II. Mosebog

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Stjórn


II. Mosebog



Her hefr ok byriaz vpp af annarri bok Moysi. þeirri aara Exodus heitir. ok segir fyrst af [ku]aul ok þrældomi ebreskra manna.

74. Her hefr frasIgn af annarri bok Moysi. þeirri sem Exodus heitir. Er hon eigi fyrir þann skylld (Innur). at hennar frasagnarefni leidiz eigi samfestiliga ok ut greiniz af fyrirfarandi frasIgn Genesis. utan helldr fyrir þat at hans uerk er til þers sundrgreint ok diuiserat i .v. parta. at þeim sem lesa megi sua liettara ok uleiðigiarnara uera. Hefir huerr þersi partr eiginligt bokarinnar nafn ok hennar þyding i sinu nafni. sua sem su bok Exodus er nu byreaz. þiat exodus upp aa girzku er upp aa latinu exitus. enn upp aa norrænu sua sem utferdarbok. þiat hon segir af utferd Jsraels folks af Egipto. huer er af þeirri sǫk ok tilgangi byriaz i fyrstu sem her fylgir.

Eptir þat er Joseph uar andadr ok allir hans .xi. bræðr. Ruben. Simeon. Leui. Judas. Ysachar. Zabulon ok Beniamin. Dan ok Neptalim. Gaad ok Asser. huerir er medr sinum fedr Jacob ilenduz huerr medr sinum hiunum ok hyski aa Egiptalandi. þa kom nyr konungr sidarr yfir Egiptum. sua sem þeirra nánazta kynkuisl ok ætt uar aull uordin. Þessi uar hinn attandi fra fyrr nefndum Nephrem Egiptalandz konungi. þeim sem Joseph hof fyrst til hIfdingiadoms. ok uar hans eiginligt nafn Amenophis. aa huers dogum er Moyses var fœddr. Enn fyrir þa sauk at hann uar af annars háttar ættum ok husi til konungs tekinn enn hinir fyrri konungar. þa uilldi hann uminnigr uera þeirra uelgerninga sem Joseph hafdi Egiptalandz monnum gort. hatadi hann ok striddi af þi storliga miok ollu Jsraels afkuęmi. at allr Egiptalandz lydr Ifundadi medr sealfum honum þa hina ebresku. ok þo einkannliga mest af þersum .iiii. lutum. þat hit fyrsta. at þeir uaru i ollum lutum miklu uisari. enn þat annat at i ollum sinum uerkum ok gerdum uaru þeir miklu hagari ok klokari. þat hit .iii. at þeir urdu at godzinu miklu rikari. þat hit .iiiia. at þeirra getnadr ok afspringi uar miklu gilldari ok giptusamligri. Nu af sinni eiginni aufund ok illzku medr audrum saugdum lutum let hann þa hina ebresku marga uega uerda kualda. ok sagdi sua til sinna manna. Þer siait at Jsraels[1] lydr geriz sua margr at hann er skiott oss ok uaru landzfolki fræknari ok sterkari. komit til at þi ok kreppit hann sua klokliga. at hann fiolgiz ecki. þiat ef hann eflir ufrid ok bardaga oss i mot. þa ma liettliga at hann fylli uárn uuinaflock ok komiz sua brott hedan or landinu ok uaru riki. ef sua berr til at þeir beriz uid oss. Til þersa þottiz hann faa ok finna orugga klokskapar uęl upp aa þann hátt. at hana lagði sua þungar ok erfidar uerkanaudir upp aa þa. at þar af skylldi þeir fyrirleggiaz ok ecki til sambudanna fysaz. Var þersi hin erfida ok hin þungu uerknaud medr þrennum þyngslum ok þrældomi. sem aa þa uar lagt. Su uar ein. at þeir skylldu ellta leir ok gera tigl. steikia þat ok saman bera. af hueriu er þeir gordu konunginum þær .ii. tialldbuda borgir. sem onnur heitir Phyton enn onnur Rameses. Borgir hofdu þær eigi sidr fyrri kalladar uerit. enn ekki uaru þær þa uid tialldbudir kendar. Enn fyrir þann skylld at þær stodu uid landamæri i Egipto. ok þo ekki ual muradar. þa let fyrr nefndr konungr. huerr er Pharao er kalladr sem allir adrir Egiptalandz konungar. þær efla til þers. at hann uilldi þar iafnan lata uera ual uæpnta uakandi uarðhalldzmenn aa sImu leid sem i tialldbudum. at eigi mætti nockurr madr sinn fót aa Egiptaland setia utan medr konungsins bodskap ok blidum uilia. Varu þær fyrir þa grein tialldbuða borgir kalladar. ella fyrir þa sauk at i þeim uar adr mest fatækra manna bygd þaleidiss sem i tialldbudum uti. Enn sidan aukaduz þeir ok audgaðuz af þeirra aud ok erfiði. Ebreska menn skipadi konungrinn til allrar gerdarinnar setningar ok forsagnar. enn egiptzka menn ok meistara til þers at þeir kueldiz erfidandi sem mest ok þyldi sem uerst. Qnnur þeirra erfidissneyd. su sem konungrinn lagdi upp aa þa. uar eigi sua þungh sem hon uar ful ok þrælslig. at þeir skylldu bera þrekk ok leir i laupum i brott fra aullum bæium ok strætum. þar sem þeir uaru. af hueriu er þat er i psalminum lesit. Medr uandlaupi þionaðu ok þrælkaduz hans hendr. Hit .iiiia. þeirra uerk ok erfidi uar þat eptir sIgn Josephi. at þeir skylldu aarinnar uatn Nili landinu til freoleiks ok aauaxtar ueita um eina stadi ok ymissa ok kringia sidan medr þeirri klokskapar uęl[2] umuergiss allar borgirnar. at uItnin mætti huergi mein gera edr of miok at þeim æsaz. Leiddu þeir hinir ebresku lyktada sina lifdaga i þilikri neyð ok þrældomi nær um .cccc. aara tirætt. Enn þi meirr sem þeir uaru af hinum egiptzkum þrIngdir ok þrælkadir. þi framarri gaf gud at þeir freouadiz æ ok fiolgadiz.


Her segir fra Pharao konungi ok huersu hann bauð at gera skylldi

75. Enn sem Pharao sua at hinir ebresku fiolgaduz eigi at sidr. þo at þeir uæri sua þungligha þrælkadir. þa hugsadi hann þeim annan prett ok suikrædi. taladi til þeirra ebreskra manna nærkuenna. sem skipadar uaru fyrir miklum fiolda þers kuendis sem þers haattar embætti hIfdu med hIndum. onnur þeirra het Sephora enn aunnur Phua. biodandi þeim at huern tima sem þær kięmi aa fædingartimanum til þeirra hinna ebresku. þa skylldu þær drepa sueinbIrnin. liuga sidan ok láta sem þær hefdi þau sua liflaus fætt. enn meybIrnin skylldu þær geyma ok uardueita. Gordi hann þetta bædi fyrir þann skylld at blaut ok breysk kuenna natura ok tegund matti þeim litit mein gora. enn uilldi at hinir ebresku þionadi lifdi ok lieti allt eptir egiptzkra manna lostasemd ok munudlifi. enn ottadiz. ef karlbIrnin lifdi. at þeir mundi moti risa hans riki ok rIngu ofbelldi. ef þeir freouaðiz ok fiolgaðiz. ok þo mest fyrir þa sǫk ræddiz hann þat. at einn frammsynn ok foruitri madr. af þeirra tIlu sem þar uaru fornfæringa skrifarar kalladir. hafdi konunginum fyrir sagt. at aa þeim tima mundi sa madr Jsraels folki fædaz. sem miok mundi leggia niðr ok neisa Egiptalandz riki. ok þar medr mundi hann medr sinum krapti ok kunnattu um framm alla aðra menn uera. Su uar hin þriðia sauk til þessa hans bodskapar. sem teez yfir aunduert gudspiallit heilags Mathei. at fiandinn uissi þat fyrir. at Kristr mundi af ebreskra manna kyni fædaz i uerolldina. ok fyrir þat uilldi hann eyda ok nidr drepa þeim lyd. Sinnadi Pharao hans raadum ok þionaði i þersu. Fyrr nefndar nauerukonur fylldu eigi þenna sagdan konungsins bodskap. þiat þær varu gudræddar ok letu þær karlbIrnin eigi sidr geymd uerda ok uardueitt. Enn þann tima sem konungrinn liet þær til sin kalla ok spurdi fyrir hueria grein þær gerdi moti hans bodi. þa diktadu þęr seer þau andsuIr sem eigi uaru sInn. ok sIgdu sua at ebreskar konur uaru miklu kięnni ok klokari i þers haattar gIrdum ok aatǫkum enn egiptzkar konur. ok at þær fæddu fyrr enn þær kięmi til þeirra. ok hefdi uit til at uinna ser sealfar þann tima sem þær urdu liettari. Ok fyrir þann skylld at nærkonurnar ottaduz gud. þa segir bokin at hann gerdi þeim hus ok herbergi. þat er sua mikit at segia. at hann let þær audgaz sem adr uaru fatækar. enn hinar freouaz ok bIrn fæda sem adr uaru ubyrea. Augustinus segir þær i þersi sinni lygi leyfiliga[3] misgert hafa. enn Gregorius syniz meirr segia. at þær hafi daudliga misgIrt. hann segir at þeirra godgirnd ok giętzka[4] hefdi uel megat Imbunaz i eylifu lifi. ef þær hefdi eigi logit. enn nu skiptiz þeirra uerdskylldan ok umuendiz til ueralldligs uerkkaups[5] ok stundligrar Imbunar.


Fra Pharao konungi ok goðum hans Apis ok Serapis[6]

76. Nu sem Pharao sa. at hans leynilig flærd ok fyrr sIgd [uæl komu fyrir[7] minna enn hann uęnti ok uilldi. þa ferr hann sua opinberliga framm i moti þeim hinum ebreskum. at hann byðr[8] hueriu þi sueinbarni sem þeim fæddiz [at hans menn skylldu[9] dreckia [aa ánni[10] Nil. er fellr um allt Egiptaland. sem fyrr uar sagt. Fyrirforuz sua ok tynduz þann tima mikill fioldi ebreskra manna smasueinn. at þeim uar drekt eptir konungsins bodskap.

Scolastica hystoria.[11] Af þersi hinni grimmligu egiptzkra manna glæpagerd truiz. at gud leti þa falla ok uefiaz i þeirri ueslu uillu at hafa ok hallda Apin[12] fyrir sinn eigin gud ok trua upp aa hann. Apis uar sua uordinn sik sem einn gridungr. eptir þi sem Plinius segir. huerr er hann kallaz sééd hafa. Hann kom aa einum ok audrum ymissum timum aa uuart af kafi[13] upp or aanni Nil. hafandi eitt biart[14] mark áá hinum hægra bøginum. þilikt sem hornott[15] tungl uæri. Ok þegar sem Egiptalandz folk flyktiz at honum medr sIngum ok allzkyns sinum sIngfærum. þa fluttiz hann ok hofz sua sem syngiandi i loptit upp yfir þa. ok aa sImu leid foru þeir medr sinum sIngum ok leik aa iIrdinni sem hann for medr ser i loptinu. þiat huern tima sem hann rærdiz. þa gengu þeir ok hoppudu. enn þa sungu þeir standande[16] er hann uar kyrr. Enn a þeim sama degi huarf hann þeim. Nockurir menn segia. at hann kafadi upp or aanni ok kom til þeirra meðr samri grein huert aar eptir annat aa hatidardegi þers fremzta þeirra guds sem Serapis heitir. huar af er þeir kolludu hann Serapium.[17] enn þat er sua mikit at segia. at þeir hugsa hann Serapi helgan[18] uera. Sumir segia hann hit tiunda huert aar [at eins[19] uitraz hafa. speculum hyst. Varu sua þersir .ii. Egiptalandz gudar Apis ok Serapis. sem þeir dyrkaðu mikilliga ok trudu upp aa. Serapis het ok[20] eigi sidr Apis i fyrstinni[21] sinu eignarnafni medan þat lifdi. hann uar sun Phoronei[22] konungs i Grecia ok atti[23] þann brodur sem Egialeus het. huern er hann skipadi fyrir sina fodurleifd eptir hans andlát i þeirri Girklandz haalfu sem Achaia[24] heitir. enn sialfr hann for ok fluttiz medr miklum mannfiolda til Egiptalandz. Þersi Apis ilendz i Egipto ok andaðiz þar. Helldu landzmenn hann ok hIfdu sidan fyrir hinn fremzta sinn gud. sua at þeir skipadu þat ok dømdu stadfastliga. at huerr sem einn sa madr skylldi halshIgguinn uera. sem þat segdi at hann hefdi madr uerit. Skylldi ok iafnan i þi hofi sem hann [hafdi dyrkadr uerit[25] þat eitt skurdgod uera. [sem sua[26] uæri skorit ok uordit sik sem þat legdi medr fingrunum saman aa ser uarrarnar. sua sem teiknandi ok biodandi medr þers háttar þagnarmarki. at allir þegdi um þat at hann hefdi madr uerit. Enn fyrir þa sauk lengdu þeir hans nafn ok kolludu hann Serapim. at þeir dyrkadu hann i fyrstunni eptir hans liflát liggianda[27] i ork nockurri edr annarri hirdzlu. sua sem i grIf edr leidi.[28] [þar til er[29] hans musteri uar gort. Kalla þeir þat sarcophagum. enn Girkir saros.[30] sem uęr kollum grIf edr leidi. Var hann af þi sama leidi sem hann uar i fyrstunni eptir andlatit i lagdr[31] sidan Serapis kalladr. undir huers nafni er Egiptalandz lydr fæddi honum til heidrs ok sæmdar upp einn huitflekkottan[32] uxa medr morgum lystiligum lutum af sinni hIrmuligri uillu ok uantru. huern er þeir kalladu fyrir þann skylld Apim af hans nafni. at hann uar honum helgaðr. ok þeir dyrkadu hann fyrir þi.[33] at þeim syndiz hann af ser gefa audsyn ok opinberlig mIrk af morgum eptirkomandum lutum. Enn sem uxi[34] þersi uar daudr ok folkit leitadi hans ok grofz eptir honum. þa fannz þar einn ungr kalfr medr sama lit ok þilikum fogrum flekkum[35] sem hann hafdi uerit. þann sem þeir trudu ser dasamliga sysladan ok af Serapi gudliga sendan hafa uerit. Mundi ureinum aundum eigi mikit fyrir[36] uerda at syna [kunni gridungs edr uxa þilika[37] sionhuerfing. sua at hun sæi hana ein saman þann tima sem hun uæri yxna ok hennar burdr byreadiz medr henne. til þers at suikia þa hina egiptzku. sua at af þeirri seonhuerfingarsyn drægi hon þat i sealfum girndarpunctinum at ser. er sidan syndiz i hennar burd likamliga. sua sem Jacob gerdi af þeim mislitum uIndum sem hann setti fyrir saudina Labans. sem fyrr uar fra sagt.


Her segir fra Moyses ok huersu hann var vpp fæddr[38]

Enn fyrir þann skylld at hun fekk honum eigi lengr leynt. þa tok hon einn siualan stokk af tágum ok sefi geruan. bræddi hann allan utan medr bik ok tiIru ok lagdi þar i sueininn.
77. Eptir fyrr sagdan konungsins bodskap Pharaonis byreaðan. at ebreskra manna born skylldi ut uera borin ok drekt. reis sa madr upp. kominn af ætt Leui Jacobs sunar. sem Amram het Gáds son. Amram uar sonar sonr Leui. hann gekk at eiga þa konu sem hans brødrungr uar ok Jocabeth het. þiat hun uar ok sunar dottir Leui. Þau attu .ii. bIrn. het sun þeirra Aaron enn dottir Maria. Enn sua sem hann saa. at þetta konungsins bod geck framm at bIrnunum uar drekt. þa uilldi hann eigi nærri koma eiginkonu sinni. sua at hann byggi med henni. uilldi hann helldr eiga engi bIrn enn geta þau þegar leidis[39] til dráps ok dauda sem þau uæri[40] fædd. Þa uitradiz gud honum i suefni eptir sIgn Josephi ok bad hann eigi ottaz at koma uid eiginhusfru sina. sagdi honum at sá sueinn mundi honum[41] fædaz sem Egiptalandz menn ottaduz ok rędduz. þar medr gerdi hann honum ok nockut kunnigt af kennimannzskap Aarons. Eptir þeirra sambud gat Jocabeth barn at eiga. ok aa tilheyriligum tima fæddi hon leyniliga sun i heim. Feck hon þat af þi leyniliga gort. at hun hafdi þar til ekki miok þunga edr saara sott eptir annarra kuenna uana. exodus. Ok sem hon sa. at sueinbarn þetta uar yfiruættis uænt. þa fal hun þat um .iii. manaði. Enn fyrir þann skylld at hun fekk honum eigi lengr leynt. þa tok hon einn siualan[42] stokk af tágum ok sefi geruan. bræddi hann allan utan medr bik ok tiIru ok lagdi þar i sueininn. lauk aptr sidan ok bio um sem bez kunni hon. bar hann eptir þat til aarinnar. ok skildiz sua uid. at hann flaut framm med aarbakkanum. Gordi hon þat til þers. at hon uilldi giarna at barnit bæriz eigi framm i strauminn i aarmegnit. Þar stod miok langt brott i fra systir sueinsins Maria. eptir þi sem modir hennar hafdi bodit. at hon skylldi þar bida ok sea til huerrar[43] endalyktar þetta leiddi.
Bad konungs dottir þa eina sina þionustumey bera sér stockinn. lauk hon upp stokkinum ok sa þar i eitt uęnt grátanda sueinbarn.
Se rett i þenna punct gekk nidr þann ueg konungsins dottir Pharaonis er Thermith[44] het. þers eyrindis at þuáz i aanni. ok þernur hennar ok þionostumeyiar medr henni. Ok sem þær gengu allar saman framm med aanni. saa þær þenna sama stokk medr sIgdum sinum umbuningi fliota fyrir ser framm meðr aarbackanum. Bad konungs dottir þa eina sina þionustumey bera sér stockinn. lauk hon upp stokkinum[45] ok sa þar i eitt uęnt grátanda sueinbarn. til huers er hon leit miskunnar augum ok sagdi sua. Þersi sueinn er af ebreskra manna bIrnum. [Scolastica hystoria.[46] Sua uænan ok uel fallinn hafdi gud hann skapadan. at iafnual syndiz hans[47] uuinum ok aufundarmonnum ual uidrkuæmiligt at hann uæri upp fæddr. Margar[48] konungs dottur þionostukonur budu barni þersu briost at drekka. enn þat snIriz ifra ok uilldi at engri[49] þeirra miolk þiggia. Exodus.[50] Fyrr nefnd Maria systir sueinsins uar þar i hia ok taladi til konungs dottur. Villtu at ek kalla þer nockura ebresku konu. liettliga at hann þiggi giarnara briost þeirrar sem hann[51] er samkynia. Hon bad hana ganga. Maria kalladi modur sueinsins ok leiddi hana undir þi uidbragdi[52] sem uskyllda konu ok ukunniga til konungs dottur. Ok þegar sem hun kom. drack hann giarna hennar briost. Konungs dottir bauð henni at taka suein þenna undir hennar uernd heim til sin ok fæda hann upp henni til handa. sagdiz sidan skylldu fullu Imbuna[53] henni fyrir allan hans kost ok uppfædi. Su sama kona tok medr sueininum. sem hans modir uar. þo at konungs dottir uissi þat eigi. nærdi hann ok uppfæddi. þar til er hann uar ual af modur miolk. flutti hann eptir þat til konungs dottur ok fekk henni i hendr. ok þann sama suein gerdi hon ser at oskberni. ok kalladi hann fyrir þann skylld Moysen. at hun hafði hann af uatni medr hialparhendi tekit. þiat mos upp aa Egiptalandz tungu er uatn upp aa uárt maal. enn ys er upp aa norrænu sua sem hialpat.

[Scolastica hystoria ok speculum hystoriale.[54] Sua bar til einn tima at fyrr nefnd konungs dottir Thermith[55] gekk fyrir sinn feðr Pharaonem medr þenna sama suein Moysen. honum synandi ok til þers presenterandi at hann gerdi sueininn sér[56] at oskberni.[57] Konungrinn undradis miok hans fegrd sem hann saa hann. ok sakir sæmiligs yfirlætiss tok hann sealfs sins coronu[58] af hIfdi ser ok setti aa hIfud sueininum. Enn aa þeirri sImu coronu uar gIr edr grafin likneskia Hamonis. eins þers guds sem þeir dyrkadu. Smasueinninn greip af hIfdi ser coronuna ok kastadi brott ok braut i sundr. Konungsins kennimadr af Helyopoleos. sá sem sat hit næsta[59] honum. liop upp kallandi uid þersa gerd Moysi. ok sagdi sua. Þenna smásuein eigum uær at drepa. eptir þi sem sealfr gudinn hefir oss synt ok sannliga[60] teed. til þers at uer megim alla gItu [sidan ual[61] ottalausir uera. Hafdi hann þa þegar[62] ætlat at drepa hann. enn hann komz undan medr konungsins hialp[63] ok fulltingi ok eins annars uitrs manz áeggian ok tillIgu. þers sem þat tok upp fyrir þeim sem hia uaru. at pilltrinn hefdi þetta fyrir uuitzku sakir gIrt enn eigi illuilia. huat er þeir þottuz sua profa satt uera. at þeir baru brennandi glæðr at honum ok uilldu uita huersu honum brygdi uid. Enn hann tok nIckurn part af ok lagði i munninn aa ser. sua at þar af brann framanuerd tungan hans ok spilltiz. huar af er ebreskir menn segia hann ecki miok malsniallan edr greiðtaladan uerit hafa. Enn sua fagran ok yiruættis[64] giptusamligan segir Josephus hann uerit hafa. at engin madr mundi honum sua hardr eðr grimmr uera aðr. at hann mundi honum eigi blezanarord til tala edr eins huers gods bidia. þegar sem hann sæi upp aa hann. ok margir gafuz upp iafnan at sinum gerdum ok gadu eigi annars enn undraz hans fegrd ok sia þar upp áá sem hann uar fluttr um stręti. þar sem mart folk uar fyrir.


Er Moyses for til Blalandz ok huersu hann komz aptr aa Egiptaland[65]

78. Sua bar til þann tima sem Moyses gerdiz uaxinn madr. at blalendzkr herr eyddi Egiptaland ok undir sik braut allt til borgarinaar Memphim[66] ok hafsins. af huerri sauk er Egiptalandz menn gengu til frettar[67] uid galldramenn sina huat tiltækiligaz uæri. Fengu þeir þau raad ok andsuðr þar i mot. at þeir skylldu faa ser ebreskan fulltingsmann[68] ok forstiora. Eptir þat badu þeir Thermith[69] konungs dottur. at hon ledi þeim Moysen til ferdarinnar formannz ok hofdingia. Enn þat fekz alldri fyrr[70] ne þááz af henni enn þeir soru þat. at þeir skylldu honum ekki mein[71] gera. Moyses gerdiz þa þegar hinn Iruggazti[72] ok hinn klokazti bardagamadr. Hann tok þat raad. at hann ueitti áána Nilum i nIkkurum stIdum uidara upp aa landit ok gerdi hennar farueg breiðara enn aðr hafdi uerit. at hann mætti þar medr herinn yfir[73] fara. sem hun uar adr ufær. til þers at hann kiæmiz sua[74] þann hinn skemra ueginn med her sinn aa uuart fyrir þa hina blalendzku. A þurra landi gIrði hann eigi sidr þa uegu sinu herfolki þaleidis ual færa. sem adr uaru fullir af eitrormum. at hann let bera medr ser i uIgnum þa Egiptalandz fugla. sem ibices ciconie eru kalladir. i þeim kIssum edr hirdzlum sem af sefi edr slyi uaru gIruir. þiat þeir uaru[75] nærri aanni Nilo. ok reinsa sua sinn kuid at þeir bera med nefinu uatnit i baklutinn aa ser sealfum. Ok fyrir þann skylld at þers haattar fuglar eru miok skadsamligir eitrormum. eptir þeirri naturu sem þeim er innborin. þa let hann sla þeim lausum. huar sem hann setti sinar herbudir. at þeir skylldu sua ellta ok eyda[76] eitrkuikendum. þar[77] sem þeir uaru. Matti hann sua Iruggr fara ok flytia sinn her fyrir þa sauk eigi sidr um nætr enn daga. [huar um landit er honum likaðe.[78] Kom hann fyrir þenna[79] klokskap blalendingum miok aa uuart ok bardiz vid þa. enn þeir lIgduz[80] undan aa flotta ok flyðu til halldz ok [Iruggs uigis[81] i þa borg sem konungrinn sealfr sat i ok þa het Saba.[82] hueria er konungrinn Kambises[83] kalladi lIngu sidarr af nafni systur sinnar Mheroam.[84]

Vm þersa borg satu þeir Moyses ok hans menn langan tima. Enn af þi at þat uar nær umattuligt. at hun uyrði unnin. þa fengu þeir ecki uætta at gert. [fyrr enn[85] dottir konungsins er þar rikti ok Thebus[86] het kom augum aa Moysen ok kastadi girndarhug til hans sua framt. at hon gaf honum borgina ok allt þat folk sem þar [var i valld.[87] medr þeim skilmala at hann skylldi festa ser hana til[88] husfru. Vard þat huarttueggia sua frammgengt sem talat uar. Þadan af er þat sem sidarr man [heyra mega.[89] at broðir hans ok systir kaullzudu hann.[90] sem brigzlandi honum þi at hann hefdi eiga gengit þa hina blalendzku konu. Enn fyrir þa sǫk at hon uilldi medr ongu moti fyrir astar sakir samþykkia hans brottferd. sua sem honum þotti til þers timi uera. þa gerdi hann eptir þeirra manna maneri. sem uisaztir eru upp á himintungla gang ok þar af[91] taka mestan klokskap ok kunnáttu. at hann grof þær .ii. myndir edr likneskiur aa .ii. gimsteinum. sem sua mikit afl ok nátturu hofdu med ser. at aunnur þeirra ueitti þeim manni hardla mikit minni. um þat framm sem hann hafdi ádr af sealfs sins naturugiIf. sem þann stein med sua skapadri mynd bæri.[92] enn onnur gaf ok gIrdi þeim yfiruættis uminni ok gleymsku sem hinn annan bæri. er þers haattar figura uar á markat. Til þersarra steina let hann gera .ii. gull sua lik. at huarki matti fra oðru af flestum monnum kend uera. Ok sem steinarnir uaru[93] i settir. þa gaf hann gleymskugullit husfru sinni. at hun skylldi þat bera. enn sealfr hann bar minnisgullit. Skylldi af þersarri hans gerd odrum monnum sua synaz. at aa sImu leid skylldu þau iIfn gull bera ser til skrautz ok sæmdar. sem þau hefdi iafnan kięrleik ok [elsku huárt til annars.[94] Enn þegar sem hon bar þetta gull. sem hann hafdi henni gort ok gefit.[95] þa gleymdi hun at miklum luta allri þeirri[96] áástud sem hun hafdi til hans haft. fekk hann sua frealsan gang ok gott orlof meðr fogrum sigri heim aptr aa[97] Egiptaland.


Her segir fra þui er Moyses drap einn egiptzkan mann[98]

79. Þann tima sem Moyses uar fulluaxinn madr. fystiz hann at fara til fundar uid fręndr sina. Ok sem hann kom til motz uid þa. sa hann þeirra kuIl ok angistar neyd. Hann kom þar at sem nockurr egiptzkr madr. sa sem uerkstiori uar skipadr yfir hina ebresku[99] slo nockurn[100] af ebreskum monnum. Moyses litadiz um higat ok þigat. ok sem hann saa at Ingir menn uaru þar[101] namunda. þa drap hann hinn egiptzka ok fal hann sidan i sandinum. Ok annan dag eptir sem hann geck uti. kom hann þar at sem .ii. ebreskir menn kifudu ok deilldu sin i milli. Hann taladi þa til þers sem þrætunni uolli[102] ok uerr hafdi. Fyrir hueria sǫk slær þu hinn náung. Hann svaradi. Huerr skipadi þik hIfdingia edr domara yfir ockr. edr ætlaz þu sua mik at drepa sem þu drapt i giar[103] hinn egiptzka mann. Moyses ottadiz þa ok svaradi sua. Huersu uard þetta opinbert ok alrømt manna i milli. Pharao fretti uig þetta ok uilldi[104] lata drepa Moysen.

[Speculum hystoriale.[105] J þeima stad kastar Faustus einn uandr uillumadr þersum mandrápslesti i moti Moysi. sua sem honum manndrápinu brigzlandi. Huerium er [hinn heilagi[106] Augustinus suarar sua i annarri þeirri bok sem hann gerdi honum i gegn. at eptir þi rádi ok rettuisi sem eylifu guds lIgmáli til heyrir. uar þat senniliga audsynt ok opinbert. at Moyses hafdi fyrir þa sauk senniliga eigi aatt at drepa þann hinn egiptzka mann. þott hann uæri bædi udyggr ok aaleitinn. at hann hafdi þann tima ecki orlof ne nockurs kyns ualld þar til þegit. huarki af gudi ser gefit ne af mannligum kompanaskap ser skipat. Huadan af er hann segir sua i odrum stað. Rettligha megu þeir menn miok lastadir ok aaleitadir uerda. sem medr stiornlausum ufridarstormi utan skynsamliga tilskipan strida medr hardri hirtingu upp aa þa menn sem medr aungu laugmaali ero þeim lydskylldir. Enn þo kann þat henda at þeir menn. sem andaligum krIptum uerða siðarri[107] ual uidrtækiligir. fremia fyrst ok falla sua sem af nockurri forsIgn i þa lIstu. fyrir hueria er þat birtiz ok audsyniz. at þeir uerda kraptanna uerkum sidarr uel uidrkuęmiligir. þann tima sem þeir uerða meðr guðligum boðordum þar til samdir ok plagadir. Sua sem klokir akrplogsmenn gera þann tima sem þeir sea stor grIs þo at unytsamlig[108] aa nockurri iIrðu fyrir ser uerda. þa sia þeir þat þegar ok fyrir segia. at þau eru hueitiss aauexti uidrkuęmilig ok ual tilheyrilig. af þau eru til þers plaget ok plantat. A sImu leid er ok. ef þeir sia þat tre fiarri audrum monnum i fiallskogum sem oleaster heitir. þa efaz þeir ecki i at þeir taka ofarr meirr þar af oleum. Fyrir þa grein heitir þat oleaster. at þat berr lik lauf aa sér utan uidara[109] ok oliua. Er þat eitt uplantat skogartre ok aauaxtarlaust til nockurrar mætrar ok mikillar dygdar af sealfu ser. enn ef þers kuistr er oliuotrenu samtengdr ok sua plantadr. þa skiptiz rotarinnar afl ok umuendiz til þilikrar dygdar sem sealft treit hefir i ser. Vpp aa þann haatt uar þersi hugar ruglan ok uandlæti Moysi þa enn sua sem usamit[110] ok utemprat. af hueriu er hann hefndi sua meingerdar[111] sins fręnda aa hinum egiptzka manni. at hann geymdi eigi þar um rettar ok uidrkuęmiligar ualldzins stillingar ok skipanir[112] enn þo tedi þetta hans uandlætisuerk ok fyrir bendi mikit freoleiks mark ok aauaxtar. Meðr saumu grein var sa grimmleikr Pauli syndsamligr. med huerium er hann ueitti edr gerdi sua mikinn ofrid gods kristni. at hann þottiz hallda i þi sinar fIdurligar skipanir ok setningar ok gudi heidr ok þionostu ueita. enn þo uar hann eigi þi sidr mikit freoleiks ok uandlætis mark. Þat sama uar ok medr Petro. sua sem hann bra suerdi uiliandi ueria uárn herra a sealfs hans piningartima. þiat sealfr hann aasakadi Petrum fyrir þat er hann hio[113] eyrat af einum sueini hans ufridar manna[114] er Malchus het.

HIfdu allir þersir Iruggliga uandlæti i þersum sinum uerkum. eptir þi sem Augustinus segir. enn þo eigi sua uitrligt sem hæfdi ok fyrir þann skylld uuidrkuæmiligt. huert er fyrir heilags anda tilkuamu skipadiz sua sidar. ok samdiz medr þeim. at þat nægdiz þa sua med godu sem fyrri med daliga. þo at þeir þættiz eigi fyrir illu gera. Huaðan af er Moyses uar eptir þetta sama uerk sua skipadr hIfdingi synagoge sem hinn heilagi Petrus eptir sitt uerk kristninnar hIfdingi. Enn þo afsakaz Moyses miklu framarri fyrir þetta uerk er hann drap hinn egyptzka mann i glosa actibus[115] apostolorum. einkannliga i ordum hins heilaga Stephani. sua sem hann taladi langt Irindi ok sniallt fyrir Judum aa þi sama þingi sem hann uar sidan gryttr. ok sem hann hafdi getit þersa sama hans uerks. sagdi hann sua at [(hann) hugde at[116] hans brædr mundi þat skilia sem sealfr hann skildi. at gud drottinn mundi þeim fyrir hans hand hialp ok heilsu gefa. Enn þeir undirstodu þat medr ongu moti. Fyrir þenna uitnisburd syniz segir glosa[117] at Moyses hafi ual megat af gudligri aaminningu heyrt hafa. at hann skylldi þa þegar taka at hegna frænda sinn mein ok motgerdir aa hinum egiptzkum monnum.

Exodus.[118] Enn fyrir þann skylld at hann uar her af[119] ropaðr uiðr Pharaonem. þa flydi hann i brott fra konunginum ok for um eina eydimIrk i þa landzins haalfu sem heitir terra Median. [Var þat land sua kallat af syne Abrahe. huern er hann atti meðr hinna siðarre konu sinne Cethura[120] Segir Josephus. at i þersarri ferd þoldi hann hardla karlmannliga mikinn sullt ok hardretti. þar til er hann kom fram til eins brunnz ok settiz þar niðr. Sa formaðr sem þar uar[121] het Raguel. enn Jethro uar hans ættar kenningarnafn. Hann atti ser .vii. døtr. var su þeirra daglig sysla. at þær geymdu ok giættu hiarðar fedr sins. þiat þat gerdi[122] þann tima ekki sidr kuendi enn karlmenn. Þær komu til þers sama brunnz sem Moyses hafði fundit. ok sua sem þær ætladu at uatna hiIrdinni ok þær hIfdu aðr fyllt þær[123] þroar sem þær skylldu uatna i. þa komu þar[124] annarra manna hiarðrekar ok bægdu[125] þeim ifra. þar til er Moyses for til med þeim ok hialpadi meyiunum ok uatnadi ollum þeirra[126] hiIrdum. Enn sem þær komu heim til feðr sins. spurdi hann fyrir hueri sǫk er þær komu miklu skiotara heim aptr enn uani þeirra uar til. Þær suIrudu ok sIgðu. at einn egiptzkr madr hefdi frelsat þær af hiardrekanna hIndum ok ualldi. ok þat medr at hann ios uatnit upp ok uatnadi saudunum.[127] Fluttu þær allt hit bezta. bidiandi þar med at hans uerdskylldan ok uelgerningr uęri uel Imbunaðr.[128] Raguel spurdi huar hann uæri. bad þ0r[129] kalla hann ok bioda honum at eta. Ok sem Moyses kom þar ok hann hafdi þar eigi lengi dualiz. þa sór hann um at hann skylldi þar uidr hafaz. Gekk hann sidan at eiga eina hans dottur. þa sem Sephora het. Þau attu ser .ii. syni. þat hinn ellri Gersan edr Gersen. enn þat þydiz sua sem utlendzkr. fyrir þa grein at fadir hans gat hann i utlegð. annan kalladi hann Eleazar. enn þat er sua sem mins guds uidrhialp edr fullting. þiat gud mins fedr er minn hialpari sagdi Moyses. ok hann frealsadi mik af Pharaonis ualldi. Gaf [maagr hans[130] honum i ualld umseo at ueita ok at geyma ollum hans hiIrdum ok kuikfe. þiat hann hafdi sua sem nær allir adrir utlendzkir menn i fyrndinni i þat eina uarit driugum [allri sinni eigu.[131]


Er guð vitraðiz Moyses i viðarrunni þeim er allr syndiz loga[132]

80. Longu sidarr andaðiz saa[133] Pharao. fyrir huerium er Moyses flydi ok rymdi af Egiptalandi. þiat þersi uar hinn .vti. fra þeim er þa rikti er Moyses uar fæddr. badum þeim til toldum sem næst komu til rikis eptir þenna sem nu uar fra sagt. Het hinn fyrsti af þeim .v. Ammenophis at sinu eignarnafni. andadiz hann sua sem Moyses uar .vii. uetra. Enn sa het Horus sem næst honum rikti vm .xxx. ok .viii. aar. Eptir þann[134] rikti Acentris .xii. aar. Achoris het saa sem eptir þann rikti um .viii.[135] aar. Enn þersi het Centres sinu eignarnafni sem nu byreaz sagan af. hann rikti .xviii. aar. aa huers dIgum er[136] Moyses tok hertogadom medr guds skipan ok þeima tilgangi sem her fylgir.

Exodus.[137] Þenna tima sem fra uar sagt syttu Jsraels synir saarliga af sogdum aanaudaruerkum ok kolludu til guds akafliga. ok hann heyrandi þeirra [sarligu sut ok hIrmuliga[138] angistar neyd mintiz upp aa þat saattmals samband ok skilmaala. sem hann hafdi sterkliga stadfest ok samtekit med þeirra forfeðrum Abraham. Ysaach ok Jacob. Ok sua sem hann leit Jsraels lyð[139] sinum milldum miskunnsemdar[140] augum ok hann kendi þa. bar sua til at Moyses geymdi sauda mágs sins Raguels. Ok sem hann hellt fenadinum lengra fram i eydimIrkina. þa kom hann til fiallz þers sem guði hefir iafnliga sakir margra mikils háttar stormerkia einkannliga eignat uerit ok Synai heitir. af hueriu er nockurr partr er kalladr Oreb. J þi fialli uaru agiętir hagar bædi kostigir ok yfiruættis loðnir. fyrir þa sǫk at hiardrekar þordu engan tima upp þangat at fara. annat huart fyrir þann skylld at þat uar storliga[141] háátt. ella fyrir þat at þat uar margra manna ætlan ok ordtæki. at þar uæri einkannliga guds bygd ok nauera. Gud uitradiz honum þa i[142] einum uidarrunni. þeim sem hann saa at logadi. ok þo brann [eigi þi helldr[143] huarki blomstr hans [ne hann sealfr.[144] Nu sem hann sá at runnrinn allr logadi ok brann eigi þi helldr. talaði hann medr sealfum ser. Ek skal fara ok sia þersa hina miklu syn. [fyrer hvern skylld er runnrinn brann eighi. þar sem hann logar þo. Ok sem gud drottinn saa. at hann for at foruitnaz um þersa hina metu ok myklu syn.[145] þa kalladi hann Moysen rett af[146] midium runninum tueim sinnum rett medr sealfs hans nafni sua segiandi. Moyses Moyses. Hann suaradi. Ek er her. Gakk eigi hegat segir gud þa til hans. tak helldr af þer skoklædin. fyrir þann skylld at sa stadr er heilIg iorð. aa huerium er þu stendr. Ek er gud þins fIdur bædi Abrahams ok Ysaachs ok sua Jacobs. Moyses fal þa sealfs sins aasionu. fyrir þa sok at hann þordi eigi at sea i gegn gudi. Ok þo taladi gud enn til hans. Ek hefir seed þa kuIl ok neyð sem minn lydr þolir aa Egiptalandi. ok heyrt hefir ek hans kall. fyrir þi stig[147] ek nidr þannueg. at ek frealsi hann i brott af hIndum ok ualldi Egiptalandz manna. ok ek leidi hann ut af þi landi til þers hins goda ok ruma landz sem bædi flytr ok nægiz medr miolk ok hunangi. til þeirra stada sem þersar þioðir hafa aðr ok hallda[148] af sinum fedrum ok forellrismonnum. Chananeus ok Etheus. Amorreus ok Ferezeus. Eueus. Jebuseus ok Gergeseus. Kallz[149] ok aaheit Jsraels suna[150] kom til min. hefir ek ok seed þeirra kuǫl ok angistar neyð. medr huerri er þeir eru af hinum egiptzkum þrIngdir ok þrælkadir. Vil ek af þi senda þik til Pharaonem þers eyrindiss. at þu leidir minn lyd ut af Egiptalandi.

Moyses svaradi þa. Huat manna er ek til þers at ek fari þangat þiliks eyrindis. at ek leidi Jsraels lyd ut af Egiptalandi. Ek man medr þer uera sagdi gud. ok þat skalltu fyrir skyrt ok skiluist mark hafa at ek sendir þik. at þu munt a þersu fialli þann tima fornfæra sem þu hefir minn lyd leyst ok utleidt af Egiptalandi. Moyses [sagdi þa[151] sua. Ek man fara til Jsraels sona ok tala sua til þeirra. Gud fedra ydarra sendi mik til yduar hingat. Enn hueriu skal ek[152] suara. ef[153] þeir spyria[154] mik huert nafn hans er. Gud drottinn taladi þa til hans. Ek er saa sem ek er. Sem hann segdi sua. Ek kallaz sua sem ek er. Ok sua skalltu til þeirra tala. Sa hinn sami [sem er sendi mik[155] hingat til ydar. [herra guð feðra yðarra guð Abrahams. guð Ysaachs ok gud Jacobs sendi mik til yðar.[156] Þetta er mitt eylift minniligt[157] nafn. þiat þersir minir uattar manu eylifliga lifa. Josephus segir. at þat sialfs sins nafn tedi gud her Moysi. sem alldrigi[158] fyrri hafdi nockurr lifandi[159] madr heyrt ok mer er neppiliga lofat at nefna segir hann. Far ok kalla medr þer alla hina fremztu menn af Jsraels folki. sagdi gud til Moysen. ok seg þeim. at ek uitradiz þer. ok ek hefir þik til þers higat sent. at ek[160] frealsa þa. munu þeir þa[161] heyra þat er þu talar. Gakk sidan inn fyrir konunginn. ok þeir medr þer. ok tala sua til hans. Herra gud ebreskra manna kalladi oss. at uær farim .iiiia. daga ueg um eydimIrk. til þers at uer fornfærim þar gudi uarum. Enn ek ueit þat fyrir. at Egiptalandz konungr gefr ydr ecki brottferdar orlof utan fyrir nockura sterka ok harda hand. man ek mina hand framm retta ok sla Egiptaland medr ollum þeim minum undrum ok dasamligum lutum. sem ek man milli þeirra gera. Eptir þat fyllt ok frammkomit mun hann ydr liduga gera. man ek þa ok ydru folki mikla uinsæld ok giptu gefa fyrir hinum egiptzkum.[162] Eigi skulu þer ok medr ollu lausir ok lettbunir edr sua sem fatækir brott fara. þann tima sem þer gangit ut af Egiptalandi. helldr skulu þer sua ræna Egiptum at huerr[163] sem ein yd(u)r kona skal bidia sina uinkonu ok nagrInnu lea[164] ser gullkerin ok silfrkerin. klædin ok aull[165] sin dyruztu clenodia. leggit þat allt iafnsaman upp á dætr ydrar ok syni. ok latit þau brott bera medr ydr.

Moyses svaradi.[166] Ekki munu þeir trua mer.[167] ok eigi manu[168] þeir heyra mik uilia. helldr manu þeir segia. at ekki hafi gud mer uitraz. Hvat er þat er þu helldr aa sagdi gud. Þat er einn uaundr sagði Moyses. Kasta honum nidr aa iordina sagdi gud. Hann kastadi nidr uendinum. ok þegar i stad uard hann at einum hIggormi. sua at Moyses ottadiz ok uilldi flyia. Gud talaði þa til hans. bad hann retta framm hIndina ok gripa hoggormsins spord. Hann gerdi sem gud baud honum. greip hann um spordinn. ok þegar sem hann hellt þar.[169] uard hann at uendi. Þetta sama takn matt[170] þu til þers gera sagdi guð. at þeir trui þer um þat. at gud hafi uitraz þer. Ok enn sagdi guð sua. Legg haund þina[171] i sealfs þins faðm. Ok þegar i stað sem hann hafdi þetta[172] gert. þa uard hon likþrá full ok sua alhuit þar af sem aa snio sæi. Tak aptr hIndina sagdi gud annan tima. Ok þegar sem hann [gerdi þat[173] þa uar hun alheil[174] sem annarr hans likami. Hafa þeir eigi uiliat trua þer af þinu tali fyrir hit fyrra[175] taknit sagdi guð. þa ma at þeir trui fyrir hit sidarra. Enn ef þeir uilia eigi fyrir þersi bæði takn trua þer ok heyra þina fortIlu. þa aus upp[176] uatnit or Nil. ok hell þi niðr aa þurra iIrðina fyrir þa. ok skal allt þat uatn at blodi uerda. sem þu hefir ór aanni ausit. Moyses svaradi þa. Ek bidr minn herra at þu sendir nockurn annan. þiat ek er ekki maalsniallr madr. fra þi er þu taladir þegar i giar ok hinn fyrra dag til þins þeonostumanz. hefir ek bæði stirda ok seintalada tungu til nockurs frammburdar. Gud taladi þa til hans. Huerr gerdi [mannzins munn.[177] edr huerr skapadi mallausan mann ok daufan. ok þar med[178] seanda mann ok blindan. huart gerda ek þa edr eigi. Far nu af þi. fyrir þann skylld at ek man uera þer munnr ok mælandi tunga. huat er þu skallt tala. Hann svaradi. Ek bidr minn herra. at þu sendir þann sem þu ætlaz at senda. Gudi mislikadi þa nIckut sua vid Moysen. ok sagdi sua. Þat ueit ek.[179] at brodir þinn Aaron kominn af ætt Leui er ual snialltaladr madr. see hann man ganga ut aa ueginn i moti þer. ok sem hann seer þik.[180] man hann glediaz i[181] sialfs sins hiarta. Lat hann heyra Ill þau[182] ord. sem ek hefir til þin talat. ok té honum innuirduliga allt ockat tal. man ek bæði uera til frammburdar i þinum munni ok hans. man ek syna yckr huat er þit skulut gera ok frammfara. Hann skal tala ok uera sua sem mælandi munnr af þinni haalfu fyrir folkinu. enn þu skallt fyrir honum uera i ollum þeim lutum sem gudi til heyra. VInd þenna skalltu ok bera [meðr þinne hende.[183] med huerium er þu mant mIrg stortakn gera.

Eptir þat for Moyses nidr af fiallinu ok heim til mags sins. ok taladi sua til hans. J brott man ek hedan fara ok heim aftr[184] til frænda minna aa Egiptaland ok uita at þeir lifi enn. Mágr hans svaradi ok bað hann i fridi fara huert[185] sem hann uilldi. Ok sem honum dualdiz enn um nockura stund i Madian. þa taladi gud til hans. Far aptr fyrir þann skylld aa Egiptaland. at þeir eru nu andadir sem eptir [þinu lifsblodi leitadu.[186] sua sem uar fyrr nefndr Pharao ok hans sambandzmenn.


Fra ferð Moysi ok fra Sephoro[187]

81. Moyses tok husfru sina Sephoram ok syni sina .ii. utan guds bodskap. setti þau aa asna ok uendi [sinum ueg til Egiptalandz.[188] hafandi guðs uInd ser i hendi. Taladi gud þa enn til hans sua sem hann uar i ueginum. Far aptr til þers at þu gorir Ill þau takn ok tilsyni fyrir Pharaone. sem ek hefir i þina hand skipat ok sett. Hans hiarta man ek hardna lata. sua at hann man eigi lidugan uilia gera ok upp gefa minn lyd. Enn sua sem Moyses kom i þann stad sem farandi menn uaru uanir um at buaz ok hann ætladi snæda fara. þa kom guds engill medr brugdnu suerdi honum i mot. sua sem buinn til at drepa hann. fyrir þa sǫk at hann flutti konu sina ok syni moti guds uilia medr sér. huar af er honum matti leiða mikit hindr ok tálman. ella fyrir þat er[189] hann flutti annan sun sinn uskirdan medr ser. En adr hafdi hann annan letthlegha[190] skirdan[191] skurdarskirninni. Þiat eigi er þeim truanda. sem annan sueininn segia eptir hafa uerit medr mági hans. þar sem fyrr uar sua sagt. at hann flytti medr ser .ii. sina syni. Fyrr nefnd husfru hans Sephora bra uid skiott.[192] sem hon sa at engillinn ętladiz fyrir þenna skylld at drepa bonda hennar Moysen. ok tok einn hardla huassan stein. meðr huerium er hun af sneid hinn fremzta part getnadarlim sins sonar. eptir þi sem i skurdarskirninni uar skipat. þiat Moyses uar sua þrIngðr af englinum at hann matti þat eigi gera. Huadan af er hun reiddiz gripandi sueinsins fætr ella engilsins. ok taladi sua til sins bonda. Huart er[193] þu mer bloda brudgumi edr eigi. [scolastica hystoria.[194] Sem hun segði sua. huart skylldumz ek af þinum hiuskap til þers at gera sua mikinn glæp at hella ut mins sunar blodi. Medr ebreskum monnum er sua skrifat. at Sephora tok fætr Moysi. ok taladi til hans þilikum ordum. Mitt blod helltiz ut i mins sunar blodi. til þers at mykia ok stIdua engilinn. er þer ognadi dráp ok dauda. Eptir þat gaf engillinn Moysen lausan ok lidugan. Sephora for ok heim aptr til fedr sins med sun sinn. Sua segia nockurir menn. at af þessarri gord Sephore hofz[195] sa uani at snida medr steinknifi[196] i skurdarskirninni. Enn sumir segia at sa uani hofz af þi. at hertogi Josue gerdi sua uid folkit i Galgalis.[197] sem i sealfs hans sogu man heyraz mega.


Fra þeim bræðrum Moyses ok Aaron ok af Pharao konungi[198]

82. Moyses for nu einn saman þann sama ueg sem til Egiptalandz laa. ok hafdi uIndinn i hendi ser. Gud uitradiz þa brædr hans Aaron ok bad hann framm i eydimIrkina fara. þa sem liggr nærri fiallinu Synay. Hann gIrdi sem honum uar bodit. ok mætti þar uid fiallit brødr sinum Moysi ok minntiz medr hann. Sagdi Moyses honum þa aull þau takn[199] ok tal sem gud hafdi honum teed ok boðit. foru þeir þa baðir samt ok kalladu til sin alla framazta[200] menn [ok skilrikazta[201] ok hina ellztu af Jsraels folki. Taladi Aaron þa ok teedi þeim oll þau ord sem gud hafdi talat medr Moysen. gorandi þar medr stortákn sua at þeir sá upp aa. ok fyrir þa sauk trudu þeir þeim bræðrum þa þegar i stad. at þeir heyrdu at gud drottinn mundi nu vitiat[202] hafa Jsraels sona [ok litit hafa þeirra[203] kuǫl ok neyd. Luttu þeir litillátliga dyrkandi gud.

Eptir þat gengu þeir Moyses ok Aaron framm fyrir Pharaonem ok tolodu sua til hans. Þersi bod ok Irindi sendi þer gud drottinn Jsraels folks. Gef ok ger lidugan lyd minn. at hann fornfæri mer i eydimIrk. Hann svaradi. Huat herra er hann[204] þers at ek lyði sua mikit upp aa hans tal. at ek gefa lidugan Jsraels lyd. Ekki kennir ek þann herra. man ek fyrir þann skylld ekki Jsraels folk upp gefa. þeir taladu þa enn. Ebreskra manna gud kalladi oss. at uar færim .iiiia. daga leid[205] þers Irindis i eydimIrk. at uær offrim þar ok fornfærim gudi drottni uarum. at eigi komi nockut hættligt sverd edr daligt drep[206] yfir oss. [scolastica hystoria.[207] Eigi bidr nokkurn gagnstadleik edr tuifalldleik[208] i þersum þeirra ordum. at þeir nefndu[209] .iii. daga til þersarrar ferdar. at folkit mundi þaleidis liettliga ut hafa uerit leidt[210] af Egipto. ef Pharao hefði þeim gott orlof gefit. þo at þat vyrdi nu langr uegr hia þi sem heyraz man mega. Her [minnti Moyses konunginn[211] opp a þa lidueitzlu ok uelgerning sem hann ueitti Egiptalandz monnum. þann tima sem þeir uaru þrIngdir ok bardir af Blalendingum. eptir sIgn Josephi. ok bad hann aa minnaz aull þau haskasamlig uerk ok erfiði sem hann hafdi fyrir þeirra skylld þolat. let þat fylgia. at hann hefdi eigi makliga ombun ok erfidislaun af þeim tekit fyrir sina uerdskylldan. ok þar medr sagdi hann þa luti sem teduz i fiallinu Synay. Her i mot gaf konungrinn honum ok gallt spott ok skalkheid. kallandi hann sinn ræddan ok flóttagiarnan þræl. segiandi hann nu fyrir styrialldar sakir ok ufridar aptr hafa horfit. Hann taladi sua til beggia þeirra. Fyrir hueria skylld kallzadut þit Moyses ok Aaron folkit fra uerkum sinum ok orku. farit aptr. kalla ek raad til orku yduarrar ok byrða. Sidan taladi hann til sealfs sins þionostumanna. Sialfir þer séð. at þersi lydr geriz driugum landz herr. ok at þat folk uex æ ok fiIlgaz. huersu miklu meirr ok framarri man þat fiolgaz at þi. ef uer gefum þeim nockura huilld af erfidisuerkum.

Aa þann sama dag let Pharao kalla ser uerkstiora. þa sem yfir hina ebresku uaru skipadir. ok taladi sua til þeirra. Nu skulut þer engan tima þeim sádir gefa til þers[212] hedan ifra. at þeir mali þær ok ellte[213] þar med tiglit. eigi ok til þers at þeir steiki tiglit þar med. Fari þeir helldr sealfir ok leiti ser þar[214] at sáádum ok elldiuidarstikum edr sprekum. sem þeir kunnu[215] finna ok fáá. ok geymit þo þers innuirduliga. at þeir skulu iafnmart griot gera dagliga sem fyrr hafa þeir gert. ok i engu uætta minka þeirra orku ok erfidi. Þeir eru allz of frealsir ok sealfradir. ok fyrir þi beidaz þeir i brott. ok sagdi sua. [FIrum ok fornfærum[216] gudi uarum. Nu skulu þer enn allt framarri þrysta þeim ok þrIngua med erfidissuerkum[217] enn fyrri[218] hefir uerit. ok uita ef þeir kunni sik þa giIrr meirr. ok lydi eigi upp aa nokkurar lygifortIlur. Þeir foru til fundar uidr hina ebresku flytiandi þeim allan þenna konungsins bodskap. ok sIgdu sua. Farit ok samnit ydr[219] þar sádum ok elldiuidarstikum. sem þer kunnit þau at faa. ok hugsit ydr sua um. at ekki uætta skal þo af leggiaz ydru uerki ok erfidi.


Her segir af aanauð ebreskra manna þar til er guð villdi frelsa þa[220]

83. Hinir ebresku [dreifduz þa[221] ok rakuz driugum um allt Egiptaland at leita ser at sádum. uaru þeir sua kualdir bædi nætr ok daga. at þeir sImnudu um nætrnar saadum enn um dagana gerdu þeir tiglgriotit. Þar med gengu uerkstiorarnir hinir egiptzku fastafari med freku at þeim ok sogdu sua. Fyllit dagliga sua framt allt ydart uerk ok orku. sem þa er ydr uaru sadir gefnar. Þar medr uaru hinir ebresku uerksins formenn iafnliga bardir ok driugum lamdir af hinum egiptzkum uerkstiorum. huerir er sua tIludu til þeirra. Fyrir huern skylld fylli þer eigi þat mátér[222] i tiglgerdinni huarki i giar[223] ne i dag. sem ydr hefir sett uerit. Formenn Jsraels folks gengu þa fyrir Pharaonem ok sogdu sua. Fyrir hueria grein gerir þu sua rangliga uid oss þræla þina ok þionostumenn. ver kunnum nu eigi sadir at fáá edr adra naudsynliga luti til uarrar gerdar. ok þo skulum uęr fylla hina fyrri tolu ok matér[224] i sialfri gerdinni. Se nu at uær þionostumenn þinir erum lamdir. ok urettliga er gort uid þenna lyd. Hann svaradi. Þer erut syslulausir ok allz of frealsir. fyrir þa sauk beidiz þer a[225] brott ok at fornfæra gudi ydrum. Farit brItt ok uinnit ok erfidit. Engar saadir skulu ydr gefaz. ok þo skulu þer hina fyrri tiglgerdarinnar matéér[226] ok tolu fylla ok fullgera. Ok þegar sem þeir gengu ut af konungsins hall. mættu þeir þeim Moysi ok Aaron. ok tIludu sua til þeirra. Seai nu gud ykkra[227] gerd i gegn oss ok hegni. þiat sua leidiliga hafi þit oss gort i ykkru[228] tali ok fula uid Pharaonem ok alla hans menn. sem þit hafit honum suerd gefit at halshoggua oss medr.

Moyses sneriz þa til guds ok sagdi sua. Fyrir hui lætr þu lyd þenna kueliaz drottinn minn. edr fyrir hueria sǫk sendir þu mik hegat. Fra þeim tima sem ek gekk fyrir Pharaonem ok ek taladi nockut af þinu nafni. þa kuelr hann ok pinir[229] enn framarri þitt folk. þi sidr frealsadir þu þat. Gud taladi þa enn til Moysen. Þu mant nu skiotligha siá. huat er ek man gera ok framm fara vid Pharaonem. fyrir þann skylld at hann man eigi lydinn utan fyrir sterka[230] hand lidugan gefa ok af sinu landi ut láta fara. Ok enn sagdi hann sua. Ek er saa sami drottinn. sem uitraðiz Abraham. Ysaach ok Jacob. ok þa tiada[231] ek þeim eigi mitt nafn Adonay. Þat er sua sem ualld ok sterkleiki.[232] Enn þo stadfesta ek[233] mitt sáttmál med þeim. at ek skyllda þeirra utlegdarland. sua sem Chanaansland er. þeim gefa. Ek hefir nu heyrt Jsraels suna sorg ok sut af þi at egiptzkir menn þrIngua [ok þrælka þa.[234] ok af þi at ek endrminniz nu mins sáttmals ok fyrr sagdz skilmaala. þa seg Jsraels sunum. at ek gud drottinn man leida þa ut af myrkuastofu egiptzkra manna medr haleitum armlegg ok hardri hand ok sterkum áfallzdomum. man ek þa leysa[235] ok frealsa af þeirra þrældomi. þar med man ek þa minn lyd gera. ok þeirra gud man ek þar[236] uera. Huadan[237] af manut þer allir samt uita ok uisir af uerda. at ek er sa gud drottinn sem þa frealsadi ok utleiddi af Egiptalandz manna fanghelsi. ok at ek leidir þa sua framt inn aa fyrr nefnt fyrirheitit land. yfir huert er ek hóf mina hand til þers at gefa þat Abraham Ysaach oc Jacob ok sealfum ydr til eignar. sem ek er gud drottinn.

