Indledning (Stjórn)

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Stjórn


Indledning

Her byriaz vpp su bok er Biblea er kallat. Capitulum.[1]

1. Almattigr gud verandi satt lios. huerr er liosit elskar ok gerir alla hluti medr liosi byriandi rettliga ok uel vidrkięmiliga heimsins skapan ok smið af liosinu a fyrsta degi. sua sem sagt er at hann skapadi himin ok iord. þat er efni ok sua sem freo til himins ok iardar ok þar medr allra likamligra luta. sua segiandi. Verði lios. ok þegar i stað varð liosit. Ok þat sama lios medr sinni birti ok vmferð gordi .iii. natturliga[2] daga. þar til er sol ok onnur himintungl voru skIput á hinum fiorda degi. Eigi skulum ver þann skilningh edr hugleiðing á hafa fyrr sogdum guds ordagreinum ok atkuędum. eda Idrum þeim einkannliga sem ritningin téér ok greinir i fyrstum sealfs hans .vi. daga verkum. at þau hafi likamligh sua sem stundligt ok timalight tal ok ordatiltæki uerit. eptir þui sem hinn heilagi Augustinus byskup segir i þeirri fyrstu bok sem hann hefuir moti þeim uillumonnum gIrt sem Manichei voru kallaðir.[3] þuiat eigi kom sealf spekin almattigs guðs segir hann. þat er eingetinn guds sun Jesus Kristus. takandi til þess varn vstyrkleik vpp a sinn signaða guðdom. samnandi sonum Hierusalem. þat er retttruaðum monnum kristnum ok val friðsomum undir sealfs sins valld ok verndar skaut upp á þann hátt sem hænan samnar sinum ungum undir sina vængi. at uer skylldim iafnan bIrn ok smasueinar i skynsemdinni ok uarum skilningi uera. utan helldr til þess at uer sém i illzku ok einni saman afgerdinni smabIrnum likir. en i skynsemd ok i skilninginum lettim uer af þeim at likiaz. ok ef uer kunnum nockura þa gudliga luti at lesa. huart sem þat er helldr i þessarri edr annarri bok. sem uarum hugskotz augum uerdi miok myrkir.[4] af huerium er einir ok adrir ymisligir orskurdir megi val gIraz ok ut gefuaz at heilli ok halldinni uaarri kristiligri tru. þa kastim uer ok fellim uaarn skilning til enskis af aullum þeim annars helldr enn annars medr oforsealigri sannan edr framleypiligu fylgi. til þess at uer fallim eigi ferliga uernandi þann orskurdinn medr oskynsemd. sem uær haufum adr yfrit skiotliga sinnt ok sannat. eigi sua sem orskurð gudligra ritninga utan helldr uárn orskurð sealfra. ef sua kann til bera at þessi falleriz lettliga[5] fyrir þeim sem medr meira sannleik hefir greindr uerit ok gefinn. ok vilium uær sua uikia ok uenda skriptarinnar ok sannleiksins orskurd eptir uaarum skilningi. þar sem uer skylldum helldr uaarum orskurd ok skilningi eptir ritningarinnar orskurð uilia uikia. Er þess ok uissulig uán at þeir menn sem fákunnigir ero til bøkrinnar faai eigi skilit mIrg ord myrk ok diupsett sem Moyses hefir sett i sina bok genesim. ok enn fleiri adrar sinar bøkr. þar[6] sem fyrr nefndr Augustinus segiz [marga uegha[7] orskurði af þeim ut hafa gefit i sinni bok sem synaz maa eigi diarfliga edr miok huatskeytiliga nockurn einn af þeim mIrgum stIdum sannligstan domandi. at hann gori eigi annars manz skyringu edr orskurdi [nokkut preiudicium[8] miok til þess at huerr sem einn taki þann hellz ok ueli sem hann uil ok honum uerdr uidrtækiligztr eptir sinum skilningi ok skynsemdar manéri. Enn þar som madr kemr eigi sinum skilningi til. þa ueiti hann gudligri skript heidr ok sømd enn otta sealfum ser.

Her til kemr þat er nefndr Augustinus byskup segir. at sua sem almattigr gud faðir allra luta skapari sagdi. Verdi lios. ok enn litlu sidarr. at sealfr hann kalladi liosit dag enn myrkr nattina. ok enn þar medr fleiri sealfs hans ord[9] i heimsins skapan. þa taladi hann eigi upp aa ebresku girzku edr látinu edr nIckura adra likamliga edr ueralldliga tungu. helldr taladi hann þat allt medr þi sama usundrskiptiliga ordi ok sameiginliga eylifu sealfum ser. sem hinn heilagi Jon postoli segir i sinu guðspialli. at i upphafi uar ord. ok at fyrir þat sama ord urðu allir lutir. Nu þar sem allir lutir uurðu fyrir þetta[10] guds ord. þa er audsynt at liosit vard ok fyrir þetta sama guds ord. þat er fyrir eingetinn guds sun. