravst oc hirð æigi at ottaz þvi at þv hefir svæin fæddan. Enn hon svaraði Ingo orði oc litt hvglæiddi hon hvat þær sIgðv. Enn þo[116] gaf hon nafn svæininvm eftir sinne tvngv Hichaboth. þat er at varo mali brotborin dyrð. Oc sva segir hon. Þvi kalla ek sva svn minn at Ill dyrð er at nvmin Jsraels folki. er [Irkin hin hęlga[117] er hertekin. Enn hitt bar þo mæirr til er hon næfndi hann sva er bęði var davðr magr hennar oc maðr.[118] oc þegar i stað do hon.


Fra vandreði heiðingia[119]

218. Nv er þar til mals at taka sem aðr var fra horfit. at æftir þat hið mikla mannfall sem Philistei giIrðv Gyðingvm við fvlltings stæin hertoko hæiðingiar Irk drottins oc flvttv hana þaðan i þa borg er heitir Azotvs oc þottvz sætia hana sImiliga i mvsteri gvðs sins er þeir kIlloðv Dagon. oc rætt sem næst [sialfvm Dagon.[120] gengo brot siðan. lvkv aftr oc læsto mvsterit. Enn vm morgvninn eftir sem dagaði foro prestar Dagons oc aðrir borgarmenn til hofs honvm at þiona eftir vanda. Ok sem þeir hIfðv vpp lokit mvsteri Dagons. sia þeir þar standa Irk drottins sem þeir hIfðv hana sętt vm kvelldit. enn Dagon gvð þeirra [grvfði a golfi[121] frammi fyrir Irkinne. Þeir gengv til oc ræisto vpp Dagon oc settv hann i stað sinn. Nv annan dag er þeir komv til hofsins. la Dagon a grvfv[122] sem fyrr fyrir Irk drottins. oc var þa af honvm brotið bęði hIfvð oc hendr sva at hvartvæggia la vtan gatta[123] enn bolrinn la frammi fyrir Irkinni hælgv. Oc fyrir þessa savk gæyma[124] æ siðan allir blotmenn oc hæiðingiar i Azoto at stiga alldregi a þręskavlldo[125] þa er þeir ganga i blothvs Dagons. þvi at hann hafði þar brotnað vm. oc hęllz þat enn i dag segir hinn helgi Jeronimvs.

Eptir þetta kyn[126] þyngiz hInd drottins yfir Azotos. sva at hann striðir þeim með mIrgvm bysnvm oc bardavgvm. Már[127] sva af oc minker þeirra styrk a marga vega. oc æyðiz[128] þeirra obbelldi[129] með sva miklvm[130] firnvm oc fadImvm. at iorðin bręstr niðr vndir bęivm borgarinnar oc [savkkva þar[131] ęng oc akrar margra i miðio hennar heraði. enn þar fæddvz myss oc[132] mæinkykvændi er spilltv bæði mat oc mavrgv ǫðrv. Þeir þolðv oc sva sialfir borgarmenn i Azoto mikla skavmm oc scripi[133] til davða. þvi at gvð drottinn slo þa með þeirri pino sem Grickir[134] kalla sinkopan. þat var með þæima hætti at þeir hIfðv sva mikla vtsott oc iðra verk. at þaðan[135] svllo innan lęyniligir vegar[136] vallgangsins með sva liotri oc læiðiligri pino. oc gvmprinn fvnaði neðan. dó mikill fiIlði manna i Azoto. Enn allir karlmenn vngir oc gamlir syktvz með þvi moti sem nv var[137] sagt. þo at lif hæfði at kalla. Nv sem Azoti sa sik stangaða sva striðv afelli. melto þeir[138] með ser. Alldri skal Irk þessi læingr meðr oss vera. þvi at gvð Gyðinga slIr[139] oss oc Dagon drottin gvð varnn sannliga[140] með sinni hęiptar hendi. Siþan senda þeir oc saman kalla alla vittringa oc visendamenn Philistinorvm oc segia sva til þeirra. Hvat skolvm ver gera við Irk þessa. Þeir svaraðv. Hvat manv þer gera við hana nema flytia[141] fra yðr til annarrar borgar. Nv sva sem Irkin flvttiz vm borgir Philistinorvm hveria fra annarri. þa fylgði Philisteis[142] hinn sami vfagnaðr at þeir fvnvðv neðan. oc dó af þvi sva gamlir menn sem smasvæinar. Ok vm siðir sendv þeir Irk drottins i þa borg er hęt Accharon. [Enn Accharonite sIgðv[143] sva. Þvi hafa þeir hingat flvtt[144] i borg vara Irk drottins Jsraels. at þeir vilia [at hann drepi[145] oss sem vara lavgvnavta. Accaroniss[146] borgarmenn senda nv sem skiotaz eftir Illvm hæiðnvm hofprestvm oc margvisvm mæistarvm. Ok sem þeir koma saman.[147] segia þeir sva til hIfðingia Philistinorvm. Giorið sva vel goðir dręingir. gefið vpp Irk drottins oc sendit hana hæim i sitt riki at æigi drepi drottinn oss oc allan lyð. þvi at vggr oc otti daligs davða er nv kominn i allar borgir Philistinorvm. sva at iafnvel hravstir dræingir æpa oc yla með hIrmvligri sorg oc svt.

Vii.[148] manaði var hin hælga Irk i riki hęiðingia. þa tokv Philistei at æpa oc kalla til kennimanna Dagons gvðs sins oc annarra galldramæistara sva segiandi. Gæfið til gott rað goðir halsar. hverso ver skolvm til haga at senda hæim avrk þessa til sins staðar. Þeir svara. Eigi hæfir yðr hana meðr Ingri sæmð senda i brottv avða[149] helldr með verðvgri[150] virðing skolo þer læysa skylldv yðvarra synða. oc manv þer skiott hæilir verða [oc þa[151] við kannaz fyrir hveria skylld hæiptar hInd drottins hvarf[152] æigi fra yðr. Philistei męlto. Hvat er þat er vęr ęigvm fyrir vara glępi[153] at giallda. Hæiðnir spamenn oc spekingar svIrvðv. Þær vitið vm riki Philistinorvm at æitt[154] afelli oc davðadrep hæfir alegit yðr oc Illvm hofprestvm yðrvm. Nv skolo þer gera .v. gvllker vaxin a þa mynd sem gvmpar yðrir. oc þar með gerið enn af gvlli .v. likneski i mynd mvsa yðvarra þeirra er miok hafa æytt yðrv korni oc mIrgvm avðrvm[155] gæðvm. þetta allt skolo þer gefa gvði oc dyrka drottin Jsrael. til þess at hann virðiz at hefia hInd ræiði sinnar af yðr oc yðrym gvðvm oc avllo yðrv riki. Fyrir hvi herðit þær hiortv yðvr sva sem Egiptar oc Pharao er forðvm grimmoðvz moti gvði oc varð[156] þa vpp at gefa gvðs lyð er [hann var þa aðr sleginn[157] mIrgvm mæinvm. Enn þvi at [hann villdi[158] æigi af lata sinvm grimlæik við Gyðinga. þa var honvm oc hans lyð[159] vm siðir dreckt i siovar divp.[160] Nv þa siaið við slikvm dImvm oc gerit sem skiotaz æinn nyian vagn vel ramligan. siþan takit .ii. kyr fæitar þær er kelft[161] hafi fyrir scavmmo. oc gangi kalfarnir vndir þeim. þessar kyr skolo vera vtamðar sva[162] alldri [hafi vndir ok[163] komið. Þessar kyr skolo þær bæita fyrir þann hinn nyia vagn enn byrgia inne kalfa þeirra. þa skal taka avrk drottins oc setia i vagninn. oc þar hia þann kistil sem i ero lvkt mvsa likneskin oc þav gvllker sem getið var er þér gialldit fyrir glæpi yðra. Farið nv sva með Illvm vmbvnaði sem ver hIfvm fyrir sagt. Gæfið siðan vpp kyrnar með Irkinni. oc hyggit at hvert þær snva. af þvi at þat er visvitað[164] at gvð Gyðinga hefir oss barið með sinne harðri hendi ef kyrnar fara ręttan veg til þess rikiss er hæitir Bethsamiss.[165] enn ef þat er æigi þa hefir þessi vfarnaðr[166] a oss fallið meðr nockorvm atbvrð. Nv forv Philistei með Illvm lvtvm sem þeirra visdomsmenn oc meistarar hofðv rað til kent [oc til skipað.[167] Enn þegar sem kyrnar vorv fyrir bæittar vagninn. gengo þær beliandi hinn bæinsta veg þann er la til Bethsamiss. sva at [þær snero ǫngan veg[168] af hvarki til hægri handar ne vinstri. Enn hofprestar Philistinorvm er rað hIfðv til gefið foro eftir at forvitnaz allt til Bethsamiss.[169]


Fra ork drottins[170]

Betsamite vorv at kornskvrði i dal æinvm. oc er þeir sa vagninn oc Irkina hinn hęlgv vvrðv þeir miok fegnir.
219. Betsamite vorv at kornskvrði i dal æinvm. oc er þeir sa vagninn oc Irkina hinn hęlgv vvrðv þeir miok fegnir. Kyrnar gengr þar til er þær komo i landeign þess mannz er hæt Jesus. þar namv þær stað [vndir æinvm miklvm stæini.[171] Svæinar þeir er at kornskvrðinvm vorv rvnnv til oc tokv kyr þessar. hivggv við oc hloðv bal oc fornfærðv baþar kyrnar drottni. Siðan komo þar til diaknar þeir er[172] voro i Bethsamis er[173] tokv Irkina oc gvllhvsið yr[174] vagninvm oc bivggv vm a þvi sama bergi. SImnvðvz þa saman Bethsamite oc ferðv gvði fornir þann dag meðr mikilli glæði oc fagnaði. Enn er hofprestar hæiðingia hIfðv setð þessa alla lvti hvrfv þeir aftr i Accaron. Enn þvi at drottinn villdi æigi at Irkin veri i Bethsamis. þa drap hann af þeim er i fyrsto sa Irkina .lxx. manna. enn af samfingno[175] folki .l. þvsvnda.[176] Sneriz þa allr lyðr sa er eftir lifði i sorg oc svt. Sendo þeir[177] boð i þat herat er hæitir Cariath. oc bvðv þeim bygðarmonnvm fara þangat oc flytia til sin ef þeir villdi Irk drottins er Accarons menn hIfðv þangat sent. Var hitt ræyndar at Betsamite villdv fra ser færa[178] Irkina oc þorðv hvergi nær at koma sakir þess mikla davðadreps er a þa lagðiz. Folkit af Cariath for þegar fagnanda eftir hinne helgv Irk oc flvttv hana i herbergi þess hIfðingia er hæt Amminadab i borg Gabaa. enn svn hans þann er hæt Eleazar volðo þeir oc vigðv til kennimannz at varþvæita Irk drottins. þar var oc við kosning Eleazari Samvel. Þaðan af var hin helga Irk i Cariatharim .xx. ár.


Fra sigri er guð ueitti fyrer Samuel[179]

220. Samvel gęriz[180] nv allagætr oc ælskaðr af gvði. Hann talaði þa fyrir Illo folki þvi er við var. þa er ork drottins kom aftr or herlæiðing Philistinorvm sem nv var sagt. hann sagði sva. Ef þær vilið af ollo hiarta oc hæilvm hvg snvaz til drottins. þa flytið fra yðr oc kastið brot [annarliga gvða[181] Baal oc Astaroth. enn bvið drottni hiortv yðvr oc þionið allzvalldanda gvði. þa man hann [yðr minir sætv synir[182] fagrliga frelsa af vando valldi Philistinorvm. Þeir gerðv þegar eftir hans bæn oc boði. flvttv i brott oc brvtv Baal oc Astaroth er þeir hIfðv aðr tignað[183] oc þionvðv nv vel æinvm drottni.[184] Ok enn mællti Samuel til þeirra. Samnið nv saman Illvm Jsraels lyð oc setið þing i Masphat at ek biðia til drottins fyrir yðr. Nv komv saman allir Gyðinga hIfðingiar oc Ill alþioð[185] i Masphat. oc helltv vt mIrgvm tarvm i avgliti drottins. oc fastaði[186] þann dag. oc savgðv sva með iðranar grati. Við þik hIfvm ver miok misgert drottinn. Samvel gerðiz þa domandi oc dImði yfir allt Gyðinga folk. Nv verða Philistei varir við at Gyðingar vorv saman komnir i Masphat. senda þeir þa sina hofpresta oc visendamenn at niosna hvat þeir bęriz[187] fyrir. Enn er Gyðingar finna þat. þa ottaz þeir at hæiðingiar mani[188] enn vm bravgð bva oc með nockorvm svikvm sitia vm þa. þeir mælto þa við Samvel.[189] Bið þv fyrir oss hinn goði gvðs maðr at varr drottinn virðiz at frelsa oss af hendi[190] hęiðingia. Samuel tok þa æitt vnglamb oc fornfærði alhæillt drottni oc bað til gvðs fyrir Illo folki. Enn meðan hann fornfærði. þa hliopv Philistei a Jsraels lyð með braðvm bardaga. Enn fyrir bęnir[191] Samuels væitti drottinn fullting sinvm lyð oc hræddi hæiðingia a þæima degi með ognar gny oc vndarliga storvm brestvm i lopt vpp at hæyra. Þæir vvrðv sva ottafvllir at þeir lætv elltaz fyrir Gyðingvm allt fra Masphat til þess fiallz[192] er Bethacar het. oc drapv Jsraelite fiolða af Philisteis. Þa tok Samuel æinn stęin oc sętti niðr milli Masphat oc þess staðar er het Sén. oc kallar þann stað fvlltings stæin. [ok segir hann sva at fyrir þvi kallaði hann[193] sva. at með gvðs fvlltingi hIfðv þeir allt þangat fylkt[194] flottamonnvm. Lægþiz þa sva ofstopi Philistinorvm. at þeir samtoko þat með ser[195] at væita alldri agang siðan Gyðingvm. þvi at iafnan var drottins hæfndarhInd yfir Philistęis. sva at þeir fengv æingan framgang moti Jsraelitis meðan Samuel lifði. helldr gvlldv þeir aftr allar þær borgir oc bæi[196] ær þæir havfðv vvnnið af Gyðingvm. allt þat riki með sinvm vmmerkivm sem verðr fra Accaron til þeirrar borgar er het Gęth. Oc frelsti Samuel með gvðs fvlltingi Gyðinga lyð vndan ofsa[197] oc agangi Philistinorvm. Þa [var oc[198] friðr goðr milli Gyðinga oc þess hæiðins lyðs er hæt Amorrevs. Samuel for a hverio ari yfir rikið oc dImði monnvm lǫg oc siðaþi folkit oc atti iafnan þing i þessvm stǫðvm Bethel oc Galgala oc Masphat. hann dImði oc Jsraels lyð i Ramatha oc þar[199] var æinkannlega hans hæimile a favðvrlæifð sinne. þar smiðaði hann alltari drottni oc þionaði gvði með allri kvnnvzto oc goðvilia. Samuel atti .ii. syni.[200] het hinn ællri Johel enn annarr Assa.[201] Enn þa er Samvel tok at ęlldaz. setti hann syni sina domendr yfir folkit i þann stað er het Bersabee. enn þeir gengo eigi gItvr favðvr sins. helldr sneroz þeir til ofmikillar agirni oc toko [giafir af monnvm[202] at dIma rangt.


Spa Samuelis við Gyðinga[203]

221. Nv er þat sagt þesso nest. at hIfðingiar oc allir rikbornir menn af Jsrael samnaz saman oc fara a fvnd Samvelis i Ramath. þeir hefia sitt ærendi a þessa lvnd. Þat er sem þær er kvnnict at þv geriz gamall enn synir þinir vilia æigi fylgia þinvm fotsporvm i gvðs hræðzlo oc goðv framferði. þvi biðivm ver at þv velir oc setir yfir oss konvng af varvm lyð sem allar aðrar þioðir hafa. at hann dømi oc bioði yfir oss. Samvel sem hann hæyrir[204] þessor þeirra orð. mislikaði honvm miok þeirra bęn ok bað drottin syna ser sinn vilia her vm. Drottinn męlti þa við Samvel.[205] Hæyrði[206] ek hvat lyðr þinn talaði [til þin.[207] enn æigi hata þæir þik sva miok i þesso sem [mik fyrirlita þeir i Illvm lvtvm þessvm[208] sem[209] þæir hafa gert i moti mer fra þeim degi er ek læiddi[210] þa af Egyplalandi oc allt hær til. oc vilia allt annað helldr enn ek rikia yfir þa. þvi at sva sem fyrr fyrirleto þeir mik oc þionoðv annarlegvm gvðvm. slikt ið sama vilia þeir segiaz vndan minni þionkan[211] oc [þinv yfirdImi.[212] Nv skaltv hlyðnazt[213] þeirra akalli. oc þo allt at æinv haf við vatta oc seg þeim [fyrir fram Ill rættarlIg[214] oc lyðskylldo er þeim hæfir at væita konvngi sinvm. Samvel gerir nv sem gvð bavð honvm. Hann hefr sva sina rǫðv við alla þa sem konvngsins bæiddo yfir sik. Þetta er lIgmal konvngs þess er rikia man yfir yðr. Hann man taka syni yðra. setia þa oc semia ser til þionosto. man hann svma gera riddara. svma fyrirrennara [sinna reiðskiota.[215] hann man skipa til ármenn oc aðra hIfðingia at hæimta læiðangra oc lyðskylldir.[216] oc syni yðra man hann gera sina akrkarla oc kornskvrðarmenn. aðra man hann lata smiða sér vápn oc kerror.[217] Dǫtr yðrar man hann gera ser at þionostokonvm til bravðgerðar oc annars starfs. Hann man oc taka vingarða yðra oc akra oc olivotre oc alldingarða þa er þér eigvð bæzta oc gefa sinvm þionvm. sva oc yðra þræla oc ambattir oc aðra mansmenn. Asna oc æyki þa er þer ęigvt bæzta man hann brott taka oc sætia vndir sina vini. Sæði yðvr oc vingarða oc garða[218] avIxt oc sva hiarðir[219] man hann tolla oc tivnda oc gefa gelldingvm þeim sem honvm þionoðo.[220] oc oka yðr sialfa vndir þravngvan þrældom. A þæima degi manv þær kvæina oc kalla til drottins at hann frellsi yðr vndan anavð konvngs þess er þer hafið valit yðr. oc er þa vęnna at drottinn vili ęigi hæyra. Nv villdi lyðrinn æigi heyra Samvel[221] her vm. helldr kIllvðv þeir oc ǫptv i mot honvm sva segiandi. Alldri skal annað verða enn ver hafim konvng yfir oss sem allar aðrar þioðir. at hann dImi oc halldi af varri halfv [at veria oss við[222] agangi varra vvina. [Nv sem Samvel hefir hæyrt[223] orð ok akafa Gyðinga. biðr hann til gvðs oc tiar fyrir honvm ǫll þeirra orð. Drottinn mælti til hans. Hæyrði[224] ek hvat þeir savgðv. nv ger þv sem þeir bęiða oc set yfir þa konvng. Samvel bavð nv Illo liði oc folki. at hverr maðr sem ęinn skyllde fara til sinnar borgar oc annaz sin[225] hvs oc heima. enn ek man yðr hvgsa konvng sagði hann sem þer hafið beðit. Var þa slitið þesso þingi. oc for hverr til sins hæimilis.


Fra þui er Saul fann Samuelem[226]

Oc i þvi ær Samvel læit Saul. þa mælti drottinn við hann. Sæ her nv þann mann er ek sagði þer fra fyrra dag. þessi skal drottna oc dIma yfir mina þioð.
222. Maðr er nefndr Cis. hann var kominn af ætt Beniamin. Cis var son þess mannz er het Abiel. son Sesor.[227] sonar Bechorethei. [sonar Jareth.[228] sonar Asia. sonar Emini[229] hins sterka. Cis atti þann son er Savl het. hann var sva valdr oc vinsęll at engi maðr fannz bętri i þann tima af ollo Jsraels folki. hann var manna styrkaztr oc sva mikill at ęngi maðr i ætt Jsraels toc meirr enn i avxl honvm. Þat barsk[230] at með Cis[231] at asnar hans hvrfv oc fvndvz æigi [er læita var farið.[232] Hann bæiddi þa Saul son sinn. at hann myndi fara at læita asnanna með ęinhveriom[233] svæine. Saul bio sik oc foro þeir .ii. saman vm fiall[234] Effraym oc vm þa iorð er het Salisa oc vm Salim oc vm iorð Gemini oc fvnno æigi asnana. Enn er þeir komo a þa iorð er Svph het. þa mællti Savl við svæininn er for með honvm. Nv manv við hverfa aftr. at æigi [verði faðir minn mæirr sivkr vm ockra ferð oc vm asna sina sem mik varir ef við komvm æigi skiott hæim.[235] Svæinninn svaraði. Her rętt i [þessi borg[236] er æinn agętr gvðs vinr. [sva at æigi ęitt orð verðr at hægoma þat er hann talar nema helldr at sannlæik oc visendvm.[237]. nv fIrvm til fvndar við hann [at vita[238] ef hann [vil oss[239] visa gera oc sannyndi segia vm þetta ockart æyrendi sem við erom[240] sendir. Saul svaraði. Hvat litið hIfvm við lavst til at gefa gvðs manni ef við fIrvm at finna hann. þvi at þat er vhæversklict at færa honvm ekki. enn við hofvm nv æigi til vistir ne vandlavp æða æitthvat annað þat er sendilict er. Svæinninn mælti. Hafa man ek litið af silfri. gefvm honvm þat. at hann segi hver verða mvnv lok læiðar okkarrar. Saul læt ser þetta vel lika. Foro þa baðir samt til borgar þeirrar er gvðs maðr var fyrir. Nv sem þeir gengv vm æinstigi er la vpp til borgarinnar. þa komv i moti þeim męyiar nockIrar[241] er forv at taka vatn. Þæir spvrðv hvar spamaðrinn var i borginne. Mæyiarnar svaraðv. Her er hann bæint fram[242] fyrir ykr. hann kom her i dag. skvndit þo helldr þvi at i dag helldr allt folk mikla hatið i hæð borgarinnar oc ferr spamaðrinn skiott vpp þanngat til borðz. þvi at boðsmenn biða hans oc snæða æigi fyrr enn hann kęmr oc blæzar fornir. Nv var þat siðr i þann tima meðr Gyðingvm at dyrka drottin i hæstvm stIðvm[243] hverrar borgar. allt þar til er Salomon smiðaði drottni mvsteri i Hierusalem. Nv sem þeir Savl komv i miðia borgina. fvndo þeir Samvel.[244] þvi at þa rætt geck hann vt or herbyrgi sinv oc ætlaði vpp þar sem þeir kolloðv a hæð at hælga fornir. Enn drottinn hafði vitraðz honvm annan dag aðr Savl kom oc sagði[245] at hann myndi hinn næsta dag eftir senda til hans af riki Beniamin þann mann sem hann skylldi til hIfðingia smyria yfir Gyðinga. Sa man sagði drottinn hialpa folki mino oc frelsa vndan agangi Philistinorvm. þvi at ek læit miskvnnar avgvm a lyðinn. Oc i þvi ær Samvel læit Saul. þa mælti drottinn við hann. Sæ her nv þann mann er ek sagði[246] þer fra fyrra dag. þessi skal drottna oc dIma yfir mina þioð. Saul geck fyrir Samuel[247] i miðiom herbergiss dyrvm oc mælti. þvi at hann hafði æigi [fyrr sæð Samuel.[248] Seg mer satt goðr maðr. hvar ero hvs æða herbergi spamannz.[249] Samvel svaraði. Ek em sa spamaðr er þv spyrr at. Nv skaltv ganga vpp a hæð með mer oc vera i boði minv i dag. enn i morgin gef ek þer orlof. oc þa man ek segia þer hvat sem þik forvitnar æða þv hefir i hvg oc hiarta. þv þarft nv oc æigi at [ahyggiaz vm asna[250] favðvr þins þvi at þeir ero fvnnir.[251] Ok hveriom man til hæyra at ęiga hina bæztv lvti Jsraels nema þer oc þino favðvrhvsi. Saul svaraði. Ek em kominn af ætt Gemini[252] af hinvm minnzta kynþętti Jsraels. oc ero þvi minir frendr minnz hattar oc siðarzt[253] i ættartǫlo Beniamin. oc þvi skil ek æigi [hvat[254] þetta þitt mal væit.[255] Samvel læiðir nv Saul oc svæin hans i þat hæsta herbergi sem aðr var getið oc sętti Saul i Indvegi millvm boðsmanna. þar var æigi inne mæirr enn .xxx. karla. Þa mælti Samvel við matbvðarmanninn. Tak nv þat er ek bavð þer enn fyrra dag at varþvæita oc sæt fyrir Saul. Hann gerði sva. Þa mællti Samvel við Saul. Tak nv oc snæð þessa litlo sennding sem eftir varð af þeim fagnaðarkrasvm er ek kallaði[256] lyðinn til. Sat Saul þar at sæmiligri væizlo þann dag. Vm kvelldit gengo þeir ofan i borgina. oc svaf Saul þar vm nottina i málstofv Samvel. Ok þegar vm morgvninn sem liost var geck Samuel i stofvna oc mælti við Saul. Statt vpp oc bv þik þvi at nv dvęl ek þik æigi lęingr at sinne. Saul spratt vpp oc klęddiz. gengo siðan .iii. samt. oc sem þeir vorv komnir i vtanverða borgina. þa męlti Samvel við Saul. Sæg þv svæininvm at hann gangi fyrir fram[257] a veginn. enn þv nęm staðar vm litla stvnd at ek megi segia þer æitt dyrligt drottins orð.


Fra þi er Samuel smurði Saul[258]

223. Samvel tok þa ker þat er hann kallaði lenticulam fvllt viðsmiors oc geck at Saul oc stæypti þesso hino hęlgv viðsmiorvi yfir hIfvð honvm. oc kysti hann sva segiandi. Se nv smvrði drottinn þik til hIfðingia yfir sina ærfð. at þv læysir lyð hans af hendi sinna vvina er hvaðan æva heria a oss.[259] Enn þat skalt þv at marki hafa at þetta er allt satt sem ek segir.[260] at i dag at miðivm dęgi mant þv koma til læiðiss Rachel[261] oc finna þar menn .ii. er þer manv segia at fvnnir ero asnar þeir er þv fort at læita. oc þat með at faðir þinn er[262] nv ahyggivfvllr vm þina fęrð hvat af þer man vorðit. Nv sem þv ferr þaðan oc kemr at æik ęinne þeirre er stęndr a fialli Thabor. þa[263] mant þv finna .iii.[264] menn er fara at dyrka drottin oc biðiaz fyrir i Bethel.[265] Einn þeirra man bera kið .iii. annarr .iii. męla bravðs. þriði byttv fvlla vins. Ok sem þer hæilsiz. þa manv þeir gefa þer tva læifa[266] bravðs. oc þv mvnt við taka. Eptir þetta mant þv koma þar[267] [sem hæitir staða Philistinorvm. oc sem þv gengr inn i borg þa er þar verðr. man[268] i mót þer koma fiolði spamanna er þeir ganga ofan or hæð með allz hattar [læika[269] oc skemtan. simphon oc psalterivm. gigior oc hIrpvr oc aðrir stręinglæikar.[270] enn þeir sialfir manv spa með fagrlegvm framsynvm. þa man koma yfir þik andi drottins oc mant þv taka at spa með þeim oc allr skiptaz i annan mann enn aðr erttv. Enn ef þetta gengr[271] allt eftir minne frasIgn. þa ger þv hvat er hInd þin visar þer a. þvi at þa er drottinn með þer oc man fara fyrir þer i Galgala. enn ec man koma til motz við þik þa er ek vil at þv fornfærir drottni til friðar oc farsælo oc sæfir sigrfornir .vii. daga sem siðr er til. Enn þess skaltv biða er ek kęm til motz við þik at syna þer hverso þv skalt hverivm lvt skipa. Nv þegar [enn sem sinn veg geck hvarr Samvel oc Saul.[272] þa skipti gvð [hans hiarta oc hvg.[273] oc Ill þesse merke sem Samuel hafði sagt komo fram oc fylldvz a þæima dęgi. Ok sem þeir mættv spamanna flockinvm þar sem hæitir hals æða hæiðr drottins. þa kom fvllkomliga gvðs andi yfir Saul. sva at hann rakti fram fagrligar forspár millvm spamanna. Enn allir þeir sem kendo hann męlto sva sin a mille. Meðr hveriom atbvrðvm hefir þessi spadómr komit at syni Cis. Þaðan [af var þat haft fyrir orðzqvið.[274] hvart er Savl i spamanna tǫlo.[275] Eptir þat geck hann vpp i hæð þar sem var bǫnarstaðr borgarmanna. þar var fyrir gamall maðr favðvrfaðir Saul. hann spvrði hvert þeir hæfði farit. Saul segir. Við forvm at læita asna favðvr mins oc komvm við til fvndar við Samvel.[276] Segit mer þar af[277] segir hann. hvat talaði spamaðrinn Samvel við yckr. Saul svaraði. Hann sagði okr at fvnnir vorv[278] asnar varir. Enn Saul villdi æigi segia karli þat er Samvel hafði talað vm rikit. For Saul þa[279] hæim til favðvr sins.


Vm konungs tekiu. capitulum.[280]

224. Þesso næst kallar Samuel saman allan lyð fyrir avglit[281] drottins i Masphat oc talar sva til þeirra. Þessa lvti talar gvð Jsrael. Ek læiddi[282] yðr af Egiptalandi oc frialsaða ek yðr af vvina hendi oc allra konvnga er yðr kvolðv. enn nv segir Samvel kasti þer yðr sialfviliandi vndan þionkan vars drottins þess[283] sem yðr hefir læyst af Illo illo klandi oc kvIlvm hæiðingia. þvi at þer savgðvt sva. at þer villdit ekki annað enn ek setti yfir yðr konvng. Nv skipiz[284] þer saman i svæitir fyrir avglit[285] drottins sva sem til hæyrir ættvm Jsrael. Siðan lvtar Samvel vm konvngs kosning oc [berr lvtr kynsmennvm[286] Beniamin. Samvel lvtar enn allt þar til er hlvtr kęmr yfir Saul son Cis. Var hans þa læitað oc fannz æigi þar a þingino. þa var gengit til frettar við drottin. hvart Saul myndi nockvð þar koma. Enn drottinn sagði hann folginn hæima i herbergi. Havfðingiar foro þa oc flvttv hann a þing.[287] Ok sem hann stoð a millvm þeirra. var hann halsi oc hIfði hæri enn hverr manna annarra. Þa mællti Samvel við folkit. Hér megi þer nv séa þann sem drottinn hefir yðr til konvngs valið. at æingi er honvm likr af ǫllvm þessvm lyð sem her er saman kominn. Þeir kalla þa allir sva segiandi. Lifi konvngr varr. Samuel kvaddi sér[288] hlioðs. oc þegar er staðnaði óp oc akafi lyðsins. þa talaði hann oc tiaði [vpp fyrir[289] Illo folki rikis ręttindi oc laga stiorn oc lyðskylldo konvngs þeirra. oc skrifaði[290] a bok oc lęt koma til hirðzlo i tialldbvð drottins i gvðs avgliti. Siþan gaf hann hveriom manne hæimfarar læyfi. For þa oc Savl konvngr hęim i borg sina er het Gabaath með þann lvta hersins er honvm villdi fylgia oc gvð gaf i briost gott[291] hiarta með hvgpryði. enn þeir vorv aðrir er sinvm frenðvm hIfðv ætlað konvngdominn oc fyllaz[292] þegar vpp illzkv oc Ifvndar i mot honvm sva segiandi. Hvat man þessi konvngr litillar ættar oss hialpa. Oc sva stærðvz þeir oc fyrirlito hann at þeir væitto honvm ęingar giafir ne goða hlyðni. enn hann læt at sinne sem hann vissi æigi.


Sneypufǫr Naas oc tilręði Saul[293]

225. A þæim sama tima for sa hIfðingi Amons[294] þioðar er het Naas oc heriaði með storsamligo[295] striði i[296] riki Galaath a þa borg er kIlloð er Jabes. Enn þeir[297] borgarmenn sa æigi sinn afla at risa i moti hans hernaði. baðv þeir Naas gefa ser grið oc gera sętt við þa með þvi moti at þeir skylldo honvm þiona. Þessarri griðabæiðni þeirra svarar sva Naas. Kostr skal yðr af mer lifs oc griða með þeim skildaga at ek skal stinga vt ið hægra avga or [hIfði hveriom yðr[298] sem ęinvm manni.[299] til þess at þat verði sva æylif skomm Illo Jsraels folki. Avlldvngar borgarinnar bæiðdo þa Naas gefa ser .vii. daga frest til raðagerþar oc orðsendingar til vina sinna oc sambygðarmanna. enn þeir myndi taka þenna afarkost sem hann hafði boðit ef þeim kǫmi æingi hialp aðr en vti veri þeir .vii. dagar. Þesso iatar Naas. Nv sem þeir hafa fęingit þesse frest. senda þeir boð a[300] alla vega fra ser oc lata Gyðinga vita i hveriar þrIngvar[301] þeir ero komnir fyrir hæiðingivm. Ok sem þeirra sendimenn vorv komnir i Gabaath til herbergia Saul oc hIfðv fram flvtt sin æyręndi.[302] tok allt folk at syta sarliga þeirra ęymð með andligo opi. A sImv stvndo kom Saul með svæina sina af akri með .ii.[303] gamla arðryxn. Sem hann kom i garðinn oc hæyrði grat lyðsins mælti hann. Hver vndr ero vorðin folki þesso er sva syrgir sarliga. Þa vorv honvm savgð ǫll þesse tiðendi oc hverra harmkvęla[304] Jabes borgarmenn attv visa ván af heiðingiom. ef þeim kvęmi ecki fvllting innan[305] þeirra .vii. daga sem þeim vorv griþ gefin. Saul[306] sem hann hæyrir þetta fylliz hann af anda drottins með miklo kappi oc konvngligri ræiði. gripr þegar yxinin[307] oc havggr hvartveggia[308] i sma stycki. þar með sendir hann sina menn i borgir oc hęi[309] vm ǫll lǫnd oc a hvern vtskaga Jsraels rikiss sva segiandi. Þessi stycki skolo þer fram bera[310] fyrir hvers mannz herbergi[311] með þæima boðskap. at sva smatt skal brytia þæss[312] mannz æyk oc vxa er hæima sitr oc vil nv eigi fylgia Saul oc Samvel. Við þessi ognarboð vvrðo allir slægnir hręðzlo drottins oc [skvndar þa[313] hverr sem æinn hravstr dreingr til fvndar við Saul konvng. Nv sem saman kom allr herrinn i þeim stað er hæitir Bethec.[314] þa var skorað manntalit. oc vorv þa með Saul .ccc. þvsvnda af lyð Jsraels. oc vorv þa hia ættmenn Jvda. þat vorv .xxx. þvsvnda. Saul męlti þa til sendimanna Jabes borgar.[315] Farið nv fyrir oc segit sva yðrvm borgarmonnvm. at a[316] morgin sem sol sękir a himin man þeim koma hialp oc hæilsa. Sendimenn Jabes[317] komv hæim oc savgðv sinvm monnvm allt hið sanna vm sina ferþ. Við þat verþa þeir glaðir sem ván var at. Þeir sendo þegar þav boð Naas. at hann bviz sva við at þeir manv vm morgvninn ęptir ganga a hans valld. at hann geri þeim þa slikt sem honvm likar. Saul skipar nv sinvm her .iiii.[318] fylkingar. ok koma þeir at herbvðvm hęiðingia þegar i dagan oc drapv hvern þar er kominn var miok sva til hadægiss. Enn þeir vavknvðv ecki vel er þeir visso ser aðr ęngiss otta vanir. enn allir þeir er þvi komv við oc livið þago flyði[319] ser hverr sva at ęngi for mæirr samt en æinn.


Tala Samuelis fyrer Gyðingum[320]

226. Eptir þenna bardaga tIloðv sva Jsraelite við Samvel.[321] Nv syniz oss vel fallið at þv fair menn til at drepa þat folk er fiandskapaðiz a Saul. þegar sem hann var til konvngs tekinn. oc savgðv[322] þat bervm orðvm at þeir villdi[323] ecki hans riki yfir ser. oc nv syna þeir þat sama at þeir [væita honvm ęnga hlyðni.[324] Saul svaraði lyðnvm. Eigi skal þvi lavna drottni þann sigr sem hann hefir oss gefið at drepa ne ęinn mann af varo folki a þæima[325] degi. Samuel bað nv allt folk þat er þa var með Saul fara i Galgala oc setia þar þing. Ok a þvi allzheriar þingi var Saul tekinn til konvngs at[326] nyio i gvðs drottins avgliti yfir allt riki Jsraels. Sæfðv þeir siþan friðsamligar fornir með mikilli glęði konvngs oc allz lyðs fagnaði. Eptir þat stoð Samuel vpp oc talaði fyrir Illvm Gyðingvm oc bæiarlyð þeim er þar var saman kominn. Hann hof sva sitt mal. Þat er yðr kvnniet Illvm. at ek hefi hæyrt akall yðart vm alla lvti er þer hafið til min talað oc[327] skipað konvng yfir yðr sem þer bæiddvt. gengr hann nv i bardaga oc er fyrir yðr [briost oc brynia i hverio striði.[328] Synir minir ero oc með yðr. Nv em ek gamall oc grar fyrir hærvm. hefi ek með yðr verit fra barnæsko oc er yðr miok kvnniet mitt athæfi. Nv standi þer her fyrir drottni gvði varvm oc þessvm hans kristi Saul konvngi. berið nv satt vitni vm minar framferðir at mer hiaveranda. hvart ek hefi fyrir nIckorvm manne rangliga halldit vxa æða asna. sva oc ef ek hefi einshveriom[329] manni mæin gert æða þravngt með nockorv moti. ef ek hefi af yðr tekit mvtvr moti sannendvm þa skal ek a þessvm dęgi af lata oc aptr giallda hveriom manni sitt æigin. Þa svaraði allr lyðr. Eigi hefir þv nockorvm manni mæin gert oc ęngan ofsott oc æigi dregið þer i sioð annarra æigin. Samvel mælti. Drottinn gvð væit at þessi hans kristr Saul konvngr er hæyrandi váttr i dag at þer manvð ecki yðvars goðs finna i minne hendi. Þeir savnnvðv þat allt með svardaga sem hann sagði. Þa tok Samvel sva til mals. Nv þa standi[330] þer i avgliti þess gvðs er miklaði Moysen oc Aaron oc læiddi fæðr vara af Egiptalandi. fyrir þeim sama drottni man ek diarfligan dóm setia yðr i mot af Illvm hans miskvnnsęmðvm er hann gerði við yðr oc yðra fæðr. Tek ek þar fyrst til sem Jacob kom a Egyptaland. oc siðan vorv fæðr yðrir þar þiaðir þar til er þeir kIlloðv til gvðs. enn hann sendi þeim Moysen oc Aaron oc læiddi þa með mIrgvm oc miklvm taknvm af Egiptalandi oc skipaði þeim þenna stað oc riki sem nv byggi þer. Enn þeir glæymðv gvði sinvm. oc fyrir þvi selldi hann þa vndir valld Sisare hertoga Assvr oc i hendr hęiðingivm Philisteis oc vndir anavð Moabitarvm þioða. sva at þessir oc margir aðrir lyðir striddv i mot þeim með miklo ofbelldi. Siðan kollvðv þeir til drottins oc savgðv sva. Miok hIfvm ver misgert er ver fyrirlætvm[331] drottin gvð varnn oc þionoðvm annarligvm gvðvm bǫlvoðvm[332] Baal oc hinvm illa Astaroth. Nv frialsaðv oss drottinn gvð af anavð oc yfirgangi varra vvina ok manv ver þer þiona. Sva męlto þeir. Enn drottinn hæyrði bIn þeirra oc sendi þeim hialparmenn [Gedeon oc Jepte oc Samson.[333] en siðazt[334] sendi hann yðr til aminningar þenna Samvel sem nv talar við yðr. hefir hann[335] nv læyst[336] yðr af hendi yðvarra vvina er bygðv vmhverfiss.[337] sva at þer mattvð vel vera i naðvm vttan vgg oc otta. Nv sem Naas konvngr Amons þioðar væitti yðr motgang. sIgðvzt þér ecki annað mega nyta enn [konvngr iarðligr[338] stiornaði yðr. þar sem gvð drottinn yðvarr hafði aðr raðit riki yfir yðr. Nv er her sa konvngr sem þær vIlðvt oc gvð gaf yðr eftir yðvarri bæiðni. oc ef þer ottiz drottin gvð yðvarn oc þionið honvm enn ræitið æigi mvnn hans moti yðr. þa manv þær oc konvngr yðarr sa er yðr stiornar vera i naðvm oc fylgia drottni gvði yðrvm. Enn ef þer hæyrið æigi rIdd drottins með athygli gvðs vilia nema helldr ræiti þer ræiði hans. þa man hans hæfndarhInd [koma yfir yðr sem yðra fyrri frendr.[339] Enn sitið þer oc siaið þann ognarlvt er drottinn man gera i yðrv avgliti. Nv er sa timi er hveitiakrar[340] ero vpp skornir oc [sizt er[341] regna ván. nv man ek biðia gvð at hann syni yðr hverso mikit þer hafið nv misgert i mins drottins avgliti. Samvel kallaði þa til drottins. oc gaf gvð þegar a þæima dęge ræiðir[342] oc regn sva at allr lyðr ottaðiz drottin oc Samvel. Oc sva mælti allt folk við Samvel. Biðv[343] fyrir oss þrælvm þinvm til drottins gvðs þins. at hann drepi oss eigi nv i stað sem ver ervm verþir. þvi at ver iatvm allir at þenna glæp hIfvm ver nv við lagt varar fornv synðir er ver bæiddvm oss konvng.[344] þar sem ver varvm aðr vndir raði oc riki vars drottins. Samvel svaraði.[345] Hirðit æigi[346] at ottaz þo at þer hafið þetta illa gort. bakverpiz[347] þa nv æigi við yðrvm drottni. helldr þionið þer heðan af gvði allzvalldanda með hræinvm hvg oc hiarta. enn hirðit æigi at hnæigiaz ęptir [vandvm villvm oc þeim gvðvm[348] er yðr stoða ecki ne styðia oc æigi mega yðr frelsa vnðan anavð vvina yðarra[349] þvi at þeir ero harðla hęgomligir. Nv ef þer hverfið æigi fra gvði. þa væit ek fyrir vist at hann fyrirlætr yðr æigi fyrir sitt[350] mikla ok mattvga nafn. þvi at hann hefir svarið at gera yðr ser at ęlskvlegvm ęignarlyð ef þer vilið æigi honvm bregðaz. oc æigi lati gvð mik þann glæp hęnda at ek lætti af at biðia yðr miskvnnar af gvði. oc senniliga skal ek æigi aflata þat som ek orka yðr at læiða a ręttan veg oc goða gavto. Fyrir þvi bið ek minir kero synir. at þer vinnið rættlæti oc ottiz gvð yðvarnn oc þionið honvm i siðlæti oc sannlæik oc ast oc ælsko af Illo hiarta. þvi at hann hefir nv synt yðr sinn mikla matt. Enn[351] ef þer ęroð sem gvð lati æigi vera þralatir a yðra illzsko. þa manv þer fyrirfaraz. oc sva konvngr yðarr. Meðr þvi moti lavk Samvel tǫlo sinne bæði langri ok sniallri. A þesso þingi valði Saul konvngr .iii. þvsvndir af ǫllvm lyð. [skylldo .ii.[352] vera með konvngi i þvi heraði er het Machimas oc a fialli Bethel. enn þvsvndrat manna var með Jonathas syni hans i borg Galaath. þat er a iorðv Beniamin. Enn allan annan Gyðinga lyð lęt hann hvernn fara til sins hæimiliss. Saul konvngr atti þa kono er het Achinoem. enn hennar faðir var nefndr Achimaas. þessir vorv synir Saul. Jonathas Jesvi oc Melchis. dottir hans hin ęllri het Merob enn Michol en yngri. Jonathas settiz i Gabaa oc vęitti þegar alavp hæiðingiom Philistim ok gaf þeim hartt slag er honvm vorv nęstir.


Fra lagabroti Savl konvngs er hann fórnfærði[353]

227. Eptir þat mikla mannfall Ammonitarvm er fyrr var getið gladdiz allr Gyðinga lyðr með hverskonar skemtan. oc hæiðingiar Philistim hæyra hvert lof Gyðingar væita Saul konvngi vm allt Gyðingaland með lvðra þyt oc þesshattar kalli. Hæyri Hebrei oc allt Gyðinga folk fregð þessa er Saul hefir drepit sva mikinn her hæiðingia. oc man Jsrael nv rættaz vpp i mot Philisteis. Philisteis æirir þetta[354] illa. þeir draga þa her saman oc ætla at beriaz a gvðs lyð. þeir fengv sva mikinn her. at þeir hIfðv i kerrvm oc vagnvm æigi færa enn .xxx. þvsvnda oc .vi. þvsvndir æinvala riddara. oc fotgIngvlið var torvellt at telia fyrir fiolða sakir. Þæir flytia allan her þenna i Gyðingaland oc setia sinar herbvðir i Machimas. Enn Saul konvngr var þa i Galgala. oc þvi var allt folk i Machimas ottafvllt. at Gyðingar sia at þeir manv miok verða þravngðir at hæiðingivm. Dræifþvz þeir þa af hræðzlo oc faloz her oc hvar i hellvm oc holvm iarðar. i biargrifvm æða bergskorvm. enn Hebrei flyðv vt yfir Jorðan a iorð Gath oc Galaath. Sva oc allr lyðr með Saul i Galgala var slæginn miklvm otta af hernaði hæiðingia. Samvel var þa æigi með Saul i Galgala. oc biðv þeir hans þar .vii. daga sem hann hafði orð vm sent. Nv sem hann kom æigi. þa tok miok at drifa liðit fra konvngi fyrir hræðzlo sakir. Oc nv er Saul ser þat. bað hann ser færa þa lvti sem kennemenn vorv vanir at fornfæra gvði til sigrs oc friðar. Ok er þat var gIrt. færði hann sialfr fornina. enn þat atti kennimaðr at gera sem lIg bvðv. Ok þegar sem hann hafði lokit at fornfæra þa kom Samvel. Konvngr geck vt i mot oc hæilsaði honvm. Samvel spvrði hvat hann hæfði[355] gert. Saul svaraði. Ek sa at mitt folk fættiz[356] oc flyði fra mer. enn þv komt sæinna enn ver ætlvðvm.[357] nv sem herr hæiðingia oc varir motstIðvmenn drogvz at Illum megin[358] oc Philistei vorv konmir allt i Machimas. synðiz mer[359] sem þeir ætti harðla skamt hingat i Galgala. enn ek hafði[360] þa enn ecki mykða asionv drottins mins. Nv af þesse navðsyn allri samt tilknvinn fornfærði ek sialfr drottni. Samvel męlti. Hæimsliga[361] hefir þer tekiz er þv hefir brotið boðorð drottins gvðs þins oc bratt sva skiott af þvi sem ek bavð þer. þvi at ef þv hęfðir æigi þetta gert. þa mvndi[362] gvð drottinn hafa þitt riki avkit oc [yfir skipað[363] Jsraels lyð at æylifv. enn nv man þitt riki ęngan vppgang fa heðan af. þvi at drottinn man læita þess mannz til hIfðingia yfir sitt folc er mæirr se eptir hans hiarta oc hvgarlvnd. þa man æyðaz [þinn rikdomr.[364] þvi at þv varðvæitir æigi hans boðskap. Eptir þetta stoð Samvel vpp oc sneri brott af Galgalis[365] oc for hann þa i Gabaath a iorð Beniamin. Enn Saul var eptir i Galgala oc skoraði þa hverso mart lið hann hafði þa með ser. Enn sva hafði folkit fra honvm skotiz at þar fannz æigi mæirr enn .dc. karla. oc vmframm Savl oc Jonathan.[366] Var þat folk flest er fra þeim hafði lavpiþ komið i Gabaath.


Hinn agieti sigr Jonate[367]

228. Hæiðingiar Philistim sato i Machimas oc bioggvz at beriaz a Gyðinga. Ok sem þeir vorv herclæddir gengv þeir fra herbvðvm oc þriskiptv sinv liði. for æinn flockr gegnt Effraim i riki Savls. annarr flockr for þann veg sem liggr til Bethoron. [enn hinn þriði sneri[368] fram at dal þeim er hæitir Oim.[369] er liggr við æyðimIrk. J þann tima fannz ęngi iarnsmiðr i riki Gyðinga. þvi at Philistei hIfðv sva til gilldrat með sinvm raðvm at Hebrei skylldo ęngi vapn mega smiða. helldr forv Gyðingar iafnan i borgir Philistinorvm [þar sem þeir vorv at[370] hvęssa ęða sla Ixar sinar æða gref ęða avnnvr verkferi. Nv sem her var komið at Jsraelite skylldo til bardaga. þa fannz æigi[371] sa maðr i þeirra liði at hęfði sverð æða spiot at vega með vtan Saul oc Jonathas son hans. Jafnan vm daga gengv fylkingar hæiðingia fra herbvðvm oc syna sik vera bvna til bardaga.

Ok ęinn dag talar Jonathas til skialldsveins sins. FIrvm fram til [þess segir hann sem stendr fylking[372] Philistinorvm. Ecki sagði Jonathas til þessa favðvr sinvm. Saul var þa staddr i yztv halfv rikis Gabaa[373] i þeim stað er Magon hæitir vndir æinv alldintre. hann hafði æigi flæira lið enn .dc. bardagamanna. þar var þa með honvm Achias son Achitob broðor[374] Jchabod[375] sonar Finees sonar Hely kennimannz af Sylo. Bar Achias þa kennimannz nafn oc hið hælga clæði er þeir kIlloðv Ephot. folkit vissi ekki til[376] hvat Jonathas barsk[377] fyrir. Enn þar sem Jonathas ætlaði at fara fram til fvndar við Philisteos var hið brattasta æinstigi vpp at ganga. oc [i harða ha[378] clif. enn tveim męgin gengv at glivfr ha oc hin brattazto biIrg[. hæita þav biorg er norðan ganga or[379] staðnvm Machimas Bosess. enn svðr fra moti borginne Gabaa ganga þav biorg er hæita[380] Sene. Nv sem þeir sǫkia fram at ęinstigino. mælti Jonathas við skialldsvæininn. Þat vil ec at við farim til motz við þessa bannsætta hæiðingia oc vita ef gvð drottinn vili nockoð vinna fyrir ockrar hendr. þvi at honvm er iafnavðvellt[381] at hialpa sino folki við[382] fa menn sem marga. Svæinninn svaraði. Far sem þik fysir. enn ek man þer fylgia hvat sem þv vill at hafaz. Jonathas mælti. Þa er mið[383] komvm at ęinstigino oc hæiðingiar megv sia okr. ok ef þeir tala sva. Biðit þar til er ver komvmz[384] til motz við yðr. þa skolom mið[385] staðar nema oc ganga æigi vpp at þæim. [Enn ef þeir bidia ockr fara til fundar við þa. þa skolum mit ganga vpp at þeim[386] þvi at þa man drottinn selia þa vndir ockvr vapn. Nv skolvm við hafa þat at marki her vm.

Sem þeir koma fram i klivin i avgsyn hæiðingiom. þa męlto Philistei með ser vppi a biIrgvnvm. Se. nv fara her Hebrei oc hafa nv vm siðir skriðit Ht sem myss or holvm. Þeir kolloðv a Jonathan sva segiandi. Gangið vpp hingat oc mvnvm ver syna yðr æinn lvt. Jonathas mælti við svæininn. Fylgðv[387] mer dræingiliga oc gavngvm vpp at þeim. þvi at nv hefir gvð drottinn várr svipta þa hamingivnni oc þa vndir gefið Jsrael[388] lyð. Enn sva var vęgrinn brattr. at Jonathas grvflaði helldr enn géck oc klæif æigi siðr með hInðvm enn fótvm vm æinstigið. oc þar svæinninn eftir. Ok þegar sem þeir komv at her hæiðingia vpp a bergið. hioggv þeir baðir iamfram a tvær hendr hvat sem fyrir varþ. Var þat þeirra hið fyrsta atlavp at þeir drapv af Philisteis .xx. hravsta dræingi oc rvddv ser sva vęginn rætt i miðia fylking Philistinorvm. a savmv læið oc .ii. iafnir æykir drægi æinn arðr vm akra. For þetta oc flavg þegar með mikilli vndran vm allar herbvðir þeirra. Ok sva gIrði gvð þetta takn með myklo stormerki. at ógn oc otta sló a allan her hæiðingia [er aðr var til bardaga bvinn. Giorðiz þa mikill gnyr[389] af opi oc hlavpvm hæiðingia sva at viða þotti iorðin skialfa vmhverfiss.[390] þvi at þeir visso æigi hvar þeir skylldo koma ser fyrir hræðzlo.

Nv [gato at lita[391] varðmenn Saul konvngs þar sem þeir vorv i hæstvm tvrnvm Gabaath at fiolði Philistinorvm var niðr drepinn enn allr annarr mvgr flyði her oc hvar. þeir sIgðv þetta[392] konvngi. Læt hann þa kanna lið sitt oc vita hvart er nockorir [veri i[393] brottv af hans her. Ok sem hann varð viss [at Jonathas oc skialldsvæinn hans var[394] brottv.[395] þa bað hann Achiam kennimann framm bera ǫrkina hælgv. þvi at Gyðingar hIfðv i þann tima sattmalsIrk drottins i herfIr[396] með ser. A þessi savmo stvnndo gerðiz sva mikit gnadd i herbvðvm hæiðingia. at Gyðingar heyrðv fvllgiIrla hIrmvngar þyt[397] þeirra oc hræðzlo. Sotti þa Saul framm af vætfangino oc allr hans herr með opi oc eggian. En er opino slo saman. þa vrðv hæiðingiar sva hræddir. at af þvi varþ mest [mannfallit er[398] þeir baroz sialfir vapn a. sva at hverr drap sinn felaga oc frænda þann er nęstr[399] honvm var. Enn allir hebreskir menn þeir sem vorv i herbvðvm Philistinorvm oc aðr hIfðv fyrir hræðzlo sakir tekit ser grið af hæiðingiom flyðv nv til fvndar við Saul oc Jonathan oc bavrðvz með þeim. Sva at hverr maðr sem ęinn af Jsrael sa er sik hafði aðr folgið i fialli Effraim æða avðrvm læynvm fyrir otta Philistinorvm. þa hliopv nv allir til sinna vápna sem þeir sa at Philistei flyðv oc slogvz i bardaga með þeim Saul oc hans[400] monnvm.

Þessi sokn var harðla lIng. sva at akafi orrostvnnar hellz allt til þess staðar er het Bethven.[401] Kom þa saman allr herr Gyðinga. þa mælti Saul með svardaga við allan lyð. at hverr sa maðr skilldi vera bǫlvaðr oc til davða dImðr er dirfðiz at bergia nockvrvm lvt a þæima[402] degi fyrr enn hann hefði sigraz a sinvm vvinvm sem hann villdi. Þenna boðskap hellt allr lyðr sva rikvliga. at þa er þeir komv i flottaręxtrinvm fram i[403] skog þann er avll iorðin flavt af hvnangi var ęingi sva moðr ęða hvngraðr at sina hInd rętti til at kenna vtan Jonathas. hann hafði æigi fyrr[404] hæyrt hvat faðir hans hafði vm talað. Hann rætti fram sverðit er hann hafði i hendi i hvnangið. [þa bra hann[405] i mvnn ser. þvi at hann var miok[406] moðr at hann matti varla sia læið sina. Enn þegar sem hann hafði bergt. lvkvz vpp avgv hans.[407] Þa mælti maðr til hans oc sagði [hveria varvgð[408] konvngr hafði mælt oc svarit vm at ængi maðr skilldi a fæðv kenna a þæima dęgi sa er lifino vil hallda. Jonathas svaraði. [Mikil vanðręði[409] hefir faðir minn gert allri iarðarbygðinne i þesso. þvi at þer gatvð nv at lita hverso lystvz avgv min sem ek bergþi[410] harðla litlo af þesso hvnangi. þar sem ek matti[411] aðr drivgvm ecki sia fyrir møði. ok þvi hefir hann þetta męllt mæirr af akæfð[412] enn alitvm. þvi at vtan ef myndi þessi lyðr er nv er naliga at þrotvm kominn af þorsta oc hvngri styrkligarr striða a heiðingia oc reka flottann i dag. ef þeir veri saddir af herfangi sinna vvina.

A þeim degi hialpaði drottinn sino folki. oc rako Gyðingar flottann oc drapo Philisteos allt fra Machimas til þess staðar er hęt Aialon[413]. þa var allr lyðr miok moðr af erfiði oc fIsto. sva at þeir toko navt oc savði at herfangi oc drapo niðr. oc þegar sem þeir hIfðv svndrat tok folkit at æta ratt. Enn svæinar konvngs sǫgðv honvm hverso Gyðingar glæpðvz i gvðs avgliti. er þeir atv vsoðit oc bloðvgt kiot. Saul mælti þa til hersins. Þer hafið i þessvm lvt gert mikit lIgbrot sva at storvm berr oc hæfir æigi at læingr so vbętt. velltið nv i stað hingat ęinvm miklvm stæini. Ok er þat var gert. talar konvngr til sinna svæina. Farið skiott vm allan herinn. oc bioðit hveriom manni at flytia hingat sitt[414] navt ęða savð oc sæfi[415] hér yfir þenna stęin. matbvið siðan oc snęðit. enn gerit æigi sva mikinn glæp at þer ætið ratt sem hæiðingiar. Nv gerði folkit sem hann [fyrir sagði[416] allt til nætr.

Þar smiðaði Saul[417] drottni hið fyrsta altari. Eftir þat sagði hann sva herinvm. Hlavpvm[418] nv sem harðaz a hæiðingia oc drepvm þa i alla nótt þar til er lysir af dęgi. oc æyðvm sva illvm vikingvm at ver latim [æigi ne æinn[419] eftir liva af þæima[420] her. Folkit bað hann raða. Þa męlti Achias[421] kennimaðr. GIngvm fyrst til sattmalsarkar drottins oc vitvm hvert rað gvð[422] gefr til. Saul bað gvð segia ser ęða syna hvart hann skilldi sękia[423] eptir Philisteis æða hvart gvð villdi gefa þa fram[424] vndir valld Gyðinga. Enn hann fekk þar vm ęngi visendi [i þat sinn.[425] Þa mælti konvngr. Misgert hefir nv æinn[426] af varvm monnvm i dag. kalli nv saman allan herinn oc rannsaki vandliga hverr þessa er valldr. Ok þat væit lifandi gvð gręðari Jsrael. þo at [þessi glæpr[427] at gera gvð ræiðan hafi hęnt Jonathan son minn. þa skal hann æigi með drætti[428] vndan domi frelsa. helldr skal hann þegar i stað dæyia. Þesso męlti ęngi maðr i mot at sinne. Konvngr bavð nv at allr lyðr skipiz[429] i æinn stað. enn þeir .ii. i annan stað Saul oc Jonathas. Enn er sva var gert. þa kallaði Saul sva segiandi. Seg mer[430] drottinn hvi þv væitir ęngi andsvIr þreli þinvm i dag. Nv ef þetta ræiði ranglæti liggr a mer ęða Jonatha[431] syni minvm. þa giallt þv okr vili fyrir. enn ef lyðrinn [er sękr[432] þa gęf þeim hirting til hęlganar. Siþan var hlvtað oc fannz lǫstr með Jonatha[433] oc Saul. Þa bavð konvngr at lvta skylldi með þeim. var þa sva gert. ok kom vpp lvtr Jonathe.[434] Þa bað Saul hann segia hvat hann hafði gert. Jonathas svaraði. Þa er ver komvm i dag a þann hvnangs fliotanda skog. bergði[435] ec oc þo sem minnz af hvnangi. Sæ nv[436] þer vilið at ek dæyi[437] firir þetta. Saul svaraði. Þat væit gvð at nv i stað skallt þv dæyia. Vid þessor orð konvngs liop vpp allr lyðr sva segiandi. Ogvrlig vhæfa[438] at drepa þann mann er æinn hæfir mesta hialp vvnnið Jsraels folki. sem gvð lifir a himnvm at æigi skal nIckorr maðr a iarðriki blasa hár af hIfði honvm at sinne. Toku þeir þa Jonathan með valldi oc frelstv hann fra davða. For Saul þa i Gabaath oc lattiz at sækia eptir Philisteis. flyðv þeir hæim i riki.[439] oc skilði þar meðr þeim þvi[440] sinne.

Er gud baud Samueli at drepa Amalech[441]

229. Þa er Saul konvngr hafði staðit[442] oc styrkt riki sitt ifir Jsrael. heriaði hann a riki hæiðingia oc striddi við alla vvini Gyðinga. við þær þioðir er kallaðir[443] vorv synir Moab oc synir Amons. ok hann barðiz við þann konvng er rikði i Edom oc við konvng þess rikis er kallað var Soba. oc iafnan hęllt hann striðv[444] við Philisteos. Enn hvar sem hann sneri a sinvm hernaði. þa hafði hann æ sigr oc bravt vndir sik allar þioðir oc Ill riki i nand oc frelsti Gyðinga af allra þioða agangi. Enn hinn hæsti hIfðingi i herinvm með Saul var sa maðr er het Abner frendi konvngs. skylldr sva at þeir[445] vorv [brǫdr. synir þess mannz er het Abihel. Cis faðir Saul oc Nęr faðir Abnęr.[446] Enn fyrir þvi at allar stvndir var hið mesta strið oc vfriðr milli Philistim[447] ok Saul konvngs meðan hann lifði. þa valði Saul ser til fylgðar hvernn mann er hann fann styrkan[448] oc vigkęnan. Þenna[449] tima var með Saul Samvel. Ok a nIckorvm degi kęmr hann at mali við konvng oc sagði sva til hans. Þat er þer æigi vkvnnict. at gvð drottinn sendi mik at velia þik oc vigia til konvngs yfir sinvm[450] lyð. fyrir þvi hæyrðv nv orð drottins oc gef [at gavm.[451] þvi at þessa lvti talar drottinn gvð allzheriar. Nv endrminnvmz ek sagði drottinn hvat hinn vandi lyðr Amalech gerði við[452] mitt folk er ek læidda af Egiptalandi. er þeir striddo oc stoðv alla vęgo mot Gyðingvm. fyrir þvi far þv nv með þinn her oc drep i davða allan [þann lyð[453] Amalech. oc ger sva mikla alæyðv[454] vfagnaðarfolki þvi. at þv þyrm hvarki ęlli ne æsko. bana sva [konvm sem karlmonnvm.[455] bIrnvm oc[456] bvsmala. vxa oc asna. kið sem kalf. oc æyð Illv þvi er lifs er i þvi riki.

Saul konvngr byðr nv at ser her vm allt Gyðingaland. Ok sem saman kęmr liðit. lætr hann skora manntal. hafði hann þa .cc. þvsvnda fotgavngvhers. en .x. þvsvndir hinna hravstvstv[457] bardagamanna af ætt Jvde. Sem Saul konvngr kom með sinn[458] her i riki Amalech. at þeirri borg er sat i konvngr þeirra er het Agag. settiz hann vm borgina oc slo sinvm landtiǫllðvm við æinn fors. Sendi Saul þa sina menn til þeirra þioða er Cinei vorv kallaðir. sva segiandi. Bviz brotto þer [oc farið sem fyrst[459] langt or riki Amalech með allt yðart goðs. at æigi vęviz þer i vandręðvm[460] með þeim sva at ver drepim yðr. þvi at ver vilivm yðr ekki mæin gera sakir þess er þer æinir af Illvm þioðvm giorðvt Gyðingvm miskvnn oc manndom er þeir forv af Egiptalandi. Cinei gerðv sva. forv oc flvttvz brott sem þeim [boð komv[461] af riki Amalech. Enn þvi at Amalechite hIfðv litinn viðbvnað enn Saul mikinn her oc matkan. þa vann hann skiott ǫll riki þeirra fra þæim stað er het Eivla allt þar til er fram kęmr þar sem het Assvr. þat riki liggr við Egiptaland. Þeir handtoko Aggag konvng oc ferðv i bInd oc flvttv með ser lifanda. enn allt annað samfengið folk slogo þeir sverði. Saul konvngr oc hans liðsmenn[462] læto lifa [konvng Aggag[463] oc þyrmðv þvi ǫllo er þeim þotti fagrt fyrir avgvm. kvikfe oc klæðvm. yxnvm oc æykivm. hIfrvm oc hrvtvm. oc Illv þvi er eigvlictv þotti villdo þeir eigi tortima helldr taka at herfangi. enn drapv allt þat sem var aflæitt ęða ælict[464] hrvmt ęða hervilict.

Samvel svaraði. Sæ. þitt sverð gerði marga kono sonlavsa. sva skal þin moðir milli annarra kvenna alldri siðan ęiga ęrfingia. Bra Samvel þa sverði oc snæið hann i sma stykki fyrir avgliti drottins i Galgalis.
A þessi sImv stvndv vitraþiz gvð Samvel sva segiandi. Ofgert hefi ek þat er ek sętti[465] Saul konvng yfir lyð minn. þvi at hann fyrirlætr mik oc brytr boð min oc vill æigi gera eftir orðvm minvm. Við þetta hrygðiz miok hiarta Samuelis. sva at hann vakði alla þa nott oc kallaði til gvðs drottins. Enn þegar sem lysir byr Samuel sik at fara til fvndar við Saul. Var honvm þa sagt at Saul hafði komit i Karmel þann stað er sva het. oc þar ræist vpp altara[466] til marks oc minnis sigrs sins. oc þaðan aftr hverfandi hafði hann snvið i Galgala. þar fann Samvel konvng. Saul qvaddi þeger Samvel sva segiandi. Blæzaðr ser þv gvði. framit ok fyllt hefi ec alla lvti eptir orðvm drottins. Samuel svaraði. Hvat væit rIdd þessi navta oc savða er ek þyckivmz hæyra til herbvða.[467] Saul svaraði. Þat er litils hattar er menn minir hafa tekit or riki Amalech. þvi at lyðrinn hefir valið hið villdazta af savðvm oc navtvm at fornfæra herra gvði þinvm.[468] enn allt annað drapvm ver. Lętt af þv nv at livga [segir Samvel.[469] oc man ek segia þer hvat drottinn minn talaði til min i nott. Saul bað hann segia slikt er hann villdi. Samvel mælti. Þat væizt þv at þv vart settr af gvði hIfvð oc hIfðingia ifir allt Jsraels folk. þa er þv vart lagr oc litils verþr at [sialfs þins[470] domi meðan þv þottiz [æigi gvði[471] ofgoðr at þiona. ok smvrði gvð þik til konvngs yfir allan sinn lyð. siðan sendi gvð þik sinna ęyrenda[472] sva segiandi. Far þv oc drep glępafvllt folk Amalech. oc sva skallt þv ogvrliga æyða Illo þeirra goðsi[473] með elldi oc eggiv at æigi æitt kvikenndi [latt þv[474] eptir lifa. Nv þa fyrir hvi hæyrðir þv æigi orð gvðs þins. helldr sneriz þv til rans oc rangenda oc framðir illzkv oc agirnd i avgliti drottins. Saul svaraði. Lofaðr se drottinn gvð at ek hefi fyllt hans boðskap oc gengið i ęngan stað af þeirre gItv er hann bavð mer. sva at ek eyddi[475] Illvm Amalechitis. enn ek læidda lifanda hingat Aggag konvng þeirra. þvi at ek villda sva sǫma gvðs boðorð at hann dæyi[476] her ef drottinn vill. enn fæita yxn oc fagra savdi sem ek sagði fyrr þat flvtti[477] ek til þess at fornfæra drottni her i Galgalis.[478] slikt allt sem hann villdi þiggia. Þa svaraði Samvel. Lætt af falsi oc hægoma. hverso ma drottinn þiggia i forn þav kvikęndi er hann hefir aðr bannsett oc hIlvað i ręiði sinne. Þat skallt þv fyrir vist vita at betri[479] þyckir gvði trvliga[480] halldin hlyðni sinna boðorða helldr en fornfæring rvta ęða hafra. þvi at mæiri glæpr er[481] en skvrðgoða blot at [briotaz gvði mot[482] oc vilia honvm æigi hlyðnaz.[483] Hæyr nv þa oc gef gavm at savnno. fyrir þat sama er þv castaðir brotto boðskap drottins þins. þa kastar hann þer af hendi at þv ser æigi konvngr yfir hans lyð. Saul mælti þa. Misgert hęfi ek er ek bravt boð drottins oc þin orð. en ek hlyddi[484] þessa folks fortǫlvm. Nv bið ek at þv berir oc bætir[485] synð mina. far nv oc fylg mer at dyrka drottin. Samuel mælir oc svarar. Eigi man ek fara með þer þvi at þv [vrækþir orð[486] drottins. oc þar fyrir af setr hann þik konvngdomi yfir Jsraels lyð. Samvel spratt þa vpp oc ætlaði snva brotto.[487] þa græip Saul til hans i ofanvert yfirklæði hans sva at rifnaði. Þa mælti Samvel. Sva slitr drottinn af þer a þæima degi riki Gyðinga oc gefr þat navngi þinvm þæim sem betri er en þv. Saul mælti. Jati ek at ek hefi misgIrt. en þo allt at æino[488] væitt þv mer nv virðing fyrir hIfðingiom oc Illvm Gyðinga lyð. sva at þv far með mer at dyrka drottin gvð þinn. Samvel gIrði nv sva at hann fylgði Saul at sinne oc [dyrkaði þa[489] drottin i Galgalis. Þa bavð Samvel liðsmonnvm at læida fyrir sik Agag konvng. Agag var allra manna fæitaztr. Var hann nv fram lęiddr oc færðr Samveli skialfandi oc sva segiandi. Hvat er. skal nv bæiskr davði [bana mer[490] væita. Samvel svaraði. Sæ. þitt sverð gerði marga kono sonlavsa. sva skal þin moðir milli annarra kvenna alldri siðan ęiga ęrfingia. Bra Samvel þa sverði oc snæið hann[491] i sma stykki fyrir avgliti drottins i Galgalis. Epir þat for Saul i Gabaath. enn Samvel i Ramatha. oc sa hann Saul alldri siðan meðan hann lifði.


Upphaf sogu Dauiðs oc fra hǫrpulist hans[492]

230. Jsay ęða Jesse het æinn rikr maðr i borginne Bethleem. hann atti .viii. syni.[493] oc ero her .iiii. nefndir. þat hinn ęllzti Eliab enn annarr Amminadab .iii. [Ama æða[494] Samaa .iiii. eru æigi nefndir. Dauid het hinn[495] yngzti. hann var virðr minnzt af þeim. þvi var hann vti a æyðimIrk oc gætti hiarðar[496] favðvr sins. hann vanðiz við stræinglæika oc lęk manna bezt hIrpv. Þat er sagt þa er honvm þotti of miok dræifaz hiIrðin [tok hann[497] hIrpv sina oc drap stræingi til slattar.[498] tifaðiz þa þegar saman fenaðrinn oc lagðiz vmhverfiss hia honvm oc gaði æigi at bita. Ok þa þegar sem hann var vngr svæinn var gvð með honvm oc vann fyrir hann mikil stormerki. Þat var æinn dag þa er Dauid gętti hiarðar. at hiðbiornn æinn kom or skogi oc tok kið fra hiorðinne oc rann til skogar með. David sa þetta oc rann þegar eptir birninvm. ferr sva læikr með þeim. at hann lęmr leggi biarnarins oc drepr hann enn frelsar kiðit hæillt oc vsakað. Annan tima kømr af mIrkinni ser matar at læita með miklvm grimleik[499] leo oc græip einn rvt af hiorðinni. Dauid sneri þegar eptir honvm. Enn er dyrið fann ser eptirfIr væitta. snaraz þat þegar i moti oc ognaði manninvm með grimligri asiono oc grettiz ræiðvliga enn villdi þo æigi lavst lata sitt ranfæingi. Dauið er vapnlavss oc rennr þo at diarfliga. þrifr baðvm hInðvm [i faxið[500] dyrino[501] oc kastar ser vpp a halsinn. spennir saman baðvm fotvm vndir kverkina enn tekr sinne hendi hvarnn kioptinn[502] oc rifr fra niðr kialkana. Ferr sva hrvtr feginn til hiarðar. en Dauid gengr af [davðvm leone.[503]


Valiðr David til konungs af guði[504]

231. Eptir þat er þeir skilðv i Galgalis Samvel oc Saul. sem aðr er ritað. oc Samvel var hæim kominn i Ramatha. græt hann Saul er hann hafði til þess vvnnið at drottinn tæki[505] af honvm konvngdominn. Þa vitraðiz honvm almattigr gvð sva segiandi. Hverso lęngi skallt þv syta Saul. þo at æk vili[506] æigi at hann ęða hans afkvæmi riki yfir lyð minvm. Far nv oc fyll horn þitt af hælgv viðsmiorvi. þvi at æk vil senda þik i Betleem til Jesse.[507] þvi at þar se ek fyrir oc vel ek mer til konvngs æinn af sonvm hans. Samvel svaraði. Hverso ma ek þessi fIr fram koma. þvi at Saul man verða varr við oc man vilia drepa mik. Drottinn mællti. Þv skallt taka æinn vxa af hiIrð þinni oc læiða með þer oc segia at þv ferr at fornfæra drottni. oc þv skallt Jesse til fornarinnar bioða. Siðan man ek segia þer hvat þv skallt gera oc hvernn sona hans þv skallt smyria til konvngs. Samvel gerði nv sem gvð bavð honvm. Sem hann kom i Betleem rvnno i mot honvm Illdvngar borgarinnar vnndranndi er hann var þar kominn ok sva segiandi. Hvart er friðsamlig þin kvama. Hann svaraði. Með friði fer ek. em ek kominn at offra drottni vxa þenna. Hræinsiz þer ok hælgiz. komit siðan [oc sæfit[508] fornir með mer. Nv hælgaði Samvel Ysai oc syni hans oc kallaði þa til hæilags æmbættis með ser. Samvel segir Ysai at gvð drottinn hafði valið til konvngs ęinn af sonvm hans. Ok sem þeir vorv inn gengnir. sa Samvel Eliab hinn ælzta son Ysai. oc mællti til gvðs. Hvart er þessi sa er þv hefir mer til visað. Drottinn sagði. Ekki[509] skallt þv lita asiono hans æða virða vIxt hans. þo at hann se mikill. þvi at brot[510] kasta ek þessvm. ok eigi dImi ek eptir manna asynd. þvi at maðr[511] sęr þat er vtan birtiz a bvkinvm. en gvð litr æigi siðr hiarta ok hvg mannzins. Þa kallaði Ysai Amminadab oc læiddi hann fyrir Samvel. Samvel męlti. Eigi hefir gvð þenna valið til konvngs. Nv sem Ysai hefir fram læiðt .vii. syni[512] sina. segir Samvel drottin Ingan hafa af þessvm[513] valið. Samvel spvrði[514] ef Ysai ætti[515] flæiri syni enn hann hafði þa sęð. Hann svarar. Sva er nv sem lokit sę. þo er æinn smasvæinn er gętir savða minna. Samuel mælti. Sęntþv[516] skiott[517] oc læið þann inn. þvi at æigi skolvm ver fyrr taka samsæti en hann kęmr her. Jsai sendir ęptir honvm oc læiddi hann fyrir Samuel. Dauid var ravðblæikr a har ok[518] friðr i asióno oc æygðr vel. Nv sem hann var kominn. mælti drottin við Samuel. Ris vpp þv oc smyr hann. þvi at þessi er sa er ek valði.[519] Samvel tok viðsmiorshorn sitt ok smvrði hann milli brǫðra sinna til konvngs yfir Jsrael.[520] Græiddiz þa þegar sem æ siðan hęilagr andi drottins yfir Dauid. Eptir þetta ræis Samuel vpp oc for hæim i Ramatha. enn Dauid gætti savða sem aðr.


Fra þi er Saul konungr kualdiz[521]

232. Milldi drottins hvarf nv fra Saul enn illr andi skælfði hann oc sturlaði. þa męlto þionostomenn hans. Herra konvngr. latið læita at harpslaga nIckorvm. at þa er illr andi sækir yðr læiki hann hIrpvna fyrir yðr. oc vita at[522] þer berit lęttligarr yðvart mæin. Saul svaraði. Hvgsit vm goðir halsar hvar þenna mann kann fa sem þer talið til. Einn af svæinvm hans svaraði mali konvngs. Ek kann þann mann. Ysai af Bethleem a .viii. syni. hæitir hinn yngzti Dauid. hann kann harðla vel hIrpo at læika. hann er storhvgaðr oc manna sterkaztr. vænn oc vitrmall. vapnfimr oc væl at ser[523] vm alla lvti. þvi at drottinn er með honvm. Sem Saul konvngr hæyrði þetta. sendi hann þessi orð Ysai i Bethleem. Send til min son þinn. þann er Dauid hęitir oc hiarðar gætir i havgvm vti. Ysai þegar sem honvm kom[524] konvngs boð. tok hann æinn asna oc klyfiaði af vistvm oc vini oc einn bvkk fæitan. Þetta sendir hann Saul með syni sinvm Dauid. Nv hvernn tima sem illr andi ærði konvng þa tok Dauid hIrpv sina oc læk fyrir honvm. linaðizt þa þegar hin mesta hans hvgar stvrlan. oc iafnan flyði fra honvm illr andi sem Dauid læk hIrpvna. Þar fyrir ælskaði Saul hann harðla miok oc gerði hann skialdsvæin sinn. enn hann lęt sva segia Ysai. Vær þv æigi hvgsivkr vm Dauid son þinn þo at hann se með mer. þvi at hann fann miskvnn i mino avgliti.


Digryrði Goliathz[525]

233. [A þæssom[526] tima drogo hæiðingiar Philistim saman allmikinn her oc bvaz at striða a Gyðinga. þeir sętto sinar herbvðir i þeim støðvm er sva hæita Soccoth oc Azceh.[527] þat er i vthalfvm[528] þęss rikiss er het Domin. Saul oc Gyðingar samna liði i mot. oc koma saman i dal þeim er Therebintvs het. oc bioggv sinn her at striða við Philistęos. Nv hIfðv hæiðingiar sętt sinar herbvðir[529] a fialli ęinv æða hæiði. enn Jsraelite vorv a avðrv fialli með sinar fylkingar. sva at dalr ęinn æigi mikill var milli þæirra. Þa geck maðr einn miok mikill fra herbvðvm Philistinorvm fram at dalnvm. oc skialdsveinn hans rann fyrir honvm. þessi mikli maðr het Goliath[530] oc var kallaðr Gethęvs. þvi at hann var af þeirri borg er Geth het. Goliath var .vi.[531] alna harr þeirra sem þa vorv oc þverrar hanndar. hann hafði æirhialm gylltan[532] a hIfði. brynio hafði hann sva harða sem sa stæinn er aðamas hæitir. hon var sva þvng at hon va .v. þvsvndir[533] skillinga. neðan at brynivnni[534] hafði hann brynhosor af æiri. ęirskiolld gylldan[535] a herðvm bæði þyckan oc viðan. spiot i hendi af[536] harðazta iarni. sva þvngt at skaptið va .vi. hvndrað skillinga. þat var sva vaxið at fioðrin var bræið vpp at falnvm enn slęgið ferstręnt fram. slikt er nv kallað bryntravll. hann var gyrðr sverði þvi er bæði var mikið oc hvast. Nv sem Goliath kom gagnvart fylkingvm Gyðinga. nam hann stað oc kallaði ogvrligri rIddo sva segiandi. Fyrir hveria skylld[537] ero þer her komnir meðr vapnvðv liði oc til bardaga bvnir. þvi at ver viliom hafa aðra atfIr oc með minna mannspelli beriaz enn þer hyggit. Ek em Philistevs en þer[538] þrælar Sauls.[539] Velið nv af yðrv liði ęinn mann at striða við mik.[540] oc ef sa fær hæra lvt oc fellir mik i ęinvigi. þa skolo Philistęi vera yðrir þrelar. enn ef ek em fræknari oc ber ek sigr af þeim. þa skolo þer oss þiona at æylifo. Oc enn mællti hann. Sæ nv hversso hæðiliga ek hęfi brigzlað Gyðingvm i dag. þvi at ęngi af Illvm [þeirra her[541] man þora at striða við mik. Sem Saul oc [allir hans menn hæyrðo[542] þessi orð hæiðingians. vrðv þeir ottaslegnir oc hræddoz harðla miok hans hit ogvrliga op.


Dauid drap Goliath risa

234. Dauid er fyrr var fra sagt var yngztr sona Jesse af Bethleem. Jesse var kominn at langfædga tali fra Jvda syni Jacobs hins gamla. er mestr hIfðingi[543] oc kynsælstr varð allra hans sona. þvi at af hans ætt virðiz varr drottinn Jesus Kristr at berazt[544] i þenna hæim til lavsnar Illo ręttrvðv[545] mannkyni. oc þat var sem annað fagrlig fyrirboðan æylifss rikis vars herra Jesu Kristi. er sv[546] var tignazt[547] allar stvndir oc mest frelsoð[548] með Gyðingvm er fra Jvda var komin. Enn þvi at Jesse var miok gamall i þann tima sem nv var fra sagt. þa var hann æigi i þessi herfIr sialfr með Saul konvngi. helldr gerði hann heiman .iii. hina ællztv af sonvm sinvm Eliab Amminadab oc Semma.[549] Nv sem þeir fylgðv Saul. þa for Dauid hæim i Bethleem til favðvr sins at gæta hiarðar hans sem fyrr. Enn sa fagnaðarlavsi Philistęvs Goliath geck fram sið oc snimma a [hveriom dęgi oc spottaði[550] Gyðinga. er ęngi af þeim þorði at beriazt við hann. Sva gerði hann .xl. daga i samt.

A nIckorvm dęgi talar Jsay sva við Dauid son sinn. Ek vil senda þik til brǫðra þinna með vistir. oc sęgia þeim kveðiv mina ok vita hvat þeim liðr ęða meðr hveriom hIfðingia þeir ero i svæit. [oc verð viss[551] hvat til tiðęnda geriz i herinvm. Nv ræis Dauid vpp snimma vm morgininn oc feck mann til at gęta hiarðar. enn hann for með þa lvti sem faðir hans hafði til græitt oc kom i þann stað er het Magala. hæyrði hann þa hark oc haræysti til herbvða.[552] þvi at hvarirtveggio hIfðv þa fylkt sino liði oc vorv bvnir til bardaga. sottv þa hvarir i mot ǫðrvm. Dauid læt þa eptir vndir goðri gæymslo þa lvti sem hann for með. enn hann rann fram til hersins oc spvrði at brIðrvm sinvm. J þi bili kom framm sa hinn grimmi hæiðingi Goliath or herbuðvm Philistinorvm ok talar slikt hit sama sem hann var vanr. sva at Dauid hæyrði giIrla orð hans. Enn allir Gyðingar sem hann gato at lita vvrðv þegar felmsfvllir oc flyðv sem mest hans asiono. oc sva sagði hverr til annars. Hvartt satt þv þenna vvin er brigzlaði varvm monnvm. þann sem fellir þenna Philistęvm man konvngr varr gæða miklvm avðæfvm oc gipta honvm dottvr sina. oc favðvrhvs hans man hann frelsa oc frialst gera af hverri skylld[553] oc skatti. Dauid talar nv við þa menn er næstir vorv honvm. oc spvrði eptir inneliga hverio þeim mvndi[554] avmbvnað ef ęinnhverr yrði til at drepa þenna Philistęvm hinn mikla oc ræki sva svivirðing af Jsrael. ęða hverr er þęssi hinn bannsętti sagði hann er sva dirfiz at brigzla oc bǫlva lyð gvðs lifanda. Folkit flvtti Dauid allt hit sama sem aðr hafði hann hæyrt. Nv sem Eliab hinn ællzti broðir Dauids hæyrir hvat hann talar við menn. vęrðr hann ræiðr miok [við orð[555] hans oc męlti sva til hans með mikilli stygð. Til hvers fort þv hingat oc fyrirlætz a ęyðimIrk i varga mvnni þa[556] fa savði er þv skylldir gęta. enn væit ek dramb þitt oc dvl. Ifvnd oc illzko hiarta þins. oc fyrir hæimsko oc mętnað hefir þv farið at sia bardagann. Dauid svaraði. Broðir minn. hvat gerða ek til at[557] þv talar sva harðliga til min. þat ero dImi at maðr mæli mælt mal ęða spyri ęptir þvi sem aðr er orðflæygt. Væik hann þa þaðan [af þangat[558] sem bræðr hans vorv. enn[559] talar i lioði við menn vm þat sama sem fyrr. Enn allir segia ęitt til. hverso[560] Saul konvngr hafði hęitið þeim manni er felldi enn gęzkolavsa Goliath. Þessi Ill orð sem Dauid hefir talað koma[561] skiott [fyrir konvng Saul.[562] Enn hann lætr þęgar kalla hann til sin.

Nv sem Dauid kom fyrir konvng. segir hann sva. Minn herra. ęigi þarf at stallra hiarta nIckors mannz. fyrir þa skylld at ek þrell þinn man ganga i mot Philistęo þessvm oc beriaz við hann. Saul svaraði. Ecki mant þv mega honvm motstoðv væita ęða striða við hann. þar sem þv ęrt ęinn smasveinn enn hann hinn mesti oc hinn matkazti kappi ok hefir vaniz vigfimi allt fra æskoalldri. Dauið mælti. Eigi em ek mikill.[563] þo hefir þinn þionostomaðr vorðit skogdyrvm hælldr harðlæikinn. þa er ek gætti[564] hiarðar fIðvr mins. þo at kømi [af mǫrkinni[565] leo oc biorn oc tæki af hiorðinne rvt ęða hafr. þa sotti[566] ek eftir oc drap ek dyrin [oc læysti ek[567] savðina. þvi at beði hefi ek banað birni oc leoni. Nv væit ek at þessvm [vfagnaðar oc[568] vansignaða vikingi man[569] fara allt a ęina læið oc avðrvm þeim sem dirfaz at bIlva oc banna lyð lifanda gvðs. þvi at ek tręysti at sa drottinn sem mik læysti fra leons mvnni oc biarnar biti. hann sialfr ma mik enn frelsa af hendi þessa hins hamingiolavsa hæiðingia. Saul mælti. Drottinn sæ með þer. oc far nv i hans travsti. Saul dvbbar nv Dauid með sialfs sins herklæðvm. sætti gyllðan ęirhialm a hIfvð honvm. ferði hann i brynio bęði viða oc siða. oc gyrði hann sino sverði. Siðan provaði David ef hann gęti gengit. oc matti hann æigi. þvi at honvm vorv helldr sið herklæði konvngs. Þa mælti Dauid. Eigi hefi ek vanða[570] til vapn at bera. fyrir þvi ætla ek at þav vinne mer [æigi mikit[571] at sinne. Lagði hann þa af ser vapnin enn[572] toc staf sinn oc skręppo sem hiarðarsvæina háttr var at bvaz. Hann geck at forse ęinvm oc valði þar or .v. hina lættvzto stęina oc kastaði i skręppo sina. Siðan tok hann ser slIngv i hInd. þvi at hann hafði vaniz at fleygia[573] til fvgla stęinvm. þa er hann gætti hiarðar. Rann hann nv sva fram a mot hinvm mikla Goliath Philistęo. Goliath i annan stað sotti fram fra hæiðingiom ok skialdsvæinn hans með honvm.

Enn Dauid skvnðaði sem męst i mot honvm oc rann at fram dalinvm. hann græip þa æinn stęininn or skreppo sinne oc skavt i slIngvna. slIngdi siðan ok slo rætt framan i ennið þæim vanda vikingi Goliath sva snart at þegar festi oc fal stæininn i hans havsi oc hæila.
Nv sem þeir nalgaz hvarr i mot avðrvm. oc hinn vandi vikingr gat at lita Dauid. fyrirlæit hann hann þegar. þvi at þessi vngi maðr var friðr [oc fagr i asiono[574] sem aðr er sagt enn ecki sva storskorinn sem Goliath. Þessi hinn herviligi hæiðingi kallaði þa með ogvrligri rIddo a Dauid sva segiandi. Hvart em ek hvndr ęr þv smasvæinn gengr i mot mer sem þv ætlir at lvrka mik. Sæz hann þa niðr oc tok at bIlva Dauid i sinvm gæzkolavsvm gvðvm. Oc enn sagði hann sva. Kom hingat ef þv þorir. oc man ek skiott gefa hrIfnvm hræ þin oc skogdyrvm. Dauid svaraði. Þv ert kominn i mot mer með alvæpne. enn ek em vist vapnlavss sem þv sagðir. þvi at ecki ær mitt travst vndir herclæðvm. helldr treystvmz ek i nafni drottins allzheriar oc i krapti gvðs Gyðinga lyðs. hveria er þv hefir hæimsliga[575] hæðt i dag. þvi at gvð drottinn minn man þik gefa i mitt valð. skal ek þa afhIfða þinn bannsetta bvk oc brytia i smatt oc gefa a þæima d0gi bIlvaða bvka Philistinorvm hræfvglvm himins oc ǫllvm skogdyrvm iarðar. at Ill veralldar bygðin viti at drottinn gvð er með Jsraels folki. ok allt þetta ręttrvað folk sem her er nv saman komit megi skynia oc skilia at hialp oc fagrlict fvllting varss drottins er æigi vndir herclæðvm. man hann av selia yðr i varar hendr þvi at ver hæyiom hans orrostor. Goliath þotti Dauid helldr[576] stororðr. Ræis hann nv vpp með ręiði mikilli oc ætlaði at Dauid yfir litið dalverpi er varð[577] milli þeirra. Enn Dauid skvnðaði sem męst i mot honvm oc rann at [fram dalinvm. hann[578] græip þa æinn stęininn[579] or skreppo sinne oc skavt i slIngvna. slIngdi siðan ok slo[580] rætt framan i ennið þæim[581] vanda vikingi Goliath sva[582] snart at þegar festi oc fal stæininn i hans havsi oc hæila. Enn hann fell afram[583] við havggit. Nv sigraði Dauid sva sem þer mattvð[584] hæyra með æinvm litlvm steini þenna hinn hræðiliga hæiðingia. oc ræyndar með gvðs miskvnn oc fvlltingi. Sem Goliath var fallinn. en hann hafði ekki vapn i hęndi. þa [rann hann yfir dalinn oc liop[585] vpp a Goliath oc bra þa sialfs hans sverði er hann var gyrðr með oc hio af honvm hIfvð. Þa er Philistęi sa a[586] at davðr var þeirra enn sterkazti kappi ær þeir þottvz mest travst vndir æiga. lIgðv þeir a flotta. enn Gyðingar ǫptv sigróp oc ellto þa fram eptir dalinvm.[587] oc fello Philistęi svmir sarir enn svmir davðir vm alla læið[588] sem þeir flyðv þar sem[589] het Sarym allt til borgar Geth oc Accaron. Enn er Jsraelite hvrfo aptr af flottarextrinvm. rannzakaðv þeir oc rænto herbvðir hæiðingia oc toko at herfangi þat er femætt var. Enn Dauid tok hIfvð Goliath oc hafði með ser i Jęrvsalem. enn vapn þav sem hann hafði att feck hann til varðvæizlo i tialldbvð drottins.


Felags giorð þeirra Dauiðs ok Jonathas

235. Þat var fyrr þa er Dauid gęck af konvngs fvndi oc [ætlaði sem hann gerði at fara[590] i mot Goliath. þa spvrði Savl Abner hIfðingia sins hers oc frenda sem fyrr var nefndr. Hverrar ættar er þessi hinn vngi maðr sagði konvngr. ęr hann læit eftir Dauid. Abner sagði at hann vissi þat æigi. Saul mælti. Þa skallt þv spyria eftir oc segia mer siðan. Nv sem Dauid kom aptr til herbvða Gyðinga oc hann hafði drepið Philistęvm. tok Abner hann oc læiddi inn i landtialldit fyrir konvng. sva at hann hafði i hendi ser hIfvð af[591] Goliath. Saul mælti til hans. Hverrar ættar ęrt þv dręingr. Dauid svaraði. Ek em son þrels þins Jesse af Bethleem. Sem Jonathas konvngs son hæyrði Dauid sva litillatliga tala við favðvr sinn. slika frægð sem hann hafði vvnnid. þa keyktiz[592] hann til sva mikillar astar við Dauid. at hann ælskaði hann æ siðan rætt sem sialfan sik meðan hann lifði. A þeim dęgi tok Saul hann[593] sva fvllkomliga til sin i hinn mesta kęrlæik. sva at hann naði með ęngv moti at fara hæim til favðvr sins i Bethleem. Bvndv þeir Jonathas þa sinn fagrligan felagsskap meðr sva vleysiligv astar sambandi. sem þeir helldo allar stvndir sinar[594] siðan. at hvargi villdi vita annars męin helldr en sialfs sins. Enn þvi at Dauid var æigi sva vel klęddr sem Jonathas villdi [(oc hafði) ęingi vapn.[595] þa syndi hann þegar i þvi sitt litillæti oc þa hina miklv ælskv er hann hafði a Dauid. oc hann læt æigi gera honvm avnnvr clæði. helldr af klæddi hann sik sinvm kyrtli oc steypti yfir Dauid. oc ǫll sin[596] sImiligstv klęði gaf hann honvm[597] iamnvel bellti sitt oc boga sverð oc spiot oc allar herneskior. en þo var Jonathas hinn mesti bogmaðr. Dauid var sva lyðinn oc þionostofvllr Saul konvngi. at hann framði oc fvllgerði alla lvti vel oc vitrliga eptir hans boði. Setti Saul hann þa hIfðingia yfir kappa sina. oc var hann sva tekinn með Gyðingvm at hann var mest virðr[598] allra konvngmanna.[599]


Hin fyrsta reiði Saul við Dauid[600]

236. Þa er Gyðingar hvrfv aptr or þessi herfIr at feingnvm sigri sem nv var sagt. þa gingv[601] vt konvr af[602] hverri borg Gyðinga oc slogv hringlæika með hverskonar[603] savngfærvm oc fagrligvm ravstvm a mot Saul konvngi. Svmar slogv hIrpvr oc gigivr. svmar svngv i pipvr æða með eigenligri ravst. enn æitt var sen[604] i allra þeirra sǫng. þat at Saul hefði vvnnið sigr a þvsvnd manna enn Dauid a .x. þvsvnðvm. Þesso ræiddiz Saul oc mislikaði honvm miog þessi sǫngr. oc sva męlti Saul. Dauid gafv þer til lofs .x. þvsvndir enn mer ęina. hvat skortir hann þa við mik nema konvngdominn æinn. Oc af þessi savk fyllðiz hann vpp sva mikillar Ifvndar oc illzkv við Dauid. at vpp fra þæima[605] dęgi matti hann æigi ręttvm avgvm sia Dauid. helldr mælti hann sva við sialfan sik i hvginvm. Nv skil ek af slikvm[606] lofsIngvm sem þessar konvr flvttv fram oc enn helldr af forsIgn Samveliss. at gvð hefir þæima manni ętlað at taka riki eptir mik en æigi sonvm minvm. en ek skal læita við at fyrirkoma þvi raði. oc þo meðr þeirri list at ęngi skal vita at ek drepa hann sialfviliandi. Annan dag eptir þetta ęste illr andi konvng[607] sem fyrr. [var hann þa[608] hæim kominn i borg sina Gabaath. Dauid tok þegar hIrpo sina oc lęk til hvgbotar[609] konvngi sem hann var vanr oc sat gagnvart[610] honvm. Saul hællt a ęino spioti. sneri hann þa fram oddinvm oc sendi til Dauid oc ætlaði at nista hann i gęgnvm við hallarvegginn.[611] Dauid hnæigði ser vndan. oc kom ęigi a hann. Syndi Saul þat nv með verki sem hann hafði hvgsat hinn fyrra dag. þvi at þegar tok af honvm orarnar [sem fyrr[612] ær Dauid læk hIrpvna. enn hann hafði sva ætlað at forða ser við manndraps sauk. at allir hvgðv[613] at hann hęfði drepið Dauid af orvm oc vitlæysi enn æigi af sinvm vilia. Kom nv sva at Saul tok at ottaz Dauid. þi at hann sa þat oc skyniaði þegar er ęrslin gengv af honvm. at hæilagr andi var fra honvm horfinn. enn gvð drottinn var Dauid samvinnandi i Illvm lvtvm. Ok nv hrærði hann Dauid fra ser oc sętti hann hIfðingia yfir þvsvnd hermanna oc sœmði hann sva i avgsynð[614] allz lyðs. Enn Dauid gerði væl oc vitrliga i Illvm [lvtvm oc[615] sinvm meðferðvm þvi at drottinn var með honvm. enn allt Jsraels folk ælskaði hann þi at hann geck fremstr[616] fyrir þeim i hverri mannravn.[617] Enn sem Saul sa at gvð eflði Dauid i Illvm lvtvm. þi meirr Ifvndaði hann[618] hann oc kostgęfði at fyrirkoma honvm með læynðvm vælvm. oc þi syndi hann honvm optliga mikinn bliðskap fyrir alpyðv avgvm. enn Dauid þionaði honvm með fvllkomnvm goðvilia oc trvlæik.[619]

Þat var æinn tima at Saul talar sva við Dauid. Þess ær ván at þv vilir mer æigi leingi til litils þiona. nv vil ek gipta þer til æiginkonv dottvr mina [ena ęllri[620] er hæitir Merob. enn þv skallt vera mer styrkr kappi oc hæyia bardaga drottins af minni halfv.[621] Hitt bio ræyndar vndir. at hann villdi ętia honvm a hæiðingia herinn. oc hvgsaði at hann skylldi æigi sialfr leggia sinar hendr til at drepa hann helldr með þess háttar slęgð oc vndirhyggio [koma honvm[622] i valld Philistinorvm. Dauid svaraði [Saul a þessa lvnd.[623] Hvarki hefi ek til þess ætt ne sialfs mins meðferði ęða framkvæmð at [geraz magr sva riks konvngs.[624] Nv sem sa time kom er konvngr ætlaði at gipta Dauid dottvr sina Merob. þa villdi Dauid þat æigi. helldr geck hann at æiga þa konv ęr het Adiel[625] oc var kIllvð Malathatha.[626] Enn Mikol en yngri dottir konvngs ælskaði miog Dauid. Enn er þat var sagt fIðvr hennar. varð hann glaðr við oc mælti sva fyrir trvnaðarmonnvm sinvm. Michol dottvr mina skal ek gipta Dauid sialfvm honvm til vfarnaðar.[627] sva at þa se helldr hInd Philistinorvm ifir honvm en aðr. Bavð hann þa svæinvm sinvm at tala þetta fyrir Dauid sva at Saul[628] veri hvergi ner. Þeir fvndv Dauid oc sIgðv sva læyniliga til hans. Sæ hverso vel þv þockaz konvngi oc allir hans menn ælsko þik. fyrir þi viliom ver vera fysandi at þv geriz hans magr oc gangir at æiga dottvr hans Michol er allra mæyia er friðvz. Dauid svaraði. Syniz yðr þat rað [litils vert[629] at vera konvngs magr. ek em ęinn fatækir svæinn oc hefi ek hvarki til avðæfi ne avrlæik at kavpa mvndi[630] mæy sva rikborna. Þeir segia þegar konvngi Ill hans andsvIr. Saul mælti. Talið enn sva til hans. Konvngr er sva avðigr oc rikr at hann þarf ecki peninga at taka i festingarfe[631] dottvr sinnar. nema enn helldr at vvinvm hans se golldinn motgangr. nv bæiðiz hann æigi mæira til mægðar af þer enn þv ferir[632] .c. prepvcia af hæiðingiom Philistinorvm.[633] Þat hæita prepucia er sniðit er framan af gętnaðarlimvm karlmanna. Nv bæiðiz[634] Saul þessa fyrir þi at hann villdi koma Dauid i hendr Philistinorvm sva at þeir dræpi hann. Sem konvngs menn flvttv þetta allt til ęyrna Dauid lęynilega. þocknaðiz[635] honvm vel oc þotti þetta æigi mikit at vinna til mægðar við konvng. Oc fam davgvm siðarr geck Dauid a hendr [hæiðingiom Philistim[636] með sina svęit oc drepr af þeim .cc. manna. sneið hann af þeim prepucia [oc talði þat i sva mavrg hvndrat sem hann[637] hafði bæiðt. þottiz[638] þa tilkominn at mægiaz við konvng. Saul giIrði oc sva at hann gipti honvm dottvr sina Michol. Skilði konvngr[639] nv at drottinn var með Dauid. sva at hann gat honvm æigi fyrirkomit. enn Michol ælskaði miog Dauid. Oc af þesse Illv iafnsaman þrvtnaði ræiði konvngs til fvllz fianzskapar[640] moti magi sinvm. sva at hann hvgsaði a hverri stvndo at raða honvm bana. enn i annan stað ottaðiz hann Dauid mæirr oc mæirr sva sem hann sa at gvð [æflði hann.[641] þi at æ sva[642] sem heiðingiar villdo heria a Gyðinga. þa æyddi Dauid oc stIðvaðe þeirra hernað með mæiri vitro oc visdom[643] enn allir aðrir konvngs hermenn oc hIfðingiar. þi varð viðfrægt hans nafn.[644]


Aaeggian Saul at drepa Dauid[645]

237. Litlo siðarr enn nv var sagt talar Saul við Jonathan son sinn oc aðra sina svæina at þeir skylldi[646] drepa Dauid. Enn fyrir þi at Jonathas konvngs son hafði mikla ast oc ælsko a Dauid. þa gęngr hann þegar til fvndar við hann oc segir sva til hans. Minn kæri felagi. vara þig oc varðvæit. fyrir þi at faðir minn vill fyrir vist drepa þig. Fyrir þa skylld [biðr ek a myrgin snæmma fel þv þig i ęinhverio[647] læyni þar sem þer syniz. en ek man þa ganga inn fyrir favðvr minn oc flytia þitt mal sem mer likar. enn sęgia þer siðan hvers ek verð af viss. Jonathas geck fyrir fæðr sinn vm morgininn oc [segir sva[648] til hans. Goðan dag minn herra. ek em skylldr at veita þer hlyðni oc hæil rað ef ek hęfi til sem hverr[649] son sinvm fæðr. Ger æigi sva mikinn glęp a þinvm þionostvsvæine[650] Dauid sem ætlað var fyrra dag. stillt[651] helldr ræiði þina. þi at hann hefir enn alldri misgert við þig. helldr hefir hann gort marga goða lvti siðan hann kom til þin. hann lagði lif sitt i hætto þa er hann drap grimðarfvllan Goliath risa oc vann vapnlavss maðr meðr gvðs fvlltingi sva mikla hialp oc hæilso Illo Jsraels folki. aflaði þer hans þræcvirki þat mikillar gleði sem van var at. þi at ęingi annarr var sva hravstr dræingr þo at vapnaðr veri ęptir sialfs sins vilia. at aræði beri til at ganga i mot þeim illa vvin. Fyrir hvat villt þv nv[652] sva sarliga glępaz a saklavso bloði at drepa Dauid. þi at ęptir alþyðv vitni oc vitorði er hann hlvtlavs[653] lastanna. Saul sæfaðiz at sinne af fIgrvm fortIlvm sonar sins oc sor við gvð at æigi skylldi drepa Dauid. Jonathas kallaði þa Dauid a æinmæli oc sagði honvm allt tal þeirra feðga. læiðdi hann[654] inn fyrir favðvr sinn. oc þionaði Dauid konvngi enn meðr Illvm goðvilia sem fyrr.


Slægð Michol við feðr sinn

Hann byr sig hvatliga. oc hon lætr hann siga i festi ofan fyrir mvrinn i g0gnvm glvgg æinn. flyði hann þa oc hialpaðiz sva at sinni.
238. J þann tima samnaz enn saman hæiðingiar oc ætla at heria a [riki Gyðinga.[655] Saul sendi Dauid með sina svæit i mot þeim. Þeir æiga bardaga oc for sem fyrr at Dauid gefr þeim mikil slag oc fær sigr. falla Philistęi. enn svmir flyia. Nv sem hann kęmr aptr með sigri or þesse herfIr. þa ærir[656] ohræinn andi Saul sem męst. hann sat i herbergi sino oc hafði spiot i hendi. enn Dauid innkominn settiz niðr oc toc at læika hIrpv sina. Saul skavt at honvm spiotinv oc stefndi a hann miðian oc ætlaði[657] enn sem fyrr at nista hann við vegginn. enn Dauid flyði oc gat holpit ser oc hallaðiz vndan. varð hann litt sarr. enn spiotið stoð fast i vegginvm. Flyði þa Dauid oc gat holpið ser þa nott hæima i herbergi sino. Saul sendir nv hirðmenn sina til hvsa Dauid at gæyma til at hann seti[658] æigi a brott vm nottina. oc bavð at hann skylldi drepa þegar er dagaði. Enn er Michol hvsfrv hans varð þessa vavr[659] gengr hon skiott til fvndar við hann oc segir sva. Ef þv forðar þer æigi i nott. þa mant þv dæyia a morgin. Hann byr sig hvatliga. oc hon lætr hann siga i festi ofan fyrir mvrinn i g0gnvm glvgg æinn. flyði hann þa oc hialpaðiz[660] sva at sinni. Michol tok mannlikan æitt oc sętti i sæng Davið.[661] oc gerði hIfvð a þvi af loðno gæitskinni sem þat veri mannz har. siðan hvlði hon þat klæðvm. sva at þa synðiz sem maðr lægi i sænginne. Nv sem konvngs menn komv inn þeir sem hann hafði til sett at handtaka Dauid. var þeim sagt at hann veri sivkr. Enn er þeir komv aftr oc sIgðv þat konvngi. sendir hann þegar aðra menn sva segiandi. Þer skoloð tera mer Dauid hverso sivkr sem hann ęr. þa i sæng ef hann ma æigi sitia vpp. þi at rætt i stað skal hann drepa sem hann kęmr til min. Þessir[662] sendimenn forv til herbergiss Dauid. Sva sem þeir komv allt at sænginni finna þeir þar [liknæski oc loðit gæitskinn vm hIfvðit. Saul kallar þa til sin dottvr sina Michol[663] oc męlti. Fyrir hvi spottaðir þv mik sva hæðiliga[664] at þv lęzt brottv[665] setia minn hinn mesta vvin. Hon svaraði. Faðir minn. ek matti[666] ęigi raða. þvi at hann hæitaðiz[667] at drepa mik nema ek læynda brotfavr hans.


Dauid kom til Samuel i Ramatha

239. David for þar til er hann fann Samuel i Ramatha. oc sagði honvm allt hið sanna til hvat Saul gerði við hann. forv þeir Samuel þa baðir samt [oc settvz i þeim stað[668] er Nathiath[669] het. Þetta frettir Saul oc sendir þęgar gesti sina at gripa hann þaðan oc færa hann ser. Nv sem þeir koma þar oc sa[670] spamanna flockinn framflytianda[671] sinn visdom. oc Samuel[672] er þo var fręmstr ok fyrstr þeirra allra. þa kom andi drottins ifir sendimenn konvngs. sva at þeir sialfir toko at spa meðr hinvm sem fyrir vorv. Ok sem[673] þetta var sagt Saul. þa sendir hann aðra menn. oc spa þeir þegar er þeir koma þar. Hann sendi hina þriðiv. oc ferr allt samt at þeir styðia spadom oc gvðs lof meðr hinvm. enn handtaka ecki Dauid. Saul fylltiz[674] nv mikillar ræiði oc ferr sialfr i Ramatha. Ok sem hann kom i Nathiath.[675] þa græiddiz gvðs andi ifir hann oc tek hann at spa sem aðrir. hann kastaði oc sialfr af ser Illvm sinvm klæðvm [oc hlioðaði[676] sva nocktr sin spadoms fræði allan þann dag oc vm nottina eftir. Þaðan af hófz sa orðzqviðr. hvart er Saul með spamonnvm.[677]


Raað fostbręðra Dauid ok Jonatas[678]

240. Nv sem Saul kom i Nathiath.[679] þa flyði Dauid þaðan oc for þar til er hann fann[680] felaga sinn Jonathan i Gabaa. oc sagði sva til hans. Eigi væit ek minn kæri hvert[681] ranglęti[682] ęða sva mikil min sękð er i avgliti favðvr þins. er hann vill iafnan sitia vm lif mitt. Jonathas svaraði. Eigi man sva illa vera at faðir minn vili enn drepa þik. þvi at ęngi rað væit ek hann þav meðr hǫndvm hafa er[683] hann segi mer æigi. hvarki stor ne sma. ok þvi ma þetta meðr Ingv moti vera. David ser vm at þetta var satt. Enn faðir þinn er nv viss vorðinn at ek hefi fengið miskvnn i avgliti þino. oc þi vill hann æigi at þv vitir þessa raðagiorð at hann væit at þv mant styggiaz við. þat vęit lifandi gvð at æigi skal ek livga a favðvr þinn. enn iafnnsatt er [þat lifi þino[684] at skiott man davði okr skilia ef hann ma raða. Þa mælti Jonathas. Þat skaltv vita at ek man læita at fvllgera hveria lvti sem þv vill mer til segia með alvorv. David mælti. A morgin sęm þv væitz hæfiaz hatiðligir kalende[685] dagar. en ek em þa iafnan vanr at sitia at konvngs borði; nv gef mer orlof at felaz vti a akri þessa .iii. daga. Enn ef faðir þinn lætr læita min. þa segðv honvm at frendr minir æiga mikið hatiðarhalld. oc fyrir þi bæiði ek læyfiss at fara hæim i Bethleem oc hallda þar hatið með frendvm minvm. Nv ef hann segir at þat se vel. þa væit ek at mer man vera friðt. enn ef hann roðnar oc ræiðiz við. þa mantv vita at hann fylliz vpp illzko mot mer oc vill mik hafa at davðamanni. GiIr þv nv miskvnn við mik þrel þinn. þo at ek hafi æigi verðlæika til at tęlia við þik. vtan þat er þv letz þer soma at binda felagskap við mik at gvðs vitni. Enn ef þv finnr með mer ranglæti ęða liotligar lymskvr. þa drep þv mik oc lat mik ekki koma i avgsyn favðvr[686] þinvm. Jonathas svaraði. Verði þat æigi at ek drepa þik. oc alldri skal mik þa skǫmm henda. [687]ef ek finn at illzka favðvr mins ǫflgaz i gegn þer [at ek geri þer þat ęigi[688] kvnnict. Dauið męlti. Hverr man mer segia þo at faðir þinn svari mer harðliga vm mitt efni. Jonathas mælti. Ek skal gera gott rað fyrir. Gangvm nv vt a akrinn baðir samt. Nv sem þeir komv a akrinn mælti Jonathas. Heyri þetta gvð Gyðinga lyðs. Ef ek gęt fvnnit alvorv favðvr mins [i morni[689] ęða [hinn daginn[690] nęsta ęptir. oc se nockoð gott i lyndi hans eptir við þik Dauid. oc senda ek æigi þegar til þin at gera þer kvnnict. þa gialldi gvð mer [enn harðara[691] enn ek hefi til vnnið. Enn ef staðfestiz með favðvr minvm falslig flærð. þa skal ek sialfr vęndiliga þik visan gera sanninda[692] þar af oc gefa þer gott[693] orlof at fara i friði i brotto. Sæ gvð með þer sem hann var með feðr minvm. þi at ek væit ef ek helldr[694] lifi oc verði valld þitt mæira en nv. at þv lætr mik æigi missa miskvnnar drottins. enn ef ek dey þa væitir þv hialp hyski minv at eylivo þi ær eptir lifir. Ok þa er gvð drottinn hefir eytt oc af mat[695] iorðvnni alla þina vvini enn læyst þik oc læiðt or vtlegð oc vnðan valldi annarligra þioða. þa man birtaz at Jonathas hefir samit satmal oc halldit dygð við Dauid. Ok enn sor Jonathas við allzvalldanda[696] gvð. at hann ælskaði David rætt sem sialfs sins anda. Ok enn męlti hann við Dauid. Nv skalt þv fara oc læynaz i dag oc a morgin. enn hinn .iii. dag skaltv sitia vndir stęini þessvm[697] er her stendr fram a placið[698] er [het Ezel.[699] en ek man ganga vt af borginne at skæmta mer. þa man ek skiota .iii. ǫrvm oc[700] fram at stęininvm sem til hæfiz. siðan man ek senda svein minn at sækia avrvarnar. Nv ef ek segi sva svęininvm. sæ þar ero skæytin rætt hia þer tak þv þav. þa kom þv til min oc ottaz ecki. þi at þa er þer friðt[701] oc ecki illt skal þer gert. gvð væit at æigi skal ek svikia þik helldr en sialfan mik. enn ef ek tala sva. þar æro avrvarnar fram [fra þer.[702] þa skaltv fara oc forða þer sem gvð vill. Drottinn styrki eckarn felagskap at ęylifo þann sem við hofvm saman talað[703] með ockr.

Nv fal Dauid sik a akrinvm. enn Jonathas geck hæim til hallar favðvr sins. Koma nv at hendi hatiðar dagar. Gengr Saul konvngr nv til borðz oc sęttiz[704] i sæti sitt at vanda. sat Abnęr frendi hans a aðra hInd honvm. enn Jonathas stoð vpp[705] oc þionaði. Var þa avðt sem vita matti sæti Dauids. talaði konvngr ecki þar til a þeim dęgi. þi at honvm þotti þat vera mega. at Dauid hęfði nIckvrr sa lvtr at borizt at hann þyrfti at þeirra sið hræinsan fyrir at taka oc mætti hann fyrir þi æigi ganga i hatiðarhalld. Ok annan dag ęptir var enn avðt rvm Dauid. Þa mælti Saul við Jonathan son sinn. Fyrir hvat kemr son Jsay æigi til borðz með oss. æigi i dag oc æigi i gęr. Jonathas svaraði. Hann bað mik allkostgefliga at fara sem skiotaz i Bethleem at vitia frenda sinna. þvi at hann sagði æinn af bræðrvm sinvm hafa boðit ser til hatiðarhalldz. nv[706] fyrir þessa skylld kom hann æigi til borðz. Saul fylldiz þegar reiði[707] i mot Jonathan sęm hann hæyrði þetta. oc mælti hIrðvm orðvm til hans. Þv vanðr[708] pvtoson sagði hann. ætlar þv æigi at ęk vita at þv ælskar son Jsay sialfvm þer til svivirðingar oc til skammsamligrar[709] hnæykingar þinni lytafvllri møðr. Skilr þv æigi skynlavss snapr. at meðan son Ysai lifir mant þv alldri fa fręlsi ne þitt riki staðfestaz. oc fyrir þvi sęndt[710] þv þegar i stað oc lat læiða hann[711] fyrir mik. þvi at hann er hinn daligsti davða son.[712] Jonathas svaraði. Hvat hefir Dauid þess gIrt at hann se davða fyrir verðr. Saul græip þa spiot er stoð hia honvm oc villdi sla hann með. Jonathas sa nv at fIðr hans var alogat[713] at drepa Dauid. Geck hann þa i brott fra borðino ræiðr oc i hIrðvm hvg. sva at hann snæddi ecki a þeim degi. þi at miog hrygðizt hiarta hans sakir þeirrar vlbvðar[714] er faðir hans hafði a Dauid. Ok þegar er lysir[715] vm morgvninn. geck hann vt a akrinn sem þeir Dauid hIfðv mællt.[716] oc æinn smasvæinn með honvm. Hann męlti til svæinsins. Far oc fær mer Irvar er ek flæygi. Nv sem svæinninn rann fram a akrinn oc tok saman Irvarnar oc ferði sinvm herra. oc visse [með Ingv moti[717] til hvers kom. Jonathas sendi aðra fram ifir hann oc kallaði hatt. Sæ þar er skæytið fram fra þer. skvnnda þv sem mest oc næm æigi stað. Svæinninn tok enn saman Irvarnar oc ferði sinvm herra. [Vissi þetta rað ęngi vtan[718] þeir .ii. Jonathas oc Dauid.[719] Jonathas fer nv svæininvm vapn sin oc bað hann bera i borgina. Enn þegar sem hann var brotto. ræis Dauid vpp vndan stæininvm oc fell fram allr[720] þrim sinnvm ok baðz fyrir. Enn er þeir Jonathas fvndvz. [þa felldi hvartvęggi[721] tar. Þa mælti Jonathas. Far þv i nafni drottins oc forða þer. oc halldi hvarr ockarr við annan hæverskliga alla lvti sem við hIfvm svarið. se drottinn meðal ockar oc ockars afkvæmiss at æylifo. Siðan stoð Dauid vpp oc for brotto læið sina. ęnn Jonathas snęri aptr i borgina með hryggvm hvg.


Fra Abimelech kennimanni

241. Dauið for nv oc fram kom i þa borg er het Nobe til fvnndar við Abimelech byskup. hann var Aarons ættar oc kominn fra Hęly af Sylo. Abimelech bra nIckvð i brvn er Dauid var þar kominn oc mælti til hans. Fyrir hvi fęrr þv æinn saman sva at ęngi maðr ær með þer. Hann svaraði. Konvngr hefir sęnt mik at sinvm læynðvm[722] ęyrenðvm. oc þvi hefi ek visat fra mer Illvm svæinvm i ymsa staði. at ęngi maðr skylldi vita með hvershattar boðskap ek fer.[723] Nv ef þv hefir nockvrar vistir. þa fa mer. Kęnnimaðrinn svaraði. Eigi hefi ek [nockvra vist[724] vtan[725] hæilagt fornarbravð drottins. þat ma ek gęfa þer ef svæinar þinir ero hræinir[726] ęinkannliga af kvænna samvisto. Dauid svaraði. Mattv þat fyrir þvi vel gęra at ver hIfvm halldit varvm hiortvm hræinvm siðan ver forvm hæiman. Siþan gaf Abimelech honvm[727] hæilagt fornarbravð. Einn af konvngs monnvm var þar við staddr oc sa þessa alla lvti. þessi maðr er nefndr Dohec[728] kyniaðr af þvi riki er het Jdumea. hann var æinn [hinn mattkasti af[729] hirðsvæinvm Saul. Enn męlti Dauid við Abimelech byskup. Fa þv mer ef þv hefir at varðvæita vapn nockvð. spiot ęða sverð. þvi at sva braðvm[730] bar at vm hæimanferð mina at ek gaða æigi at taka vapn min. Hann svaraði. Vapn hefi ek æigi til[731] nema þv vilir hafa sverð þat er þv tokt af Goliath risa. oc hefir her hirðt verið siðan hia hino helga clæði ephoth. Dauid svaraði. Þetta sverð vil ek giarna af þer þiggia. þvi at ecki man annað iafngott[732] finnaz a Illo Gyðinga landi.


Dauid fann fręndlið sitt

242. Þenna sama dag for Dauid af Nobe oc forðaðiz sem mest asiono Sauls.[733] Kom hann þa fram i þi riki er hęt Geth. þar reð fyrir sa konvngr hæiðinn er het Achis. Sem Dauid kom til hirðar hans. męlto sva þionostomenn konvngs. Hvat er vm. er æigi her kominn konvngr iarðrikiss Dauid. þann[734] er kvinna[735] flockar lofvðv fyrrmęirr i sinvm sIngvm[736] segiandi. Saul drap þvsvnd manna enn Dauid .x. þvsvndir. Dauid hvgfęstir þetta tal[737] oc trvir illa Achis konvngi. Ottaz hann nv miog er hann var kendr af konvngs monnvm. tekr nv þat rað at hann bræytir sem mest ma hann sinni asiono oc torkennir sik. sva at hann kastar molldo i avgv ser oc andlit enn þęnr vpp[738] hvarmana oc glikir[739] sik gImlom karli. [hann hostar miog oc hrækir i skegg ser. hyrr[740] hann hvrðir oc hvetvitna[741] þat er fyrir honvm verðr oc lætr ner sem vitstoli. Nv sem Achis konvngr sa hann. mælti hann sva til manna sinna. Hvart hafi þer tynt vitino. er þær sIgðvt þenna enn gamalæra gløp vera Dauid af Bethleem. til hvers læiddv þær þetta fol fyrir mik. ęða skortir oss aðr skynlavsa skiptinga. þo at þessi vfarnaðr[742] æriz æigi inni her fyrir avgvm mer. hæilir sva skyndit[743] til oc rekið vt vvin þenna. sva at hann komi æigi siðan i min herbergi. Dauid for nv þaðan hvlðv hIfði til hęllis þess ęr het Odolla. Nv sem brǫðr hans oc aðrir ættmonn fretto hvar hann var. savmnvðvz þeir saman oc forv til fvnndar við hann. sva oc allir frendr hans þeir sem þravngðir vorv skIttvm ęða skyllðvm ęða nockvrv moti avmstaddir hryggir oc hvgsivkir þa komv til hans oc gerðiz hann þeirra hIfðingi. vorv þa með honvm .cccc. hravstra dręingia. Dauid for nv[744] i Masphath. þat er i riki Moab til konvngs þess er þar ręð fyrir oc gerði sætt við hann. siðan męlti hann [til konvngs.[745] Herra. biðiandi[746] vil ek vera at faðir minn oc moðir se her með yðr þar til er ek[747] væit hvat gvð vill gera við[748] mik. Konvngr iatti þi. Ysai var þa fyrir skImmo[749] kominn til Dauids með allt sitt hyski. þi at Saul læt honvm ecki friðt[750] i Bethleem. oc ęngi nafrendi Dauids matti frælsi[751] hafa i hans riki. Dauid setz nv með sina menn i æitt virki. enn faðir hans oc moðir vorv með konvngi meþan hann sat þar. Þa var æinn spamaðr með Dauid er het Gath. hann gengr nv fyrir Dauid oc segir sva. Herra hirðit ecki at sitia i virki þesso sem vikingar. farið helldr hæim i riki Jvda. Dauid for þegar með sina svæit. þar til er hann kom i skog þann er het Aręth. var þa þegar sagt Saul hvar Dauid var með sina menn.


Er Saul konungr let drepa halfan .ixda. tug kennimanna

243. Nv var Saul i Gabaa. hann hafði sva mikinn fiandskap a Dauid magi sinvm at hann matti æigi nefna hann rętto nafni. Þat var æinn dag at konvngr sat vtan borgar a æinne hæð skogar oc hęllt a kesio. hIfðingiar hans oc hirðmenn stoðv i hring hia honvm. Saul talar sva til þeirra. Hæyri þer frendr minir er komnir ęroð af ætt Emini.[752] hvat ætli þer at son Ysai man gefa yðr akra oc vingarða oc gera yðr alla rika valldzmenn oc hIfðingia ef þer hafið raðagiorð með honvm oc eroð hans æiðsvarar. þat [fyrst oc mest[753] er son minn hefir sik bvndit i felagsskap við hann. Nv er sa engi af yðr er slict harmi fyrir mina hInd æða mer segi til slikrar vhæfv at son minn eflir þræl minn til motgangs við mik. þann er æ sitr vm at svikia mik. Mali hans svaraði Doech af Jdvmoa. Þat kann ek at segia þer at ek var i Nobe i tialldbvð drottins. oc þar kom son Ysai. oc Abimelech byskup geck til frettar við drottin fyrir hans hInd. oc hann gaf honvm vistir oc sva sverð þat er att hafði Goliath risi. Sem Saul hæyrir þetta. sendir hann þegar eftir Abimelech byskupi oc Illvm konnimonnvm sem vorv i Nobe. Ok er þeir komv til konvngs mælti hann við Abimelech. Fyrir hveria skylld bindr þv svikræði i mot mer við son Ysai. sva at þv gaft honvm vistir oc sva sverð þat er Goliath[754] hafði att oc raðgaðiz við drottin fyrir hans hInd hverso hann skylldi risa g0gn mer. þvi at enn i dag sitr hann vm at svikia mik. Byskup svarar. Minn herra segir hann. ek gengr við þvi at ek gaf Dauid vist oc vapn þat æina sem ek hafði til oc þo fyrir þa skylld at hann sagðiz fara ęyrenda yðvarra. enn ætlið æigi at ek hafi nockvra raðagiIrð með honvm yðr i mot. Enn fyrir hvat[755] myndi ek æigi vel taka við þvilikvm manni. þar sem hann sagði mer at hann færi með yðrvm boðskap. þi at ęingi finnz dyggri dræingr i allri þinne hirð oc þer truligarr þionandi með Illvm goðvilia en Dauid magr þinn. Þa mælti Saul með akafri ræiði. Þess sver ek sagði hann. at i dag skalt þv dæyia ok allt þitt kyn. oc þvi næst bavð hann sinvm svæinvm at drępa kennimenn drottins. þvi at þeir allir ero hallir vndir Dauid sva at þeir visso at hann flyði fra mer oc villdo æigi segia mer. Enn konvngs þionar villdo vist[756] æigi rætta sinar hęnndr til at gera mæin kennimonnvm drottins. Þa bað konvngr[757] Doech at hann drepi þa. enn sa svikari enn vandi sem[758] þa hafði rægt Doech dvalði ecki oc drap með sinni hęndi a sama dęgi halfan nivnda tog þeirra manna er allir voro pryddir kennimannligri tign. Siðan for Doech eptir konvngs boðskap i borgina Nobe. er kennemenn hIfðv att. oc slo með sverði sva konvr sem karla. vngmenni oc briostbIrn. navt oc savði oc allt þat er kvikt var vtan æinn son Abimelech byskups er het Abiathar. flyði hann til fvndar við Dauid oc sagði honvm at Saul hafði drepið[759] kennemenn drottins. Dauid felldi tar sem hann hæyrði þessi tiðendi oc svaraði með miklvm harmi hvgar. Lifandi [gvðs son[760] fyrirlati mer mina sækð með sinne miskvnn. þat ær mer hræðilict at ek se ofmiok lvttakari þessa illa verks. þvi at giorla vissi[761] ek at Doech af Jdvmea var þann dag i Nobe er ek kom til føðr þins. matti[762] ek þat oc vita at vtan ef mvndi[763] hann segia Saul hvat þar giorðiz. oc fyrir þvi er sem ek se davðasavk fǫðr þins oc allra þeirra er þar vorv drepnir. Nv ver þv með mer. oc ef gvð vill at ek lifi[764] þa þarftv æigi at ottaz. þvi at æitt skal yfir ganga okr baða. oc ef nockorr maðr vil mer mæin gera ęða þer þa skal eingi þin vęrr gæyma en min.


Drottinn vitraðiz Dauið[765]

244. Nv koma þav tiðendi til eyrna Dauid. at Philistęi veri komnir með mikinn her i þann stað er Cehilam het. bIrðvz þar a Gyðinga[766] hIfðv hæiðingiar[767] lið miklo mæira. rvplvðv þeir oc ræntv hvivitna allt vmhverfiss[768] borgina. Dauid bað gvð syna ser hvart hann skylldi fara at striða við þessa hæiðingia. Drottinn bað hann vist fara oc frelsa borgina Cehilam enn drepa Philistęos. Þa mælto menn Dauids við hann. Hvat manvm ver fair menn fara i Cehilam moti sva miklvm her hæiðingia. þar sem ver erom her heima i Gyðinga landi með vgg oc otta oc fIrvm miog hvlðv hIfði. Dauid bað enn til gvðs. Drottinn mælti til hans. Ris vpp þv oc far i Cehilam. þvi at ek man sęlia Philisteos i þinar hęndr oc valld. Dauid for þa með sina svæit oc ręð þegar til bardaga við hæiðingia. feck hann i fyrsto nað ræiðskiotvm þeirra. hann drap hæiðingia oc væitti þeim mikit slag enn frelsaði[769] borgarmenn.


Abiathar giorr kennimaðr

245. Dauid hof nv Abiathar son Abimelech til kennimannz eptir fǫðr sinn. hann hafði haft með ser hið hęlgazta clæði ephoth. þa er hann flyði er faðir hans var drepinn. Þętta clæði hIfðv þeir til þess at verða visir [af gvði[770] þeirra lvta er þa forvitnaði. þi at drottinn sagði þeim þar yfir þat sem þeim varðaði. Nv kom þetta fyrir Saul konvng at Dauid var[771] i Cehilam með sina menn. Varð Saul við þat gæysi glaðr. þottiz[772] þa hafa hans rað allt i hendi. oc sva mælti hann. Þat varð vm siðir at gvð gaf hann i mitt valld. er hann hefir nv gengit sialfr inn i þa borg er hann er drivgvm[773] hirðr oc læstr sem savðr i kvi. Byðr Saul þa Illvm sinvm her at bvaz til bardaga. fara siðan oc sitia vm Dauid oc hans svæitvnga. Sem Dauid fer af nockvrn kvitt at Saul myndi enn bva honvm læyniliga vmsat. þa bað hann Abiathar kennimann færa ser hið helga clæði ephoth. Hann giorði sva. þa mælti Dauid. Hæyrðv herra gvð Gyðinga. þat flygr nv i æyro mer þreli þinvm at Saul ætli her at koma oc briota niðr borg þessa alla fyrir minar sakir. Nv ef hans er hingat van æða borgarmenn þessir se mer vtrvir oc vili mik sælia i hans hendr. þa bið ek drottinn minn at þv segir mer þræll þinvm. Drottinn mælti. Hann kęmr her skiott. ok ecki skaltv trva borgarmonnvm. Dauid bra við skiott oc for með sinn flock brotto af Cehilam. [hann hafði þa með ser .dc. manna. gengo þeir nv hingat oc þingat. þvi at þeir visso æigi giIrla[774] hvert þeir skylldo af snva. Saul kom til borgar Cehilam.[775] oc hafði niosn af at Dauid var brotto. Sneri hann þa aptr með sina menn. enn Dauid for a æyðimIrk þar sem vorv vrvgg[776] læyni ef þyrfti. oc dvalðiz þar i æyðifialli[777] er Zvph het. Saul læitaði hans hvern dag með sinn her. enn gvð vill ęigi læiða hann i hans valld. Nv sem Dauid ser at Saul sitr vm lif hans. hefz[778] hann við a eyðimIrk Zvph oc læyniz þar i skogi. Jonathas konvngs son for þa æinn samt fra hirð favðvr sins a þann sama skog at læita Dauid. oc fann hann. Varþ með þeim hinn mesti fagnafvndr. Jonathas styrkði með fagrligvm[779] fortIlvm hvg oc hiarta Dauid. oc sva mælti hann. Æigi skaltv ottaz minn kæri felagi. þvi at æigi man hæiptarhInd favðvr mins fyrirkoma þer. nema en helldr manttv avðlaz riki ifir Gyðingvm. oc mant þv þa væita mer sǫmð oc minv hyski [780]goða virðing. oc allt þetta væit faðir minn. oc þi ofsækir hann þik. at hann vill þi fyrirkoma at þv verðir konvngr ifir Jsrael. enn lifandi gvð gæti þin oc hIllðvm [ockarn fagran[781] felagsskap at hans vitni. Siðan for Jonathas hæim i Gabaath oc villdi æigi fylgia her[782] favðvr sins læingr at sinne. Enn Dauid dvalðiz[783] eptir a skoginvm. Þeir menn sem þar bygðv næstir við fiall þat er aðr var næfnt oc kallaðir Ziphei[784] þæssir menn fara nv til fvndar við Saul oc segia sva til hans. Þat hyggivm ver hęrra at Dauid læyniz þar með oss i sva vrvggvm læynvm sem þar skortir æigi þav fylskni[785] at varla megv[786] finnaz. nv far þv ofan sem hvgr þinn girniz. en þat skal vart at koma honvm a þitt valld. Saul mælti. Blezaðir verði[787] þer af drottni. þvi at þer harmið mina vansǫmð. farit nv fagnaðarsælir oc læitið vęndiliga hvar hann læyniz ęða hverr honvm hefir þangat visað. þvi at sa man hafa vitað at ek vil sitia vm hann. Actið þer oc innelęga Ill læyni þav er hann ma felaz i. oc komið sva til min avðrv sinne at þer hafið vrvgga visso af hvar hann er. at ek megi þa finna hann iamfnvel þo at hann læyniz i hællvm ęða holvm iarðar. Ziphei[788] fara nv sem Saul hafði boðit þeim at niosna vm Dauid. enn hann var þa með[789] sina svæit a þeirri æyðimork er het Maon[790] a slættvm nIckorvm. Saul ferr nv með sinn her a þann sama skog at læita hans. Ok sem Dauid fer niosn af. læitar hann vndan a æitt berg. þat var vigi gott. Saul verðr þess varr oc sækir eptir honvm sva at æigi var længra a milli þeirra enn æitt litið fiall. tok Dauid þa ner at Irvænta at hann myndi længr forðaz mæga asionv Saul. þvi at þa tok Saul með sinvm[791] her at kringia sem korona veri Illvm megin[792] vm Dauid oc hans felaga. oc var þa viðrlægt at hann myndi gæta fængit[793] hann.


Fra sigri Saul konungs ok vsigri heiðingia[794]

246. A þeirri stvndv kom æinn lavpandi svæinn með miklvm skvnda fyrir[795] Saul konvng[796] sva segiandi. Minn herra skvndit sem mest moti Philistęis. er með harþla miklvm her ero komnir i yðvart riki oc æyða hvivętna með [eggio oc ælldi.[797] Sem Saul komv þessi tiðendi for hann þegar með allan sinn her mote hæiðingiom oc skilði þar at sinne með þeim Dauid. fyrir þvi kIllvðv þeir þat skilnaðarberg sem Dauid var þa a staddr. Litlo siðarr for Dauid oc læitaðiz vm þa staði er vrvggastir veri til hæliss. hann dvalðiz þar sem hæitir Engaddi. Saul með sinn her barðiz við Philisteos. þegar þeir fvndvz flyðv Philistęi. en Saul feck sigr oc ęllti þa or sino riki.


Miskunn Dauid við Saul konung[798]

Sæ nv til at ek hefi her vitnisbvrð i hęndi mer at drottinn selldi þik i minar hendr þa ær þv geckt inn ęinn fra þinvm monnvm i þenna hætti. þi at kost atti ek at drepa þik þa er ek snæið þetta blað af þino ifirklæði.
247. Sem Saul kom aptr af[799]þeirri fǫr. var honvm sagt at Dauid var a æyðimIrk Engaddi. Hann valði þa af sinvm her [.iii. þvsvndir[800] ęinvalaliðs oc for nv af nyio at læita Dauids[801] oc hans manna. ok atti[802] sva ærfiða færð vm bravtt biorg oc vm hamra oc glivfr. at varla matti nockvt kvikęndi fram komaz vtan þav fravasto[803] dyr sem þar liggia i mIrkvm er ibices[804] hæita. Nv sem þeir koma fram yfir klifin. verþr fyrir þæim ęinn mikill hęllir. Saul snyr ęinn samt fra liði sino inni hellinn at navðsynivm sinvm. Sem Dauid með sina menn læyndiz i þessvm sama hęlli oc sa Saul innkominn. þa mælto felagar Dauids til hans. Nv hęfir gvð þat hęfnt[805] við þik sem hann hefir þer hæitið oc sent i hendr þer vvin þinn. kom nv at nyta þer þessa væiði. Dauid ræis vpp oc bra sverði sino oc geck framm i hællinn lioðliga at konvngi. oc snæið skavtið af skickivnni er hann hafði yfir ser. sva at hann varð eigi varr við. Dauid slo þa með iðran hiarta sitt oc hępti hvginn er hann hafði giort lyti a yfirclæði konvngs. snere þa innar i hęllinn til sinna felaga. Þeir męlto til hans. Ef þv vill æigi lęggia hendr a Saul. þa lat oss drepa hann. Dauid svarar. Jofn er sǫk min fyrir gvði [at ek geri[806] þat[807] ęða [sendi ek[808] aðra til. Gvð geymi min. at [ek verði æigi[809] sva diarfr at ek [leggi minar[810] hęndr a minn herra. Gvð firri þeim glæp alla mina menn. þvi at hann er kristr drottins. hann er min yfirmaðr. oc hefi ek honvm lęngi þionað. æigi er oc sem ek eiga a honvm favðvr at hęfna æða [brǫðr ęða aðra nafrendr.[811] oc æigi er sem hann hafi vvnnið vndan minvm frendvm með nIckvrvm svikvm ęða avðrv[812] afli þetta sæti sem nv hefir hann. nema gvð kavs hann til oc helgaði hann ser til þionostvmannz oc skryddi hann meðr sialfs sins nafni. oc er þat rættlict at sa taki hann fra [með sinvm vilia[813] sem hann kavs til. enn æigi ek meðr agiarnligri girnd. Ok þess sver ek i dag. at gvð skal kalla hann. annaðhvart at hann skal falla i bardaga fyrir vvinvm sinvm [ęða ella kræfr[814] gvð hann andar sinnar. enn lifa skal hann mega marga daga fyrir minna handa sakir.

Sem Saul var kominn til manna sinna oc hęllt fram a fyrirætlaðan veg. þa geck Dauid vt af hellinvm oc rann a hæð ęina[815] oc kallaði ęptir konvngi sva segiandi. Hæyr minn herra konvngr. Saul lęit aptr er hann hæyrði kallið. oc þegar fell Dauid allr til iarðar [oc tignaði hann[816] sva segiandi. Eigi skylldo þer minn herra trva rogi þeirra manna er þęr sęgia at ek vili[817] sitia vm lif þitt. Sæ nv til at ek hefi her vitnisbvrð i hęndi mer at drottinn selldi þik i minar hendr þa ær þv geckt inn ęinn fra þinvm monnvm i þenna hætti. þi at kost atti[818] ek at drepa þik þa er ek snæið þetta blað af þino ifirklæði. Nv mantv[819] hvgsa at æigi er illt męð mer. oc æigi giIrði[820] ek við þik ranglæti ne sviksamliga synð. en þv sitr vm lif mitt oc vill hafa mik at davðamanni. Þat er forn orðzkviðr. at af vmilldvm monnvm[821] komi miskvnnarlæysi. hęfni drottinn min a þér sem honvm likar. enn ek skal æigi minar hęndr til þess hafa at ek leggia[822] a þik. Nv man birtaz þat er fyrir spaði æinn [spakr maðr[823] fyrir skommv sva sęgiandi. Hvern ofsækir þv konvngr Jsrael. hvernn ofsækir þv nema racka davðan ęða einn kleggia. þi at ek virði mik litlo męira i þino avgliti en þessi kvikendi. Nv profi mik drottinn oc dImi mina savk oc frelsi mik af þinni hendi. Saul linaðiz[824] oc myktðiz miog fyrst i stað fyrir orð Dauid. þvi at hann fann at hann sagði satt. oc mælti með tarvm til hans. Senniliga ma þat sia at þv ęrt ręttlatari en ek. þvi at þv hefir gert mer goða lvti en ek Imbvnað illo. i dag syndir þv þinn goðlæik. hverso drottinn gaf mik i þitt valld. enn þv villdir æigi drepa mik. fagætt er slict er[825] maðr finnr vvin sinn at hann gefr[826] vpp a goðan veg oc geri honvm ecki mæin. ef hann a [þo allz kost[827] við hann. Nv gialldi gvð þer makliga verðskvlld[828] fyrir þa miskvnn er þv syndir mer i dag. oc nv væit ek ið visazta at þv mant avðlaz riki oc hafa valld yfir Illo Jsraels folki. Nv væittv mer svardaga fyrir gvði at þv skalt æigi æyða mino afkvæmi eftir minn dag oc æigi mitt nafn ma af hvsi favðvr mins. en ek hæit þęr i mot at ek skal þik alldri siðan hata ne ofsækia. Dauid dvalði ecki at sveria þat er hann bæiddi. For þa Saul heim i Gabaath. en Dauid dvalðiz enn með sina svæit a fiIllvm vti oc læitaði ser fylskna. þvi at hann trvði Saul enn æigi til fvllz [þo at hann hęti honvm friði.[829]


Andlaat Samuel ok svt Gyðinga[830]

248. Nv anndaðiz hinn agæti gvðs maðr Samuel. Samnaðiz þa saman allr Gyðinga lyðr oc gretv davða hans oc grofv hann i Ramatha. Þesso nęst for Dauid af fiǫllvm ofan i æyðimIrk þa er Pharan het. þar við skoginn i þæim stað er Charmelvs[831] het atti .i.[832] rikr maðr bygð. oc var hiorð hans halldit iafnan a þa mIrk sem Dauid var með sina menn. Þessi maðr sem nv var gætið var mikils hattar oc miog avðigr. hann atti [.iii. þvsvndir[833] savða oc þvsvnd[834] gæita. þessi maðr er nęfndr Nabaal en kona hans Abigail. hon var [kvinna vitraz[835] væn at asiono oc vel at ser vm alla lvti. Nabaal var grimmr maðr oc harðr viðræignar. illzkv fvllr oc ærr i skapi. sva at æigi varð verri maðr til. Nv sem Dauid hæyrði sagt a æyðimIrkina at Nabaal myndi klippa hiorð sina. sendir hann til hans af sinvm monnvm .x. vnga dreingi oc mælti til þeirra. Þer skolvt fara i Charmelvm til fvndar við Nabal oc hæilsa honvm friðsamliga af minne halfv. Siðan segir Dauid þeim ęyrenðit.[836] Sendimenn forv oc framkomv til fvndar við Nabal oc sIgðv sva til hans. Ver ęrom sendimenn Dauid sonar Ysai af Bethleem. hann bavð oss at flytia þer þessor hans orð sem nv skaltv hæyra. Friðr se þer Nabal. friðr se þino hyski oc heimamonnvm oc Illo þvi goðs[837] ęr þv æignaz. Ek hæyri sagt at hiarðsvæinnr þinir þeir er hia oss hafa verið i eyðimIrk ætli nv at klippa savdi. enn bæði er at ver hIfvm þeim æigi vnað[838] gert ne latið gera aðra þo at viliat hafi. sva at æigi hafa þæir æins savðar mist meðan þeir hafa her verit hia oss a mIrkvm.[839] enn þo mattv sialfa þa eptir spyria oc manv þeir sva segia. Nv kollvmz ek oc minir menn þinir svæinar. lattv oss fyrir þvi þina þionostomenn finna miskvnn i avgliti þino oc send oss vistir slikar sem þv fer til. Nahaal tok sęint til orða oc sagði þo sva. Fvrðv diarfr er Dauid þessi oc allmiog[840] stæriz hann nv son Ysai. sa vtlaga þræll er flyið hefir fra sinvm hęrra. hvat man[841] þa. skal ek taka [vistir oc vatn[842] fra minvm hirðsvæinvm oc hvskarlvm oc gæfa þeim ær ek væit æigi hvat manna ero. Sendimenn forv aftr við svabvið oc sIgðv Dauid Ill þessi hans[843] andsvIr oc orð sem hann hafði talat. Dauid bavð þa sinvm monnvm at [vapna sik.[844] [ręz hann til ferðar sem hann var bvinn. oc með honvm .cccc. hans manna. enn .cc. dvalðvz eptir at starfa oc bera at þeim þat er þeir þvrfto.[845]

Nv er þar til mals at taka at æinn hiarðarsvæinn Nabal kæmr at Abigal hvsfrv hans sva segiandi. Jlla hefir Nabaal nv til tekiz. Dauid son Ysai sendi menn af eyðimIrk meðr hæilindiss[846] kvæðio til hans. enn hann fiandskapaðiz við þa. Dauid oc hans menn varo oss yfrit goðir oc havlltzti[847] hægir. þvi at a Illvm þeim tima sem ver helldvm hiorð [i æyðimIrkinni[848] hia þeim. þa hIfvm ver æigi latið æitt lamb. þvi at þeir vorv oss bęði a nott oc[849] degi sem styrk vernd æða [veggr við[850] ǫllvm [atkomanda haska[851] oc ransmonnvm ęða męinsImvm dyrvm. Nv fyrir þessa skylld hygg at min frv hvat þv skalt gera. þvi at bondi þinn man skiott finna þann vandskap sem hann hefir vakið vpp i gegn sialfvm ser oc sinv hyski. þvi at hann ęr sva hæimskr oc hæiðarlavss bIlvanarsoninn at eingi maðr ma orðvm við hann koma. Þegar sem Abigal hefir hæyrt orð hans. brægðr hon við oc tekr .cc. bravðs oc .ii. vintvnnvr oc .v. rvtafavll soðin oc mikla gnott grasa [ęrtra oc[852] epla oc margskonar alldins. sva at hon klyfiar marga asna af Illo saman. Hon mælti þa til svæina sinna. Farit nv fyrir. enn ek kæm skiott ęptir yðr. Ecki vissi þetta bondi hennar Nabal. Hon stęig þa a asna sinn oc ræið fram a skoginn með svæinvm sinvm. Enn Dauid ferr nv með[853] sina sveit oc ætlar at Nabal vm nottina. Hann segir sva til sinna manna. Sennilega hIfvm ver at þarflavso gæymt oc gætt allra lvta þeirra er þessi niðingr Nabal atti a æyðimIrkinne. sva at æigi hit minsta fyrirforsk[854] af hans goðs. enn hann gelldr oss illt fyrir gott. þess skal hann nv giallda. þvi at ver skolvm hann drepa a þessi nott. oc æigi skal æinn hans manna[855] er at ær veganda lifa til morgins.

Sem Abigal for ofan[856] fyrir fiallzhlið nockvra. sa hon hvar Dauid for [með sinn flock.[857] hon stę[858] þa af asnanvm[859] oc rann sem mest a mot honvm. Ok sem þav finnaz fellr hon Ill til iarðar fyrir fǫtr honvm oc vegsamar hann sva segiandi. [Liggi minn vandskapr[860] a mer. Bið ek minn goði herra at þv afvirðiz æigi at hæyra orð min þo at vverdvgrar þinnar ambattar. þess vil ek biðia þo at min[861] se diarflict. at þv setir æigi hvg þinn oc hiarta yfir þenna hinn ranglatazta mann Nabal. eptir þvi sem heimska hans hefir til vvnnið.[862] þvi at fvllkomin folska oc foraðskapr er með honvm. enn ek fann ecki þina svæina þa er sendir vorv til hans. oc varð ek þvi sæinne til fvndar við þik enn vera skylldi.[863] Nv mattv trva orðvm minvm. þvi at þat væit ek fyrir lifanda gvð[864] a himnvm oc fyrir lif andar þinnar at sa hinn sami drottinn sem bannaði þinvm vvinvm vt at hella þino saklavso bloði. oc hialpaði hann þer oc varðvæitti hæilan styrk hanndar[865] þinnar. sa hinn sami drottinn lofar þer æigi at drepa Nabal ęða aðra þina vvini þa er liggia vm lif þitt æða læita þer annað illt at gera. helldr vill hann sialfr hęfna þin a Nabal oc hans iafningivm. fyrir þi tak nv minn herra þann goðvilia sem ek hefi fert þer. Vita skaltv oc þat at gvð man gæfa þer trvlynda liðsmenn. þv mant hans orrostor hæyia. Alldregi man onyt[866] illzka finnaz með þer meðan þv lifir. oc fyrir þi þo at nockarr[867] maðr risi þer i mot þik ofsækiandi oc siti vm lif þitt. (man lif þitt) sva sem i bvndini [lifandi manna[868] með sialfvm gvði enn Ind æða lif vuina man vera sem a hverfanda hioli læiki ęða stæinn vellti[869] i slIngv. Nv þa er drottinn hefir fyllt oc framkuæmðt[870] alla þa lvti sem hann hefir þer fyrirhæitið oc sett þik domanda ifir allt Jsraels folk. þa man þer æigi verða skravk æða hægomi at þv mant þa mega standa i manndrapvm oc hęfna þin sialfr ef þv vill. Mant þv þa[871] minnaz hvat ek hefi nv talat oc væita mer miskvnn þinne æligri[872] ambatt. Nv sem Abigal lætti af at tala. þackar Dauid henni sinn goðuilia sva segiandi. Lofaðr se drottinn gvð minn er hann sendi þik til fvndar við mik. oc blæzvð ser þv oc þin tala er þv bannaðir mer i dag at fara til manndrapa oc hęptir mik at hęfna min með sialfs mins hendi. þi at þat væit gvð sa er mer bannar at gera þer męin. hæfðir þv æigi sva skiott til fvndar[873] við mik komið. þa myndi æigi nockvrr af monnvm Nabal hafa beðit morgins vdrepinn sa ęr vapnvm matti vallda. Siðan tok Dauid með þavckvm af hendi Abigal alla þa lvti sem hon hafði fært honvm oc mælti til hennar. Far þv nv með[874] friði oc fagnaði til þins heima. þvi at mikils [skal ec[875] virða þina fegrð enn mæira snilld þina oc litillæti með goðvilia. Abigal kom heim oc fann Nabal bonda sinn. Hann hafði þa i hvsvm[876] sva fiolment drivgvm sem konvngs væizla veri. þvi at þat var siðr Gyðinga at hverr bondi þa er hann klipti savði sina. skylldi væita vinvm[877] oc hvskIrlvm. oc kolloðv [þat hiarðarvæizlo eða vllarvæizlo.[878] var Nabal þa hinn katazti. Abigal mælti ecki orð við hann a þeirri nott. þvi at hann var allmiog drvckinn. enn vm morgvninn arla sem af honvm lætti vinorvm. sagði hon honvm allt hve[879] farit hafði með þeim Dauid oc hverso hon hafði þegit hann oc allt hyski[880] vndan drapi oc davða. Enn hann [vard við sva harðbrystr oc hiartadavðr at hann anzaði ęigi helldr enn mællti við stock æða stæin.[881] Nv sem .x. dagar vorv liðnir. þa slo drottinn Nabal daligvm davða.


Fra þi er Dauid fekk Abigal til eignar

249. Þa er Dauid frettir at Nabal var davðr. segir hann sva. Blæzaðr se drottinn minn er [hann dǫmði[882] sǫk minnar svivirðv oc haðvngar a hInd Nabal oc varðvæitti mig þrel [sinn. en læt[883] hans vandskap koma honvm i koll. Sendi þa Dauid þegar sina menn til Abigal meðr þeim ęrendvm at hann villdi[884] fa hennar ser til ęiginkono. Svęinar hans fvndv Abigal i Charmelo oc taloðv sva til hennar. Dauid sendi oss til þin með þeim boðscap[885] at hann vill taka þik ser til ęiginkono. Hon stoð vpp rætt i stað oc fell fram[886] Ill til iarðar oc mælti. Varla ęm ek verðvg at vera hans ambatt ęða bera skoclęði [hans þionostomanna.[887] Siðan bio hon sik skiott oc stę[888] hon a bak asna sinvm. oc .v. þionostomæyiar hennar foro með henne. kom hon til Dauid oc giorðiz hans hvsfrv. Þa feck hann oc kono þeirrar er het Achinoem af Jezrael. oc vorv þær baðar iafnfram ęiginkonvr Dauid. En Saul gipti þa Mikol dottvr sina þeim manni er het Phaltiel Lais son af þeim stað sem hæitir Gallim.


Fra dygð Dauid uiðr Saul konungh[889]

250. Ziphei sem fyrr var gętið er[890] Saul setti til niosna vm[891] Dauid. þeir komv nv til fvndar við hann i Gabaa oc sIgðv honvm at Dauid læyndiz skamt fra bygðvm þeirra i skogarhalsinvm er hæitir Acile.[892] Saul bra við þegar oc for i æyðimork Ziph[893] með [.iii. þvsvndir[894] einvalaliðs oc kom þar sem het Gabaa Acile.[895] þat er skamt fra æyðiskogi þeim sem Dauid dvalðiz[896] a með sina svæit. Dauid grvnar[897] at Saul man enn sitia vm hann[898] með sinn her. Hann ferr nv sialfr læyniliga fra sinvm monnvm þar til sem Saul la með sinn her. hann sa at konvngr svaf oc sva Abner hinn æzti hans hertogi oc frendi oc allt hans lið. sneri hann þa sem skiotazt til sinna manna oc kvaddi til farar með ser [ęinn hIfðingia er het Abisai.[899] þeir komaz[900] vm nottina þar sem Saul[901] svaf i skialldborg. enn Abner oc allr herrinn la i hring vm skialldborgina. oc svaf hverr maðr sva at [æigi vaktði nockvrr.[902] Þa męlti Abisai. Nv mattv sia at gvð vill gefa þenna mann oc vvin þinn i þinar hendr. er nv æinsætt at hafna eigi þeirri veiði er sialfr gvð byðr þer. nv man ek leggia spioti mino i gIgnvm hann sagði Abisai ef þv bannar mer eigi. Dauid svaraði. Gæymðv minn goði felagi oc giIr honvm ecki illt.[903] þvi at engi man sva rætta hæiptarhendr a krist drottins at þat se sæktalavst við gvð. nv er enn sem fyrr at gvð gerir þetta til ravnar við mik. hvart ek vil rættindvm fram fara i hans avgliti. Enn ek segi enn sva. at hann skal lifa langan alldr ef gvð vill fyrir minvm savkvm. oc þat væit lifandi gvð at ek skal æigi minar hęndr ne hvg til lęggia at drepa hann. Nv tak þv spiot er stendr at hofði honvm. enn ek man taka borðkær hans. til iartegna[904] at við hIfvm her komit. oc fIrvm siðan til liðs ockars. Þeir giIrðv sem hann talaði.[905] forv siðan a brottv sva at ęingi maðr varð varr við.

Sem þeir vorv langt brottv komnir sva at þo matti[906] nema kall milli þeirra oc manna Saul. oc namo stað a hæð ęinne gagnvart[907] herinvm. þa kallaði Dauid a Abner hertoga sva segiandi. Matt þv andsvara mer Abner. Abner[908] svaraði. Hverr ęrt þv er sva øpir oc gerir vnaðir konvngi varvm. Dauid mælti. Þv þickiz sem þv ęrt hinn æzti[909] konvngs hIfðingi oc eingi[910] annarr iafningi þinn með Gyðingvm. nv þa fyrir hvat gæymðir þv æigi þins herra konvngsins. þvi at þv svaft meðan einn maðr af annarligvm flocki geck inn i skialldborgina at drepa hann. Nv hefir þv gert æigi vęl. oc þat væit gvð at senniliga veri þær allir verþir daligs davða fyrir dygvðarlæysi. er þer varvðvæitivð[911] æigi konvng yðarn. hygg at þv nv Abner hvar se kęsia hans æða dryckiarkęrið[912] ær stoð at[913] hIfði honvm. Saul kendi ravst Dauid oc mælti. Er æigi þat þin rIdd son minn Dauid segir hann. Vist er þetta min rIdd herra konvngr. Nv sęg mer minn herra. hvat ęr sva illt með mer þræli þinvm at[914] þv ofsækir mik a hveriom tima rætt sem væiðimaðr hiIrt ęða hæra. en þo man gvð vilia at æigi verði[915] ek væiddr. þvi at þat væit ek at ek skal alldregi h0fia vpp mina hInd[916] þer til vþvrftar. Þa męlti Saul. Misgert hefi ek þat[917] er ek villdi hafa þitt lif. hverf þv nv aptr til min minn sæti son Dauid. þvi at [vm alldr skal ek þer eigi[918] illt gera vpp fra þesso[919] fyrir þina dygð oc trvlæik.[920] J dag birtiz þat at ek hęfi þer hæimsliga moti bariz [oc verið vm marga lvti miog vvitandi.[921] Þa mælti Dauid. Sæ her nv spiot konvngs. fari einn af svęinvm hans at sękia þat. ęn almattigr gvð a himnvm avmbvni hveriom sitt rættlęti oc trvlyndi. þi at drottinn minn gaf þik Saul konvngr enn i dag i mitt valld. oc villdi[922] ek æigi hefia mina hInd a kristi[923] drottins. oc sva sem þin avnd er i dag mikloð oc sǫmð fyrir minvm avgvm. slict ið sama mikliz min Ind i avgliti drottins gvðs mins oc frelsi hann mik af Illvm vanðvm lytvm.[924] Þa mælti Saul. Blæzaðr ser þv son minn Dauid. þi at þinn styrkr oc afli man vaxa. sva at þv megir gera hvat er þv vill.

Eptir þetta for Dauid veg sinn. enn Saul sneri þa aftr [ok settiz i borg sinne i[925] Gabaath. Dauid hvgsar nv sitt mal at hann [man varla gæta[926] forðat ser við[927] Saul. en[928] hann sitr iafnan vm lif hans oc vill svikia hann alldri[929] at siðr þo at hann hæiti honvm friði. GiIrir hann þa þat rað staðt með[930] ser. at hann skal flyia i riki Philistinorvm til þess at Saul [skilldi þa lętta[931] helldr af[932] svikręðvm við hann. ef hann hæfði ęinga vænting a at hann mætti finnaz i hans riki. Villdi [hann þa[933] forðaz hans hendr. at hann villdi æigi at Saul giIrði honvm skaða oc hans monnvm. enn hann var raðinn i sem aðr ræynðiz at gera honvm ęinga svivirðing [þo at[934] færi gęfi a.[935]


Fra þi er Dauid uar i Geth með Akis[936]

251. Dauid ræð til ferðar sem hann var bvinn. oc með honvm .dc. hermanna. hann kom fram i þi riki Philistinorvm er Geth het. oc dvalþiz þar vm hrið með þeim konvngi er het Achis[937] oc tok ser grið af honvm oc avllvm sinvm monnvm. [vorv þa með honvm .dc. bardagamanna oc[938] allt hans hyski oc hvsfrvr .ii. Achinoem oc Abigal er att hafði Nabal. Þetta frettir Saul at Dauid hafði flyið or hans riki til Akiss konvngs i Geth. liętti hann þa af at læita eptir honvm. Dauid dvalðiz nv með Achis konvngi sem aðrir vtlendir menn. Einn dag kęmr hann at mali við konvng oc segir sva. Ef ek fann miskvnn i þino avgliti. þa gef mer borg nockvra æða kastala i þino riki [til ibvðar.[939] þi at ek ma æigi her vera i sialfri borg þinni sakir fiolmennis oc [fiolskyllda minna.[940] Achis konvngr gaf honvm borg þa er het Sicileg.[941] oc þvi la sv borg iafnan siðan vndir þann konvng er ręð fyrir riki Jvða.

Þa er Dauid hafði verið .iiii. manaði i riki Philistinorvm. giIrði hinn ęina vppras með sina menn oc heriaði i riki þeirra þioða er sva hæita Gessim oc Gætri oc Amalechiti. þav heroð bygðvz i fyrsto af þeim monnvm er ferðaz ætlvðv til Egyptalandz. Dauid eyddi þessa iorð sva giIrsamliga at hann drap allt mannfolk[942] enn tok at herfangi navt oc savði. asna oc vlfallda. oc allt þat ær fæmætt var. Siþan hvarf hann aftr oc hitti Achis konvng. Akiss mælti til hans. A hvern lyð hefir þv nv heriað. Dauid sagði honvm [ið sanna til.[943] oc læt ek [hvarki lifa karl ne kone i þeim heroðvm.[944] oc æigi herlæiddi[945] ek hingat nockvrnn mann. at æigi mætti þer þat segia at ek væktði[946] vpp her a hændr yðr. Achis konvngr trvði vel Dauid. oc hvgsaði hann þat at hann skilldi hallda hann ser til þionosto[947] ævinlega.

Þenna tima draga enn [hæiðingiar Philistim[948] her saman vvigian oc bvaz at heria a Gyðinga. [Konvngr Achis[949] talar til Dauids. Vita skaltv at ek ætla[950] þer oc þinvm monnvm at fara með mer i þessa herfIr. oc þi at ek væit þik vrvggan i allri trvlyndi. þa skaltv vera hIfvðvavrðr minn [allar stvndir[951] meðan þv ært með mer. Dauid svaraði. Hvi mant þv æigi þi raða herra hvat ek skal gera sem aðrir þinir þionostomenn æða svæinar. Sem allr herr Philistinorvm var saman kominn i þeim stað sem het Apheth. oc[952] settv þeir[953] sinar herbvðir. Enn sv var skipan a iafnan þa ær þeir flvttv her sinn. at fyrst forv hIfðingiar oc hofprestar Philistinorvm með sinar svæitir. enn Dauid oc hans menn vorv i siðvrstv fylking með Achis konvngi af Geth. Þa męlto hIfðingiar til Achis. Hvat vilia þessir Ebrei. hvi ero þeir her. Konvngr svaraði. Kenni þer æigi Dauid er verið hefir svæinn Saul konvngs Gyðinga. enn nv hefir hann marga[954] daga með mer verið. siðan hann var[955] landflotta[956] fyrir Saul konvngi. oc fann ek enn alldregi illt meðr honvm. Hæiðingiar ręiðaz[957] konvngi sinvn er hann lofaði Dauid. oc sIgðv sva til hans. Hverfi þessi maðr aptr með sina svæit til þess staðar sem þv skipaðir honvm. þi at ver vilivm fyrir engan mvn hafa hann með oss til orrosto.[958] at æigi snviz hann [þa i moti[959] er væst[960] gegnir. æða hverso man hann komaz aptr i kerlæika við sinn hIfðingia þann er hann hefir aðr forflotta[961] fyrir vorðit vtan hann kavpi ser frið með hIfðvm varvm. æða er æigi þessi sa hinn sami Dauid er forsparnar visa sva til. at hann fellti þar .x. þvsvndir er Saul slær[962] æina.

Achis kallar Dauid a æintal oc segir sva til hans. Þat sver ek at þv ert rættlatr oc ravskr at minne ravn. oc hefir þv nv verit vn rið með mer bęði hæima oc i herbvðvm. oc fann ec ekki [vtan gott[963] með þer fra þeim fyrsta degi sem[964] þv komt til min oc [allt hingat[965] til. enn æigi þocknaz þv hIfðingiom varvm. þi vil ek nv at þv hverfir aptr i friði. at æigi styggim ver vara valldzmenn. Dauid svaraði. Hvat hefir þv minn herra [til þess[966] fvnnit segir Dauid i minne þionosto. at ek megi[967] æigi beriaz með þer moti þinvm vvinvm sem aðrir þinir svæinar. Konvngr svaraði. Væit ek at þv ert goðr oc gæðfastr i mino augliti sem æinn gvðs ængill. enn þo vilia vist æigi varir raðgiafar at þv farir til bardaga með mer. fyrir þi ris vpp arla a[968] mIrgin oc far aptr með alla þina menn til borgar[969] þeirrar sem ek gaf þer. kann vera at þi se æigi vęrr raðit. Dauid gerði sva. ferðadiz[970] heim i riki Philistim með alla sina svæit. en hæiðingiar[971] helldo fram sinne ferð þar til er þeir komv þar sem hæitir Jazarael.[972]


Dauid sigraði vikinga[973]

252. A þriðia dęgi þaðan fra er Dauid skilðiz fra heiðingia herinvm. kom hann i Sicileg[974] með sina menn. þar var þat[975] tiðenda. at meðan þeir vorv brottv[976] hIfðv þeir menn er Amalechite vorv kallaðir sott svnnan a Sicileg. oc gert sva mikla styriIlld at þeir hIfðv vnnið borgina oc bręnt oc hertekit hvert[977] barnn sva karla sem konvr oc drepit[978] ęnga menn. Vorv þeir þa nyfarnir brottv er Dauid kom. Nv sem Dauid oc hans svæitvngar fvnno borgina brotna oc brenda enn herlæiddar konvr sinar oc bIrn oc allt þeirra[979] goðs a brott borit. toko þeir at syta sarliga þar til er þeir vrðv moðir af sorg. Þar vorv oc herteknar .ii. eiginkonvr Dauid Achinoem oc Abigail. oc angraði hann þat ecki sva miog sem[980] mæirr hrygðiz hann af þi er hann sa harm sinna manna. þi at allir vorv þa með sva bæiskvm hvg vm konvr sinar oc bIrn at þeir vissv varla hvat þeir giIrðv. sva at þa villdi lyðrinn ganga at oc gryta Dauid. enn hann styrkðiz af gvðs miskvnn oc bavð Abiathar kennimanne at fera ser hinn helga kennimannzbvnað ephoth. Kallaði Dauid þa til gvðs oc bað hann segia ser hvart hann skylldi sękia eptir vikingvm þessvm. Drottinn bað hann fara oc læita þeirra oc taka af þeim allt herfang.

Dauid for þa með sina menn þar til er þeir komv at ęinv stravngv stravmvatni er het Besor. þar namv þeir stað mǫddir[981] af mikilli gavngv. Siðan sotti Dauid yfir ana með .cccc. manna. enn .cc. mattv æigi fylgia honvm fyrir þravtlæika.[982] Liðsmenn[983] fvndv fyrir ser a akri nockorvm ęinn egypzkan mann oc ferðo Dauid. Hann lęt gefa honvm at drecka oc æta af þi sem þeir hIfðv til. þvi at hann var aðr drivgvm at davða kominn. toc hann þa helldr at hressaz. þi at hann hafði aðr æigi helldr kęnnt vatn[984] enn[985] fæðv a .vi. davgvm. þa mællti Dauid til hans. [Hverss hattar maðr[986] ærtv æða hvaðan[987] ęða hvert skalt þv fara. Hann svaraði. Ek em egypzkr maðr. var ek þienostosveinn eins Amalechite. enn minn męistari lęt mik her eftir fyrra dag þvi at ek syktvmz.[988] enn[989] hIfvm heriað svnnan a riki Achis konvngs oc æyddvm með elldi borg Sicileg. Dauid mælti. Mattv segia mer læið þangat sem þessi hermanna flockr er nv. [Hann svaraði.[990] Sver þv mer nv[991] við gvð. at þv skalt æigi drepa mik oc æigi gęfa mik i valld mins herra þess er sva haðvliga lęt[992] mik her eptir. oc skal ek[993] senniliga vera yðarr læiðtogi þar til sem þessir vikingar ero.

Siþan fara þeir eftir leiðsIgv[994] hans oc finna heiðingia þar sem þeir helldo rika væizlo sem hið mesta hatiðarhalld veri. er þeir favgnvðv[995] sigri sinvm oc ranfęngi er þeir havfðv saman dregit af iorðv Philistim oc or riki Jvða. Var þar stormikill herr saman kominn. sva at viða landz hvlði iorðina. Dauid kom at þeim vvarvm með sina svæit oc drap þa alla nottina oc vm daginn eptir allt til aptans. sva at æigi sættv[996] mæirr vndan af þæim mikla her en .cccc. vngra manna. er naðv hęstom oc riðv brotto.[997] Tok Dauid þar baðar konvr sinar oc rętti[998] allt ranið sva gersamliga. at æigi misti[999] hins minsta lvtar af Illo þi er Amalechite hIfðv hertekit. helldr toko þeir þar annað fe allmikit er hæiðingiar hIfðv att. forv nv aptr við sva bvit. oc komv þar sem vorv þav .cc. manna sem Dauid hafði eptir latið við forss Bæssor.[1 000] er æigi mattv fylgia honvm fyrir mIði sakir. Þeir gingv nv i mot Dauid oc [þi er með honvm var.[1 001] oc þegar þeir fvnnvz hæilsaði Dauid þeim með friði oc fagnaði. Þa mælti einn vandr maðr oc ranglatr af þeim sem farið hIfðv með Dauid. Ecki manv ver lata þessa menn hafa ransfe þat[1 002] er ver hofvm aptr heimt ęða af[1 003] herfangi þvi er ver hIfvm aflat i þessi ferð. þeim monnvm vinnr þavrf [at æiga[1 004] vel yfir at lata at [hverr þeirra taki sina æiginkonv[1 005] oc bIrn. allz[1 006] þeir hafa hvergi ner komið þessvm vikingvm oc ecki til vvnnið. Dauid svaraði. Eigi skolot þer þetta gera bręðr minir at lavna sva litt þat er gvð gallt oss eign vara oc varðvæitti oss i þessvm haska. enn gaf spellvirkia þessa i varar hendr er oss hIfðv gert sva mikinn vmaka. latið æigi nockvrn mann [hæyra slict optarr koma vndan yðrvm tungurotum.[1 007] þvi at rætt skal slikt lvtskipti taka sa ær til bardaga ferr sem hinn er eptir dvelz at bera clæði æða annað fargagn.[1 008] Var þetta dImt oc lIgtekið [at raði[1 009] Dauid sem hann hafði fyrir sagt vm herfangs skipti. oc þetta helldo Gyðingar ę siðan sem annað lIgmal. Sem Dauid kom til Sicileg. þa sendi hann virðvlegar vingiafir af herfangi sino avlldvngvm Juda frendvm sinvm i allar hIfvðborgir þer ær hann hafði fyrr i verið oc hans menn.


Fra þi fitonsanda kona kom til konvngs[1 010]

Hon mælti þa. Hverr er sa hinn davði maðr er þv vill lata vpp vekia. Hann svaraði. Samuel.
253. Nv var andaðr gvðs maðr Samuel sem fyrr var sagt. enn Saul tok af þvi alla visindamenn oc æyddi af iorðunne Illvm fiolkvngvm[1 011] monnvm oc dravmspekingum. Þa er Saul konvngr fretti at herr Philistinorvm var kominn i Jezrael[1 012] sem [aðr er[1 013] ritað. þa stefnir hann saman Illvm Jsraels lyð oc kęmr með allan herinn a fiIll er hæita Gelboc. oc sem hann ser yfir allar herbvðir hæiðingia. þa toc [miog at stalla[1 014] hiarta hans af akafligvm otta.[1 015] læitaði hann þa til vmraða við gvð drottin.[1 016] oc feck af honvm ęingi andsvIr æða visendi. hvarki i dravmvm ne fyrir [kennimonnvm æða spamonnvm.[1 017] Saul [mælti þa til sinna manna. Meðr þvi at drottinn vill mer nv Ingv svara oc ęngi visendi gera. hveria framferð skolom ver nv hafa. farið oc læitið mer[1 018] nockorrar kono er hafi phitons[1 019] anda. oc man ek fara til fvndar við hana oc vita at ek fai af hennar kvnnatto[1 020] nIckorn visdom.[1 021] Svæinar hans svIroðv. Kona sv sem miog ær fiIlkvnnig af phitons anda byggir i þeim stað er hęitir Endor.

Konvngr skipti þegar clæðvm oc bio sik sem æinn vtiginn mann. for siðan við hinn þriðia mann oc kom við[1 022] nott til þæirrar fiIlkvngv konv oc mælti. Syn mer þinn visdom oc kvnnattv[1 023] oc vek vpp or iorðv ęinn davðan mann þann sem ek kann þer til[1 024] segia. at ec megi[1 025] þaðan af viss verða sanninda vm þa lvti sem mik forvitnar. Hon svaraði. Þv ært af monnvm Saul konvngs oc er þer æigi vkvnnict at hann hefir latið drepa oc ma af iorðunni alla visdomsmæistara oc vtisetomenn. fyrir hvi [vill þv[1 026] þa sitia vm lif mitt. er þv biðr mik a þat stvnda er ek væit visan bana minn ef Saul verðr varr við. [Hann svaraði.[1 027] Þat sver ek við gvð at æigi skal þer nockvð grand gera. Hon mælti þa. Hverr er sa hinn davði maðr er þv vill lata vpp vekia.[1 028] Hann svaraði. Samuel. Hon for þa oc framði sinn galldr oc kvęði þar til er henni syndiz Samuel vpp risa. tok hon þa [at kalla[1 029] mikilli rIddo oc sagði sva. Hvi bavð þv mer þetta at gera. þar sem þv ært sialfr Saul konvngr. [Saul mælti.[1 030] Hirð ecki[1 031] at ottaz. hvat satt þv. Hon svaraði. Mann gamlan sa ek vpp risa oc hafði svęipað at ser mIttli ęinvm oc hygg ek at se ęinnhverr af gvðvnvm. Saul þottiz skilia at þar mvndi[1 032] vera Samvel oc fell fram til iarðar oc lavt honvm. Dravgrinn[1 033] mælti. Fyrir hvi gerðir þv mer vnaðir oc letz vekia mik vpp or iorðo. Savl mælti. þvi at mer þravngir[1 034] nv miog. heiðingiar striða nv styrkliga i mot mer. enn drottinn er horfinn fra mer oc vill vist ęigi hæyra mik oc ęnga visso mer gera hvarki fyrir spamenn ne svęfnasynvm.[1 035] fyrir þessa skylld kallaða ek þik at þv syndir mer hvat ek skylldi[1 036] gera. [1 037][Hinn davði[1 038] svaraði. Hvat spyrr þv mik at þinvm athIfnvm með þi at drottinn se horfinn fra þer oc til mags þins. þvi at nv man þat fram koma sem þer var heitið. at drottinn man svipta þik rikino ok gefa þat navngi þinvm Dauid. fyrir þat er þv villdir æigi lyðnaz[1 039] drotni gvði þinvm oc saddir æigi stormsamliga ræiði hans a lyð Amalech sem hann bavð þer. Nv fyrir þessa skylld man drottinn gefa þik i valld Philisteis. oc a morgin mant þv oc synir þinir koma til min enn herbvðir hIfðingia seliaz i hendr hæiðingiom. Þegar i stað slo Saul ser flavtvm a iorð niðr þi at hann varð hræðzlofvllr við orð þessi. oc sva var honvm ner farið af Illo samt otta oc favsto. þi at hann hafði æigi fæðv[1 040] kent a tvæim dægrvm[1 041] oc drivgvm dro vr[1 042] honvm allt aflið. Þa geck at honvm phitonsanda konan oc mælti. [Bið ek[1 043] minn herra. at sva sem ek ambatt þin lagða lif mitt i þitt valld oc fylldi[1 044] ek alla lvti sem þv bavðt mer. sva væit þv mer nv æina bIn. oc lofa mer at bva þer bvðarvavrð. þo at æigi verði sva sęmiliga sem skylldi. enn þat veri þo til styrkingar ef þv villdir a kenna. sva at þv mættir siðan fara veg þinn. Hann næitaði oc kvaðz æigi mvndv[1 045] ęta. enn þo vm siðir sem hans þionostomenn skylldoðv hann til oc sva konan. sættiz hann vpp i ęina sæng er honvm var bvin. Enn þessi kona hafði i hvsi sinv ęinn vxa hagenginn.[1 046] hon skvnnðaði oc drap vxann oc bio grænt kiot til fæðo með avðrv þvi sem hon hafði til. setr siðan fyrir Saul oc hans menn. Oc sem þęir hIfðv snæðt stoðv þeir vpp oc gengv alla[1 047] nott oc komv aptr i dagan til liðs sins.


Fall Saul konungs ok svna hans[1 048]

254. Herr Philistinorvm kom nv til motz við Jsraels lyð a fialli[1 049] Gelboe oc slo þar i hinn harða bardaga. oc sneri þegar mannfallino i lið Gyðinga. sotti þa allr herrinn heiðingia sem akafast a[1 050] fylking Saul konvngs. oc i þeirri rið fello þeir Jonathas oc Amminadab oc Melchisve[1 051] synir Saul konvngs. Sneriz þa almenningr[1 052] vpp a Saul konvng sialfan.[1 053] enn hann varðiz með miklvm hravstlæik [oc ravskleik.[1 054] oc i þvi bili koma at bogmenn hæiðingia. beraz þa sar a hann af þeirra skotvm bęði mIrg oc stor. Hann mælti þa við skialldsvein sinn. Bregð skiott sverðino oc dręp mik. at æigi nai þessir vansignaðir[1 055] hæiðingiar[1 056] at velia mer hæðiligan davða. Svęinninn sagðiz æigi þora oc æigi vilia sva mikið niðingsverk gera at drepa sinn herra konvnginn helgaðan drottni. Saul gręip þa sverð sitt oc sneri[1 057] vpp oddinvm. oc lęt fallaz a ofan.[1 058] Þa ær skialldsvæinninn sa [at Saul myndi skiott dæyia.[1 059] sneri hann sverðino oc lagði i gIgnvm sik oc do[1 060] hia sinvm herra. Nv lęt Saul konvngr þar lif sitt. oc .iii. synir hans oc skialldsvæinn hans. oc allir hinir hravstvztv menn oc kappar Gyðinga fello a þæim degi. enn þeir flyðv er þi komo við. Nv sem Jsraelite þeir sem vorv ǫðrvm[1 061] megin dals þess er þar verðr. oc sva þeir er bygðv fyrir vtan Jordan. sa flotta Gyðinga oc hæyrðv þann kvrr at Saul mvndi[1 062] þa davðr vera oc synir hans.[1 063] þa fyrirlęto þeir borgir sinar oc bæi oc flyðv a fiIll vpp æda i annarra þioða riki. Enn Philistei toko siþan borgirnar oc bygðv. Annan dag eptir orrosto þessa foro Philistei at kanna valinn. oc fvndv Saul oc [syni hans .iii.[1 064] liggia davða a fialli Gelboe. þeir hioggv hIfvð af Saul davðvm oc fletto hann herclæðvm oc sendo vm allt riki Philistinorvm i[1 065] hveria borg. oc læto lysa i hverio hofi þessvm tiðendvm. oc syna i fiIlmenni hIfvð Saul oc herclæði. Siþan festo þeir vpp vapnin til syniss i hofi gvðs sins Astaroth. enn likama festo þeir vpp a vegg borgarinnar er Bethsan het. Nv sem bygðarmenn Jabes[1 066] Galaath hæyrðv hvat Philistei hIfðv gert við Saul. forv til vm nott hinir styrkvztv kappar þeirra oc tokv i brotto af mvr Bethsan lichama Saul oc sona hans oc flvttv i sina borg Jabes oc brendo þar. Toko siþan bæin oc ǫskv oc grofv vti i stormavrk[1 067] hia staðinvm.




Fotnoter:

  1. Her hefr vpp ok segir fra Helchana ok konum hans .ii. Anna ok Fenenna, A
  2. var, B
  3. [sun Hely, B
  4. [kallat er, B
  5. i senn, B
  6. saal. de övr.; Jsrael, C
  7. konur ok tilf. B
  8. vidr, B, Fragm.
  9. setr, A
  10. tilf. de övr.
  11. saal. ogs. B, Fragm.; bIrn, A
  12. [þegar, B
  13. forner, B
  14. iafnlega, B
  15. sva tilf. Fragm.
  16. [allzualldande gud heriar, B
  17. með ollv tilf. Fragm.
  18. gefir, Fragm. A, B
  19. hafdiz, B
  20. medr, B
  21. vera tilf. Fragm.
  22. eigi tilf. B
  23. [ok gera þik ginta, Fragm.
  24. m0tti, B
  25. mykta, B
  26. [þuiat guð Jsraels man virdaz, B
  27. [Gefi gud at ek metta, B
  28. snemma, B
  29. þau tilf. B
  30. herra, B
  31. Fra Annam ok syni hennar, A
  32. kuidugha tilf. B
  33. þuiat, B
  34. [saal. ogs. B; hann þa, A; hann, Fragm.
  35. sitt, B
  36. tekit tilf. Fragm.
  37. [ok medr honum þrea, B
  38. m0la, A, B
  39. vidr, B
  40. at tilf. B
  41. sueinninn, A, B
  42. þar tilf. A
  43. vox, A, B
  44. Fra ospekt sona Heli. capitulum, A
  45. [kenduz litt vidr gud drottin ok kunnu, B
  46. skulldugir, B
  47. kiotit, Fr.
  48. [þriengdum (þriInguðum, B) soðaal, A, B, Fr
  49. her ender Fragm. VIII.
  50. sundrat hafdi, A
  51. soðinn, B
  52. [mgl. A
  53. mer tilf. A
  54. [toko forner drottins ok atu, B; toku af monnum naudgum fornir drottins, A
  55. [linkyrtil, B
  56. kennimadr tilf. B
  57. sueinninn, A, B
  58. maðr tilf. B
  59. [mgl. B
  60. durum, A
  61. vfrægd, A
  62. [ver misgiorum, B
  63. [lyða fodur sinum. Enn, A
  64. sueinninn, A, B
  65. [þockadiz val, A
  66. Fra sendimanni i Sylo, A
  67. fundar, A
  68. vitradiz, B
  69. þrælkadir, A
  70. valda, A, B
  71. hueria skylld, B
  72. at tilf. B
  73. [gripu þeir ualit af, A
  74. [þinum ættmonnum, A
  75. efinlega, A, B
  76. hlydnaz, B
  77. ettarf0rslu, B
  78. [mgl. A
  79. i, A
  80. at, B
  81. musteri eda tilf. B
  82. [neinum, A, B
  83. manu tilf. A, B
  84. sleofaz B; minkaz, A
  85. framm, A, B
  86. at, B
  87. [drottinn birti, A
  88. Her segir fra Heli ok Samuel, A
  89. kuad hann tilf. B
  90. gud tilf. B
  91. [heyri ek kall þitt, B
  92. huus, B
  93. huuss, B
  94. feler, B
  95. [for þa ok flaug, B; flaug þa ok for, A
  96. Fra sonum Heli ok huersu varð vm dauða hans, A
  97. elltu, A, B
  98. [fiǫgur þusundrat, B
  99. sva tilf. B
  100. hina tilf. B
  101. [fagnadar sIngum ok mikilli, A
  102. þeirri, B
  103. herbuðer, B
  104. ueslom, B
  105. ueslom, B
  106. eggian, B
  107. uiðrtakan, B
  108. fęra, B
  109. þusundraða, B
  110. [hann maatti, B
  111. [mgl. B
  112. ok tilf. B
  113. Sendimaðrinn, B
  114. flyða, B
  115. fyrir, B
  116. þegar, B
  117. [hin helga ǫrk drottins, B
  118. bondi, B
  119. Fra guðs hefnd a heiðingium, A
  120. [godinu, A
  121. [laa aa grufu, A
  122. golfi, B
  123. gaatta, B
  124. varaz, A
  125. þreskelld(!), A
  126. kynzl, B
  127. hann tilf. A
  128. eyðer, B
  129. ofbelldi, A, B
  130. mǫrgvm, B
  131. [sukku þar niðr, B
  132. madkar ok tilf. A
  133. skript, A, B
  134. Girker, A, B
  135. af tilf. B
  136. ueger, B
  137. fra tilf. B
  138. saal. A, B; þar, C
  139. slær, A, B
  140. barið tilf. her C; mgl. A, B
  141. hana tilf. B
  142. æ tilf. A
  143. [Einn Akkaronita sagði, B
  144. sent, B
  145. [drepa, A
  146. Accarons, A
  147. heim, A
  148. Siau, B
  149. mgl. A, B
  150. uirðulegri, B
  151. [eðr, B; ok, A
  152. huerfr, B
  153. gløpi, A
  154. ęrið, B
  155. yðrum, B
  156. urðu, B
  157. [þeir uurðu aaðr slegner, B
  158. [þeir uilldu, B
  159. liði, B
  160. diupi, A
  161. borit, B
  162. at tilf. A, B
  163. [skolo undir ok hafa, B
  164. vist uitat, B; vist, A
  165. i riki Juda tilf. A
  166. vfagnaðr, B
  167. [mgl. B
  168. [huergi viku þær, A
  169. borgar tilf. B; hvat fram færi tilf. A
  170. Her segir fra Noa(!) aurk, A
  171. [vid einn stein, A
  172. þar tilf. B
  173. ok, B
  174. or, B
  175. samfengno, A, B
  176. þusundraða, B
  177. þa tilf. A
  178. flytia, B
  179. Fra Samuel domanda, A
  180. gerdiz, A
  181. [annarligum gudum, A
  182. [yðra sętu sunu, B
  183. dyrkat, A
  184. guði, B
  185. þioð, B; alþyða, A
  186. favstudu, A
  187. bædiz, A
  188. muni, B
  189. Samuelem, B
  190. valldi, A
  191. bønir, A
  192. stadar, A
  193. [fyrir þui, A, B
  194. fylgt, A
  195. ok reðu tilf. B
  196. bøi, A
  197. ofstopa, A
  198. [vard, A
  199. þat, B
  200. sunu, A, B
  201. Abia, B
  202. [fe til, A
  203. Er guð talaði við Samuel, A
  204. heyrði, B
  205. Samvelem, B
  206. Heyrða, B
  207. [uið þik, B
  208. saal. A; i þesso, C
  209. [mgl. B
  210. leidda, B
  211. þionan, A
  212. [þinum yferdomi, B
  213. hlyða, B
  214. [fram fyrir rett log, A
  215. [mgl. B
  216. landzskyllder, B
  217. vagna kerrur ok kastala, A
  218. iarða, B allan, A
  219. hiarðar, B
  220. þionn, A
  221. huat Samuel talaði, B
  222. [bardaga fyrir, A
  223. [Sem Samuel heyrði, A, B
  224. Heyrða, B
  225. sitt, B
  226. Fra Saul ok Samuel. capitulum, A
  227. Seor, B
  228. [tilf. B
  229. Jemini, B
  230. barst, A, B
  231. fǫður Saul tilf. B
  232. [þa er leitat var, B
  233. einshueriam, A, B
  234. fiǫll, B
  235. [ryggiz fadir minn meirr af ockru brotthvarfi, A
  236. [þersum stað, B
  237. [er Samuel heitir er reyndr er at rettvisi ok sannindum, A
  238. [ok uitum, B
  239. [uili okkr, B
  240. epter tilf. B
  241. nǫkkurar, B
  242. frammi, A, B
  243. hædvm, A
  244. Samuelem, B
  245. sagt, B
  246. sagða, B
  247. Samuelem, A, B
  248. [fyrr sieð hann, B
  249. spamannzins, B; Samuelis, A
  250. [bera ahyggiu fyrir ausnum, A
  251. fundner, A, B
  252. Emini, A
  253. siðazter, A, B
  254. hvar, B
  255. til tilf. B; [hvar til koma þersi þin ord, A
  256. kallaða, B
  257. yðr, B
  258. Er Samuel smurði Saul til hofðingia, A
  259. hann, A
  260. segi, B
  261. Rachelar, B
  262. tilf. B
  263. þar, B
  264. þa, B
  265. Bethleem, B
  266. hleifa, B
  267. tilf. B
  268. [i borg Philistinorum er stada heitir. þar munu, A
  269. leikum, B
  270. [gledi ok strengleikum, A
  271. ferr, B
  272. [sem þeir skildu, B; sem sinn veg for hverr þeirra Samuel ok Saul, A
  273. [hiarta ok hvg Saul, B
  274. [hofz saa ordzkuidr, A, B
  275. tali, B
  276. Samuelem, B
  277. nǫkkut tilf. B
  278. uęri, A, B
  279. siðan, B
  280. Er Saul var til konungs tekinn, A
  281. augliti, A, B
  282. leidda, A, B
  283. saal. B; þann, C
  284. skiptiz, B
  285. augliti, B
  286. [kemr upp lutr kynsmanna, B; berr lut yfir kynsmenn, A
  287. þingit, B
  288. þa, B
  289. [mgl. B; fyrir, A
  290. skipaði, B
  291. saal. A, B; gvtt, C
  292. fyllduz, A, B
  293. Her segir fra Naas ok Saul konungi ok hans boðskap, A
  294. Amonitis, B
  295. stormsamleghu, B
  296. aa, B
  297. mgl. B; þeirrar, A
  298. yðrum, A
  299. [huers yðars hofði, B
  300. mgl. A
  301. þrǫnguingar, A, B
  302. erendi, A, B
  303. tva, B
  304. saal. A, B; harmq̄la, C
  305. saal. A; manna, C; manna á, B
  306. konvngr tilf. B
  307. yxnina B; yxnin, A
  308. þegar huarntueggia, B
  309. bøi, A
  310. leggia, B
  311. dyrr, A
  312. huers, B
  313. [saal. B; skundadi, A; skvnndaða, C
  314. Bezeth, B
  315. manna tilf. B
  316. i, B
  317. borgar tilf. B
  318. saal. ogs. B; i .iiiiar, A
  319. flydu, A
  320. Fra Samuel ok Saul konungi, A
  321. Samuelem, B
  322. sagði, B
  323. villdu, A
  324. [vilia honum Ingva lydni veita, A
  325. þersum, B
  326. af, B
  327. ek hefi tilf. B
  328. [ok er yduart traust, A
  329. saal. B; eins, C
  330. her beg. Fragm. IX.
  331. fyrirlitum, B; fyrirletum, Frag.
  332. hinum bǫluaða, B
  333. [Jerobaal ok Bedan ok Barach ok Jepte Samson ok Gedeon, B
  334. siðan, B
  335. guð, Frag.
  336. frelst, Frag.
  337. yðr tilf. B
  338. [iarðligr konvngr de övr.
  339. [refsa ydr sem ydrum fyrrum frændum, Frag.
  340. saal. Frag.; hann veitti akrar, B, C
  341. [siaið þer, B
  342. reiðar, B; reidarþrumur, A
  343. Bið þu, B; bið nu, A
  344. konvngs, B
  345. męlti, B
  346. þer tilf. B
  347. þer tilf. B, Frag.
  348. [villumonnum at þiona falagudum, Frag.
  349. saal. B, Frag.; sinna, C
  350. hitt tilf. Frag.
  351. saal. Frag.; at, C; ok, B
  352. [skylldi tuær, B
  353. Fra Saul konungi ok Samuel, A
  354. nu tilf. B
  355. hafði, B
  356. fęckaðiz, B
  357. hugðum, B
  358. megum, B
  359. monnum, B
  360. hefði, B
  361. heimsklega, A, B, Frag.
  362. myndi, B
  363. [skipat þik yfir, B
  364. [þitt riki, Frag.
  365. Galgala, B
  366. Jonathas, A, B
  367. Fra Jonathas ok heidingium, A
  368. [þriði flokkr sneri til iarðar Sabaa ok sva, B
  369. Soboim, B
  370. tilf. B; [at, A, Frag.
  371. eingi, A, B
  372. [fylkingar, Frag.
  373. Galgala, Frag.
  374. sonar, A
  375. Jkaboth, B; Hicaboth, A
  376. mgl. B
  377. barst, B; ætlaðiz, Frag.
  378. [harðla haatt, B; i ha klif, Frag.
  379. [at or, A; at, Frag.
  380. [er heita Boses enn ǫnnur, B
  381. iafnmikit fyrir, Frag.
  382. fyrir, B
  383. uið, B; mit, Frag.
  384. komum, B
  385. uið, B; mit, Frag.
  386. [tilf. Frag.
  387. Fylg, B, Frag.
  388. Jsraels, Frag.
  389. ok gnydr tilf. Frag.
  390. [sua at uiða þotti iǫrðin skialfa af opi ok hlaupum heiðingia, B
  391. [sia, B
  392. Saul tilf. B
  393. [eru aa, B
  394. uoru i, B
  395. [at Jonathas var i brottu ok skialldsveinn hans, Frag.
  396. herfǫrum, B
  397. sut, B
  398. [mannfall at, B
  399. nęrst, B
  400. Jonathan ok þeirra, B
  401. Bethauen, B, Frag.
  402. þeim, A, B
  403. a, B
  404. mgl. A, B, Frag.
  405. [ok bra, A, B, Frag.
  406. sva, A, B, Frag.
  407. ok rann mædi af honum tilf. A
  408. [hvat, A, Frag.; huersu, B
  409. saal. B; vændreði, C; [Mikinn þunga, Frag.
  410. bergða, B, Frag.
  411. maatta, B, Frag.
  412. kappi, Fragm.
  413. ok drapu mikit ugrynni hers tilf. A
  414. sin, B
  415. sæfa, B
  416. [sagði fyrir, B
  417. konvngr tilf. B
  418. hlaupit, B
  419. [engan, B
  420. þeirra, B
  421. Achaz, B
  422. hann, B
  423. herskilldi tilf. Frag.
  424. framarr, B; mgl. Frag.
  425. [at sinni, B
  426. einnhverr, Frag.
  427. [þenna glæp, B
  428. nǫkkurum undandrętti, B
  429. fęri, B
  430. þu, B
  431. Jonathe, B
  432. [hefir misgert, Fragm.
  433. Jonathe, B
  434. her ender Fragm. IX.
  435. bergða, B
  436. ef tilf. B
  437. deyia, B
  438. er tilf. A
  439. sitt tilf. B
  440. at, B
  441. Fra hernaði Sauls konungs a heiðingia, A
  442. staðt, A, B
  443. kallaðar, B
  444. striði, B; strid, A
  445. feðr þeirra, B
  446. [brødra synir, A
  447. Philisteis, B
  448. styrkztan, B
  449. þann, B
  450. sinn, A, B
  451. [gaum at, A, B
  452. mik ok tilf. B
  453. [her, B
  454. a tilf. B
  455. [kǫrlum sem konum, B
  456. sem, B
  457. rǫskuztu, B
  458. sinum, B
  459. [sem fyrst ok farit, B
  460. saal. B; vęndręðvm, C
  461. [uar boðit, B
  462. lið, B
  463. [Agag konung, A, B
  464. elikt, A, B
  465. setta, B
  466. alltari, A, B
  467. herbuðanna, B
  468. sinum, A
  469. [tilf. A, B
  470. [sialfum þinum, B
  471. [guði æigi, B
  472. erenda, B
  473. saal. A, B; goð, C
  474. [laattu, B; skal, A
  475. eydda, B
  476. dęi, B
  477. flutta, A, B
  478. Galgala, B
  479. betra, A, B
  480. mgl. B
  481. þat tilf. B
  482. [briota moti guði, B
  483. hlyða, B
  484. hlydda, B
  485. bøtir, A
  486. [villdir æigi lyda ordum, A
  487. i brott, A, B
  488. eins, B
  489. [dyrkaðu, B
  490. [mer bana, B
  491. Agagh i sundr, B
  492. Er Dauid konungr reif kiapta a oarga dyri, A
  493. sunv, B
  494. [mgl. B
  495. her beg. Fragm. X.
  496. sauða, B
  497. [at hann tok, Frag.
  498. slagar, Frag.; slags, A
  499. rennandi tilf. Frag.
  500. [faxit a, B
  501. [i fax dyrsens, Frag.
  502. kiǫptinn, B; kiaptinn, A
  503. [daudu leoninu, A
  504. Er sialfr guð vitraðiz Samuel ok sagði honum fyrir, A
  505. tok, B
  506. uilia, B
  507. eða Ysai tilf. Frag.
  508. [oc fęrit, B; at sæfa, Frag., A
  509. Eigi, B
  510. brott, B
  511. saal. Fragm.; mæirr, B, C
  512. sunv, B
  513. þrim, B
  514. þa tilf. B
  515. nokkuat tilf. B
  516. Sendtu, B; sentv, Fragm.
  517. eptir honvm tilf. Fragm.
  518. fagr oc tilf. Fragm.
  519. valða, B
  520. Jsraels lyð, B
  521. Fra Saul konungi ok Dauid syni Ysay. capitulum, A
  522. saal. ogs. Frag.; ef, B
  523. giorr tilf. B
  524. komv, A, B, Fragm.
  525. Er Dauid vann Goliam risa, A
  526. þeim, B; [J þenna, A
  527. Azecha, B
  528. vthalfu, B
  529. her beg. Fragm. XI.
  530. Golias, A
  531. .vii., A
  532. gylldan, B, Frag. X
  533. .v. þusundrat, B, Frag. XI
  534. mgl. B
  535. gylltan, Frag. XI
  536. hinu tilf. B
  537. sǫk, B, Frag. XI
  538. erut tilf. B, Frag. XI
  539. Saul konvngs, B, Frag. XI
  540. i einuigi tilf. B, Frag. XI
  541. [þeim, B
  542. [hans herr heyrði, B
  543. var tilf. B, Frag. XI
  544. fęðaz, B, Frag. XI
  545. rett truaðu, B, Frag. X; rettruuðu, A, Frag. XI
  546. ætt tilf. A
  547. tignuz, B, Frag. XI
  548. þrelkut(!), Frag. XI
  549. Samaa de övr.
  550. [hvern dag at spotta, B
  551. [ęðr, B
  552. herbuðanna, B
  553. skylldu, B; skulld, Frag. XI
  554. myndi, B
  555. [orðum, B
  556. hina tilf. B, Frag. XI
  557. er, B, Frag. X
  558. [brott, B
  559. ok, B
  560. hveriu, B, Frag. XI
  561. her ender Fragm. X
  562. [til Saul konungs, B, Frag.
  563. enn tilf. B, Frag.
  564. gietta, B
  565. tilf. B, Frag.
  566. sotta, B, Frag.
  567. [enn ek leysta, B, Frag.
  568. [mgl. B
  569. her ender Fragm. XI
  570. uana, A, B
  571. [litit gagn, A
  572. ok, B
  573. saal. A, B; flyia, C
  574. [synum ok fagr, B
  575. heimsklega, B
  576. vera tilf. B
  577. var, A, B
  578. [honum ok, B
  579. stein, A, B
  580. kom, B
  581. hinum tilf. B
  582. fast ok tilf. B
  583. aaframm, B
  584. megit, B
  585. [liop Dauid, A
  586. mgl. A, B
  587. dalnum, B
  588. þar tilf. B
  589. mgl. B
  590. [for, B
  591. mgl. A, B
  592. kueyktiz, B
  593. Dauid, B
  594. mgl. B
  595. [mgl. B
  596. hin tilf. B
  597. Dauid, B
  598. uerðr, B
  599. konungsmanna, A, B
  600. Fra Saul konungi ok Dauid, A
  601. gengu, A, B
  602. or, B
  603. huerskyns, B
  604. saal. ogs. A, B
  605. þersum, B
  606. þersum, B
  607. Saul, B
  608. [þa er hann var, B
  609. huggunar, B
  610. gagnuart, B
  611. hallarvegginum, B
  612. [mgl. B
  613. hygði, A, B
  614. augliti, A, B
  615. [mgl. B
  616. fremzt, B
  617. raun, B
  618. Saul, B
  619. 'Nyt Cap. i A: Er Dauid feck Michol konungs dottur
  620. [hina ellztu, B
  621. enn tilf. A
  622. [ok koma honum sua, B
  623. [sva, B
  624. [vera konungs maagr, B
  625. Adrihel, B
  626. Malatitha, B
  627. ufagnaðar, B
  628. hann, B
  629. [litiluert, B
  630. mgl. B
  631. festarfe, A, B
  632. honum tilf. A, B
  633. mgl. B
  634. beiddiz, B
  635. likaði, B
  636. [Philisteis, B
  637. [sua mǫrg sem konungr, B; ok taldi þar af sva marga sem konungr, A
  638. hann tilf. A, B
  639. Saul, A, B
  640. fiandskapar, A, B
  641. [elskaði hann ok eflði, B
  642. mgl. B
  643. uisdomi, A, B
  644. vm avll nalæg riki tilf. A
  645. Er Saul konungr villdi suikia Dauid, A
  646. skylldu, A, B
  647. [bið ek þik fel þu þik snimma a morgin i einshueriu, B
  648. [sagði, B
  649. annarr tilf. A
  650. þionostumanni, B
  651. still, B
  652. þa tilf. B
  653. saklauss, A
  654. þa Dauid tilf. B
  655. [Gyðinga ok þeirra riki, B
  656. enn tilf. A
  657. nu tilf. A
  658. setti, B
  659. uis, B
  660. hialpaði sier, B
  661. saal. A; við, B; hans við, C
  662. mgl. B
  663. [mannlikanit ok færdu konungi. Hann vard nu reidr Michol dottur sinni, A
  664. haðulega, B
  665. brott, A, B
  666. maatta, B
  667. uið mik tilf. B
  668. [i þann, B
  669. Haioth, B
  670. sia, B
  671. framflytiandi, B
  672. Samuelem, B
  673. er, B
  674. fylldiz, B
  675. Haioth, B
  676. lioðaði, B
  677. [syngiandi sva gudi lof, A
  678. Fra raðagiorð Jonathas ok Dauid, A
  679. Haioth, B
  680. tilf. A, B
  681. uin huart, B
  682. mitt tilf. B
  683. at, B
  684. [þetta þinu lifi, B
  685. kalendis, B
  686. feðr, B
  687. Enn tilf. B
  688. [þa skal ek þat gera þer, B
  689. [a morgin, B
  690. [annan dag hinn, B
  691. [æigi uharðara, B
  692. mgl. B
  693. saal. B; gvtt, C
  694. helld, B
  695. maað, B
  696. hinn hesta, B
  697. þeim, B
  698. plaazit, B
  699. [heitir Azel, B
  700. mgl. B
  701. friðr, B
  702. [fyrir þik, A
  703. tekit, B
  704. setz, B
  705. mgl. B
  706. ok, B
  707. tilf. B
  708. hinn vaandi, B
  709. skemmilegrar, B
  710. send, B
  711. tilf. B
  712. sun, B
  713. alhugat, B
  714. ǫfundar, B
  715. hann sier, B
  716. uið męltz, B
  717. [æigi, B
  718. nema, B
  719. [Ok red engin i þetta, A
  720. mgl. B; til iarðar tilf. A
  721. [kystuz þeir ok favðmoðuz ok felldu, A
  722. leyndar, A
  723. tilf. B
  724. [nokkurar uister, B
  725. nema, B
  726. ok tilf. B
  727. Dauid, B
  728. Bohet, B
  729. [af hinum matkvztum, B
  730. bradan, A
  731. mgl. B
  732. saal. B; iafngvtt, C
  733. Saul, B
  734. huern, B
  735. kuenna, A, B
  736. sua tilf. B
  737. maal, B
  738. ut, B
  739. liker, B
  740. saal. ogs. A, B
  741. [hyrr ok hrækir i skegg sitt ok huatvitna, A
  742. ufagnaðr, B
  743. skundit, B
  744. þaðan tilf. B
  745. [við konung, B
  746. saal. B; biðandi, C
  747. tilf. B
  748. tilf. B
  749. litlu, B
  750. vera tilf. B
  751. frið, B
  752. Jemini, B
  753. [fremzt, B
  754. risi tilf. B
  755. hui, B
  756. mgl. A, B
  757. hann, B
  758. er, B
  759. drepa laatit, A, B
  760. [guð, B
  761. uissa, A, B
  762. maatta, B
  763. myndi, B
  764. lifa, B
  765. Fra Dauid konungi ok Saul konungi, A
  766. ok tilf. B
  767. þar tilf. B
  768. umhuergis, B
  769. frealsaði, B
  770. [mgl. A, B
  771. uęri, B
  772. hann tilf. B
  773. saal. B; drygvm, C
  774. glIgt, A
  775. [mgl. B
  776. mgl. B
  777. [þi tilf. A
  778. saal. A, B; hIfz, C
  779. fǫgrum, B
  780. ok tilf. B
  781. [okkrum fǫgrum, B
  782. herinum, B
  783. dualdi, B; vard, A
  784. Zuphei, B
  785. leyni, B
  786. megi, B
  787. se, B
  788. Zuphei, B
  789. uið, B
  790. Meron, B
  791. sinn, B
  792. megum, B
  793. fangit, A, B
  794. Fra bardaga Sauls konungs ok Philistei, A
  795. til, B
  796. konungs, B
  797. [elldi ok eggiu, A, B
  798. Her segir fra Saul konungi ok Dauid, A
  799. or, A, B
  800. [þriu þusundrat, B
  801. Dauið, A, B
  802. aattu, B
  803. frafuztu, B
  804. ilicas(!), B
  805. efnt, A, B
  806. giǫra, B
  807. [hvart ek drep hann, A
  808. [ek senda, B
  809. [æigi uerða ek, B
  810. [leggia, B
  811. [bræðra eðr annarra nafręnda, A, B
  812. nǫkkuru, B
  813. [mgl. B
  814. [ella krefi, B
  815. nǫkkura, B
  816. [mgl. B
  817. vilia, A
  818. aatta, A, B
  819. maattu, B
  820. giIrða, A, B
  821. manni, A, B
  822. leggi, B
  823. [spamaðr, A
  824. linaði, B
  825. ef, B
  826. hann tilf. B
  827. [allz kosti, B
  828. uerðkaup, B
  829. [mgl. B
  830. Fra Dauid ok Abigal husfreyio, A
  831. Karmelus, B
  832. einn, A, B
  833. [þriu þusundrat, B
  834. þusundrat, B
  835. [kuenna uitrvz, B
  836. erendit, B
  837. goz, B
  838. unaðer, B
  839. eyðimorkum, B
  840. allzmiǫk, B
  841. nu, B
  842. [uin ok uister, B; vistir, A
  843. mgl. B
  844. [vapnaz, A, B
  845. [ok fara at Nabaal ok drepa hann aa þeirri natt. Hafa þeir sik nu i veg, A
  846. heilsanar, B
  847. hǫllzti, B
  848. [a eyðimǫrkina, B
  849. aa tilf. B
  850. [vegr fyrir, B
  851. [atkomendum haaskum, B
  852. [ok sua, B
  853. við, B
  854. fyrirforst, B
  855. maðr, B
  856. með sinn flokk tilf. B
  857. [mgl. B
  858. steig, B
  859. asna sinvm, A, B
  860. [Vaandskapr minn liggi, B
  861. saal. ogs. B
  862. gort, B
  863. [Miskunna mer minn herra þoat vverdugri ok vandskap mins bonda Nabal, A
  864. guði, B
  865. andar, B
  866. unytt eðr, B
  867. nokkurr, B
  868. [lifanda mannz, B
  869. velltiz, B
  870. gort tilf. B
  871. tilf. B
  872. mgl. B
  873. moz, B
  874. i, A, B
  875. [á ek at, B
  876. sinum tilf. B
  877. sinum tilf. A, B
  878. [þeir þat ullarueizlu, B
  879. huersu, B
  880. hans tilf. A, B
  881. [þagdi vid, A
  882. [dæmder, B
  883. [þinn ok letz, B
  884. vill, A, B
  885. boðum, B
  886. þegar tilf. B
  887. [at hans þrælum, A
  888. steig, B
  889. Fra Saul konungi ok Dauid. capitulum, A
  890. ok, A, B
  891. uiðr, B
  892. Achille, B
  893. Cipa, B; Zuph, A
  894. [þriu þusundrat, B
  895. Acille, B
  896. leyndiz, B
  897. um tilf. B
  898. lif hans, A
  899. [Abimelech Etheum ok Abysai son Saruie broður Joab, B
  900. koma, B
  901. konungr tilf. B
  902. [eingi vakti, B
  903. mein, B
  904. iarteina, B
  905. bað, B
  906. vel tilf. B
  907. gegnt, A
  908. hann, A, B
  909. hæsti, A
  910. er tilf. A
  911. varðueittuð, A, B
  912. borðkerit, B
  913. hia, A
  914. er, B
  915. uerða, B
  916. hand, B
  917. þa, A
  918. [alldri um alldr skal ek þer, B
  919. þessum deghi, B
  920. truleika, B
  921. [mgl. B
  922. uillda, A, B
  923. krist, B
  924. lutum, B
  925. [settiz hann i borg sina, B; ok settiz i borg sinni, A
  926. [gęti, B
  927. fyrir, B
  928. er, A, B
  929. saal. ogs. A, B
  930. fyrir, B
  931. [letti þa, B
  932. enn aðr, A
  933. [sva, B
  934. [þa er, B
  935. þui tilf. B
  936. Fra Achis konungi ok Dauid, A
  937. sun Mahoch tilf. B
  938. [var þar með honum, B
  939. [i at bua, A
  940. [fiǫlskylldu minnar, B
  941. Sicelech, B; Sichileg, A
  942. folk, A
  943. [þar af sannindi, A
  944. [þar hvarki lifa eptir karl ne konu, A
  945. herleidda, B
  946. uekta, B
  947. þionostumannz, B
  948. [Philistei, B
  949. [Achis konungr, B
  950. saal. A, B; ætli, C
  951. [allan tima, A
  952. saal. ogs. B; mgl. A
  953. þar tilf. B
  954. nockura, A
  955. varð, A, B
  956. landflotti, B
  957. nu tilf. A
  958. bardaga, A
  959. [i moti oss, A, B
  960. uerst, A, B
  961. forflotti, A, B
  962. felldi, B
  963. [nema gott eina, B; þat er illt er, A
  964. er, B
  965. [her, B
  966. [þess, B; þat, A
  967. mega, A, B
  968. i, B
  969. þinnar tilf. B
  970. for hann, B
  971. hIfðingiar, A
  972. Jezrael, A, B
  973. Her segir fra Dauid konungi, A
  974. Sicelech, B; Sichileg, A
  975. til tilf. B
  976. i brottu, B; aa brottu, A
  977. mannz tilf. B
  978. drapu, B
  979. sitt, A
  980. mgl. A
  981. moðir, A
  982. þreytleika, A, B
  983. hans tilf. B
  984. vaz, A, B
  985. annarrar tilf. A
  986. [Hvat manna, A
  987. komtu tilf. A
  988. saal. A, B; syktðvm, C
  989. ver tilf. B
  990. [tilf. B
  991. þat tilf. B
  992. setti, A
  993. þa tilf. A
  994. leiðsǫgn, A, B
  995. sva tilf. A
  996. flyðu, B
  997. a brott, B
  998. aptr tilf. B
  999. hann tilf. B
  1000. Besor, A, B
  1001. [þeim er með honum uoru ok þui er hann for með, B; mgl. A
  1002. saal. A, B; þvi, C
  1003. tilf. B
  1004. [ok eigu, B
  1005. saal. B; æiginkonvr, C; [at þeir taki sinar eiginkonur, A
  1006. þui at, B
  1007. [optarr heyra yðr slikt mela, B
  1008. farargagn, B
  1009. [um daga, B
  1010. Fra Saul konungi ok galldrakonu, A
  1011. fiǫlkunnigum, A, B
  1012. Azrael, B
  1013. [fyrr uar, A, B
  1014. stallra, B
  1015. [hiarta hans at ottaz akafliga, A
  1016. huat hann skylldi raðs taka tilf. A
  1017. [kennimenn (visindamenn A) eðr spamenn, A, B
  1018. nu tilf. B
  1019. fitons, B
  1020. kunnostu, B
  1021. [leitar þa raðs við sina menn, A
  1022. um, A, B
  1023. kunnosta, B
  1024. mgl. B
  1025. mega, B
  1026. [uilltu, B
  1027. [tilf. B
  1028. reisa, B
  1029. [ok kallaði, B
  1030. [tilf. B
  1031. æigi þu, B
  1032. myndi, B
  1033. Samuel, B
  1034. þrǫnguer, A, B
  1035. svefnasynir, A, B
  1036. skyllda, B
  1037. Her beg. Fragm. XII.
  1038. [Samuel, B
  1039. hlyða, B, Frag.
  1040. fęzlu, B
  1041. dogum, Frag.
  1042. or, A, B
  1043. [Ek biðr þik, B, Frag.
  1044. fyllda, A, B, Frag.
  1045. myndu, B
  1046. haggenginn, Frag, A
  1047. þa tilf. A, B
  1048. Er Saul konvngr drap sik sialfr, A
  1049. fiIllum, A
  1050. at, A
  1051. Melchisor, B
  1052. almugrinn, de övr.
  1053. með harðri atsokn tilf. A
  1054. [mgl. de övr.
  1055. vansignaðu, de övr.
  1056. hundar, A
  1057. nidr hiolltunum en tilf. A
  1058. varð þat hans bani tilf. A
  1059. [þat, A
  1060. deyði, Frag.
  1061. Her mgl. 2 Blade i B
  1062. myndi, Frag.
  1063. [frettu fall Saul konunga ok sona hans, A
  1064. [sunu hans þrea, Frag.
  1065. vm, Frag.
  1066. ok tilf. Frag.
  1067. storri mork, A

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.