Moyses for ok flutti Jsraels folki alla þersa luti. enn þeir gafu engan gaum at hans ordum þersum[238] sakir sinnar angistar ok erfidisneydar. Gud taladi þa enn til Moysen. Gakk fyrir Pharaonem Egiptalandz konung. ok bid hann gefa Jsraels sonum frealsan gang ok lidugan ut af landinu. Moyses svaradi sua. Ysraels synir uilia nu ekki heyra mik. huat man Pharao at þi uilia mik heyra. einkannliga þar sem ek hefir ekki ual reinar uarrar edr ual fallnar til frammburdar. Gud taladi þa enn til þeirra brIdra Moysen ok Aaron. gefandi þeim badum þann bodskap til [Pharaonis Egiptalandz konungs.[239] at þeir skylldu alla Jsraels sunu ut leida af Egiptalandi. [scolastica hystoria.[240] Her telr Exodus ok téér nockura [þa af þrimr[241] ættum Jsraels. Rubens Simeonis ok Leui. sem hIfdingiar ok formenn uaru fyrir sinum hiuum ok husum. enn oss nægiz at segia her at eins af ættmonnum Leui. fIdurfedr Moysi. Leui atti ser .iii. syni. het einn Gersan.[242] annarr Gaad. hinn þridi Merari. Af þeirra nofnum greinduz[243] sidan nIfn þersa[244] kuenna sem fra Leui uaru komnar.[245] sua sem Gersonyte. Chaatyte. Meratyte. Synir Gaads uaru þeir Amram ok Jsuar. Synir Amrams [ok Jocabeths[246] uaru þeir Aaron ok Moyses enn Maria dottir. sem fyrr uar sagt. Enn sun Ysuars uar Chore. ok uaru þeir Moyses ok Chore sua brødra synir. huers Chore er enn uerðr sidarr getit i sIgunni. Aaron atti þa konu sem Elisabeth het. dottur Aminadab ok systur Naason. þau attu .iiii. syni þa sem her séé nefndir. het einn Nadabeth. annarr Abiu. .iiidi. Eleazar. ok hinn .iiiidi. Jthamar. Elcazar Aarons son gekk at eiga eina af Phanuels dætrum. ok gat medr henni þann son sem Phinees het ok enn uerdr getit sidarr at godu.


Fra tilskipan guðs ok fyrirsogn við þa bræðr Moyses ok Aaron[247]

84. Eptir þat sem nu uar um rid fra sagt. taladi gud til Moysen. Tala sua framt uid Pharaonem [Egiptalandz konung[248] alla þa luti sem ek hefir þer til talat. sem ek er[249] gud drottinn. Hann svaradi. Huersu man Pharao mik uilia heyra. þar sem ek hefir ekki ual skirar uarrar.[250] Gud taladi þa enn[251] til Moysen. Hird eigi þu at ottaz. fyrir þann skylld at ek skipar[252] þik sua uolldugan yfir sealfan hann ok allt hans land til at gera stortakn ok iartegnir. sem þu seer hans yfirmadr.[253] Aaron skal þinn forsprakari ok mælandi munnr uera. enn þu skallt honum alla þa luti til tala ok tea sem ek byd þer. hann skal framm bera minn bodskap fyrir Pharaonem. at hann gefi Jsraels sonum gott orlof ok frealsan gang ut af Egipto. Enn hans hiarta man hardna. man ek þa fiolga minnr iarteinir ok stortakn aa Egiptalandi. ok [þo man hann eighi heyra yðr. Mina harda hand man ek[254] senda yfir allt Egiptaland. leidandi allan minn lyd ok Jsraels her medr mikils háttar dæmum[255] ok stormerkium hedan i brott. Manu egiptzkir menn þa uita ok[256] uarir uerda. at ek er sua gud drottinn sem mina hInd hefir framm rett yfir allt Egiptaland. ok alla Jsraels sonu sua milli sealfra þeirra ut leiðt. at sealfir þeir hafa hia uerit ok seed upp aa. Moyses ok Aaron gerðu alla luti eptir þi sem gud baud[257] þeim. ok for þat allt framm sem hann hafdi fyrir sagt. Var Moyses þa attræðr at ááratali enn Aaron .iii. uetrum ellri. er þeir fluttu þenna guds bodskap ok fram baru fyrir konunginn Pharaonem. Hann sat[258] i þeirri Egiptalandz hofudborgh[259] sem Thanes heitir. Enn fyrir þi heitir hun sua. at hana smidadu risar i fyrstunni. eptir þi sem Ysidorus segir. ok kallaðu[260] af sealfra sinna nafni Thanes. þi at þeir uaru þa af sinum þiodum kalladir Thitanes. Ok enn taladi Gud medr Moysen ok Aarón. Þann tima sem hann biðr ykkr syna taknin. þa skalltu Moyses tala til Aarons brodur þins ok bidia hann taka uInd sinn ok kasta honum framm fyrir Pharaonem. man hann þa snuaz i eitrorms liki.[261]

Tok Aaron uIndinn. ok þegar leid sem hann kastadi honum framm fyrir konunginn ok hans þionostumenn. þa uerdr hann at eitrormi.
Þeir brødr gengu fyrir Pharaonem. sem gud hafdi þeim bodit. Tok Aaron uIndinn. ok þegar leid sem hann kastadi honum framm fyrir konunginn ok hans þionostumenn. þa uerdr hann at eitrormi. Enn sem Pharao sua undr þetta. let hann kalla ser spekinga sina ok galldramenn. Toku þeir sér eigi sidr uIndu. ok sem þeir komu fyrir konunginn. þa kuadu þeir ok sogdu yfir þeim egiptzkan galldr. ok þa medr adra þa leynilegha[262] fiolkyngi sem þeir kunnu. KIstudu sidan allir fram huerr sinum uendi. snoruz þeir allir eigi sidr i eitrorma myndir. Enn þo uann sá sem Aaron heyrdi til sua yfir hina. at hann sualg ok gleypti alla þa. Commestor segir. at galldramenninir gordu dárasamliga[263] ginning ok seonhuerfing þeirra manna augum. sem þar saa vpp aa. Aaron tok sidan ormsins spord. ok uar[264] hann þa uIndr sem adr. Hiarta Pharaonis hardnadi at eins uid þersa syn. ok fyrir þi uilldi hann ekki heyra þa.


Her segir af fyrsta Egiptalandz vndre[265]

85. Eptir þat taladi gud enn til Moysen. Af þi at hiarta Pharaonis hardnar at eins ok þyngiz. ok hann uill eigi lyðinn gera lidugan. þa gakk til hans at morni. sua sem hann gengr til uatz. ok statt rett aa aarbakkanum i gegn honum. sua sem hann gengr ut af sinni hall. hafandi þann sama uInd sem at orminum uard þer i hendi. ok tala sua til hans. Herra gud ebreskra manna bad mik bera þer hans ord[266] sua segiandi. GIr lidugan ok gef upp minn lyd. at hann fornfæri mer i eydimorkinni. sem ek hefir bodit. ok þo hefir þu enn eigi uiliat heyra her[267] til. Fyrir þersa þina tilskylldan segir sua gud sialfr. Af þersu mant þu fyrir uist uita mega. at ek er gud drottinn. at ek mun aarinnar uatn sua sla medr þersum uendi. sem ek hefir nu i hendi mer. at þat man allt at blodi uerda. VItnin aull manu sua rotna ok ulldna. at allir þeir fiskar sem i anni bidr manu deyia. ok allir þeir egiptzkir menn sem af aarinnar uatni drekka munu pinaz ok kueliaz saarliga. Her medr skalltu segia brødr þinum Aaroni. taladi gud til Moysen. at hann tæki sinn uInd ok retti hann framm yfir Egiptalandz uItn medr sinni hand bæði yfir aar ok bekki. yfir allar tiarnir ok stIduuItn. til þers at þau uerdi oll at bloði ok alldri bidi þat uatn til i allri Egipto. huarki uti ne inni. huart sem helldr er i trekerum. bordkerum edr steinkerum. at eigi uerdi allt at blodi bædi at sea ok bergia þi.

Badir þeir brødr Moyses ok Aaron gordu sem gud [baud þeim[268] Foru þeir um morgininn eptir aa konungsins fund Pharaonis. ok gengu fyrir hann aa árstrondinni. sua sem gud hafdi þeim[269] fyrir sagt. Þeir baru honum guds ord ok erindi. ok eptir þat hof Aaron upp uIndinn. medr huerium er hann laust[270] áárinnar uatn. sua at konungrinn saa upp aa ok hans menn. ok þegar i stad uard uatnit allt at blodi. ok allir þeir fiskar do sem i henni uaru. Þar med rotnadi hon Ill ok ulldnadi. sua at Egiptar mattu huergi drekka hennar uatn. Ok eigi at eins hennar uatn. utan oll uItn i Egipto uurdu at blodi einu. eigi sidr at sapor[271] enn at syn ok lit. utan i þeirri landzins haalfu sem Gersen heitir. hueria er ebreskir menn bygdu mest. þa breyttiz þar ekki uatn ne uard at blodi. Ok ekki af aullum þeim .x. storslIgum ok aafellum kom þar. fyrir [þeirra skylld hinna[272] ebresku. sem gud lét fyrir ofbelldi Pharaonis ok illzkuþra[273] aa leggiaz annars staðar allt Egiptaland. Af huerium er þetta er hit fyrsta sem nu uar[274] fra sagt. Ok þo segir Josephus. at ebreskum monnum uar allt uatn aarinnar eigi at sidr sætt ok uel dreckanda. huar er þeir uilldu. Þetta sama undr sem nu uar fra sagt synduz þeir galldramennirnir Jamnes[275] ok Mambres ok[276] gIra medr sinum gaulldrum ok fiolkyngi. Konungsins hiarta harðnaði at eins.[277] ok medr Ingu moti uilldi hann heyra þa.[278] helldr snIri hann medr stygð i brott ok gekk heim til sealfs sins herbergiss. Egiptzkir menn grofu umuergis aana Nil ok gerdu ser sua nyia brunna. Segia þat ok nockurir menn. at þeir bæri uatnit allt af nefndri landzins haalfu Gersen ser til drykkiar ok annarrar nytsemdar. Var þetta undr ok aafelli ok uannz um .vii. daga samfleytt. at oll aain ok Egiptalandz uItn uaru þeim þalæidis unyt. Af þessu slagi segir Josephus at Pharao efaðiz nockut sua ok óttadiz ok gaf hinum ebreskum brottferðar orlof um eina stund. Enn þegar sem þat geck af honum. þa uendi hann ok aptr kastadi þeim sinum orskurdi[279] ok orlofi.

Annat Egiptalandz vndr.[280] Gud taladi þa enn uid Moysen ok sagdi sua. [Gakk inn fyrir Pharaonem ok segh honum sua.[281] at ek gud drottinn bydr honum enn sem fyrr. at hann gefi minn lyd lidugan. at hann fornfæri mer. Enn ef hann uill þat eigi. þa man ek sla aull hans herud ok landamæri med fulum froskum. skal aain aull Nil[282] uella ok fyllaz af froskunum. þadan skulu þeir skriða[283] inn i sealfs hans hall ok heimollig herbergi. J hans suefnhus ok eigi sidr upp i sealfs hans sæng. þar med i hus ok herbergi hans heimolligra þeonostumanna. upp aa sealfan hann eigi sidr ok aa hans menn. aa sealfs hans mat ok allt annat þat sem aa bidr [hans landi[284] skulu froskar þersir fara. Seg sua[285] brøðr þinum Aaron. at hann retti sina hand framm yfir aar ok Innur uItn [beði fliotandi bekki ok stoðuvItn.[286] ok lat sua froskana framm leidaz yfir allt Egiptaland. Eptir [þersi ord[287] almattigs guds gengu þeir Moyses ok Aaron enn[288] fyrir Pharaonem. segiandi honum guðs ord þau sem hann hafdi þeim bodit framm at bera. Enn meðr þi at hann uilldi ekki trua [þeim edr þeirra fortIlum.[289] þa laust Aaron uendinum[290] nidr aa Nil ok Innur Egiptalandz uItn. Komu þar þegar framm i mot af uItnunum sua mikill umáttiss froskafioldi. at þeir huldu driugum allt Egiptaland. Þat fylgdi þar medr. at margir af þeim farandi heimolliga inn i hus manna ok herhergi funduz sumir i sængum. enn sumir i mat edr drykk. Varu þeir ok nockurir er skiotliga do. þegar þeir komu upp or uatninu. funadu þeirra hræ ok ulldnadu.[291] sua at þar af uard storliga[292] full þefr ok monnum miok skadsamligr. A somu leid synduz ok galldramenn Pharaonis medr sinum sionhuerfingum gera ok fiolkyngi ok giorningum. Konungrinn let þa kalla ser Moysen ok Aaron ok mællti. Bidit þit drottin. at hann láti froska þersa huerfa[293] fra mer ok minu folki. man ek þa gott orlof gefa yckrum lyd. at hann fornfæri gudi sinum.[294] Moyses svaradi. Set mer termin ok tima til. nær þu uill at ek bidi fyrir þer ok þinum monnum ok ollu þinu folki. at froskarnir huerfi brott fra yðr ollum saman. utan i aanni at eins skulu þeir eptir uera. J morgin bidr ek at þat þiggiz segir konungrinn. Eptir þi sem þu bidr man ek gera sagði Moyses. til þers at þu uilir ok uidrkenniz. at engi er liki uid þann gud[295] sem uær dyrkum. Moyses ok Aaron gengu þa ut ok i brott af fundi Pharaonis. Bad Moyses þa til guds. at þat þægiz sem hann hafdi konunginum heitit. Let gud allt þat geraz[296] ok eptir þi frammgengt uerda sem hann hafdi iatat[297] Pharaoni. at froskarnir do ok fyrirforuz i aullum husum ok herbergium. þorpum[298] ok konungsins kauptunum. Ikrum ok engium. Var þeim sidan saman samnat i stora lada ok hardla mikla hauga. Rotnadi þat sua ok funadi. at þar af ulldnadi iIrdin miok ok illa skapadiz.[299] En sem Pharao saa at hann fekk her af huilld ok nadir. þa uar hann [slikr edr þungari[300] Jsraels folki. sem fyrr hafdi hann uerit. ok at engu uętta uilldi hann þat hafa ok[301] hallda sem hann hafdi ual talat.

Þriðia Egiptalandz vndr.[302] Eptir þetta taladi gud til Moysen. Biod Aaroni brødr þinum. at hann retti enn[303] framm sina hand ok slái nu iardarinnar dupt. til þers at þar af verdi cynifes[304] aa aullu Egiptalandi. [scolastica hystoria.[305] Cinifes[306] ero einar hinar smæstu flugur ok þo monnum miok angrsamar.[307] af þi at þær eru sua nærkuæmar i sinum flug. at þær taka driugum synina fra þeim monnum. sem eigi eru huasseygaztir. Þær hafa ok uti bloð[308] aa huerium þeim likam sem þær aa setiaz. ok[309] þær hafa eina uesla pipu i munninum sem mior teinn.[310] medr huerri er þær suga þar til er likaminn dreyrir þar undir ok drekka sua blodit. Þetta flugna kyn er i sumum stodum [kallat culex.[311] exodus.[312] Moyses ok Aaron gerdu sem gud baud þeim. at Aaron slo iardarduptit medr uendinum. Sneriz þat sama dupt þegar i adra mynd ok uard at þers háttar flugum sem nu uar fra sagt. ok lagdiz þat allt bædi upp aa menn ok sua[313] aa fenad. sua at huarki matti þar fyrir frid hafa ne naadir aa aullu Egiptalandi. Þetta sama undr ętladu galldramenninir at gera eigi sidr medr sinni fiolkyngi ok gerningum. ok mattu eigi. Þeir taladu til Pharaonem ok toku sua til ordz. Guds fingr er her nu. [scolastica hystoria.[314] Þat er guds andi. þiat sua sem guds son merkiz fyrir[315] hægri hand. sua skal heilagr andi skiliaz fyrir fingrinn. Augustinus spyrr. fyrir hueria grein er galldramennina þraut ok hindradi at gera þetta hit þridia undrit. enn eigi um hit fyrsta ok annat. Sealfr hann svarar þar til ok segir þat i þi merkiaz. at þo at heidnir philosophi hinir uisaztu ueralldar uitringar hefði nIckura uissu af fedr ok syni. þa hIfdu þeir Ingua uissu[316] allt at eins af helgum anda. Þersi .iii. tákn gerdi gud fyrir Aarons skylld. sem nu uar fra sagt. en þau gerdi hann fyrir sealfan sik. edr [ok nockut[317] af þeim fyrir Moysen. sem eptir fara. exodus.[318] Konungsins hiarta hardnadi enn at þessu sinni. huar fyrir er hann uilldi medr engu mote hlyda fyrr sogdum guds bodorðum.

Fiorða Egiptalandz vndr.[319] Gud taladi þa enn til Moysen. Ris upp aarla i[320] morgin. ok kom sua fyrir konunginn sem hann gengr til uatz medr sinum monnum. ok seg honum sua. at [ek byðr honum at[321] hann geri minn lyd lidugan. til þers at hann fornfæri mer. ella man ek allt þat flugna kyn sem til bidr upp aa sealfan hann lata koma ok aa hans heimolliga menn [ok allt hans folk[322] ok aull hans hus. ok Egiptalandz herbergi munu af allzkyns flugum fyllaz þegar i morgin. utan aa landinu Gersen þar sem minn lydr er skal ek sua dasamliga gera. at ek skal þar engar flugur medr aullu uerda lata. til þers at hann uiti uissuliga. at ek em gud drottinn áá iardriki. Skal ek sua gera grein ok skilnad milli mins lyds ok hans. Moyses gerdi sem gud baud honum. Hann gekk um morgininn a konungsins fund Pharaonis ok sagdi honum þersor guds ord. ok sem hann uilldi Ingan trunad leggia upp aa hans tal ok fortIlur. þa let guð allar hinar krankaztu[323] ok dáligztu flugur koma ok fylla aull hans herbergi ok hans manna um allt Egiptum.[324] utan i Gersen þar sem gydingar uaru komu eigi nIckurar. Pharao let þa kalla ser Moysen ok Aaron. ok sagdi sua. Farit ok fórnfærit gudi ydrum ok þo her innan landz. Moyses svaradi. Ecki megum uær sua gora nee framm fara. fyrir þa skylld at þa er sem uęr fórnfærim gudi drottni uarum egiptzkra manna udadir ok umennzkur. Þat ok i annan stad at egiptzkir[325] menn munu gryta oss i hel. ef uær søfum þaa sImu luti þeim aasiandum ok fornfærum. sem þeir dyrka ok fyrir gud hallda. Verðum uęr uissuliga .iiiia. daga uegh i eydimork at fara til þers at offra þar ok fornfæra gudi uárum. [scolastica hystoria.[326] Fyrir þa grein talaði Moyses þat. at Egiptalandz menn mundi þa hina ebresku gryta. ef þeir sæfdi þat sem hinir dyrkadu.[327] at Egiptalandz menn dyrkadu gridung til uegs ok uirdingar uid Apim. enn ku til sæmdar uid gydiu sina Ysidem. enn saud til sæmdar ok heidrs uid Hamonem. huadan af er þeim þotti þat afskapligt ok miok umannligt. at þersir lutir uæri[328] drepnir ok etnir. Exodus.[329] Konungrinn svaradi þa. Orlof man ek ydr gefa ok liduga gera. at þer fornfærit gudi ydrum i eydimorkinni. sua framt sem þer farit eigi lengra i brott. ok bidit fyrir mer at flugurnar huerfi fra mer. Sua sem ek hefir ut gengit. man ek bidia til guds[330] sagdi Moyses. man flugan fyrir mina bøn áá morgin a brott huerfa Pharao ok aullu þinu folki. Enn geym þers ok gaa. at þu gIr oss Ingan hegoma hedan i fra. sua at þu gefir eigi uarum monnum gott orlof. Eptir þat sem Moyses uar ut genginn. bað hann fyrir Pharaone ok hans folki. Þááz hans bøn þegar i ridinni. sua at huer su fluga huarf ok flydi brott af sealfum honum ok þionostumonnum ok ollu hans folki. sua sem at þeim hafdi sótt. at eigi uar ein þeirra eptir. Konungsins hugr ok hiarta hardnadi enn at sinni. sua at hann uilldi eigi guds bodskap gera ok lydinn upp gefa. Af þersum .ii. hinum næstum undrum ok aafellum segir Josephus. at egiptzkir menn fengu sua mikla lyski. huer er af innrum ureinindum brautz ut um likamann. at þeim bættiz eigi ne eyd(d)iz huarki af baði ne laugu. eigi af heilsamligum smyrslum ne nockurum Idrum lækningar lyfum. þiat medr morgum odrum mikils haattar áfellum er truanligt at Egiptalandz menn hafi slegnir uerit um fram þau .x. sem frægiaz eru.

Enn ef þu uill þat eigi ok helldr þu honum lengr. þa man min hand koma yfir alla þina eign. akra asna ulfallda yxn ok saudi ok hesta.
Fimta Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn uid Moysen. Gakk enn fyrir Pharaonem ok ber honum minn bodskap sua segiandi. Sua talar herra gud ebreskra manna. Gef lausan ok lidugan lyd minn. at hann megi fornfæra mer. Enn ef þu uill þat eigi ok helldr þu honum lengr. þa man min hand koma yfir alla þina eign. akra asna ulfallda yxn ok saudi ok hesta. þar medr allar þinar hiardir. Her medr man gud drottinn sua dasamliga medr alla Jsraels syni gera. at hann man greina milli þeirra eigna ok annarra manna. at engin lutr man sa tynaz ne fyrirfaraz sem þeim til heyrir. Skal þetta allt at morni frammgengt uera ok sua framm fara. ef þu stadfestiz i þinu þrái. Moyses for aa fund Pharaonis ok flutti honum þersi guds ord. Ok fyrir þa sauk at hann uilldi þeim ekki sinna. þa do aull egiptzkra manna kuikendi eptir guds aakuædi. þau sem i husum inni uaru. þiat hin tynduz af haglinu sem i hIgunum uti uaru. sem sidarr man segiaz. Ella fyrirforuz þau greinarlaust segir Commestor. ok hefir þa sua langt uerit milli þessarra áfella. at þeir hafa uel megat or nockurum stIdum faa ser fenað. Enn af ollum Jsraels suna kuikendum fyrirforst eigi edr tyndiz sua mikit at eitt uęri. Pharao sendi þa sina menn til hinna ebresku at foruitnaz. huart nockut hefdi dait af þeirra kuikendum. Enn sem þeir komu aptr. sIgdu þeir sem satt uar. at þar uar huert kuikendi heillt ok halldit. Af þersu slagi segir Josephus at gud lét þeirra land ok herud hinna egiptzku driugum alskipad uerda af þeim margsháttar uillidyrum. sem engin madr þordi moti renna ne tilræði ueita. af huerium er landit eyddiz miok einkannliga at akrkIrlum ok odrum orkumonnum. Konungsins hugr ok hiarta uar æ þi þungara uid hinn ebreska lyd. ok ecki nær um at hann uilldi hann liðugan gera.

Setta Egiptalandz vndr. Eptir þat taladi gud uið Moysen ok Aaron. Takit þit hondum fullum Isku af ofni ok farit aa fund Pharaonis. dreifi Moyses sidan Iskunni ok kasti upp i loptit. sua at konungrinn sealfr seai upp aa. þat sama dupt man dreifaz um allt Egiptaland. sua at þar af manu þrutnandi blIðrur ok bolur medr suiðandum saarum koma bæði aa menn ok fenad. Moyses ok Aaron gordu sem gud baud þeim. at þeir toku ausku af ofni ok gengu fyrir Pharaonem. Ok sem þeir komu fyrir hann. dreifdi Moyses Iskunni i loptit upp. ok þegar i stad fellu stór saar med þrutnadum bolum bædi aa menn ok ǫnnur kuikendi um allt Egiptaland. Sua fellu ok eigi siðr saar aa galldramennina. at þeir mattu medr ongu moti standa upp ok fellu uiðr af saarum. Konungsins hiarta hardnadi at eins. ok af þi uilldi hann ekki sinna þeirra fortIlum.

Siaunda Egiptalandz vndr. Gud talaði þa enn uid Moysen. Ris upp aarla i morginn. ok uar aa ueg fyrir Pharaone ok tala sua til hans. Þersa luti talar gud drottinn ebreskra manna þer til. Ger þu frealsan minn lyd. at hann fórnfæri mer. Enn ef þu uill þat eigi. þa man ek at þersa sinni aull min[331] aafellissaar senda upp aa sealfs þins hiarta. yfir þina heimolliga menn ok allt þitt folk. til þers at þer uilit ok uidrkenniz. at enginn bidr minn lika á aullu iarðriki. Man ek nu slaa þik meðr sealfs mins hendi sua sem ek rettir hana framm ok þitt folk medr sua þungu drápi ok aafelli. at þu mant fyrirfaraz af uerolldinni. Hefir ek þik til þers sent ok skipat. at ek syni minn sterkleika aa þer. sua at þadan af flytiz mitt nafn ok frægiz um alla uerolldina. Ef þu helldr enn lengr minn lyd ok gorir hann eigi lidugan. see þenna sama tima man ek her at morni láta regna sua stort hagl. sem alldrigi fyrri uaru slik i allri Egipto fra þeim fyrsta degi sem þat land uar skapat ok til þers tima sem nu er. ok eigi helldr i hinum nIrdztum heimsins haalfum. Send nu þegar i stad at þi menn fyrir þa sǫk at samna saman aullum þinum fenadi ok audru þi sem þu átt uti i eng ok akri. at bædi menn ok aunnur kuikendi. ok allir þeir lutir sem þann tima eru uti sem haglit er. man(u) deyia fyrir þi. Moyses for eptir þi sem gud baud honum aa fund Pharaonis ok flutti honum aull þersi guðs orð. Þeir af konungsins monnum sem nockut ottaduz þersor hans orð létu allt sitt folk ok fenad flyia ok i hus inn fara. enn hinir sem ekki annzadu þersum hans bodskap letu aa sImu leid uti uera sem aðr. Eptir þat taladi gud til Moysen. Rett upp þina hand til himinsins. man sua framt uerda mikit ok stort hagl um allt Egiptaland. skal þat falla bædi yfir folk ok fenat ok þar medr yfir allt Egiptalandz sædi. Moyses gordi sem gud baud honum. at hann retti upp handina i loptit. ok þegar i ridinni let gud uerda ogurligar elldingar medr hagldropum ok rædiligum reidarþrumum. Var þat hagl sua stort. sem fell um allt Egiptaland. utan eigi aa Gersen þar sem Jsraels synir uaru. at alldrigi fyrri uard slikt aa ollu Egiptalandi fra þeim fyrsta tima sem su þiod uar skapad. Meiddiz af þersu hagli bædi menn ok fé. þat sem fyrir þi uard uti. Grasit luðiz ok lamdiz. A skogartreanum uard ok sua mikill skadi. at þau brotnadu driugum aull ok meidduz. Konungrinn let þa kalla ser Moysen ok Aaron. ok sagdi sua. Vissuliga hefir ek nu misgert. herra gud er rettlátr. enn ek ok minir menn eru ranglaatir ok umilldir. Bidit nu til guds. at þersar hans reiðarþrumur ok hagl lietti af oss. ok gefi ek ydr gott brottferdar orlof. ok uerdit her alldrigi upp fra þeima tima. Moyses svaradi. Sua sem ek hefir ut gengit hedan af borginni. þa man þegar i stað þersar reidarþrumur ok hagl af lietta. sem ek rettir mina hand til himins ok gud drottins mins. til þers at þu uitir ok uidrkenniz. at allt iardriki er hans eign. Enn þo ueit ek allt at eins. at þu ok þinir menn ottiz enn ekki gud drottin. Moyses gerdi sem hann sagdi. at hann retti sina hand upp til himins. eptir þat sem hann uar ut genginn af borginni. ok lietti þegar af su hin rædiliga rid hagl ok reidarþrumur sua giIrsamliga sem uerit hafdi. at eigi kom nockut haglkorn sidan yfir iorðina. Lin ok bygg ok sua iarðarinnar aauIxtr sem snemmgrær er ok adr hafdi blomgaz uar mest skaddr ok skadaðr. enn hueiti ok annarr sua aauIxtr sem seinna blomgadiz uar minnr skadadr. Enn sua sem Pharao fann. at þersarri haglhrid ok reidarþrumur lietti. þa aukadi hann synd aa synd ofan. hardnadi hann nu enn ok hans menn. Var nu engin uan i at hann uilldi Jsraels lyd lidugan gefa fyrir Moysen. eptir þi sem gud hafdi bodit.

Aatta Egiptalandz vndr. Eptir þat taladi gud uidr Moysen. Gakk inn fyrir Pharaonem. þiat ek lætr hans hiarta ok hans manna nu harðna. til þers at ek gera þau min takn aa honum. sem þu skallt þinum sunum ok suna sunum segia ok kunnigt gera. huersu opt ok morgum sinnum er ek hefir slegit ok lamit þa hina egiptzku ok min takn ok stormerki aa þeim gert. ok uitit sua allir samt at ek er gud drottinn. Moyses ok Aaron gengu inn fyrir Pharaonem ok toludu sua til hans. þersor ord bad gud ebreskra okkr tala þer til af sealf(s) hans uegna. Huersu lengi uilltu eigi gefaz ok mer lydinn goraz. Gef lausan ok lidugan lyd minn allan. at hann fornfæri mer. Enn ef þu ert mer enn motstadligr ok uill hann eigi upp gefa. þa man ek locusta inn láta leidaz i aull þin herud ok endimork. sua at hon skal alla iIrdina hylia. skal hon allan þann hennar aauIxtinn eyda ok eta sem af haglinu hefir eptir uordit. þar medr man hun aull þau tre gnaga sem nockura frykt bera. Sialfs þins hus ok herbergi þinna manna ok allra egiptzkra manna munu locuste fylla. sua at slikt undr saa alldrigi um alldr þinir fedr ne fodur fedr. fra þeim fyrsta tima sem þeir uaru fæddir i uerolldinni allt til þersa dags. Eptir þat snIri Moyses i brott ok gekk ut. Konungsins menn taladu til hans. Huersu skulu uær þola þersa neyd ok aafelli. GIrit sua uel at gefit liduga menn þersa. at þeir offri drottni gudi sinum. edr seer þu eigi at allt Egiptaland er fyriruordit sik. Voru þeir Moyses ok Aaron þa enn aptr kalladir til konungsins. huerium er hann sagdi sua. Farit ok fornfærit gudi drottni ydrum. edr huerir skulu fara medr ydr. Moyses svaradi. Vær skulum fara allir samt. huerr sem einn sa er af uaru kyni er kominn. bædi karlar ok konur. ellri menn ok yngri. synir uarir ok dætr. naut ok saudir. ok þar medr allr annarr uárr fenadr þa skal fylgia ok medr oss fara. Her til svaradi Pharao. Sua se rett gud drottinn med þer. sem ek skal sealfa ydr medr smasueinum ydrum aullum liduga gora ok upp gefa. edr mant þu nokkut efaz i huersu illa ok haduliga þer hugsa kunnit. Man ekki af þersu uerda. farit þer karlmennirnir helldr einir samt ok fornfærit. þa sem yðr getz at. þiat þersa hafit þer beiðz sealfir. Varu þeir brødr þa skiotliga utskyfdir af konungsins hall ok herbergi. Taladi gud þa enn til Moysen. Rett nu pina hand framm yfir allt Egiptaland. til þers at locusta leidiz yfir landit. eydi hun ok eti allt þat gras sem eptir hefir uorðit haglariðina. Moyses gerdi sem gud beiddi. at hann retti framm uIndinn yfir Egiptaland medr sialfs sins hendi. ok þegar i stad let gud brennanda[332] uind blasa allan þann dag ok eptir um nattina. sua at saa sami blásandi uindr leiddi locustas framm yfir Egiptum eptir um morgininn. hvar af er þær hofuz upp ok flyktuz sua medr miklum umaattis fiolda um allt Egiptum[333]. at þær sátu utIluligar i ollum landzins herudum ok endimorkum. huilikar er alldregi uurdu huarki adr ne sidan ok alldrigi munu uerda. Locustam telr Ysidorus eitt flugn(akyn.) þat kuikendi er miok langfætt. at þi sem annarr uIxtr þers er. ok lifir huart er þi likar áá sio edr landi. Þersi kuikendi locuste huldu alla iardarinnar aasynd. suelgiandi þar medr ok eyðandi aullum hennar grodrum ok grænum grIsum. ok eigi sidr eplum þeim sem eigi hofdu adr tynz edr fyrirfariz af haglinu. sua at ekki uætta beid þat eptir i allri Egipto. huarki uidr ne gras. at sinn aauIxt ok blomstr bæri. Fyrir þenna skylld bad Pharao kalla ser Moysen ok Aaron. huerium er hann sagdi sua. Misgert hefir ek uid gud drottin ydarn. ok eigi sidr uid sealfa yðr. fyrirlátit mer mina synd ok sekt nu at sinni. ok bidit til herra guds ykkars. at hann lati þenna dauda brott takaz af mer. Moyses geck ut af konungsins fundi. ok þegar sem hann bad til guds. þa let hann koma sua huassan uind. at hann bles aullum locustis rétt ok slétt sua giorsamliga i brott ok bar nidr i rauda haf. at eigi uar[334] ein eptir i aullum Egiptalandz halfum ok heruðum. Konungsins hiarta Pharaonis hardnadi þa enn af nyiu ok uilldi hinn ebreska lyd ekki lidugan gera ne upp gefa.

Moyses gerdi eptir þi sem guð baud. at hann retti sina hand upp i loptit. ok uurdu sua mikil myrkr ok ræðilig .iii. daga yfir aullu Egiptalandi.
Niunda Egiptalandz vndr. Gud taladi þa enn til Moysen. Rett þina hand upp til himinsins. skulu þa uerda sua mikil ok þykk myrkr yfir allt Egiptaland. at þreifa man um þau mega ok medr hIndum þeirra kenna. Moyses gerdi eptir þi sem guð baud. at hann retti sina hand upp i loptit. ok uurdu sua mikil myrkr ok ræðilig .iii. daga yfir aullu Egiptalandi. at enginn sua sinn bræðr edr kompan ne nockurskonar mann. ok enginn af ollum Egiptalandz monnum matti sik driugum ræra or þeim stad sem hann uar adr kominn. Margir af þeim hinum egiptzkum dó þa ok miok undarliga. Enn þar uar iafnan liost sem ebreskir menn bygdu. Konungrinn let þa enn kalla Moysen ok Aaron. ok taladi sua til þeirra. Farit til ok fórnfærit gudi ydrum. utan naut at eins skulu eptir uera ok saudir. enn smasueinar ydrir fari nu meðr ydr. Moyses svaradi. Lausa ok liduga uerdr þu alla þa luti at gefa. sem uęr skulum gudi uárum offra ok fornfæra. Skulu allar uarar hiardir medr oss fara. sua framt at eigi nockur klauf skal eptir uera af aullum þeim lutum sem naudsynligir eru til gud drottins þionostu ok dyrkanar. einkannliga þar sem uær uitum eigi huat er offraz skal. fyrr enn uær komum til þers stadar sem fórnfæring skal fram fara. Vidr þersi hans orð hardnadi konungsins hugr ok hiarta. ok af þi uilldi hann þeim ekki brottferdar orlof gefa. Hann taladi þa til Moysen. Gack i brott þina (leið) hedan fra mer. ok uaraz sua framt at þu[335] komir alldrigi mer i augsyn. sem þu uil(l) lifinu hallda ok heill uera. þiat þann sama dag skalltu drepinn uera sem ek sér þik. Moyses svaradi. Far(i) þat sama rett fram sem nu sagdir þu. at ek koma alldregin þer i augsyn upp fra þersum tima.

Tiunda Egiptalandz vndr. Gud taladi þa uid Moysen. Eptir er enn eitt slagit. med hueriu er ek man nærr ganga konunginum Pharaone ok aullu Egiptalandz folki. Eptir þat man hann ydr upp gefa ok skyllduliga bioða ydr i brott at fara. Þa skalltu tala þat fyrir aullu folki þinu. at huerr sem einn karlmadr bidi sinn kompán lia ser bædi gullkerin ok silfrkerin. ok aa sImu leid huer sem ein ebresk kona þa bidi bædi klædanna ok keranna af sinni egiptzkri uinkonu. Enn gud drottinn man þa giptu gefa ydr uid hina egiptzku. Allir konungsins þeonostumenn ok þar med landzfolkit allt saa þat. at Moyses uar einn agiętr ok hardla mikils háttar madr. Hann taladi þa enn at sinni sua til Pharaonem. fyrr enn hann færi fulluliga i brott af hans fundi. Þersa luti segir sealfr gud drottinn. Sua man ek um midnættis skeid inn ganga. at huerr sem einn Egiptalandz frumburdr man deyia. sua frumburdr Pharaonis þers sem i konungsins hasæti sitr. sem þeirrar ueslaztu ambattar frumburdr er hon stendr uidr ok melr. ok medr huers kuikendis ok fenadar frumburdr. Þar af man sua mikit óp ok kall þa uerða aa aullu Egiptalandi. sem alldrigi fyrr uard slikt ok eigi man uerda upp fra þeima tima. utan medr Jsraels sonum man allt sua kyrt ok halldit uera bædi medr monnum ok ollum odrum kuikendum. at eigi man þar helldr heyra til rakkans enn annars. til þers at allir þer uitit. medr huilikri iartegn ok stórtákni gud drottinn greinir ok skilr milli Jsraels folks ok Egiptalandz manna. Manu allir þinir þionostumenn þa ganga nidr til min neigiandi mer blidliga medr bønarordum ok sua segiandi. Gakk ut hedan þu ok allr þinn lydr sa sem þer uill lydinn uera. Eptir þat munum mer ut ganga hedan af Egiptalandi. Ok sem Moyses hafdi þersa luti talat fyrir Pharaone. þa geck hann storliga reidr ut ok i brott af konungsins fundi. Taladi gud þa enn til hans a þessa leid. Ekki mun Pharao enn heyra ydr. til þers at þar fyrir uerdi mIrg takn aa Egiptalandi. Gordu þeir Moyses ok Aaron aull þersi takn fyrir konunginum Pharaone. sem nu uar fra sagt. Hardnaði hans hiarta eigi at sidr ok uilldi eigi Jsraels lyd til brottferdarinnar af sinu landi lausan edr lidugan gora.


Her greinir af Egiptus ok af þeim dogum er við hann ero kendir

86. Fleiri uaru Egiptalandz slIg ok undrsamlig aafelli enn þau .x. sem Moyses telr i sinni bok Exodus. sem fyrr uar sagt. Eru þau lettliga fyrir þann skylld eigi tind ok talin. at þau hafi eigi iafnþung uerit ok hrædilig sem þersi .x. Huadan af er nockurir dagar kallaz fyrir þa grein egiptzkir. at Egiptus hafi aa þeim pinaz. af huerium er .ii. einir noteraz monnum til minnis aa serhuerium manadi. þo at þeir hafi lettliga fleiri uerit. Engin trunadr er ok upp aa þat leggiandi. at egiptzkir menn hafi þersa daga sem þaleidis eru kallaðir bannaða eðr driugum sua sem boluada fundit ok profat til at byria einshueria mannzins athIfn. þo at þeir uæri hardla uisir stiIrnurims meistarar. Huart sem helldr uilia menn aa þeim dIgum byria sina ferd edr sla ser blod. ok huat annat gott ok nytsamligt uerk er þeir uilia þa byreat hafa. þa skulu menn ekki þi trua. at þeir se til þers unytir ok uhelgir helldr enn adrir dagar. Þat er ok noteranda. at nockurir mikilshaattar Egiptalandz menn foru þenna tima sialfkrafi þaþan i brott. sua sem þeir ottaduz at landit mundi tynaz ok fyrirfaraz af þersum undrum ok aafellum. Sem uar hinn frægi Cicrops. er þadan for ok stadfestiz sidan i Grecia. let hann þar gora þa borg sem hann kalladi Cicropiam af sialfs sins nafni. hueria er Anfixion hinn þridi Girklandz konungr eptir Cicropem helgadi þeirri gydiu er Minerua heitir. ok kalladi af hennar nafni Athenas. þiat hun heitir sua upp aa girzku. Af þersum ufridarstormi truiz ok at Dionisins Bachus hafi þadan flyit[336] saa sem Argos smidadi ok Girkium kendi klokskap ok uana til þers at planta uingarda. Nærri þessum tima[337] segiz ok[338] at þat hit mikla flod hafi uordit i þeirri Girklandz hálfu sem Thessalia heitir aa dogum Diucalionis.[339] sem fyrr uar fra sagt at a dogum Moysi hafi[340] uordit. ok flestir flydu upp aa nadir þers sama Diucalionis[341] Þann tima uard ok hinn mikli bruni aa dogum Phetontis. þa sigradi ok Hercules hinn sterki Antheum.


Her segir af guðs skipan huersu lambit skylldi sæfa[342]

87. Gud drottinn taladi þa enn til Moysen ok Aaron. sua sem þeir uaru aa Egiptalandi. Þessi manadr skal ydr uera annarra manada upphaf sagdi hann. ok fyrstr[343] af ollum aarsins manadum. [scolastica hystoria.[344] Þat er [Aprilis tunglkuama.[345] su sem optliga hefz ok byriaz i Marcio manadi. þiat gud uilldi at gydingar uæri sua greindir ok audkendir i timans skipan ok skynsemd fra odrum þiodum sem i skirnarinnar teikni[346] ok i sidferdis atrunadi. Romueriar. ok þeir flestir sem nordrhaalfuna byggia. telia ok hallda Januarium af skipan ok setningu Pompilii fyrir þann skylld fyrstan. at solin gengr þann tima upp ok aukaz hennar gengr eptir þa sólstIduna sem aa uetrinn uerdr. [enn þeir sem Arabiam byggia byria sina aaratolu efthir hina solstoðuna sem a sumarit verðr.[347] Enn su syniz þo[348] uiðrkuæmiligaz. sem af ebreskum monnum er hIfd ok halldin ok byriaz af Marcio. aa hverium er þat er lesit at heimrinn uar skapaðr. Samþyckia þeir um timahalldit medr oss i Aprili enn eigi um offranarinnar haatt eðr fórnfæring. Enn þar sem tunglit uar þa .x. nátta. er lambit skylldi takaz. tééz þat ok audsyniz. at þat sama lamb merkir nIckut þat sem eylift ok æfinligt er. Segiz tunglit þa ok syniz sua sem .xiiii. natta uerit hafa aa þeim hinum .iiiiða degi. sem þat uar skapat. sua sem þat hefdi .xi. natta uerit aa hinum fyrsta heimsins degi. enn .x. fyrir heimskapanina. ef þat hefdi þa til uerit.

Exodus.[349] Talit þit sagdi gud til Moysen ok Aaron sua af minna uegna til allz Jsraels suna folks [ok fiolda[350] A .xda. degi þersa manadar skall huerr sem einn husbondi taka eitt uetrgamallt ok flekklaust[351] uedrarlamb ok hafa heim til sins herbergiss ok uardueita þi til hins .xiiiida. dags þers[352] manaðar. Hefir hann husbondinn sua fátækr uerit. at hann hefir eigi nockut færsaudarlamb[353] áátt ok til haft. þa skal aa sImu leid taka þat kid flekklaust[354] [scolastica hystoria.[355] meirr undir þeirri grein at þat se eigi blint ne fotbrotit ok at ongu uætta uanat edr uanfært ok at ollu ual heillt enn þat se til reyfissins[356] talat. exodus.[357] Enn af husbondinn hefir færa folk i sealfs sins herberghi sagdi gud. enn til uinnz at eta þetta sama lamb at einu sinni. þa skal hann kalla til sin sua marga sina granna þa sem þeim[358] eru nalægir.[359] at þeir allir samt faai uel upp etit allt lambit. Þetta sama lamb skal allr Jsraels suna fioldi aa hinum .xiiiida. degi þers[360] manadar at kuelldi [huerr sæfa[361] sitt lamb. taka sidan blodit ok dreifa þi medr þeim sama[362] stIckli sem þar til skal af Ysopo gIrr uera. laugandi sua ok litandi bædi ofdyrit ok baaða[363] dyristafina fyrir þeim husum medr lambsblodinu. i huerium er þeir skulu sidan lambit sealft eta. A þeirri sImu natt skulu þeir huerr sem einn allt sitt lamb eta. huarki hrátt ne i uatni sodit ok eigi odruvisi[364] til buit enn aa[365] elldi steikt. ok þar uidr skiært einbakat brauð ok beiskar surur.[366] huerra surleiki er monnum skal til æuinligrar þręldomsins minningar uera. Eta skulu þer [ok eighi siðr[367] lambsins hIfud ok føtr medr ollum idrum ok innyflum. Eigi skal nockurr lutr af lambinu leifaz[368] ok til morgins eptir uera. enn ef nockut uætta leifiz[369] sua at eigi uerdi etit. þa skulu þer þat i elldi brenna. Skulu þer medr þeima hætti þat eta. sem nu hefir sagt uerit. Eigi skulu þer bein þers briota ok aungan lut ut af senda. Sua skulu þer bunir uera sem nu man ek segia. Lendar ydrar skulu þer gyrda ok sealfa ydr lettbuna gera. hafit skoklædi aa fótum en stafi i hondum. ok etid ual skiott. fyrir þann skylld at þa er Phase. þat er gud drottins umferd.[370] þiat aa þeirri sImu natt man ek um fara alla Egiptum ok ueita daudaslag huerium sem einum Egiptalandz frumburdi.[371] sua manzins sem annars kuikendiss. ok þa man ek gud drottinn gera fordømingar[372] rettdæmi a ollum Egiptalandz gudum.[373] Enn þat lambsins blod sem þer hafit litat medr ok laugat þeirra husa ofdyri ok bada dyristafi. sem þer munut þa byggia. man ydr uera til þers takns ok heilsumarks. at ek man þar drepsottina lata hia lida sem ek hefir blodit seed. [þann tima sem ek veithir þetta slagh Egiptalandz folki.[374] Munut þer þenna dag minniligan hafa ok medr æuinligri dyrkan hann gudi drottni hatidligan hallda[375] um allar yðrar[376] kynkuislir ok afkuæmi.[377] A hinum næstum .vii. dIgum skulu þer þetta skiæra brand eta. Hinn fyrsti dagrinn man ydr heilagr ok hatidligr uera. ok aa saumu leid hinn .viidi. Enskisskonar uerk skulu þer aa þeim .ii. dIgum uinna. at fra teknum þeim lutum sem monnum er til borðz at bua. A þeim hinum sama fyrsta deginum man ek ydarn her ut leida ok i brott af Egiptalandi. ok fyrir þat skulu þer ok allt ydart kyn ok afkuęmi þenna dag medr æfinligri sæmd ok sidsemd hallda ok uardueita. [scolastica hystoria.[378] Af fyrr sogdum lutum ma þat audsynaz. at þeim uar lofat aa þeim .v. meðaldIgunum[379] at uinna þat sem þeir uilldu. Af þersu ma þat ok ual skilia. at þeir helldu huern sem einn laugardagh festiligarr[380] ok framarri at uerkinu enn nokkura adra daga sina hátid. aa huerium er þeim er[381] þat eigi sidr bannat at uinna sem til borðz ok matbunadar heyrir. Matti þat liettliga þadan af uera. at uars herra þeonostukonur hafi aa sealfri paschadags hatidinni megat smyrslin bua. til þers at smyria þar med sealfs hans likama. huat er þeim mundi aa laugardaginn eigi lofat uerit hafa. [speculum hystoriale.[382] Nu þo at þersi guds skipan ok fyrr sagt lamb skylldi medr sogdum greinum sæfaz til[383] frelsis Jsraels folki moti þeim eydanda engli sem truiz at nockurr dáligr engill hafi uerit. [þa er þo allt at eins formerking uárs herra piningar. fyrir hueria[384] er uęr frealsadumz af fiandans ualldi. upphaflig sǫk ok skynsemd til þersarrar sealfs hans skipanar.

Exodus.[385] Moyses let[386] kalla sér alla hina ellztu ok fremztu menn af Jsraels folki. ok sagði þeim greiniliga allan þenna guds bodskap. bædi huersu lambit skylldi sæfa ok sidan eta. er þeir hIfðu[387] dyristafina ok ofdyrit adr upp aa þann háátt medr þers blodi laugat ok litat sem nu uar sagt. ok at engin þeirra gengi þa natt allt til morgins nockur ut af þi sama sialfs sins husi. fyrir þa sauk at gud[388] mundi medr fyrr nefndu slagi ok aafelli aa þeirri natt um fara alla Egiptum. [utan þann sem slaghet veitti[389] mundi hann[390] aull hus um lata lida. þau sem medr lambsblodinu uæri litud. bad þa ok þersa laga boðorda[391] æuinliga geyma ok giæta bædi ser ok sunum sinum. ok sagdi þar medr sua til þeirra. Þersar lagaskipanir[392] skulu þer eigi sidr hafa ok hallda þann tima sem þer hafit aa þat sama land komit ok inn gengit. sem gud drottinn hefir ydr fyrir heitit. Ok sua sem synir ydrir spyria ydr eptir liettliga. huers háttar sidr þat se. þa segit þeim sem satt er. at þetta er umferdar[393] færing ok fórnfæring i þa minning hofd ok halldin. sem hann um leid Jsraels sona hus frealsandi þau aull þann tima sem hann slo þa hina egiptzku. Vidr þersa tolu Moysi fellu þeir hinir ebresku til iardar ok lofudu gud. Sidan byriadu þeir sina ferd. eptir þi sem gud bauð[394] þeim Moysi ok Aaron. ok somnuduz saman uidr Egipti landamæri nærri fyrrnefndri borg Ramese. sua sem tunglit uar .xiiii. nátta ok sem þeir hofdu lambit sæft ok sua medr ollu farit sem fyrir[395] uar sagt.

Þa let gud þat slag koma yfir allt Egiptaland. at huerr sem einn frumburdr uard þar bráddaudr um miðnættiss skeid.
Þa let gud þat slag koma yfir allt Egiptaland. at huerr sem einn frumburdr uard þar bráddaudr um miðnættiss skeid. sua frumburdr þers sama Pharaonis. sem i konungsins hasæti sat. sem frumburdr þeirrar ueslu[396] ambáttar. sem i fanghelsi ok myrkuastofu uar [hertekin ok halldin[397] ok þar medr allr fenaðarins frumburðr. Reis konungrinn[398] þa upp um nattina þionustumenn hans ok allt Egiptalandz folk medr miklu opi ok kalli. þiat alldregin uar þat driugum nockut hus. at eigi lægi nockurr daudr madr.[399] Liettliga segir Commestor at gud hafi sua skipat.[400] þiat i flestum ollum husum hafi nockurr frumburdr uerit. Nu sem Pharao var sua þrIngdr til ok þuingadr.[401] þa sendi hann sina menn medr þeim ordum ok erindum til Moysen ok Aaron. at þeir færi i brott [sem fyrst[402] ok allt þeirra folk fra [honum ok[403] hans monnum. Farit[404] allir Jsraels synir sagdi hann ok fórnfærit sua gudi ydrum. sem þer hafit adr talat ok til mællt. ok flytit[405] brott medr ydr allan ydarn fiarlut. bædi naut ok saudi. ok blezit mer sua sem þer farit i brott. Hinir egiptzku skundadu ok skylldadu þa hina ebresku til brottferdar af Egiptalandi sua segiandi. Allir munum uer deyia. ef þer farit eigi i brott. Jsraels synir gordu nu sem gud hafði bodit þeim. at þeir badu hina egiptzku lea[406] ser bædi gullker ok silfrker. ok þar medr mIrg goð[407] klædi. Gaf gud þeim at þi sinni þa giæfu[408] uid hina egiptzku. at þeir ledu hinum ebreskum huat er þeir badu. Rænti þat folk sua ok fletti Egiptalandz menn medr guds orlofi ok bodskap. bædi fyrir þat sem þeir hofdu þrælkaz ok unnit fyrir þeim ok engan godan lut mot tekit ok i annan stad til þers at tialldbudin mætti þar af geraz sidan.


Her segir af ferð Jsraels lyðs[409]

Nu sem Pharao var sua þrIngdr til ok þuingadr. þa sendi hann sina menn medr þeim ordum ok erindum til Moysen ok Aaron. at þeir færi i brott sem fyrst ok allt þeirra folk fra honum ok hans monnum.
88. Jsraels lydr for af nefndri borg Ramese til þers stadar sem Sochoth heitir. Uaru þeir nær .dc.[410] þushundrada gangandi karlmanna. enn born ok konur medr odru þeonostufolki uar sua mart. at uarla uard talit. hofdu þeir bædi naut ok saudi ok allzkyns fenad[411] meðr ser. Hafdu Jsraels folk þa uerit [fiogur hundrat ok .xxx. aara[412] aa Egiptalandi. [scolastica hystoria ok speculum hystoriale.[413] medr þeim til tIldum sem lidit hafdi[414] fra þeim tima sem gud uitraðiz[415] Abraham á ueginum til Mesopotamiam ok gaf honum sitt fyrirheit ok til þers er hann gaf Moysi lIgmálit i fiallinu Synay. þiat eigi uaru þeir lengr i þrældominum þiadir enn .c. aara tirætt .xi. ok .iiii. aar. sua langt sem lidit uar fra andlati Josephs. Skilz ok undir Egiptalandz nafni ok telz allr timinn vpp fra þi er Abraham ok allt hans[416] afkuęmi utlægdiz af sinni fodurleifð ok fostrlandi Challdea ok til þers er logmálit gafz. Fyrir þann skylld fylgdu Egiptalandz menn þeim huergi. at þeir urdu hueruetna at grafa hina daudu. Enn þo idraduz margir af þeim ok gretu þat er þeir hIfdu sua grimmir uerit. Enn fyrir þa grein at gud drottinn hafdi drepit alla Egiptalandz frumburdi enn frealsat af engilsins hendi [i sealfra þeirra frealsan[417] ok brottferd alla þeirra frumburdi. þa taladi hann sua til Moyses.[418] Helga mer huern þann karlkindar frumburd. sua af monnum sem af aullum odrum kuikendum. sem medr Jsraels sunum eru i ferdinni. þiat allir þersir lutir eru minir. Villdi hann af þersarri sauk þa lata sér helgaz ok fornfæraz. Er saa ok einkannliga i fyrstu medr hinum grænazta frykt[419] ok auexti uegsamandi. af huerium er allir þiggia alla goda luti. [Frumgetnir synir afkuęmiss ok 0ttmanna Leui voru þaaleidiss offrader ok fornf0rðer. at þeir skylldu iafnlega guðe þiona. Enn frumgetner annarra Jsraels 0tta voru sua fornf0rder. at þeir skylldu leysaz medr .x. Irtugum silfrs. Allr fenað(a)rins frumburðr. saa sem vel var vidrki0milegr at offraz. þa voru kennimanna offr. Enn hinna frumburder. senn vreinne voru ok offrinu vtilheyrilegher. voru sumer leyster. sua sem asna frumburðr var skiptr sua at sauðr var i moti lagiðr ok offraðr. enn sumur voru drepnir ok eigi leyster. sua sem rakka frumburdr.[420]

Exodus. Moyses flutti allan þenna guds bodskap Jsraels folki. ok taladi sua til huers sem eins af ollum þeim. Þann tima sem þinn sun hefir eptir frett. huart sem þat er fyrr edr sidarr. huat er þetta hefir at þyda. þa seg honum. at herra gud leiddi yðr medr sinni sterkri ok hardri hendi ut ok i brott af Egiptalandi ok af þeirra þrældomshusi. ok at hann drap allan þenna[421] frumburd. sua manzins sem huers sem eins annars[422] kuikendiss. þann tima sem Pharao hardnadi mest ok uilldi oss eigi lausa lata ne liduga gera. fyrir þenna skylld fórnfæri ek gudi drottni minum allan karlkindar frumburd. sua sunar mins frumburd sem allan annan. Skal þetta þer sua skyrt ok uissuligt mark uera. at hann frealsadi oss þadan medr sinni sterkri hand. sem þat er þu helldr upp aa medr sealfs þins hendi. edr þat eitt huat er fyrir þinum augum er uppfest þer til æuinligrar minningar. [scolastica hystoria.[423] at þersi frelsis minning gleymiz eigi giarnari af þer ok [þinu minne[424] en þeir lutir sem þu hefir ok helldr þer i hendi.

Exodus.[425] Nu[426] sem Pharao hafdi Jsraels folki brottferdar orlof gefit. sem fyrr uar sagt. þa foru þeir fyrir þa grein medr guds forsio þann æydimarkar ueg sem liggr uid hit rauda haf ok lengri uar. enn eigi þann sem var[427] um landit Philistiim edr Palestinam. er næst lá uidr sealf Egiptalandz endimork ok landamæri ok skemri uar. at eigi uar ulikt at þeir hefdi aptr horfit i Egiptum ok idraz þers er þeir hofdu[428] nokkurn tima þadan i brott farit. ef Philistei hefdi fyrir fornan fiandskap ok aufundarhatr vidr þeirra frændr ok forfedr medr bardagha moti þeim risit. J annan stad hafdi guð sua bodit ok fyrir sagt Moysi. sem heyraz mátti. at Jsraels folk skylldi um fiallit Synay brott fara ok sealfum honum þar fórnfæra. Hefde[429] þeir ok liettliga marga mikils háttar mædu ok kuǫl þolat aa þeim ueginum. ef hinir egiptzku hefdi idraz þeirra brottferdar [ok sott eptir þeim medr vfriðe[430] sem nu uard. Foru Jsraels synir sua medr miklum rikdomi ok herfangi brott af Egiptalandi. [scolastica hystoria.[431] Þat bar [ok þa[432] til sem optarri kunni[433] uerda. at aain Nilus geystiz[434] or sinum farueg ok fell[435] miklu uidara enn[436] uani hennar uar til. Enn medr[437] þi at Jsraels synir hIfdu Joseph þi medr særum[438] heitit at flytia hans bein brott medr ser. þann tima sem gud uitiadi þeirra ok greiddi þeirra ueg ut af Egipto sem fyrr uar sagt. ok aarinnar uatn flaut ok flæddi[439] þar yfir sem hann uar iarðaðr. þa skrifadi Moyses edr grof eitt harðla háleitt guds nafn tetragramaton aa einni gullspIng. hueria er hann lagdi nidr aa uatnit. flaut hun ok fluttiz hegat ok þegat allt til þers er hon stoduaðiz aa uatninu þar beint yfir sem beinin Josephs[440] uaru grafin. Grofu þeir þa þar til er þeir fundu bein hans ok báru brott medr ser. af huerium er þat er lesit ok sua til ordz tekit. at þau hafi þeim forspaar ueitt. liettliga segir Commestor af leidarinnar frammferd ok þeirra farlengd. Ebreskir menn segia at saudr nockurr hafi komit til þeirra aa uuart ok stadit hia þeim. sua sem þeir stIrfudu at beinunum. ok saa sami sauðr hafi talit med[441] þa. huar fyrir er þeir fluttu hann medr ser langan tima um æydimorkina ok kaulludu hann Josephs saud. Morg Egiptalandz hof fellu nidr medr ollum sinum skurðgodum ok fyriruurðuz af þeim iardskialpta sem uard i þeirra brottferð af Egipto.

Enn sua sem þeir fluttu sina ferd i brott af fyrr nefndum stad Sochoth. þa komu þeir i þann stad i hinum yztum eydimarkarinnar endimIrkum. sem Ethau heitir. ok settu þar sinar herbudir. Þat uar þa ein eydiborg. huar er Josephus segir at sidarr uar murat ok gIr ein stor ualldborg.[442] þann tima sem Chambyses for herskilldi [yfir Egiptum.[443] Enn af þi at um eydimerkrnar uar faatt til leidaruisis. þa uar gud drottinn sua i fIr ok i fylgiu med þeim ok þeirra leidsagi. at sky nockut. sua uaxit sem einn pilarr uæri moti solar hita um dagana. let hann fyrir þeim fara. huert er þeir skylldu uikia ok uenda sinni ferd. enn um nætrnar elldligan stolpa[444] moti myrkrum ok eitrormum. sua at þeir uissi huat[445] þa uar at uaraz. hindraði þenna leidaruisi[446] engan tima huarki nętr ne daga frammi fyrir folkinu.


Her segir vm herleiðing þa er guð gerði yfir hafit rauða[447]

89. Gud drottinn taladi þa enn til Moysen ok bad hann[448] gIra rad fyrir. at Jsraels folk snIri nockut sua ok uendi aptr ueginum[449] medr Egiptalandi. ok setia sinar herbudir milli þeirrar borgar sem Magdalon heitir ok stendr uid Egiptalandz landamæri ok hins rauda hafs. Pharao[450] man[451] þa tala til Jsraels suna sagdi gud. [Krepter ok þrongder eru þeir nu. hefer eydimorkin nu klypt þa.[452] Man hans hiarta þa hardna ok med ufridi eptir ydr sækia. man ek þa ok mina dyrd láta birtaz aa Pharaone ok aullum hans her. Gordu þeir sem gud bauð. [scolastica hystoria.[453] Ok[454] sem hinir ebresku hofdu þar nidr[455] sett sinar herbudir. þa uurdu[456] þeir[457] sua klyptir ok klembradir. at af annarri hálfu uar uthafit[458] enn af annarri ufær fioll ok æydimIrk[459] at þeim. þar sem eigi lágu Egiptalandz halfur [ok landamæri[460] uid þa.

Egiptalandz konungi uar nu sagt. at Jsraels folk hafdi allt flyit ok brItt farit. Ok þegar sem hann fretti þat. þa kastadi hann vm[461] sinum hug ok hiarta til þeirra ok allir hans menn. sua segiandi. Til huers mundim uær þetta uilia sua gIra. at gefa Jsraels lyd lausan ok lidugan sua at hann þionadi eigi ok þrælkadiz fyrir oss. Let Pharao þa taka .ccc. af uoldum sealfs sins kerrum. ok aunnur .ccc. aa sImu leid af þeim beztum kerrum[462] sem landzfolkit lagdi til herferdarinnar. hafdi hann þar til hertoga sina ok .l. þushundraða ualdra riddara ok ual uapnaðra. ok þar medr .cc. þushundraða ual huinna fotgIngumanna.[463] For hann medr ollum þersum her ok sotti fast med[464] ufridi þann sama ueg eptir Jsraels sunum[465] sem þeir hofdu adr farit. ok fundu þa uidr hafit þar sem þeir uaru medr [sinar herbudir.[466] Nu sem Pharao nalgadiz. ok Jsraels synir litaduz um ok þeir sa hina egiptzku sækia fast eptir sér. þa ottaduz þeir storliga[467] miok hans her. bædi fyrir þat er þeir mattu huergi flyia eðr[468] undan fara. Eigi mattu þeir ok beriaz ne nokkura mottoku fyrir þa sauk ueita. at þeir uaru driugum uapnlausir. enga duIl máttu þeir ok þar eiga sakir matleysiss. Af þi kolludu þeir til guds talandi þar medr til hans þionostumannz Moysen. Huart flytr[469] þu oss fyrir þann skylld[470] til dráps ok dauda i eydimorkina. at engar mundi grafirnar hafa til fengiz at iarda oss aa Egiptalandi. Vitum uęr æigi til huers þu gordir þat at flytia[471] oss brott af Egiptalandi. edr taladum uęr eigi þat sama þann tima sem uęr uorum þar. at uęr uilldim at þu færir i brott fra oss ok þeonadim uęr hinum egiptzkum sem adr. Miklu betra þætti oss at hafa þeonat ok þrælkaz fyrir þeim enn deyia her i eyðimIrkinni. Moyses suaradi þeim ok segir sua. Hirdit eigi þer at ottaz. standit upp ok seait þau hin miklu stormerki. sem gud lætr i dag uerda[472] ok frammgang geraz.[473] þiat þersa hina egiptzku hermenn[474] man alldregi æfinliga upp fra þersum tima ydr optarr fyrir augu bera. sem nu seait þer. Man gud drottinn frammgIngu ueita ok beriaz fyrir ydr. enn þer manut þegia.

Lagðiz Moyses þa til bønar ok bað til guds. Eptir þat taladi gud til Moysen. Til huers [kallzar þu edr kallar[475] upp aa mik. Seg Jsraels sonum. at þeir [byri sina[476] brottferd. enn þu skallt taka uIndinn ok liosta honum meðr sealfs þins hendi nidr aa sioinn. man hafit þa sua i sundr skiptaz. at Jsraels synir munu þar þurrum fæti iafnuel mega yfir[477] fara. Manu Egiptalandz menn þa sua[478] harðna. at þeir munu med ufridi eptir ydr sækia. man ek þa mina dyrð synaz láta á Pharaone konungi ok hans kerrum. ok þar medr aa[479] aullum hans her ok hestum. Eptir þersor hans ord hofz saa sami guds engill upp medr leidsIgupilarinum. sem adr uar uanr fyrir at fara Jsraels folki ok hans herbudum. ok for nu sua eptir þeim. at sealfr hann ok pilarrinn uar millum ebreskra manna herbuda ok egiptzkra. farandi sua ok flytiandi þenna skypilar þeirra i milli. at þeim hinum ebreskum uard hann nu sem fyrr [til lysanda leidaruisis.[480] enn hinum egiptzkum til myrkrs ok mikillar tálmanar um eptirferdina ok atsoknina. Moyses laust þa uendinum nidr aa hafit. sem guð hafði bodit honum. ok þegar i stad brast siorrinn af þeim hinum stora ok sterka blásanda uindi. sem þar kom meðr guds uilia. ok sundr skiptiz medr tolfgreindri sundrskiptingu. sua at huer sem ein af aullum .xii. Jsraels ættum mátti þurrum fæti fara um serhueria[481] hafsins sundrskiptingargrein. [scolastica hystoria.[482] Kalladi Moyses þa seerhueriar ættirnar þagat til ok bad þær allar. fyrst Rubens ætt ok hueria sidan eptir sinni skipan ok alldri sins forfedrs. diarfliga þar eptir fara[483] sem hann gengi fyrir. Enn sua sem engin af þrimr hinum fyrstum. Rubens ætt Simeonis ok Leui. þordi fram at ganga i hafsgreinina. þa red ætt ok afkuęmi Jude fyrst til at ganga þar[484] eptir sem Moyses for fyrir. Qdlaðiz hun þadan af fyrir sina tru ok hlydni at hafa sidan rikisstiorn ok konungdom yfir aullum audrum Jsraels ættum. eptir þi sem Jacob hafdi longu fyrir sins sonar blezan Jude spád ok fyrir sagt. Eptir þat gengu allir Jsraels synir þurrum fotum rett um mitt hafit. þar sem þat hafdi skiptz i sundr ok skiliz. Var siorrinn þeim þa til beggia handa sua sem oruggr murr.

Þa sneriz hafit allt aptr at aunduerdum morgins tima ok fell i fyrra stad. sem þat uar adr uant. Kom siofarstormrinn sua framt þeim i mot. sem þeir ætludu at flyia ok undan at hallda.
Nu sua sem hinir egiptzku saa þetta. þa toku þeir sua i fyrstu. at þeir færi sua sem einir skynlausir menn ok medr aullu [sua sem[485] uitlausir. Enn sem þeir skildu. at þa skadadi ekki uętta. þa for allr konungsins herr ok riddarar[486] medr sinum kerrum hestum ok allri herneskiu fastafari fram eptir þeim i midia hafsgeilina. Ok sem at morgins tima [uar miok[487] sua komit. sua sem uęr kollum nætrellding. þa leit gud drottinn med þeima hætti um fyrr sagdan elldzins ok skyssins pilar yfir egiptzkra manna folk ok herferd. at hann let skadsamligar skurir hrædiligar þrumur[488] ok ogurligar elldingar yfir þa koma ok at þeim fliuga. huar af er mikill[489] þeirra herr fyrirforst. enn uagnahiolin umturnaduz. suarfadiz þa ok sopauliz allt iafnsaman ut i siofardiupit. Nockurir af hinum egiptzkum toludu. Flyium nu af þi fyrir Jsraels folki. at gud drottinn berst nu fyrir þeirra skylld oss i mot. Nu sua sem þeir rædduz þaleidiss. þa taladi gud sua til Moysen. Rett þu hand þina framm yfir hafit. til þers at siofaruatnit falli aptr at hinum egiptzkum kerrum þeirra ok allri konungsins herneskiu. Ok þegar sem Moyses hafði þat gort. þa sneriz hafit allt aptr at aunduerdum morgins tima ok fell i fyrra stad. sem þat uar adr uant. Kom siofarstormrinn sua framt þeim i mot. sem þeir ætludu at flyia ok undan at hallda. sumladiz konungrinn ok sopaðiz medr aullum sinum kerrum riddarum ok hestum ok þar medr aullum sinum herfórum sua i siofarins bylgium ok baarum. at þar drucknadi huert manzbarn. sua at engin komz medr lifi til landz aptr af aullum þeim monnum. sem fylgt hIfdu ok i hafit fram eptirferdina ueitt medr Pharaone. Enn Jsraels synir farandi frealsliga þurran ueg um mitt hafit. komu medr ollu heilu ok holldnu til þers landz sem gagnuart hafdi uerit odrum megin hafsins. Frealsadi gud þa sua at þi sinni af egiptzkra manna ualldi ok þrældomi. Sa þeir hina egiptzku dauda liggia um daginn eptir aa landi. ok fyrir þat hit mikla ualld ok stortakn sem gud hafdi gort aa þeim. ottaðuz þeir þa gud ok trudu honum ok þar med hans þionostumanni Moysi. Toku þeir ok uapn hinna egiptzku. þar sem þeir láágu daudir aa siofarstrIndinni.

Sua segiz at þar syniz enn ok tééz hardla uissulig merki ok minningar þersarra tidinda. upp aa þann haatt at hiolanna kringlur ok kerrnanna tingiur megi þar synaz. eigi at eins aa siofarstrIndinni utan ok eigi sidr nidri aa grunnum i sealfu siofardiupinu. ef þat mætti sakir siofar synarinnar. Enn ef þersir lutir ruglaz um stundar sakir edr einshuerium atburð ok yfirkomanda tilfelli nockurs háttar umturnaz. þa endrbøtaz þeir fyrir þann skylld skiotliga ok aptr skipaz medr guds tilskipan af uindum ok baarum til hinnar fyrri myndar ok aasionu. at sa madr slæuiz ok ottiz gud drottin (sakir) sua lidinnar ok uordinnar hardligrar hegndar. sem hann uill eigi adr ottaz fyrir sealfs hans skylld ok aastundan lofligs sidferdis. Enn þeir Egiptalandz menn sem eigi hofdu uerit i ferd medr Pharaone. þa helldu þat allir ok hofdu ser fyrir gud. sem hann hafdi hindrad ok halldit fra ferdinni. sumir kaal. enn sumir ein ok onnur kuikendi. sua segiandi. Þersi uar mer nu gud i dag um þat er ek fylgda eigi Pharaone. til þers at ek drektiz eigi i hafinu.

Eptir þersa hina haleitu iartegn ok frelsissigr. er gud hafdi þeim gort ok gefit. dictadi Moyses fyrir gud(s) elskhuga ok componadi medr sexfættu metri canticum. Cantemus domino. huers hin fyrstu uers medr enn fleirum hefir sua mikit at þyda upp i norrænu. Syngium uęr gudi drottni fyrir þann skylld. at hann mikladiz nu dyrdarsamliga sua sem hann niðr braut bæði hestinn i[490] hafit ok þann sem hann sat. Gud drottinn er mitt lof ok sterkleiki. uard hann ok mer til heilsu ok hialpar. Þersi er minn gud. huern er ek dyrka. þersi er ok fedr mins gud. huern er ek man enn hefia ok heiðra. Gud drottinn er sem einn gilldr bardagamadr. almattigr er hans nafn. þiat hann kastadi konungsins kerrum Pharaonis ok aullum hans her i hafit nidr. Hans ualdir hIfdingiar druknaðu i hinu rauda hafi. undirdiupin huldu þa. ok sua sucku þeir i siofardiupit sem einn steinn. Með sterkleik mikladiz þin hægri hand drottinn minn. þin hægri hand slo uuininn herra minn. ok medr margfalldri þinni dyrd ueittir þu þinum uuinum aptrkast. Þina reidi sendir þu til at eyda þeim ok gleypa sem einn halm[491] ok af þinum grimdaranda samnaduz uItnin saman. Fliotanda uatn stod um stund. ok i midiu hafinu samnaduz saman undirdiupin. MotstIdumaðrinn ok uuinrinn taladu þa sua. Eptir skal ek sækia ok gripa þeim. man min aund þa saudd uerda. er ek skiptir herfanginu eptir þa. Bregda man ek minu suerdi. skal min hand þa drepa ok af slá. Hitt uar helldr. at þinn andi bles sua i moti þeim at hafit huldi. sukku þeir niðr sem bly i akafligum siofaruotnum ok drukknadu. Huerr er þinn liki. sua mikiluirkr naduligr ok liufsamligr sem[492] þu ert i þinum heilagleik. sua dásamliga luti ok storiartegnir sem þu gorir. þiat sua sem Pharao konungr for ridandi medr aullum sinum kerrum ok riddarum framm i hafit. þa letz þu gud drottinn siofarins uItn aptr leidaz ok yfir þa falla. enn Jsraels synir gengu þurt midleidis um þat allt til landz.

[Scolastica hystoria.[493] Josephus segir at þersi guds iartegn. er hann greiddi þaleidis Jsraels ferd um hit rauda haf sem nu uar fra sagt. er þi sidr grunanda edr mistruanda. at sua finnz lesit. at þat hit mikla haf sem Pamphilicum[494] heitir skiptiz ok fyrir þann skylld ok i sundr greindiz eptir guds uilia fyrir hinun mikla Alexandro Macedoni ok hans her. þann tima sem hann hafdi medr sinum mikla hernadi sótt eptir Dario konungi. at gud uilldi fyrir hann eydaz lata Serkia riki. Enn af þi at Jsraels lydr dualdiz þar um .vii. daga uid hafit. þa komu þeir dagliga medr sinum bumbum ok audrum sIngtolum nidr til strandarinnar. syngiandi þenna sama cantica upp aa þann haatt gudi til lofs ok dyrdar. at Maria systir þeirra Moysi ok Aaron[495] gekk fyrir hafandi bumbu i hendi sér. enn allar adrar konur þær sem til uaru gengu eptir henni medr sinum bumbum ok odrum songfærum. SIng Maria[496] fyrir cantemus. domino. en allt folkit song þar eptir. sua at karlmenn sungu ser i[497] stad. enn kuendit allt i oðrum. J minning ok merking þersarrar þeirra gongu ok gIrdar gIngum uęr ok þaleidis hina fyrstu .vii. daga um fontinn syngiandi. sua sem uær hIlldum uara pascha.


Her segir fra Moyses ok hans lyð[498]

90. Eptir þat er Moyses hafdi flutt Jsraels folk medr guds fulltingi yfir hit rauða haf. sem nu uar fra sagt. þa byriadu þeir sina ferd þadan i brott eptir .vii. daga lidna. farandi fram i þa eydimork sem Sur heitir. Gengu þeir sua .iii. daga um þersa eydimIrk. at þeir fengu huergi ne fundu nockut uatn. þar til er þeir komu i þann stad sem sidan[499] uar kalladr Marath. [þar uaru uItn fyrir ok þo sua beisk. at engi uar uan i at þeir mætti drekka. Huadan af er sa staðr uar sidan uidrkuæmiliga kalladr Marath.[500] þat er beiskleiki. ella uar stadrinn sua kalladr af þeim hugar beiskleik. sem þeir hofdu af þorstanum. einkannliga sidan þeir fundu uatnit ok mattu þat eigi drecka. þiat nockuru huglettara er þeim. er sua þyrstir at hann finnr eigi dryckinn. enn hinum miok þyrstum. er dryckinn sér ok fær ekki[501] þi helldr. Exodus.[502] Gordiz þa illr kurr af folkinu. kiærandi sik fyrir Moysi sua segiandi. Huat skulum mer drekka. Moyses bad þa enn gud miskunnar. ok hann heyrdi skiott hans bøn ok syndi honum [iarteinasamliga þar[503] tre i eydimIrkinni. sem ecki tre uar uant at uera. Ok sem Moyses tok þat sama tré ok setti þat nidr i uItnin. þa urdu [þau þegar aull[504] sæt ok god at drecka. [scolastica hystoria.[505] Lettliga at þat tre hefdi[506] þers háttar afl ok natturu medr sér. Enn þo segia ebreskir menn. at þat tré uar hardla beiskt af sealfs sins naturu. ok at sua [gordiz ok uard sætleikinn[507] aa beisku uatninu. at beiskt uar uidr beiskt lagit.[508] til þers at guds kraptr skylldi þa enn dasamligri[509] tiaz ok synaz. Josephus syniz sua uilia segia. at uItnin hafi[510] þersa spellan af þi fengit. at þau hafi iafnan uerit i sama stad á fialli nockuru ok sua spellaz. eptir þi sem segiz at uItnin uerdi ecki uel nema þau ræriz. Segir hann þar[511] litinn brunn uerit hafa. ok [at Moyses hafi[512] sidan þann sama vond[513] um endilangan i miðiu sundr snidit. sem hann hefir þa hia sér haft. ok þann annan hans[514] helming nidr hafa sett i brunninn. Eptir þat [baud Moyses[515] sterkum monnum at bera uatnit upp or brunninum. steyptu þeir þi aullu nidr. sua at þeir nyttu til enskis. sem fyrst ok langan tima uar upp ausit. til þers at hit sidarsta skylldi þi sætara uerda ok betra at drekka. þat sem nysprottit uæri[516] upp ok betr hefdi[517] skirnat ok settz.[518] J þersum stad Marath het gud at hann [mundi skipa þeim[519] sin bodorð ok doma. ef þeir uilldi rettlatir ok sealfum honum hlydnir uera.


Fra Moyses er guð vitraðiz honum ok sagði honum fyrir[520]

91. Moyses for medr allt sitt folk ok foruneyti af Marath i þann stad sem Helym heitir. vrdu þar fyrir þeim .xii. brunnar. ok [.lxx. palmtrea.[521] [scolastica hystoria.[522] Segir Josephus at brunnar þersir hIfdu sua litit uatn. at þat hit litla uard bædi leirugt ok saurugt sem þeir fengu medr hIndum sinum upp ausit. Af þii sama urdu palmtrein þar miklu lægri enn i odrum stIdum er þeirra nattura til. at þeim uard þar uIkuskortr til uaxtarins. Exodus.[523] Þadan foru þeir aa hinum .xvda. degi til annars manadar[524] fra þi sem þeir gengu ut af Egiptalandi um þa eydimIrk sem Syn[525] heitir. huer[526] er liggr millum [þersa stadar[527] Helym sem nu uar fra sagt ok fiallzins Synay.

Ok af þi at þa hafdi upp gengit allr þeirra[528] kostr ok uistir. sem þeir hIfdu medr ser brott flutt af Egiptalandi. þa kięrdi allr Jsraels suna fiIldi sik i fastafari þar um eydimIrkina[529] murrandi ok mauglandi[530] moti þeim badum brødrum Moysi ok Aaron. sua segiandi. Betr mættim uær medr guðs ualld ok uilia aa Egiptalandi dait hafa. sua sem uęr saatum yfir sodkItlum.[531] þann tima sem kiIt uar sodit. ok aatum sua brauðit i nog sem sealfir uær uilldum. Fyrir hueria[532] skylld lockudut þit ok leiddut oss til þers hegat i eydimIrkina. at þit drepit allan þenna mannfiolda med hungr ok saara sullt. Eptir þat taladi gud sua til Moysen. Af himninum ofan man ek lata rigna ydr fædzlur. gangi þa allt folkit ut lesandi ser ok samnandi[533] dagliga sua mikit. at huerium sem einum uinniz dag fra degi. til þers at ek proui huart er þetta folk uill eptir minum uilia ok lIgmaali framm fara eðr eigi. A hinum setta degi skulu þer tueggia daga kost ok atuinnu saman taka ok ydr til bordz bua. þiat þer skulut hinn .viida. daginn sua um þetta sem[534] allt annat heilagt hallda.

Moyses ok Aaron taladu þa til allra iafnsaman Jsraels suna. At apni[535] manut þer uita ok uidrkennaz. at gud drottinn hefir ydr ut leitt ok i brott af Egiptalandi. ok at morni munut þer sealfir hans dyrd mega sea. At aptni man hann ydr gefa kiIt enn at morni braud nogt[536] sem þer uilit sealfir. af þi at hann heyrdi ydart kallz ok kięrur sealfum honum. edr huat erum mit brødr. Ekki er þersi murran edr umlestr gIrr i gegn okkr utan helldr i gegn sealfum gudi. Moyses taladi þa til Aarons. Seg ollum Jsraels suna fiolda. at hann gangi framm fyrir gud drottins auglit. Nu sem hann gerdi sua. sem honum uar bodit. ok hann taladi fyrir folkinu. uard honum litit til eydimerkrinnar. ok saa at guds dyrd birtiz i skyinu. sua at hann taladi til Moysen sua segiandi. Heyrda ek Jsraels suna kurr ok kiæru. at aptni man ek yðr gefa[537] kiIt at eta. enn um morna munut þer uid braud fædaz[538] ok saddir uerda. uitandi þat at ek er ydarr gud drottinn. Bar þat ok sua til um aptaninn. at sua margr sa fugl sem coturnix heitir. ok uær kollum akrhænu. kom upp af þeirri rauda hafs halfu sem fiordrinn Arabicus er kalladr. þar sem hann fædiz einkannliga. at hann huldi driugum allar herbudirnar. sua at allr Jsraels lydr matti sua taka hann sem [hann uilldi[539] ok hann til lysti. [scolastica hystoria.[540] Þenna fugl kallar Josephus ortigiam. enn Girkir kalla hann ortogomenam. huern er almenningr kallar af sinni raas curlerum upp i latinu. Enn um morgininn eptir kom su dIgg af himni umuergiss allar þeirra herbudir. sua sem Moyses hafdi bediz fyrir. at hon loddi ok limdiz uid hendrnar. sua sem aa henni uar tekit. Hugdu þeir i fyrstunni sem þeir saa. at hagl eðr héluskur nockur mundi fallit hafa. þiat þat uar upp aa þann haatt huitt ok smakornott[541] uaxit ok uordit sik. Enn sua sem þeir kendu þat sua sætt sem hunang i bergingunni uera. enn sáá at eydimIrkin uar ǫllum megin af þersu hulit i hia þeim. sua sem af helu edr sniohuitum haglkornum. þa talaðu þeir sin i milli ok toku sua til ordz. Manhu. þat hefir sua mikit at þyda. huat er þetta edr huat hefir þetta at merkia. þiat þeir uissu eigi huat er þeir sáá. Þadan af uar þat sidan kallat manna. er þeir sogðu sua spyriandi manhu. þat sama kollum uær himnamiol edr himnafædu.[542]

Exodus.[543] Moyses svaradi þeim[544] ok sagdi sua. Þetta er su fædzla sem gud drottinn hefir ydr gefit til fædzlu ok uidrlifiss. Er þat hans ord ok bodskapr. at huerr sem einn af ollum ydr lesi ok saman taki sér til kostar ok[545] eins dags atuinnu þa mæling sem gomor heitir fyrir huern mann ok eigi meira. Þeir gerdu sem gud hafdi bodit þeim. at þeir lásu manna saman um morgininn. fyrir þann skylld at þat brádnaði[546] um miðdegis skeið. ef þat uar þa handlat ok samantekit. Enn þo at annarr tIki ser miklu meira enn annarr minna. þa hafði saa eigi meira sem mikit hafdi samantekit.[547] ok eigi helldr sá minna sem [litit hafdi[548] samantekit. utan helldr hofdu allir iafnmikit eptir fyllingu fyrr nefndz kers[549] gomor. sua huerr sem þurfti. Liettliga at þat uar i einn stað nidrlagit. sua sem þat uar samanlesit. ok þaðan fyllt[550] sidan sérhuerium ok fengin þersi mæling. ella[551] hitt at huersu mikit sem einnhuerr hafdi lesit ok uti samantekit. þa fann hann eigi[552] þi meira edr feck þar af. þann[553] tima sem hann kom heim til sealfs sins. enn mælikerit gomor. Vard þat ok miok merkiliga ok taknsamliga. at su mæling nægdiz aullum slétt. [scolastica hystoria.[554] Sua uar þat ok eigi siðr. at þar sem manna brádnaði um middegiss skeid af solarhitanum. ef þat uar þa uti handlat ok halldit. þa hardnadi þat eigi[555] sidr uid elldinn. þiat sua biuggu þeir þat [til fædu ser.[556] at i fyrstunni molu þeir þat i sundr sem smæst. knodadu sidan saman semiandi[557] ok bakandi þaleidiss uid elldinn [sem annat brauð.[558] Þat hafdi hardla sætan saporem i sealfu sér. Sumum uard þers ilmr ok angi[559] þi likaztr sem hunangbakat similiubraud. Idrum uard þat þi likt i munni sem þat braud sem medr oleo er bakat. Enn med huerium sem einum hafdi þat þann þef mest i munninum ok bergingunni sem sealfum honum likadi bezt ok hann lysti mest.

Exodus.[560] Moyses baud þeim. at ekki uętta skylldi eptir uera til morgins af þi sem þeir hofdu samanlesit adr um daginn. Nockurir af þeim gerdu moti þersum hans bodskap ok uardueittu til morgins þat sem af gekk um kuelldit. Var þat þa þegar allt alrotit ok uall upp af mǫdkum. Reiddiz Moyses þa folkinu ok ásakadi þa um sina afgord. Las þa huerr sér um morgininn sua mikit sem honum uannz þann dag til kostar ok atuinnu. þiat þat brádnadi sua sem solin skein sem biartaz.[561] Moyses baud þeim.[562] at þeir læsi sér ok tæki tuifalldan kost aa hinum .vita.[563] degi uiku. sua at huerr madr tæki þa .ii. fyrr nefnd mæliker gomor. vynni þa sydi ok matbiIggi [564] alla þa luti sem þeir þyrfti aa laugardaginn at hafa. Sagdi hann þeim sua. at laugardagsins huilld helgadiz af sealfum gudi. Þeir gordu sem hann baud. at þeir uardueittu til laugardags morginsins þat sem aa freadaginn leifdiz. funadi þat medr Ingu moti ok eigi fannz þar nIckurr madkr i. [scolastica hystoria. Eru þeir þo nokkorer sem segia. at enghen af þeim lese meirr enn eitt meliker helldr a hinum .viida. deghi enn oðrum doghum. hefer saa kostr þa meðr iarteghnum sua fiolgaz ok aukaz. at hann skylldi vinnaz vm .vii. dagha. Hafa þeir þat fyrir seer til sannanar þersa skilnings ok skilrekkiss. sem þer er nokkoru sidarr lesit. at fyrir þa grein hefer guð drottinn yðr a hinum .vita.deghi tuifalldar vistir veitt.[565]

Exodus. Enn sem laugardagrinn kom. þa gengu nockurir af Judum ut þers Irindiss at lesa saman himnamiolit i moti guds bodskap ok Moysi. ok fundu þa[566] huergi. Taladi gud þa til Moysen. Huersu lengi uilit þer eigi hallda mitt lIgmaal ok at geyma minum bodordum. Seait hedan af ok at geymit. at gud drottinn hefir yðr huilldardaginn gefit. ok fyrir þa grein hefir hann yðr aa hinum .vita deginum tuifalldar uistir ueitt. Ueri huerr sem einn þa heima at sealfs sins. gangi engi ut af sinum stad ok heimili aa hinum .viida. deginum. ok halldi folkit hatidliga hinn .viida. huern huilldardag. KIlludu Jsraels synir þersa fædzlu sidan manna. sem fyrr uar sagt. Var þat sniohuitt ok sua uordit sik sem haglkorn. ok flestum uard þers sapor likaztr[567] hunangsbakaðu similiubraudi edr setum[568] hueitissalla medr hunang.[569] Moyses taladi þa enn til folksins ok sagdi sua. Gud drottinn bydr. at þer fyllit mælikerit gomor medr himnamiIlinu. til þers at þat uardueitiz ydrum kynkuislum[570] til æuinligs minnis um eptirkomandi ueralldir. huersu hann fæddi ydr i eydimIrkinni. þann tima sem [þer vorut[571] utleiddir af Egiptalandi. Taladi hann þa sua til brædr sins Aarons. Tak þer eitt ker ok lát þar i sua mikit af manna sem mælikerit gomor tekr. hird þat sidan ok uarðueit i guds augliti. sua at þat geymiz um eptirkomandi alldir medr ydrum kynkuislum ok ættmonnum. eptir þi sem gud hefir boðit mer Moysi. Aaron gordi sem honum uar bodit. at hann lét þat nidr i eina þa ringiu sem af gulli uar giIr. ok [hirði þat[572] fyrst i þeirri litlu tialldbud. sem ebreskir menn segia at þeir hafi i fyrstunni haft. i huerri er þeir radfrettuz i sinum uandamalum uid gud drottin. Fæddiz allt Jsraels suna[573] folk medr þersarri himnamiols fæzlu alla þa .xl. aara. sem þeir uoru i ueginum i eydmorkinni. þar til er þeir komu til Chanaanslandz herada ok landamæra.


Fra ferð Jsraels suna af eyðimork ok þui er guð talaði við Moyses

92. Eptir þersar iartegnir foru allir Jsraels synir i brott af fyrr nefndri eydimork Sur medr guds tilskipan. hafandi sinar dualir ok náttstadi eptir skyssins teiknan ok tiluisan. þiat þeir foru iafnan þar eptir ok fylgdu sem hann[574] for fyrir. sem fyrr uar sagt. enn namu þa stadar ok settu sinar herbudir. er hann[575] stIduadiz.[576] Foru nu þar til er þeir komu i Raphadim setiandi þar ok festandi sinar herbudir. Enn fyrir þa sǫk at þar beid engiss kyns uatn folkinu til drykkiar. þa kięrdi þat sik fastafari [þar um uid[577] Moysen. bidiandi hann gefa ser nockut uatn at drecka. Hann[578] sagdi þeim sua. Til huers deili þer opp aa mik. edr hui freistit þer guds[579] drottins. Þeir suaradu. Fyrir hui leiddir þu oss til þers ut af Egiptalandi. at þu dræpir her bædi oss ok bIrn uár ok þar medr allan uarn fenað af þorsta. Moyses het þa enn ok kallaði til guds[580] drottins sua segiandi. Huat skal ek uidr þetta folk ok mannfiolda gora. Ek hefir her enn litla stund fylgt ok medr þeim farit. ok man hann nu skiott gryta mik uilia. Guð taladi þa til Moysen. Kalla medr þer alla hina fremztu formenn af Jsraels folki[581] ok haf i hendi þer þann sama uInd. sem þu laust medr ána Nilum. ok far fyrir til fiallzins Oreb. man ek þar standa fyrir þer yfir þeim[582] fiallzins [hellum edr steinum.[583] sem þu skallt medr uendinum liosta. ok man þegar þar i mot or þeim sama steini sua mikit uatn framm fliota. at folkit man ual mega drekka. [scolastica hystoria.[584] Oreb er einn partr af fiallinu Synay. aunnur ok i Idrum stad er hellan[585] Oreb. huer er af þi uar kallat sua. at þar uar sa mikilsháttar madr drepinn sem Oreb het. exodus.[586] Moyses gordi sem gud baud honum. ok þegar i stad flaut[587] af þeim sama steini sua mikit uatn. at þeir allir fengu þar af i nog at drekka. Kalladi Moyses þann stad fyrir [þann skylld af þeirra kifan ok kallzi[588] sua sem freistnanar stad. þiat þeir freistadu þar gud drottins sua segiandi. Huart er gud drottinn medr oss edr eigi. Aunnur [er þar[589] sem motmælis uItn eru sidan[590] kIllud. þoat iartegnin ok stormerkit se nockut likt. sem heyraz mun mega.


Fra þui er Josue barðiz við heiðingia[591]

93. Þann tima sem Moyses kom i Raphadim. sImnudu þeir heidnir[592] menn herlidi[593] saman. sem Amalechite uaru kalladir. ok foru medr þii sama herfolki i eydimorkina ok ætladu at beriaz medr Moysen ok hans menn. [scolastica hystoria.[594] Strabus segir at Amalech het[595] son Ysmaels Abrahams sunar. af huerium er Amalechite uaru kalladir enn stundum Ysmaelite. þeir hinir sImu ok allir einir eru ok Sarraceni. Þersa segir Josephus hina mestu bardagamenn uerit hafa ok af nalægum[596] þiodum til bardaga moti hinum ebreskum leigda hafa uerit. exodus.[597] Nu sem Moyses spurdi til ufridar[598] þeirra Amalechs manna. þa [valde hann þann[599] einn hinn fremzta ok hinn fræknazta[600] bardagamann af Jsraels [suna ætt.[601] kominn af ætt Effraims Josephs sunar. [meðr faam u0pntum monnum til ferðar ok orrostu moti þeim Amalechitis.[602] þann sem Jesus het ok Idru nafni Josue. [enn leet mestan luta lydsins viðr herbudernar efter vera at geyma þeim ok ollu þeirra godzi.[603] ok taladi sua til hans. Vel þer menn af uaru lidi til fIruneytis ok frammgIngu medr þer moti þeim Amalechitis. sem flokk ok ufrid hafa efldan i moti oss. þiat i morgin skulut þer beriaz uid þa. Enn ek man fara upp aa fiallit. þangat sem ek megi uel sia til bardagans. hafandi uIndinn mer i hendi ok bidiandi gud fulltings. Enn af þi at Josue uar einn raustr madr ok rettlatr.[604] godr ok gudhræddr. þa gerdi hann eptir þi sem Moyses baud. at hann ualdi nokkura menn ekki miok marga til fylgdar ok bardagha medr ser moti þeim hinum heidnum. Enn Moyses kalladi brødr sinn Aaron til ferdar medr ser. ok þann mann annan sem Ur het ok uar bondi Marie systur Moysi. enn þo segir i þeirri bok sem Paralippomenon heitir. at hann uæri son Caleph ok Marie ok fodur fadir smidsins Bethel.

Foru þeir allir samt upp a fiallit. þar sem þat uar i hæra lagi. huadan er þeir mattu ual sea. huersu bardaginn gekk huarum Josue edr hinum heidnum. Ok þegar sem bardaginn tokz ok Moyses hellt upp hIndunum til himins sua sem bidiandi til guds. þa hopudu heidingiar aa hæl ok flydu. Enn þegar i stad sem hann[605] let þær nidr siga. huersu litla stund sem þat uar at hann hellt þeim eigi upp. þa[606] gekk hinum heidnum betr. Nu af þi at Moysi uaru hendrnar miok þungar. en þeir Aaron ok Ur skildu þo. at bardaginn halladiz iafnan eptir þi áá hina heidnu sem Moyses hellt upp hIndunum. þa settu þeir undir hann einn stein. á huerium er hann sat. Enn undir sina hans hand studdi huárr þeirra. ok liettu sua upp at honum skylldi þær eigi þyngiaz eðr dofna. ok helldu[607] þersu framm allt til solar setrs. Flydu hinir heiðnu þa. enn Josue rak flottann ok drap þann dag margan mann af Amalechitis medr sinu suerdi. [scolastica hystoria.[608] J minning þersa handa upphalldz Moysi hefr prestrinn ok helldr upp sinum haundum i messunni. ok þo engum mun[609] minnr i minning þers ok merking sem Jesus Cristus rétti sinar hendr bidiandiz fyrir áá hinum heilaga krossi. exodus.[610] Eptir þat taladi gud til Moysen. Skrifa þenna sigr til æfinligs minnis upp aa þa bok. sem þu skallt Josue tiá ok i hendr faa. fyrir þi at ek man minning Amalechitarum eydaz lata manna i milli. Moyses gerdi sem gud baud honum. hann gordi þa ok guði alltari offrandi honum fornir kallandi þar medr ok heitandi aa sealfs hans nafn.


Her segir fra Moysi ok af tillaugu ok raðagerð Jethro[611]

94. Enn sua sem fyrr nefndr Raguel kennimadr af Madians landi. mágr ok frændi Moysi. huerr er odru nafni het Jethro. heyrdi frasagnir af þeim lutum. sem gud hafdi gert Jsraels folki fyrir sinn þionostumann Moysen. ok at hann hafdi þann sama lyd ut leitt af Egiptalandi. þa kom[612] hann til fundar uid Moysen i eydimorkina. þar sem hann hafdi sinar herbudir sett[613] uidr guds fiall Synay. sua framt sem hann fretti þat uissuliga. at hann uar þar kominn. flytiandi þangat medr sér dottur sina ok husfru Moysy Sephoram ok syni þeirra .ii. Gersen[614] ok Eleazar. Ok þegar sem Jethro gordi honum bod. at hann mundi þar koma medr sunum hans ok husfru. þa geck hann blidliga[615] i moti honum. heilsadi þeim ok mintiz uidr þau ok baud þeim heim til budar sinnar. Ok sem Jethro uar þar kominn. tedi Moyses honum innuirduliga[616] oll þau takn ok stortidindi.[617] sem gud hafdi gort uid Pharaonem ok allt hans folk fyrir Jsraels skylld. ok huersu gud frealsadi þa af allri þeirri mædu ok erfidi. sem þeim hafdi i ueginum ok ferdinni til fallit. Jethro uard storliga.[618] gladr. sua sem hann heyrdi þersi tidindi ok stormerki ok huersu marga goda luti er gud gerdi Jsraels folki. ok sagdi sua. Blezadr uerdi[619] gud drottinn. sa sem ydr frealsadi af Pharaonis ualldi ok hans folks áánaud ok ufridi. Nu skilr ek þat ok skyniar uissuliga. at herra gud drottinn[620] er yfir ok um framm alla adra guda. Offradi Jethro þa gudi fórnir. eptir þi sem mágr hans Moyses sa fyrir. Enn eptir þat átu þeir Aaron med oðrum hinum fremztum Jsraels formonnum allir samt i guds augliti. [scolastica hystoria.[621] Augustinus syniz[622] eigi uilia. at heidinn madr hafi gudi fórnfært. sua sem Jethro uar. Tekr hann helldr sua. at Moyses hafi fornfært af hans uegna. enn[623] sidan hafi Jethro tekit sinn part af þeirri sImu fornfæringu ok etid. Liettliga at Moyses hafi þann tima þa sImu fornfæringu offrat uidr fiallit Synay. sem [gud baud[624] fyrr meirr. [þa er[625] hann uitradiz honum i runninum. þiat Josephus segir Jethron[626] þar hafa komit á fund Moysy uidr fiallit Synay. sem hann hafdi flestar synirnar ok uitranirnar i runninum seed. sem fyrr uar fra sagt.

Exodus.[627] Annan dag eptir sem Jethro uar medr Moysi. bar sua til sem iafnliga kunni til koma. at Moyses sat allt fra [morgins timanum ok[628] til aptans yfir domum ok odrum[629] uandamálum. Nu sem Jethro sa. at folkit stod allan daginn bidandi þar eptir allt til aptans. þa taladi hann til Moysen. Huat hefir þetta at þyda. sem þu gerir medr folkinu. þar sem þu sitr allan daginn dømandi einn saman allra manna máál. enn almuginn bidar þar eptir allan daginn fra morni til aptans. Moyses svaradi. Folkit kemr dagliga fyrir mik ok beidiz þann orskurd ok endalykt aa sinum málum. sem gud leggr raad á. Ok þegar[630] sem þeim hefir [nokkurs kyns[631] grein edr áskilnadr til komit. þa fara þeir aa fund minn til þilikrar lausnar ok orskurdar. sem ek leggr raad[632] áá medr guds bodordum ok lIgmali þeirra i milli. Ecki er þetta god gord ne uitrlig sagdi Jethro. at þu bindir þer sua mikla ok þunga byrði. at þu fáir medr Ingu moti borit. Fæz þu ok allt þat folk sem meðr þer er i hardla heimsligu[633] hegomastarfi. þiat þetta starf allt saman er um framm þinn mátt ok megn.[634] at þu megir þi einn saman efla ok orka. Heyr helldr mina tillaugu ok haf min rad. ef þer likar. ok man gud drottinn medr þer uera. J ollum þeim lutum skalltu folkinu ok almuganum til reidu ok þeirra forsiomadr uera. sem gudi til heyra.[635] segia lydinum innuirðuliga lagasetningar ok adra þa luti. sem af gudi ero til hans taladir. Þu skallt ok skiluisliga skyra honum ok syna. medr huilikum hætti edr sidsemd er hann skal sealfan hann dyrka. ok þar medr huat er hann skal gIra ok i aullu fram fara. Vel sidan medr sealfs þins forsio af Illu þersu folki uolldugha menn ok ual gudrædda. þa sem sannleik prisi ok plagi enn hati ok fyrirsmái yfirgirnd ok aagirni. Skipa þa sem þer þickia bezt tilfallnir af aullum þeim sinn formann ok hofðingia. fyrst yfir sérhueria ætt ok kynkuisl. edr sua ok yfir serhueria þusund. þar næst hundrads hIfdingia. þeim næst þa sem forsio beri fyrir fimmtigum manna. eptir þat hina sem .x. manna formenn sé. at þersir dømi dagliga semiandi ok nidrsetiandi aull hin smæri mál manna i milli. Man þer þa miklu liettara falla. þo at þeir dæmi at eins um hin minni malin. enn hin se til þin lagit ok rekin. sem einna stærst ok mestháttar eru. Mant þu sua uel mega fylla guds bodskap ok efla ollu þinu starfi. ef þu hefir þaleidiss gort. ok sua man allt þetta folk medr fridi aptr fara til sins heimilis.

[Scolastica hystoria.[636] Þat er[637] mikilliga merkianda.[638] at fyrrnefndr Jethro telr uolldugleik fyrst af þeim .iiii.[639] lutum. sem hann teer ok synir. at medr þeim manni eru hugleidandi ok hæfir at séé. sem til formanz[640] er takandi[641] ok ueliandi. þiat hann stettir hardla mikit. ef hinir .iii. fylgia iafnframm ok fara medr honum. sem hann skildi til medr at þers háttar [menn skylldi uera gudræddir. elska[642] sannindi. enn fyrirsma mutur ok aagirni. ella er þilikaz sem undirmenninir se bædi sottir med eitr ok suerd.[643] Su uar ok hans rádagIrd ok tilskipan. at huerr sa formadr[644] sem yfir uar skipadr hueria sem eina Jsraels ætt skylldi[645] þushundrads hIfdingia hafa undir sér. enn huerr þeirra .x. hundrads hIfdingia. huerr hundrads hIfdingi .ii. fimtighe[646] manna hofdingia. enn huerr þeirra .v. þa sem .x. manna formenn uæri.[647] Skylldu þersir decani sem sidarstir uaru i formanna taulunni døma þau smæstu mal. sem til felli manna i milli ok eigi uæri fleiri i uafdir enn tiu. Tæki þeir eigi yfir. þa skylldi þi[648] skiota æ til hins næsta formannz ok domara. ok sua fra huerium [til hins[649] hæra doms. ok at sidarstu til sealfs Moysen. ef þers purfti[650] uid. ok uar[651] þat hardla sialldan. utan þau hin størstu maal sem[652] honum einum saman til heyrdu. Vpp a þenna[653] haatt helldr ok hefir heilog Romueria kirkia hardla margar stettir til skynsamligrar skodanar ok skilrikra[654] málanna orskurda[655] heilagri kristni.[656] sua sem primates[657] edr patriarchas. erchibyskupa ok lydbyskupa. erchidiakna ok erchipresta. ok þar medr hinir minni[658] háttar kennimenn. þeir sem dom ok raad leggia aa medr monnum um hinar smæri sektir ok syndir. ok nIkkurar eigi sidr þær hinar størri sem leyndar eru. enn hinum storum[659] þeim sem opinberar eru stefna þeir ok bioda til byskups.

Exodus.[660] Enn sem Moyses heyrdi þersa hans radagiord ok tillIgu. þa giordi hann sua ok for her um allt þetta framm. sem hann hafdi fyrir sagt. Skammfylldiz eigi sia hinn heilagi madr Moyses. sem fullr uar af[661] gudligri [tru ok[662] giptu. at hafa þat raad. sem þersi hinn heidni madr mágr hans hafdi talat ok til lagit meðr honum. Eptir þat gaf Moyses honum gott orlof. for Jethro sua[663] aptr i sitt eigit land Madyan.[664]


Enn er enn þridi dagr var. ok um morguninn tok at skygia. þa heyrdu þeir reidarþrumur. ok þeir sa elldingar fliuga. ok þyck sky huldu fiallit. Ok aakafligr ludrablastr heyrdizt. folkit hræddizt þat er i herbudunum var þessar ognir. Allt fiallit Synay rauk. þiat drottinn ste nidr i elldi yfir fiallit.
95.[665] A þridia manadi eptir brottfaur Gydinga af Egiptalandi komu þeir i audn Synay. þuiat þeir foru ur Raphedin i Sin. ok settu þar herbudir sinar vit fiall þat er þar var. Ok er þeir voru þar. þa kalladi drottinn aa Moyses[666] ok mællti. Þessa hluti skalltu segia sonum Jacobs ok Jsraels. þer saud þa hluti er ek giorda egipzkum monnum. huersu ek bar ydr suo sem yfir arnaruængi ok vog ydr upp til handa mier. Nv ef þier heyrit raudd mina (ok) vardueitid þier saattmal mitt. þa munu þier vera mer einkannligr lydr af aullum lydum. þuiat ek aa alla iordina ok þer munut uera mier i kennimannligt riki ok i heilagt lan. Ok er gud hafdi þetta mællt. þa for Moyses ok kalladi aa kynstora menn ok sagdi þeim þat er gud hafdi mællt vit hann. Allr lydrinn suaradi honum. Giora munu uier þat allt er gud bydr. Nu er Moyses hafdi þessi ord lydsins framm rakit til drottins. þa mællti gud vit Moyses. Koma mun ek til þin i þoku skys. at[667] lydr minn heyre mik mælunda vit þik ok trui þier at eilifu. Far þu ok helga folkit i dag. ok aa morgin þuoi þeir klædi sin ok se bunir aa þridia degi. þuiat aa þridia degi man drottinn nidr stiga yfir fiall Sinay fyrir aullu folki. Mark skaltu giora umhuerfiss fiallit ok bioda aullum lyd. at þeir gangi eigi yfir þat mark aa fiallit. þuiat sa er gengr yfir þat mark. þa deyi hann dauda. Eigi skulu hendr (til) hans taka. helldr se hann grioti bardr edr skeytum raufadr. huort sem yfir merkit gengr menn edr fenadr. Ok er þeir heyra ludrinn[668] syngia. þa rise aller upp ok gangi til fiallzins. Moyses sagdi lydnum þessi ord drottins. er hann hafdi mællt. Ok er þeir haufdu þuegit klædi sin. þa mællti Moyses. Verit þier bunir aa þridia degi ok halldit hreinlifi ydru þar til. Enn er enn þridi dagr var. ok um morguninn tok at skygia. þa heyrdu þeir reidarþrumur. ok þeir sa elldingar fliuga. ok þyck sky huldu[669] fiallit. Ok aakafligr ludrablastr heyrdizt. folkit hræddizt þat er i herbudunum var þessar ognir. Allt fiallit Synay rauk. þiat drottinn ste nidr i elldi yfir fiallit. ok af þeim elldi rann reykr upp sem af ofni. Allt fiallit var ogurligt. ok ludrablastr ox i hærra hliod ok leingra. þa leiddi Moyses lydinn allann ut ur herbudunum at fiallinu. Gud mællti þa vit Moyses. Far þu upp ok Aaron brodir þinn med þer.


96. Gud mællti vit allann Gydinga lyd. suo at aller heyrdu. Eg em drottinn gud þinn Gydinga lydr. sa er ydr leidde aa brutt af Egiptalandi. ok leysla ek ydr af þrældomi. Eigi skulu þier onnur gud dyrka enn mik. Eigi skulu þier ydr skurgod giora eptir likingu þeirri sem aa himnum er edr aa iordu i uotnum eda undir iordu. Eigi skulu þier þa hluti vegsama ok faga. Eg em drottinn gud yduarr styrkr kappi. vitiandi illzku fedra aa sonum ok i ætt ina þridiu ok ina fiordu þeirra er mik hata. ok gerandi miskun i þusund þeirra er mik elska ok min bodord vardueita. Eigi skulu þier taka nafn drottins vit hegoma. þiat gud mun þann eigi saklausan hafa. er vpp nemr nafn mitt drottins guds yduars ofirirsyniu i hiegoma. Minnizt þier at hallda helgan þuottdag huern. Siex daga skulu þier vinna verk ydur. Enn aa sionda dag skalltu hallda huildardag drottins guds þins. Eigi skalltu neitt vinna aa þuottdegi. sonr þinn ok dottir þin. þræll þinn ok ambatt þin. eykr þinn ok vtlendr madr sa er med þer er. ok firir innan hlid þin skal ecki vinna aa þuottdag. A siau daugum giordi drottinn himin ok iord. sio ok alla hluti þa er i þeim ero. enn aa sionda degi huildizt hann af aullu verki. firir þui blezadi drottinn þuottdag ok helgadi. Vegsama þu faudur þinn ok modur þina. at þu sert langærr yfir iordinne. þa er gud mun gefa þer. Eigi skalltu vega. Eigi skalltu hordoma giora. Ok eigi skalltu stela. Eigi skalltu liugvitni bera i gegn naungi þinum. Ok eigi skalltu girnazt hus naungs þins. eigi skalltu girnazt konu naungs þins. eigi þræl. eigi ambatt. eigi vxa eda asna ok aungvann hlut þann er annar aa. Allr lydr heyrdi rauddina ok suo hornblastr ok sa dal ok riukanda fiall. ok hræddir voru þeir miok ok lostnir med ogn. ok mælltu vit Moyses. Mæl þu vit oss. at uar heyrim ok munu ver heyra. Mæli eigi drottinn vit oss. at eigi berizt suo at. at uer deyim. Þa mællti Moyses vit lydinn. Hrædizt þier eigi. þuiat til þess kom gud. at hann reyndi ydr ok at ogn hans uæri yfir ydr. til þess at eigi misgerdi þier. Lydrinn stod miog langt fra fiallinu. Enn Moyses geck at þokunni þeirri er gud[670] var i. Drottinn mællti þa vit Moyses. Þessa hluti skalltu seigia sonum Jsrael. þer sad ok heyrdu(t) þat er ek mællta vit ydr af himne. Eigi skulu þier gera ydr god af gulli eda silfri. Alltara skulu þier giora mer aa iordunne. ok þar yfir skulu þier færa fridsamliga hluti ydra. Saude ydra skulu þer i forn færa i huerium stad. þar er minning verdr gior mins nafns. Eigi skalltu aunnur god elska enn mik. þuiat ek mun koma til ydar ok bleza ydr. Ef þier gioret mier steinalltara. þa gior þu þat eigi af skornum steinum. þuiat ef þu hefr upp knif þinn yfir þat. þa saurgazt. Eigi skalltu vm palla vpp stiga til alltaris. at eigi uitrezt liotleikr þinn.


97. Þesser ero domar þeir er þu skalt þeim firir setia. Ef þu kaupir ebreskan þræl. þa skal hann þer .vi. uetr þiona. enn hann skal aa sionda ari brutt fara kauplaust sem hann kom. Enn ef hann aa konu. ok fari hun aa brutt med honum. Enn ef hann aa sonu ok dætr. veri konan ok born hennar drottins sins þionar. enn hann sialfr fari aa brutt med klædum sinum. Nv ef þrællinn segir. Elska ek drottin minn konu ok sonu. ok þui vil ek eigi frials aa brutt. þa skal drottinn hans færa hann gudi. ok vit mun hann leggiazt vit dyr ok dyristafi. ok raufa mun drottinn eyra hans med al. ok mun vera hans i veralldir. Ef nockur madr selr dottur sina til ambattar. þa skal hon eigi suo aa brutt fara sem adrar ambattir ero vaner at fara. Ef mislikar augum drottins sins þess er hana hefir keypta. þa lati hann hana aa brutt fara. Eigi skal hann selia hana vtlendum lyd. þo at hann ræki. Ef hann fastnar hana syni sinum. giore hann vit hana sem vit dottur sina. Enn ef hann tekr adra konu. þa mun hann ok sia meynne giaford. ok eigi mun hann neita henni klædi ok verd med grandværi. Sa er mann lystr ok vill vega. deyi hann dauda. Sa madr er (eigi) sitr um annan. en gud selr annann i hond honum. setia mun ek stad þann er honum skal til fylgia. Ef nockur madr uegr naung sinn. ok um mot farar. rek þu hann aa brutt fra alltari minu at hann deyi. Sa er lystr fuadur sinn eda modur. deyi hann dauda. Sa er manni stelr eda selr hann hann. deyi hann dauda yfirstiginn af sakfelli. Sa er bauluar fuadur sinum ok modur. deyi hann dauda. Ef menn þrætazt aa. ok lystr annar annann med steine eda hnef(a). ok deyr hann eigi helldr liggr hann i reckiu. ok ef hann riss vpp ok gengr med staf vti. þa mun hann saklauss vera. ef hann helldr vpp verkum hans aamedann. ok gialldi hann allann lækningar kostnad. Sa er lystr med hendi þrel eda ambatt. ok deyia þau af hans haundum. lastar mun hann sekr vera. Enn ef hann lifir einn dag eda .ii. þadan af. þa mun hann eigi pisl undir liggia. þuiat þræll ok ambatt ero hans fe. Ef menn verda reidir. ok lystr madr kuiduga konu. suo at haufn sv deyr er hon ferr med. ok skilst hon vit haufnina. enn hon lifir sialf. sa er laust skal liggia undir domi þuilikum. sem buandi hennar ok domendr dæma. enn ef kona deyr. þa skal hann giallda aund firir aund auga firir auga tann firir tann hond firir haund fot firir fot bruna firir bruna sar firir sar. Ef nauckur madr lystr i auga þræls sins ok ambattar. þa skulu þau frelsi hafa firir augat þat er hann ut stack. Ef madr brytr taunn vr þræli sinum eda ambatt. þa skal hann þeim frelsi gefa. Ef gridungr stangar konu eda kallmann til bana. þa skal gridunginn grioti beria til bana. ok eigi skulu menn hann eta. ok sa madr er gridunginn aa mun saklauss vera. ef hann visse eigi at gridungrinn var ygr. Ef gridungrinn er ygr .ii. daga eda .iii. ok veit sa er aa at hann er ygr. ok vill hann eigi vardveita gridunginn. ok stangar hann karlmann eda konu til bana. þa skal beria gridunginn grioti til bana ok suo þann mann er aa gridunginn. Ef menn vilia fe taka firir hann. þa skal hann giallda þuilikt firir sik sem hann er beiddr. Þuilikv atkuædi skal hann undir liggia. þo at gridungr stangi son hans eda dottur. Ef naut stangar þræl eda ambatt til bana. þa skal sa er naut aa giallda gillda .xxx. ciklos drottni þræls eda ambattar. enn gridung skal beria grioti til bana. .xv. peningar ero ciklos. Ef nockur madr grefr grauf. ok fellr þar i oxi eda asni ok deyr. þa skal sa madr er grofina grof giallda verd fenadarins þeim er fied atti. en hann skal giallda naut firir naut. enn hann skal hafa þat naut er do.


98. Ef nockur madr tekr naut eda saud ok haugr eda selr. þa skal hann giallda .v. naut firir .i. ok .iiii. saude firir einn saud. Ef þiofr verdr fundinn er hann brytr hus eda ryfr. ok er hann ueginn at þui uerki. þa sek(i)zt eigi uegandi aa honum. Ef hann giorer þat at vpprunninne solo. þa framdi hann manndrap ok sialfr deyr hann þa. Ef þiofrinn hefir eigi fe til at giallda firir stuldinn. þa skal hann sialfan sik selia ok giallda sitt verd firir stuldinn. Ef saudr eda naut finnzt lifanda med þeim manni er stal. þa gialldi hann aptr tuigiolldum. Ef nockur madr beitir akr annars mannz eda vingarda. eda spillir annan ueg. þa gialldi hann þat firir er aa bizt aa okrum eda vingordum. Ef elldr brennir bæi eda akra. þa aa at bæta þann skada sa er elld kueikti. Ef nockur madr selr uin sinum ker eda annan grip til vardueitzlu. ok verdr þat stolit aa brutt. ok ef þat spyrst vpp. þa gialldi þiofnat tuennum giolldum. En ef eigi finnzt þat er stolit er. þa sueri[671] sa vit gud er vardueitti. at hann hefir eigi stolit ne suikit fe annars mannz. huort sem horfit hefir naut eda saudr eda annat fe. ok huatki er skadi ma at verda. [Ef madr selr[672] i hendr naungi sinum til vardueitzlu oxa eda asna eda annan fenad. ok deyr þat eda lemzt eda bitr dyr ok ser eingi madr þat. sueri hann eid. at hann rietti eigi hond sina til eigu naungs sins. Ok skal eigandi fiarins þiggia hans suardaga. ok er uardueitzlumadr þa eigi skylldr at giallda skada fiarins þeim er feit atti. Ef vardueitzlumadr fiarins færir eiganda þat sem dyr bitr. þa er hann eigi skylldr at bæta skadann. Sa madr er at lani tekr fe af manni. ok deyr þat eda lemat suo at eigandi er eigi hia. þa skal hann giallda skadann þeim er atti. Ef eigandi er uit staddr. þa er hann eigi skylldr at giallda. ef leigt hefir verit þat ok komit mest firir verdkaupi verksins. Ef nockur madr suikr mey eigi manni fastnada ok misþyrmir hann henne. þa skal hann þa mey mundi kaupa ok ganga hana at eiga. Ef fadir meyiar vill honum eigi gefa hana. gialldi hann þa þuilickt fe med henni. sem mundr hennar er ok meyiar ero uanar at taka. Eigi skaltu illuirkia lifa lata þann er vit kuikuendi aa vitskipti. deyi hann dauda. Eigi skaltu hryggia ne kuelia utlenda menn. þuiat [þer uorut[673] utlendir aa Egiptalandi. Eigi skulu (þer) grand giora eckiu eda vngum manni. þuiat þau munu til min kalla. ok mun ek heyra kall þeirra. ok mun reidazt hefnd min ok mun liosta ydr med suerdi. ok munu konur ydrar uerda eckiur ok synir ydrir litlir. vegizt sa er skurgod blotar. Ef þu gefr daudan fenat folki minu þui er med þer er. þa skaltu eigi þraungua þui suo sem heimtari. ok eigi med leigu skaltu þui þraungua. Ef þu tekr klædnat af naungi þinum. þa gialltu honum þat firir solar fall. þuiat sialft er eitt skryding likama hans. su er hann klædizt med. ok eigi hefir hann annat til abreidu þa er hann sefr. Ef hann kallar til min. þa mun ek heyra ord hans. þuiat ek em myskunnsamr. Eigi skaltu gudi hallmæla. ok eigi skaltu bolua haufdingia lyds mins. Tiundir skaltu eigi duelia at giallda ok frumburdi. Frumgetning sona þinna skaltu mer gefa. ok suo ed sama af nautum ok saudum. .vii. daga skal þat med modur sinne vera. enn aa atta degi skaltu mer þat giallda. Helgir menn minir skulu þier uera. Þann fenad er dyr bitr ok etr af skulu þier eigi eta. helldr skulut þier þat hundum gefa.


99. Eigi skaltu liuga ne lygi trua. Eigi skaltu liuguitni bera med omilldu(m). Eigi skaltu flock fylgia til illgiorda. ok eigi skaltu hlyda margra manna atkuædi i dome. at þu gangir glapstiga fra saunnu. Eigi skaltu myskunn neita i fatækum kaupstad. Ef þu renn at moti vxa eda asna. þeim er villr hleypr ok ouinr þinn aa. þa skaltu hann aptr leida til hans. Ef þu sier asna þess er þik hatar liggia undir byrdi. þa skaltu upp lietta med honum ok eigi fra fara. Eigi skaltu fra hneigiazt i fatæks mannz domi. Fly þu lygi. Eigi skaltu uega riettlatan mann. þann er aa moti stendr omilldu. Eigi skaltu giafir þiggia þær er blinda uitra menn ok snua nidr hiortum riettlatra. Sex ar skaltu uinna iord þina ok safna saman auoxtum hennar. enn þu lat hana huilazt aa sionda ari. at fatækir menn þinir eli þat ok dyr er eptir hefir ordit aa iordunni. a aukrum ok uingordum ok vitsmiorstriam. Þrim sinnum aa hueriu ari skulu þier hallda hatid. Paska fagnad skulu þier hallda .vii. daga aa hueriu ari. Adra hatid skulu þier hallda. þa er þier hafit saad iardir ydrar. þridiu hatid skulu þier hallda. þa er þier hafit saman fært korn ydur aa haustit. Eigi skaltu kalfs blod sæfa til hatidar minnar yfir hueiti. ok eigi skal eptir uera feiti hatidar minnar at morni. Frumuoxt iardar þinnar skaltu færa i hus drottins guds þins. Eigi skaltu sioda kid i miolk modur sinnar. Se herna. ek mun senda eingil minn þann er firir þer fari ok vardueiti þik ok tei þier. at ek leidi þik til þess stadar er ek hefi þier firir buit. Vardueittu ok heyr raudd hans. at eigi misgerir þu. ok nafn mitt er i honum. Ef þu heyrir raudd hans ok gerir alla hluti þa er ek byd þier. þa mun ek uera ouinr ouinuun þinum. ok mun ek kuelia þa er þik kuelia. ok mun eingill minn fara firir þer. ok mun hann leida þik til þioda Amorreum ok Etheum ok Ferezeum ok Cananeum ok Eueum ok Ebuseum. ok mun ek þa kuelia. Eigi skaltu god þeirra gaufga ne faga. ok eigi skaltu uerk þeirra gera. helldr skaltu þau nidr briota ok rækia aull skurgod. Þiona skulu þier drottni gudi ydrum. at ek bleza bornum ydrum braud ok uotn. at ek færa aa brutt fra ydr allar illzkur. Eigi mun uera ofra kona ne obyria i husi þinu. þar til er ek fylli [tal daga[674] þinna. Ogn mina mun ek senda firir þier. ok allan lyd mun ek uega þa er þu kemr til. ok alla ouine þina mun ek flyia lata firir þer. setia mun ek enndimark þitt allt fra hafinu rauda til siauar Palestinorum.


100. Stig upp þu til drottins ok Aaron ok Naadab ok Abiu ok .l.x.x. (aulldunga) af Jsrael. Ok munu þier uegsama min laug. en þu einn munt vpp stiga til drottins. Moyses for þa til fundar uit folkit ok sagdi þeim ord drottins ok doma. Lydrinn allr suarar. Aull ord drottins munu uer gera ok doma. Þa ritadi Moyses aull ord drottins ok doma. ok eptir þat reis hann snemma upp um morguninn ok gerdi alltara hia fiallinu ok færdi þar .xii. kalfa firir .xii. ættum Jsrael. Moyses tok halft fornarblodit ok hellti þui i kerit. en halft blod hellti hann yfir alltarann. Eptir (þat) tok Moyses logbokina þa er hann hafdi ritad ok las upp firir folkinu. Lydrinn mællti þa. Alla hluti munu uer giora þa er drottinn bydr. Þa tok Moyses fornarblodit ok stockti yfir lydinn ok mællti. Þetta er sattmals blod þat er drottinn festi med ydr yfir aullum þessum malum. Eptir þat for Moyses ok Aaron ok Naadab ok Abiu ok .lxx. aulldunga til fulltings vit þa til fiallzins. ok þeir sau gud Gydinga lyds. Ok þeim syndizt undir fotum hans steinn saffirus ok suo se(m) himinn heidr. Ok eigi sendi hann hond sina yfir þa menn. er langt hofdu brutt farit fra sonum Jsrael. ok er þeir sau drottin þa toku atu ok drucku. Gud mællti þa uit Moysen. Stig þu upp til min aa fiallit ok uertu þar. ok mun ek gefa þer .ii. tabulur ok laug ok bodord þau er ek ritada. at þu lærir lydinn þadan af. Eptir þat reis Moyses opp ok Josue þion hans. Moyses mællti þa uit aulldunga folksins adr hann færi aa brutt. Bidit þier þangat til er uer komum aptr til ydar. Aaron ok Vr munu eptir uera med ydr. ok skulu þer uit þa til frettar ganga um þa hluti er þier þurfit. Ok er Moyses hafdi suo mællt. þa for hann vpp aa fiallit. ok þa huldi sky fiallit. Dyrd drottins bygdi yfir Synay þekiandi fiallit med skyi siau daga. A sionda degi kalladi drottinn aa Moysen or[675] midri þokunni. Asiona drottins var sem logandi elldr yfir huirfil fiallzins i augliti allz lyds Gydinga. Moyses var aa fiallinu .xl. daga ok .xl. natta.


101. Gud mællti þa uit Moysen. Biod þu sonum Jsrael. at þeir færi mer frumburdi allz fenadar. Þeir (skulu) mer færa gull ok silfr. cir ok iacinctum. purpura ok tuilitadan guduef ok bissum. geitarhar ok hrutagærur raudar ok skinn iacinctina ok tre sethim ok uidsmior lios af kueikia. smyr(s)l ok smurning ok reykelsi gods ilms. steina onikilus ok gimsteina at pryda effod ok racionabile. Geri þeir[676] mer saunghus. ok mun ek byggia i midiu þeirra. geri þeir mer bygd eptir liking þeirrar er eg mun þier syna ok allra kera til embættis tialldbudarinnar. Gior þu mer aurk af triam sethim. Aurkin skal uera halfrar þridiu alnar laung. enn halfrar annarrar alnar breid ok halfrar annarar alnar ha. Gylla skaltu aurkina vtan ok innan. ok gera skaltu koronu yfir aurkina ok gylla skaltu hana. ok af gulli umhuerfis hana .iiii. gullhringa skaltu gera ok setia þa i .iiii. horn arkarinnar. Þu skalt gera steingr af triam sethim ok bua þær allar med gulli ok stinga þeim i hringa erkrinnar. at hon berizt af þeim. Ok steingr skulu aavallt vera i hringum erkrinnar. Ok setia muntu uitni þau i orkinni[677] er ek mun gefa. Gera skaltu skrifunarfiol af gulli hreinu halfrar þridiu alnar langa ok halfrar annarrar alnar breida. ok þar skaltu aa skrifa .ii. eingla fylki sinu megin huort. ok skulu þau litazt til. ok yfir þeim mun ek vit þik mæla ok bioda þier þau bodord er þu skalt bioda Gydinga lyd. Bord skaltu giora af sithim alnar breitt ok tueggia alna langt. halfrar alnar hatt. bord skaltu bua allt med gulli. Aa bordinu skaltu gera uatzker ok þar yfir koronu. Fiora gullhringa skaltu gera ok bua ok setia i fiogur horn bordzins .ii. steingr skaltu gera af triam sethim ok bua med gulli. stinga þeim i hringa bordzins. suo at þat se aa staungum borit. Kerit skaltu gera af hreinu gulle i tabula ok fialar ok reykelsisker ok chiathos. i þeim fornir færa ok setia yfir bord i augliti minv iafnan. Gera skaltu kertisliku af hreinu gulli. A skapti hennar skulu uera ker ok knappar kalami ok lilii. Sex knappar skulu ut ganga af sidu kertastikunnar .iii. af huorri sidu. Þriu ker uaxin sem hnot ok .iii. knappar skulu uera aa serhuerium kalamo. ok .iii. lilium. Siau lios skulu uera aa kertistikunni. Pund skal uega med aullum buningi sinum. Gera skaltu klofa af gulli lios at slockua.


102. Tialldbudina skaltu gera eptir þeirri er þier mun hier synd uera aa fiallinu. Tiu tiolld skaltu gera ofin af bisso ok purpura tuilitudum guduef. skrifut med ymsum litum .viii. alna ok .xx. skal uera huort tialldit langt enn .iiii. alna breitt. Fimm tiolld skulu vitfost .v. tiolldum. Kroka skaltu gera i iodrum ok endum tialldanna. at þau megi samanteingia þegar er uill. Fimmtigir kroka skulu uera i iodrum tialldzins. at krokr komi kroki i mot. Gior þu ok .l. hringa af gulli. med þeim skal segl tialldanna samanteingia at ein bud verdi allt. Þu skalt ok gera lata. .xi. harklædi at hylia med þak budarinnar. .xxx. alna skal vera huert harklædit langt. enn fiogra alna breitt. .v. harklædi skal uit fimm festa. ok hid sietta skal tuefallda framan firir budina. .l. kroka skulu uera i huerium iadri hartialldanna. at þau megi samteingia. .l. nista or eiri gior skulu uit teingiazt krokunum. at tiolldin megi samanteingiazt. Gera skaltu af hrutagærum raudum ok yfir utan af skinnum iacinctinis. Þu skalt ok gera fialar þær er vppstandi i tialldbudina af tria(m) sithem alnar langar. enn halfrar alnar breidar. ok greypa hueria vit adra. Skulu .x. vera firir sunnan i tialldbudinne ok .ii. knutar af silfri geruir undir enda huerrar fialarinnar. firir nordan i tialldbudinne skulu vera adrar .xx. fialer ok þar unndir .xl. knuta af silfri geruir. firir uestan i tialldbudinne skulu vera .vii. fialir. adrar .ii. þær er i hornum skulu upp reisazt. Allar fialir skulu samfastar vera fra nedanverdu ok i ofanuert. ok ein samfesting mun allar fialir samanhallda. Þuilik stadfesting mun vardueitazt i .ii. fiolum þeim er i hornum ero vppreistar i tialldbudinne. .v. asa skaltu gera af triam sithim ok hallda saman fiolum firir sunnan i tialldbudinne. ok adrar .v. firir nordan. suo hid sama firir uestan. Allar fialir ok asa skaltu gulli bua. Gera skaltu hringa af gulli i fialer budarinnar. þar skulu asa(r)nir i gegnum ganga. er þa hallda saman. Budina skaltu gera eptir þui sem þier er synd aa fiallinu. Gera skaltu tialld af iacinctu ok purpura ok bissu snunu ofit med skrifsamligu uerki ok fogrum ymissleik. Fiora stolpe skaltu gera af triam cithim ok bua med gulli. hofud skulu uera af gulli gerr ok knutar af silfri gervir. þa stolpa skaltu setia i budina ok breida þar yfir tialldit ok greina suo ina ytri budina fra inne idri. Med hringum skal tialldit vppfesta. Aurkina skaltu setia inn i budinni. ok þar yfir skaltu setia skrifunarfiolina. Bord skal uera firir vtan tialldit ok firir nordan i budinne. enn kertistikan skal standa firir sunnan i budinne. Gera skaltu tialld at inngongo budarinnar af iacinctu ok purpura ok .ii. litudum guduef. þar skaltu gera .v. stolpa af triam cethim ok bua þa med gulli. firir vtan stolpana skaltu breida tialldit. aa stolpunum skulu uera hofud af gulli ok hnutar af eiri.


103. Gera skaltu alltara af triam cethim .v. alna langan. ok suo breidan at hann se ferskeyttr. ok .iii. alna hafan. Alltari skal med .iiii. hornum uera. þat skal med eiri bua. Gera skaltu katla ok lata auskur i teingr ok sodala ok elldaherbergit. Aull ker skaltu gera af eiri. Fiora hringa skaltu gera af eiri i fiogur horn altarans. Arin skaltu gera ur eiri yfir alltarann. Tvær steingr skaltu gera af cethim ok bua eiri ok stinga þeim i hringa alltaris. at þat se aa staungum borit. Alltarid skal holt innan vera. suo sem er aa fiallinn synt. Gera skaltu ok gard um budina af bisso ofnu. Firir sunnan budina skulu uera tiolld .c. alna laung. ok þar undir .xx. stolpar med iafnmorgum knutum. a þeim stolpum skulu uera hofud af silfri giaur. Suo skal ok vera firir nordan i tialldbudar gardinum .c. alna laung tiolld. ok undir .xx. stolpar ok iammargir knutar. Firir uestan tialldbudina skulo uera tiolld .l. alna laung. ok þar undir .x. stolpar ok iammargir knutar. Suo skal ok uera firir austan tialldbudina tiolld .l. alna laung sem firir uestan i tialldbudar gardinum. Firir nordan ok sunnan skulo tiolld uera .xv. alna laung ok .ii. studlar ok iammargir knutar. J inngongu gardzins skal tialld uera .xx. alna langt ok þar undir .iiii. stolpar med iammorgum knutum. Tialldbudar gardrinn skal uera .c. alna langr en .l. alna breidr ok .v. alna har gior af bysso. Biottu sonum Jsraels. at þeir færi mier vilsmior hreint af vidsmiorstriam ok auallt hreint lios i tialldbudinne uppfest firir utan tialldit. þat skulu vardueita Aaron ok synir hans. at þat lysi i budinne hueria nott allt til morgins.


104. Aaron brodur þinn skaltu uigia ok sonu hans til kennimanna. Gera skaltu heilog klædi. at þeir hafi þa er þeir þiona mer. racionali et superhumirali. linkyrtil þraunguan. koronu ok linda. Humerali skulu þier gera af gulli hreinu ok iacinctu purpura ok guduef ok bisso. .ii. skaut skulu aa uera. at þau megi samteingia .ii. steina onichulus skaltu þar aa setia ok grafa aa þeim nofn sona Jsraels .vi. aa huerium steini. ok bua þa med gulli. Sett þa aa huoratueggiu sidu humirali i minning sona Jsrael. ok mun Aaron bera nofn þeirra firir drottni yfir huerutueggiu oxl i[678] endrminning þeirra. Racionali skal ferskeytt uera lofa uitt aa alla uega ok tuefalt. ok aa þui skaltu setia[679] .iiii. skipaner gimsteina. J fyrstu skipan skal vera steinn sardius ok topadius ok smaragdus. i annarri skipan skal uera carbunculus ok iaspis. i þridiu skipan skal vera ligucius ok agates ok amesticus. i fiordu skipan skal uera crisolitus ok onichulus ok berillus. A þeim steinum skal uera uofn sona Jsrael. med gulli skaltu um steinana bua. Tvo linda skaltu gera af gulli ok festa þar aa racionali ok .ii. gullhringa. med þeim skaltu festa racionali vit humerali. Gera skaltu ok kyrtil yfir humerali. a midium honum skal hauttr vera. aa innztum hlut klæda. enn aa nedanverdum kyrtlinum skaltu gera suo sem blalenzt epli af iacincto ok purpura ok guduef tuilitudum. enn þar med festum biollum i midiu. suo at gullig bialla se i odrum huerium stad. en audrum mikit epli. Ok skrydizt þui Aaron guds þionustumadr. at hliomr heyrizt þa er hann gengr ut ok inn i saunghus i augliti drottins. at eigi deyi hann. Gera skaltu ok spaung af gulli. ok grafa skaltu aa henne sanctum domino ok binnda hana med dregli iacinctam vit korono. at hon se aa enni byskups. Ok bera mun Aaron illzkur þeirra. þær er synir Gydinga færa til. at þeir er fornir færa i ollum giofum sinum. Gullspaung skal iafnan uera i enni byskups Aarons. at drottinn se honum iafnan sefadr. Coronan skal uera af bisso ger. Med þessum klædum skaltu skryda Aaron ok sonu hans ok uigia þa ok helga hendr þeirra. at þeir færi mer fornir. Gera skaltu þeim linbrækr. at hyli lendar þeirra ok lær ok allt holld liotleiks þeirra. J þeim linbrokum skal Aaron uera ok synir hans. þa er þeir ganga inn i tialldbudina eda til alltaris at þiona i helgum stad. at eigi dey(i) þeir sekir af illzku. Laugsamligt ok eilift mun þetta uera Aaroni ok kyni hans.


105. Þa er þu vigir Aaron. þa skaltu taka kalf af hiord ok hruta alhuita tuo ok braud azimos. en dreg ok dreif af vitsmiorue. gera skaltu af braudi adzimos smurdu vitsmiorue ok hueitisalla. færi þat i forn sett i bolla. kalf ok .ii. hruta. Ok Aaron ok sonu hans skaltu leida til tialldbudarinnar. ok er þu hefir þuegit Aaron ok sonu hans. þa skaltu skryda þa klædum sinum. þat er linkyrtli ok humerali ok racionali. Ok setia skaltu coronu aa hofud Aarons ok gullspaung yfir coronuna. ok þa skaltu hella vidsmiorue yfir hofud hans. ok med þessum hætti skaltu uigia sonu hans. skryda skaltu þa linbrokum ok gyrda þa med belltum. Settu ok coronu aa hofud þeim. ok munu þeir vera minir kennimenn i eilift sidlæti. Eptir þat er þu hefir helgat hendr þeirra. skal leida kalfinn til tialldbudar dyranna. ok skal Aaron ok synir hans leggia hendr i haufud honum. ok skaltu þa sæfa kalfinn i drottins augliti vit dyrr tialldbudarinnar. Þu skalt taka blod kalfsins ok rida þui yfir .iiii. horn alltarisins med fingri þinum. Enn þat er eptir er blodsins skaltu hella nidr vit alltarann. Þa skaltu taka alla feiti þa er idrin hylr ok netiu lifrarinnar ok .ii. nyru ok þa feiti er yfir þeim er. ok skaltu færa þa hluti brenda i forn yfir alltara. Enn holld[680] kalfsins ok hud ok myki skaltu brenna firir utan herbudir. þuiat þat er firir synnd fært. Einn hrut skaltu vpp taka. ok skal Aaron ok synir hans leggia hendr yfir hofud hans. ok þa skaltu sæfa hrutinn ok hella blodi hans umhuerfis alltarann. enn sialfan hrutinn skaltu snida i stycki. idr hans ok fætr skaltu leggia yfir styckin ok yfir hofud hans. ok skaltu færa allann hrutinn i forn brenda yfir alltarann. er hann drottni ilmr enn sætazti tafn guds. Þa skaltu taka annan hrut. ok skal Aaron ok synir hans leggia hendr sinar yfir hofud honum. ok sidan skaltu sæfa hann ok rida blodi hans yfir innzta hlut eyra Aarons ok sona hans. ok yfir þumalfingr innar hægri handar huers þeirra ok þumalta ena hægri fota þeirra. ok hella blodinu yfir alltaran ok stockua vitsmiorue smurningar Aaron ok klædi hans. yfir sonu hans ok klædi þeirra. Ok at þeim vigdum ok klædum þeirra taktu feitina af hrutinum. hala ok hiartmor ok net lifrar. ok tuo nyru. ok þa feiti er þar er um. ok enn hægra bog. þuiat hann er [uigsluhrutr. ok einn braudleif[681] ok stycki dreipt med olio. laganum[682] aa bolla azimorum þat er sett er i augliti drottins. þa hluti alla skaltu setia yfir hendr Aarons ok sona hans. ok skaltu helga þa vpphefiandi firir drottni. Ok þa skaltu taka þessa hluti alla ur hondum þeirra ok brenna yfir alltaran i forn ok sætum ilm i augliti drottins. þuiat þeir hlutir ero hans forn. Þu skalt ok taka bringu af hrutinum þeim er vpphafidr er. ok helgadu hana upphafda firir drottni. Helga skaltu bringu ok bog af hrutinum. ok munu þeir hlutir falla til Aaroni ok sonum hans. Eptir þat skaltu taka vigsluhrutinn ok sioda holld hans i helgum stad. ok skal Aaron ok synir hans eta hrutinn. Þeir skulu ok eta braud þat er i bollanum er i skrudhusi tialldbudarinnar. at hann se sefanlig forn ok helgiz hendr fornfærandi. Eigi fædizt af þui utlendr madr. þuiat þeir hlutir ero helgir. Ef nockut er eptir af hrutinum eda braudi. þa skal þat i elldi brenna enn eigi eta. þuiat þeir hlutir ero helgadir. Þessa hluti alla sem ek baud þier skaltu suo gera yfir Aaroni ok sonum hans. Færa skal huern dag kalf i forn firir þa ok hreinsa þa af synd. þa skal ok hreinsa alltara. þa er þu færir fornir hreinsanar. ok smyria skaltv þat i helgan. Siau daga skaltu hreinsa alltaran. ok mun þat vera heilagt heilagra. ok huerr sa er þat ner mun helgazt. Þu skalt taka .ii. lomb huern dag þeirra siav daga ok færa þau i forn. eitt lamb um morgininn. enn annat vm aptanin skaltu i forn færa. ok tiunda hlut hueitissalla dreift med olio hreinu. þat hafdi mæling enn fiorda [hlut hin.[683] ok uin at drecka med enni saumu mæling med einu lambi. Annat lamb skaltu i forn færa at apni. vit þann hatt sem þu færdir um morgininn. ok eptir þui sem uer hofum sagt þer. Ok vin sætleiksforn drottni med eilifv embætti vit dyrr uitnisbudarinnar firir drottni. þar mun ek vit þik mæla. Ok þar mun ek bodord bioda sonum Jsrael. ok þar mun helgazt alltari mitt i dyrd minne. Helga mun ek saattmalsbud med alltara ok Aaron ok sonu hans. at þeir neyti minum kennimannzskap. ok mun ek byggia mitt i medal sona Jsrael. ok gud mun ek uera þeim. Ok uita munu þeir. at ek er drottinn gud þeirra. sa er þa leiddi aa brutt af Egiptalandi. at ek skal medal þeirra drottinn gud þeirra (vera).


106. Gera skaltu alltara at færa reykelsi firir af triam sithim. alnar langt ok alnar breitt. at þat se ferskeytt. ok tueggia alna hatt med .iiii. hornum. ok bua skaltu þat med gulle hreinu. [suo brandreid sem uoggi ok[684] horn. Gera skaltu ok koronu af gulli vmhuorfis alltarann ok hringa .ii. undir coronunni um sierhueriar sidur hennar. at þar megi staungum i stinga. at hon se aa staungum borin. Þær steingr skulu gioruar uera af triam scethim. ok skaltu þær med gulli bua. Alltari skaltu setia firir utan orkina. at ek mæla þar vit þik. þa er Aaron berr reykelsi sætliga ilmanda. þa er hann kueikir lios aa morgin ok aptan. Eigi skulu þeir færa yfir þui reykelsi annarar samsetningar ok eigi forn.[685] Bidia mun Aaron yfir horn alltarans vm sinn aara i blodi þui er lært er yfir ættir ydrar firir synd. Gud mællti þa enn vit Moysen. Gera skaltu uatn(ker) eirligt med knut sinum. at þuo megi menn ser þadan af. þat uatnker skal uera i uitnisbud ok alltara. Af þui uatnkeri skal Aaron ok synir hans þuo hendr sinar ok fætr. þa er þeir gange inn i vitnisbud til alltara. at þeir færi fornir drottni. at eigi berizt suo ut. at þeir (deyi). Laugsamt mun þetta vera ok eilift Aaroni ok sonum hans ok kyni hans.


107. Gud mællti enn vit Moysen. Se herna. ek kalla af nafni Beseel son Huri soner Hurr af kyni Judas. ok fyllda ek hann minum anda ok speki skilningar i aullu uerki at smida gull ok silfr eir ok marmara ok gimsteina ok tre. ok ek mun gefa felaga þann er Chobab heitir son Josamek. hann er af kyni Dans. Ok setta ek i hiarta þeirra speki allz hagleiks at smida alla hluti þa er ek baud þeim at gera. sattmalsbuud ok uitnisaurk ok skrifunarfiol ok aulker ok alltara ok kertistikur ok heilug klædi. ok alla hluti þa er ek baud þer at gera. Gud gaf Moysi tuær steintabulur. aa þeim hafdi gud ritad med fingri sinum .x. laga bodord þau er hann baud Gydingum.


108. Þa er Gydingar sau (at) Moyses dualdizt leingi aa fiallinu. þa saumauduzt þeir saman ok foru aa fund Aarons ok mælltu. Gerr þu oss god þau er firir oss fari. þuiat ver uitum eigi huat af þessum Moysi er ordit er oss leiddi burt af Egiptalandi. Aaron suarar. Taki þier eyrnagull kuenna ydarra sona ok dætra ok færit mer. Lydriun gerdi sem Aaron baud. Þui baud Aaron at þeir skylldi færa honum eyrnagull sin. at hann uisse at þeir ætludu þar skurgod af at gera. Aaron let þat gud i elld bera. ok ætladi suo at lemia firir þeim skurgods smidina. Enn er gull tok at brenna i aflinum. þa snerizt þat i nautz likneski. vaxit sem kalfr enn litt sem eir. En er Gydingar sa þetta undr er uordit var. ok þat uar likneski er ordit var i aflinum. þa mælltu þeir. Þetta gud hefir leitt oss aa brott af Egiptalandi. Ok er Aaron sa at þeir villdi blota kalfinn. þa gerdi hann alltari firir þui gudi. ok let blasa til motz ok mællti. A morgin er hatid drottins. ok dualdi suo blotid. Um morgunin eptir risu Gydingar snemma vpp ok færdu fornir skurgodinu. ok sat lydrinn at at eta ok drecka. ok þa risu þeir vpp at leika.[686] Gud mællti þa vit Moysen. Far þu ok stig nidr af fiallinu. þuiat lydrinn misgerdi. sa er þu leiddir i brutt af Egiptalandi. ok hafa þeir skiott i burt farit af þessi gautu er þu syndir þeim. ok þeir hafa gert sier kalf af malmi ok vegsama nv hann ok færa honum fornir ok mæla suo. Þetta gud leiddi oss aa burt af Egiptalandi. Sa ek sagdi drottinn. at lydr þessi er med hordum suira. Lofa þu mer at hefnd min reidizt i gegn Gydinga lyd. enn ek mun gera þik mikinn mann. Moyses bad þa til drottins ok mællti. Heyr þu drottinn. firir hui reidizt hefnd þin i moti lyd þinum. þeim er þu leiddir aa brutt af Egiptalandi med micille ok styrkri hendi. Bid ek þik drottinn minn. at eigi segi egiptzkir menn. Suikliga leiddi gud þa aa brutt hiedan. at hann drepi þa aa fiollum ok mai þa af iordunni. Bid ek þik drottinn. at huilizt reidi þin ok vertu sefadr yfir illzkur lydssins. Endrminnztv Abrahams. Ysaacs ok Jacobs þræla þinna. Þeim suardir þu um sialfan þik ok mælltir. Margfallda mun ek kyn ydart suo sem stiornur himins. ok alla iord. þa er ek sagda fra. mun ek gefa kyni ydru. ok munu þier hana eignazt at eilifu. Þa for Moyses af fiallinu ok hafdi i hendi sier .ii. tabulur. þær er drottinn hafdi badu megin ritad sinne hendi ok geruar. Ok er Josue for ofan firir fiallit med honum þionn hans. þa heyrdu þeir þyss æpanda lyds. Josue mællti þa vit Moysen. Herop er at heyra i herbudirnar. Moyses suaradi. Eigi er þetta herop er ek heyre. helldr er þat raudd syngiandi manna er ek heyre. Ok er Moyses nalgadizt til herbudanna. þa sa hann blotkalfinn ok flocka þeirra manna er þar haufdu hring um slegit. Hann reiddizt þa miog ok kastadi nidr tabuluat badum þeim er hann hafdi i hendi. suo hart at þær brotnudu badar i fiallzhlidinne. Hann hliop þa at blotkalfinum ok braut hann allan i sundr ok brendi. suo at hann vard at ausku einne. þeirre ausku sneri hann i uatn ok gaf Gydingum at drecka af þui uatni. Moyses mællti þa vit Aaron. Huat giordi þier lydr sia er þu leiddir yfir hann enu mestu synd. Aaron suaradi. Reidzt eigi þu mier drottinn minn. þu uisser huern veg lydr sia er. at hann er iafnan buinn til illz. Þeir mælltu vit mik. Ger þu oss skurgod þau er firir oss fari. þuiat ver uitum eigi huat af þessum Moysi er ordit. Ek suarada þeim. Færi þer mer gull ydart. Þeir giordu suo at þeir færdu mer gull. ek kastadi þa þui i elld ok snerizt þat i kalfs likneski. Moyses sa þa at lydrinn var naucktr. þuiat Aaron hafdi rænt hann firir tignum skurgodsins ok sett naucktan medal fianda. Moyses stod i hlidi herbudanna ok mællti. Ef nauckur madr er guds her. þa fari sa hingat til min. Þa saumnuduzt saman synir Leui ok foru þangat sem Moyses uar. Þa mællti hann uit þa. Vopnizt þier nu ok farit fra hlidi til hlids um mitt herbudanna. ok uegit þa menn sem firir ydr uerda. ok uægit aungum manni þeim er firir ydr uerda. eigi brodur eigi uin. eigi naungi. Synir Leui gerdu sem Moyses baud. ok aa þeim degi fiellu .iii. þusundir manna. Moyses mællti þa. Helgudut þer hendr ydrar i dag drottni. huerr yduar sem sonu aa. ok brodur sinum segi at ydr gefizt blezun. Sue segia sumar bækr. at Moyses stauckti uatninu þui er hann hafdi blandat uit ausku blotkalfsins yfir folkit. ok festizt vit þa eina sandr oskunnar. er sakbitnir voru af blotinu. ok hefdi synir Leui þat til marks hueria þeir skylldu vega. er sandr gullzins var festr annathuort i harinu eda skegginu mannanna. A odrum degi eptir þenna atburd mællti Moyses uit lydinn. Misgiordu þer enn mestu synd. þuiat ek mun vpp stiga til drottins. ok uita ef ek mega þiggia af drottni likn firir synd ydra. Moyses bad firir lydnum til drottins ok mællti. Bid ek þik drottinn. þo at lydrinn sia misgiordi vit þik ok giordi sier gud af gulli. at þu firirgefir þeim synd þessa. Enn ef þu giorer eigi þat. þa ma þu mik af þeirri bok er þu skrifadir. Drottinn suaradi honum. Af mun ek ma af minne bok þa er vit mik misgiordu. Enn þu far ok mæl vit lydinn þat sem ek mællta vit þik. Eingill minn mun firir þier fara. enn ek mun uitia þessa synd aa hefndardegi.


109. Moyses mællti uit drottinn. Þu bydr at ek leida lyd þenna. enn þu segir mer eigi. huern þu sendir til þessa uerks þann er sendandi er. Ef ek fann myskunn i þinu augliti. þa syndu mer gautv þina. at ek uita þik ok finna ek myskun firir þinu augliti. Littu lyd þinn ok þiod þessa. Gud mællti vit Moysen. Andlit mitt mun ek lata firir þier fara. ok huild mun ek þier gefa. Moyses mællti. Eigi leidir þu oss ur þessum stad. nema þu sialfr farir firir oss. Eda huersu ma ek eda lydr þinn vita. huert uer haufum fundit myskunn i þinu augliti. nema þu farir med oss. at uier dyrkimzt af aullum lydum þeim er aa iordu ero. Gud mællti þa uit Moysen. Gera mun ek þetta ord er þu mælir. þuiat þu fant myskunn firir mier. ok uissa ek þik sialfan at nafni. Moyses mællti. Syndu mier dyrd þina. Gud mællti. Allt gott mun ek syna. ok miskunna mun ek þier. ok milldr mun ek þeim uera er mer likar uel uit. Enn eigi muntu sia mega andlit mitt. þuiat eingi madr mun mik sia mega suo at hann life. Se herna sagdi drottinn. nær mer er stadr. sa er þu munt standa yfir stein. Ok þa er framm mun fara dyrd min. mun ek sitia uit rauf þa er aa steininum er. ok mun ek hlifa þier med hægri hendi minne. þa er ek fer framm. Ok taka mun ek haund mina. sia muntu bak mitt. enn andlit mitt muntu eigi sia mega.


Moyses ste af fiallinu Sinay ok bar tabulur þær i hondum sier
110. Giorr þu tuær tabulur af steine þeim er þu attir fyrri. ok mun ek rita aa þeim þau ord sem uoru aa enum fyrrum tabulum. Vertu buinn snemma aa morgin. at þu stigir upp aa fiallit skiott Sinai. Ok standa muntu hia mer yfir huirfil fiallzins. enn eingi madr skal med þer upp stiga aa fiallit. ok eigi skal fenadr fædazt aa fiallinu. Moyses gerdi sem gud baud. hann gerdi .ii. tabulur af steine þuilikar sem hann hafdi fyrr giort. Hann reis upp snemma um morguninn ok for upp aa fiallit. sem gud baud honum. ok hafdi tabulurnar i hendi sier. Ok þa ste drottinn nidr i skyi yfir fiallit. Moyses stod þa hia honum ok kalladi aa nafn drottins ok mællti. Heyrdu drottinn. milldr ok myskunnsomr. styrkr ok þolinmodr. sannr ok fullr mikillar myskunnar. þu er vardueitir miskunn i þusundir. þu er[687] aa brutt færir uorar illzkur ok aa brutt tekr glæpi ok syndir. ok (engi) madr er saklauss vit þik um sialfan sig. þu er gelldr illzku fedra i sonum ok sonarsonum allt i þridiu ætt ok fiordu kynslod. Moyses fiell þa skiott til iardar ok mællti. Ef ek fann myskunn i þinu augliti drottinn. þa bid ek þik at þu farir med oss. þuiat lydr sia er med hordum suira. bid ek at þu færir aa brutt illzkur. ok eignazt þu oss. Drottinn mællti þa. Ek mun sattmal mitt gera med ydr at ollum asiaundum. ok ek mun taka gera. þau er eigi munu fyrr hafa sen uerit aa iordunni þuilik ok med aungum þiodum. at lydr sia uiti. er þu styrir. ogurleik drottins um þat er ek mun gera. Vardueittu alla hluti þa er ek baud þier. Moyses var aa fiallinu med drottni .xl. daga ok .xl. natta. suo at hann át eigi ne drack. Gud ritadi þa aa tabulum tiu laga bodord. suo sem fyrr hafdi hann ritad. Eptir þat ste Moyses af fiallinu Sinay ok bar tabulur þær i hondum sier. ok uoru horn uaxin aa hofdi honum af samuelldi gudligs mals. ok uisse Moyses þat eigi. Ok er Aaron ok synir Jsrael sau hyrnda aasionu Moysi. þa hrædduzt þeir ok þordu eigi at ganga at Moysi. Moyses kalladi aa þa ok bad þa eigi hrædazt. Ok þa for Aaron til fundar vit Moysen ok hofdingiar Gydinga lyds. Moyses sagdi lydnum þa hluti alla er gud hafdi mællt vit hann aa fiallinu. Lydrinn mællti þa. Alla hluti munu uer gera þa er gud baud. Moyses huldi asionu sina. þa er hann taladi firir folkinu. þuiat Gydingar hrædduzt hans hyrnda aasionu. Enn þa er hann geck til mals uit drottin. þa tek hann af haufdi sier þa hulning er hann taladi vit gud.


111. Moyses liet gera tialldbudina eptir þui sem gud baud honum ok allt skrud tialldbudarinnar. Beseleel ok Cobab þeir smidudu þa alla hluti er gud baud þeim. Moyses reisti budina þa vpp. er hon uar gior. Budin var upp reist aa fimta degi annars ars bruttfarar Gydinga lyds af Egiptalandi. þa uoru oppreist tialldbudar þili. stolpar med knutum. asar ok þauk yfir gior suo sem gud hafdi bodit. Aurk sattmals var þa sett i saunghus budarinnar. skrifunarfiol ok gulligt alltari med reykelsi ok smurningu. Tialld medal saunghus ok budar. bord med braudum firirsetninga ok kerum. kertistikur med liosum ok sinum buningi. Eirligt alltari med braudreid ok kerum. teingr ok sodalar ok vatnker giort af skuggsia kuenna. Klædi heilug þau er Aaron ok synir (hans) skylldu hafa. þa er þeir fraumdu kennimannzskap. Moyses gerdi gard umhuerfiss tialldbudina. tialld i kirkiugardinum. Ok er Moyses hafdi þessa hluti alla algerua. huldi sky sattmalsbudina. ok fylldi dyrd drottins budina. suo at Moyses matti eigi inn ganga i tialldbudina firir skyi hylianda alla hluti ok skinanda guds uelldi. En er skyid leid upp af budinne. þa for folkit til budarinnar. Enn er skyid var yfir budinne. þa þordi eingi nær at koma budinne. ok var þa huerr i sinum stad. Sv dyrd drottins uar at sia um daga sem sky. en um nætr sem elldr. ok sa allr lydr þessa dyrd drottins um allar herbudir sinar.




Fotnoter

  1. r. f. Jsmaels.
  2. först i A, som det synes, skrevet gerd, men senere rettet til uęl.
  3. rett. for likamliga
  4. her beg. atter B
  5. verðkaups, B
  6. Capitulum fra smasueinn druknan ok af Egiptalandz godinu Api. af genesi, B
  7. [uelręði uunnu, B
  8. sinum monnum at tilf. B
  9. [skylldi, B
  10. [i aana, B
  11. Af scolastica hystoria ok af speculo hystoriale, B
  12. Apim, B
  13. hafi, B
  14. tilf. B
  15. hornutt, B
  16. tilf. B
  17. serapinum eða seraphun, B
  18. helgaðan, B
  19. [tilf. B
  20. tilf. B
  21. saal. ogs. B
  22. saal. B; Pharaoniss, A
  23. ser tilf. B
  24. saal. B; Athia, A
  25. [var dyrkadr, B
  26. [saal. B; sua sem, A
  27. saal. B; leggianda, A
  28. saal. B; hirdzlu, A
  29. [tilf. B
  30. eðr soron tilf. B
  31. lagedr, B
  32. huitflekkuttan, B
  33. sem guð tilf. B
  34. oxi, B
  35. saal. B; litum, A
  36. þui tilf. B
  37. [kuunne þuilika gridungs edr vxa, B
  38. Af f0dingu ok vppruna Moysi. Scolastica hystoria ok speculo hystoriale, B
  39. leið, B
  40. voru, B
  41. henne, B
  42. sifalan, B
  43. huers 0ventyrs ok B
  44. Thermuth, B
  45. stokkinn, B
  46. [tilf. B
  47. tilf. B
  48. hinar egiptzsku tilf. B
  49. eingarre, B
  50. tilf. B
  51. honum, B
  52. yfirbragðe, B
  53. ambuna, B
  54. [tilf. B
  55. Thermuth, B
  56. adoptiuum þat er tilf. B
  57. oskbarne, B
  58. coronam, B
  59. sealfum tilf. B
  60. sennilegha, B
  61. [vel siðan, B
  62. i stað tilf. B
  63. healpan, B
  64. v0nan ok tilf. B
  65. Capitulum af hinne blaalendzsku konu Thabys ok Moyai. Speculum, B
  66. saal. B; Nephrem, A
  67. fretta, B
  68. mann til fulltings, B
  69. Thermuth, B
  70. fyrri, B
  71. til meins, B
  72. fr0giazte, B
  73. hana tilf. B
  74. vm tilf. B
  75. eru þraatt, B
  76. ollum tilf. B
  77. hvar, B
  78. [tilf. B
  79. sama tilf. B
  80. logðu, B
  81. [vrugs traustz, B
  82. saal. B; Sala, A
  83. Chambyses, B
  84. saal. ogs. B
  85. [þar til er, B
  86. Thabys, B
  87. [saal. B; ualld lld(!), A
  88. eighin tilf. B
  89. [heyraz, B
  90. sua tilf. B
  91. saal. B; at, A
  92. saal. B; bædi, A
  93. þar tilf. B
  94. [elskugha sin i millem, B
  95. grafit, B
  96. elsku ok tilf. B
  97. i, B
  98. Capitulum af flotta Moysi ok hans kvaanfangi. Exodus, B
  99. mgl. B
  100. einn, B
  101. adrir tilf. B
  102. vollde, B
  103. gi0r, B
  104. giarna tilf. B
  105. [tilf. B
  106. [heilaghr, B
  107. ok tilf. B
  108. vnaðsamlegh, B
  109. saal. ogs. B
  110. vansamit, B
  111. saal. B; meingerdir, A
  112. skipanar, B
  113. setti, B
  114. manne, B
  115. yfer actus, B
  116. [tilf. B
  117. glosan, B
  118. tilf. B
  119. miok tilf. B
  120. [tilf. B
  121. fyrer tilf. B
  122. giorðu, B
  123. byrður eða tilf. B
  124. at tilf. B
  125. skyfdu, B
  126. sauð ok tilf. B
  127. sauðinum, B
  128. ambunaðr, B
  129. saal. B; hann, A
  130. [saal. B; Moyses, A
  131. [ollu sinu fe ok eighn, B
  132. Capitulum af þui er Moyses saa runninn. Speculum hystoriale, B
  133. tilf. B
  134. saal. B; þersi, A
  135. .vii., B
  136. nefndr tilf. B
  137. tilf. B
  138. [saal. ogs. B
  139. meðr tilf. B
  140. miskunnar, B
  141. storleghans, B
  142. miðium tilf. B
  143. [mgl. B
  144. [ok eighe sealfr hann, B
  145. [tilf. B
  146. saal. B; aa, A
  147. steigh, B
  148. sem sua heita tilf. B
  149. kall, B
  150. tilf. B
  151. [suarade þa ok sagðe, B
  152. til tilf. B
  153. sua berr til at tilf. B
  154. spyri, B
  155. [saal. B; er sem mik sendi, A
  156. [tilf. B
  157. ok 0vinlegt tilf. B
  158. alldreighen, B
  159. veralldar, B
  160. mgl. B
  161. giarna tilf. B
  162. monnum tilf. B
  163. saal. ogs. B
  164. leaa, B
  165. Innur, B
  166. þaa enn tilf. B
  167. sagðe hann tilf. B
  168. saal. B; muna, A
  169. þa tilf. B
  170. mant, B
  171. vpp tilf. B
  172. þat, B
  173. [hafde þat gert, B
  174. rett tilf. B
  175. fyrsta, B
  176. aar tilf. B
  177. [manndoominn, B
  178. bæði tilf. B
  179. tilf. B
  180. þa tilf. B
  181. vm, B
  182. saal. B; þin, A
  183. [tilf. B
  184. tilf. B
  185. sua, B
  186. [leitadu þinu lifsblodi, B
  187. Fra þui er Moyses snere aftr a Egiptaland. Exodus, B
  188. [siðan vegh sinum aftr aa Egiptaland, B
  189. at, B
  190. saal. B; leyniliga, A
  191. skirt, B
  192. sua tilf. B
  193. ert, B
  194. [tilf. B
  195. h0fiz, B
  196. steinknifum, B
  197. epthir þui tilf. B
  198. Fra fundi þeirra br0dra Moysi ok Aaron. ok þui er (þeir) gengu fyrsta tima fyrir Pharaonem. Exodus, B
  199. þa tilf. B
  200. fremztu, B
  201. [mgl. B
  202. saal. B; uitat, A
  203. [tilf. B
  204. þat, B
  205. vegh, B
  206. saal. B; dráp, A
  207. [tilf. B
  208. fyrir þa grein tilf. B
  209. saal. B; mundi, A
  210. tilf. B
  211. [saal. B; mintiz Moyses, A
  212. tilf. B
  213. saal. B; elldi, A
  214. tilf. B
  215. þat tilf. B
  216. [farim ok for(n)f0rim, B
  217. erfiðisverkunum, B
  218. fyrr, B
  219. saman tilf. B
  220. Af ebreskra manna kuol ok anauð, B
  221. [dreifðu þa ser, B
  222. maater, B
  223. i gi0r, B
  224. maather, B
  225. i, B
  226. maater, B
  227. saal. B; ydra, A
  228. saal. B; ydru, A
  229. pinar, B
  230. ok harða tilf. B
  231. teeðe, B
  232. sterkleik, B
  233. sua tilf. B
  234. [þeim ok þrelka, B
  235. saal. B; utleida, A
  236. æ, B
  237. þaðan, B
  238. mgl. B
  239. [Egiptalandz konungs Pharaonem, B
  240. [tilf. B
  241. [saal. B; af þeim, A
  242. Gerson, B
  243. saal. B; greiniz, A
  244. þeirra, B
  245. ok kyniadar, B
  246. [tilf. B
  247. Fra þui er venderner vvrda af(!) eitrormum. Exodus. Capitulum, B
  248. [tilf. B
  249. sennilegha tilf. B
  250. varrer, B
  251. sua, B
  252. skipa, B
  253. guð, B
  254. saal. B; þa man ek mina harda hand, A
  255. domum, B
  256. uissulegha tilf. B
  257. hafðe boðit, B
  258. þa tilf. B
  259. saal. B; haalfu, A
  260. hana tilf. B
  261. mynd, B
  262. saal. B; luti ok, A
  263. osannlegha, B
  264. varð, B
  265. Capitulum af Egiptalandz vnndrum ok afellum, B
  266. boð, B
  267. heghat, B
  268. [hafðe boðit, B
  269. mgl. B
  270. niðr a tilf. B
  271. saal. B; sapio, A
  272. [saal. B; þann skylld fyrir hina, A
  273. saal. B; illzku þeirra, A
  274. er, B
  275. Amnes, B
  276. tilf. B
  277. enn tilf. B
  278. Moysen tilf. B
  279. orskurð, B
  280. Rubrica af odru Egiptalandz afelli, B
  281. [tilf. B
  282. ok tilf. B
  283. tilf. B
  284. mgl. B
  285. ok, B
  286. [tilf. B
  287. [þersar viðr0ður, B tilf. B
  288. tilf. B
  289. [þeirra tal eðr þeirra fortIlur, B
  290. meðr sinne hende tilf.
  291. vlnaðu, B
  292. storleghans, B
  293. ok i brott flytiazst tilf. B
  294. yðrum, B
  295. drottin tilf. B
  296. tilf. B
  297. heitit, B
  298. tilf. B
  299. skipaðiz, B
  300. [slikt eðr þyngri, B
  301. ne, B
  302. Rubrica af þridia Egiptalandz slaghi. capitulum, B
  303. tilf. B
  304. scynifes, B
  305. [tilf. B
  306. scynifes, B
  307. ok skaðsamlegar tilf. B
  308. fyrir þa sǫk tilf. B
  309. at, B
  310. see tilf. B
  311. [tilf. B
  312. tilf. B
  313. mgl. B
  314. [tilf. B
  315. guðs tilf. B
  316. mgl. B
  317. [nokkor, B
  318. tilf. B
  319. Rubrica af hinu .iiiida. Egiptalandz slaghe. exodus, B
  320. tilf. B
  321. [tilf. B
  322. [tilf. B
  323. kronkauztu, B
  324. Egiptaland, B
  325. yðrer, B
  326. [tilf. B
  327. dyrkaðe, B
  328. voru, B
  329. tilf. B
  330. her mgl. 2 Blade i B
  331. rett. for þin
  332. blasanda tilf. her A
  333. rett. for Egiptam
  334. at tilf. her A
  335. rett. for þa
  336. her begynder atter B
  337. timum, B
  338. tilf. B
  339. Deucalionis, B
  340. hefðe, B
  341. Deucalionis, B
  342. Capitulum af hinu .xda. Egiptalandz vndri ok afelli. ok fyrst af paskalambe, B
  343. eðr 0dzstr tilf. B
  344. [tilf. B
  345. [aðaltanglku., B
  346. saal. B; tekiu, A
  347. [tilf. B
  348. einkannlegha tilf. B
  349. tilf. B
  350. [tilf. B
  351. vflekkutt, B
  352. sama tilf. B
  353. saudarlamb, B
  354. sem flekklaust see, B
  355. [tilf. B
  356. einkannlegha tilf. B
  357. tilf. B
  358. honum, B
  359. naal0gazstir, B
  360. sama tilf. B
  361. [s0fa huerr, B
  362. mgl. B
  363. tilf. B
  364. oðruviss, B
  365. meðr, B
  366. suurur, B
  367. [tilf. B
  368. leyfaz(!), B
  369. leyfiz(!), B
  370. saal. B; utferd, A
  371. frumburð, B
  372. min, B
  373. eðr ford0mingar tilf. B
  374. [tilf. B
  375. her begynder Fragm. V
  376. saal. B; adrar, A
  377. saal. B; afkuæmias, A
  378. [tilf. B
  379. saal. B, Fragm.; dIgum al dIgnnum(!), A
  380. festiflegarr, B; festiflega, Fragm.
  381. var, B
  382. [tilf. B
  383. verndar ok tilf. B
  384. [en þo allt at eins kom hann a vaars herra pininghartima, B
  385. tilf. B
  386. þa tilf. B
  387. hefðe, B
  388. drottinn tilf. B
  389. [tilf. B
  390. saal. B; ok tilf. A
  391. boðorðz, B
  392. ok fornfęringar tilf. B
  393. saal. B; utferdar, A
  394. hafðe boðit, B
  395. fyrri, B; fyrr, Fragm.
  396. veslaztu, B
  397. [fiotrat ok hertekin halldin (helldr, Fr.), B, Fr.
  398. sealfr tilf. B
  399. i tilf. B
  400. aðr tilf. B
  401. þrugaðr, B
  402. [tilf. B
  403. [mgl. B
  404. nu tilf. B
  405. ok tilf. B
  406. at þeir leði, B
  407. dyr, B
  408. ok giptu tilf. B
  409. Capitulum af vtferð Jsraels lyðs af Egiptalandi. exodus, B
  410. sex hundrat, B
  411. i ferð tilf. B
  412. [saal. B; .cccc. aara, A
  413. [tilf. B
  414. hofðu, B
  415. saal. B; uitradi, A
  416. kyn ok tilf. B
  417. [saal. B; ok sealfs þins hand, A
  418. Moysen, B
  419. frukt, B
  420. [tilf. B
  421. þeirra, B
  422. mgl. B
  423. [tilf. B
  424. [saal. B; þinum monnum, A
  425. tilf. B
  426. sua tilf. B
  427. tilf. B
  428. hefde, B
  429. saal. B; hIfdu, A
  430. [tilf. B
  431. [tilf. B
  432. [þa enn, B
  433. at tilf. B
  434. 0stiz, B
  435. feell, B
  436. daghleghr tilf. B
  437. af, B
  438. ok suardagha tilf. B
  439. floaðe, B
  440. mgl. B
  441. viðr, B
  442. ok sterk borgh, B
  443. [ok eyddi Egiptaland, B
  444. pilar, B
  445. huar, B
  446. saal. B; leidaruisa, A
  447. Capitulum af vmferð Jsraels lyðs vm hit rauða haf. exodus, B
  448. sua tilf. B
  449. sinum tilf. B
  450. Ok at ek(!), B
  451. sua tilf. B
  452. [tilf. B
  453. [tilf. B
  454. Nu, B
  455. uiðr hafit, B
  456. voru, B
  457. þar tilf. B
  458. hafit, B
  459. eyðimerkr, B
  460. [tilf. B
  461. saal. B, Fragm.; sun, A
  462. [her mgl. 1 blad i B
  463. fotgangandi manna, Fragm.
  464. fullkomnum tilf. Fr.
  465. lyð, Fr.
  466. [sinum herbuðum, Fr.
  467. storlegans, Fr.
  468. ne, Fr.
  469. fluttir, Fr.
  470. hegat tilf. Fr.
  471. leiða, Fr.
  472. giǫraz, Fr.
  473. yerða, Fr.
  474. mgl. Fr.
  475. [kallar þu eðr kallzar, Fr.
  476. [flyti sinni, Fr.
  477. hann tilf. Fr.
  478. miǫk, Fr.
  479. tilf. Fr.
  480. [at lysanda leiðarvisi, Fr.
  481. þersa tilf. Fr.
  482. [tilf. Fr.
  483. ok fylgia tilf. Fr.
  484. framm tilf. Fr.
  485. [mgl. Fr.
  486. riddaraskari, Fr.
  487. [myndi nokkut, Fr.
  488. reiðarþrumur, Fr.
  489. her ender Fragm. V
  490. rett. for ok
  491. rett. for hialm
  492. her begynder atter B
  493. [tilf. B
  494. Pamphiliticum, B
  495. Aarons, B
  496. þa tilf. B
  497. odrum tilf. B
  498. Af þui huersu votnin vvrdu vel set ok drekkande i Maarath, B
  499. siðarr, B
  500. [mgl. B
  501. eighi, B
  502. tilf. B
  503. [iarteghnarsamlegha eitt, B
  504. [vel, B
  505. [tilf. B
  506. hafde, B
  507. [gerdiz s0tleikinn ok varð, B
  508. ok laatit tilf. B
  509. ok dyrdarsamlegre, B
  510. hofdu, B
  511. saal. B; þat, A
  512. [saal. B; Moyses hefdi, A
  513. saal. B; brunn, A
  514. vandarins, B
  515. [segher hann at Moyses bauð, B
  516. var, B
  517. hafðe, B
  518. siaz, B
  519. [myndi gefa þeim ok skipa, B
  520. Capitulum af þui er veittuz fuglarnir cot. ok, B
  521. [.vii. tigher palmtreo, B
  522. [tilf. B
  523. tilf. B
  524. saal. B; aars, A
  525. Sur, B
  526. saal. B; huert, A
  527. [saal. B; þersarra stada, A
  528. aa, B
  529. i eydimorkinne, B
  530. moglande, B
  531. sodketlunum, B
  532. hvern, B
  533. samkande, B
  534. ok, B
  535. aptni, B
  536. i nogh sua, B
  537. ydr tilf. urigt. A
  538. feddir, B
  539. [honum likade, B
  540. [tilf. B
  541. smakornutt, B
  542. himnafædzlu, B
  543. tilf. B
  544. þa, B
  545. saal. B; til, A
  546. af solarhitanum tilf. B
  547. samanlesit, B
  548. [adr hafde samnat ok litit, B
  549. m0likers, B
  550. fylld, B
  551. ellar, B
  552. ekki, B
  553. saal. B; annan, A
  554. [tilf. B
  555. þui tilf. B
  556. [seer til bordz, B
  557. þat tilf. B
  558. [tilf. B
  559. þefr, B
  560. tilf. B
  561. heitaz, B
  562. ok tilf. B
  563. .vii., B
  564. matbygge, B
  565. [tilf. B
  566. þat, B
  567. tilf. B
  568. saal. B; sem, A
  569. hunanghi, B
  570. ok afku0mi tilf. B
  571. [saal. B; þeir uaru, A
  572. [saal. B; hirda þar, A
  573. mgl. B
  574. þat, B
  575. þat, B
  576. ok nam stadar tilf. B
  577. [kallzande þar um, B
  578. suaraðe tilf. B
  579. guð, B
  580. guð, B
  581. kyni, B
  582. þeirre, B
  583. [hellu eðr steini, B
  584. [tilf. B
  585. saal. B; kollut, A
  586. tilf. B
  587. spratt ok, B
  588. [þeirra kallz ok ki0ru, B
  589. eru þau, B
  590. siðarr, B
  591. Overskriften mlg. i B
  592. heiða, B
  593. ser her viða, B
  594. [tilf. B
  595. var, B
  596. fiarl0gum, B
  597. tilf. B
  598. ferða, B
  599. saal. B; kalladi hann sér, A
  600. framazta, B
  601. [sonum, B
  602. [tilf. B
  603. [tilf. B
  604. rettviss, B
  605. hafðe þ0r niðr at ser ok hinn tilf. B
  606. vann Amalech ok tilf. B
  607. hellt, B
  608. [tilf. B
  609. ok tilf. B
  610. tilf. B
  611. Overskriften mgl. i B
  612. for, B
  613. settar, B
  614. Gersan, B
  615. vt tilf. B
  616. innuirðilega, B
  617. stormerke, B
  618. storlegans, B
  619. see, B
  620. yðarr tilf. B
  621. [tilf. B
  622. segiz, B
  623. ok, B
  624. [honum hafðe guð bodit, B
  625. [sua sem, B
  626. saal. ogs. B
  627. tilf. B
  628. [morgintima, B
  629. folksins tilf. B
  630. leið tilf. B
  631. [nokkur, B
  632. mgl. B
  633. heimsklegha, B
  634. megin, B
  635. sua ok tilf. B
  636. [tilf. B
  637. ok tilf. B
  638. greinanda, B
  639. saal. B; .iii., A
  640. formanzskapar ok doma, B
  641. tilhafande, B
  642. [skylldi vera goðr formaðr at seghia, B
  643. suerde, B
  644. ok hofðingi tilf. B
  645. æ tilf. B
  646. saal. B; .l., A
  647. hafi, B
  648. maali tilf. B
  649. [upp til, B
  650. þyrfti, B
  651. varð, B
  652. sealfum tilf. B
  653. þann, B
  654. skilrekkra, B
  655. i tilf. B
  656. kirkiu, B
  657. saal. B; primatus, A
  658. saal. ogs. B
  659. sterrum, B
  660. tilf. B
  661. mgl. B
  662. [mgl. B
  663. heim tilf. B
  664. Hvad her fölger fra Cap. 95 til 115 (svarende til Resten af Mosebögerne fra anden Bogs Cap. 19 af) er senere indskudt i Cod. A, skrevet paa 8 Blade og med en fra den övrige Text forskjellig yngre Haand. Den oprindelige Haand begynder atter med Josvæ Bog. I Cod. B mangler dette Stykke, og Afskriveren har ladet 2½ Spalte aaben for maaske senere at tilföie det her manglende.
  665. Överst paa Siden staar: Assit principio sancta Maria meo.
  666. rett. for Moysies
  667. rett. for ok
  668. rett. for lydinn
  669. rett. for huldi
  670. rett. for fiallit
  671. rett. for suari
  672. [rett. for komi
  673. [rett. for þeir voru
  674. [rett. for talda
  675. rett. for ok
  676. rett. for þier
  677. rett. for iordunni
  678. rett. for ok
  679. rett. for sitia
  680. rett. for heild
  681. [r. f. uigsluhlutr sancti sueins braudleifs
  682. r. f. laugnum
  683. [r. f. hlutinn
  684. [r. f. ok brandreid þa sem vegst i
  685. r. f. færa
  686. rett. for leita
  687. rett. for ert

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.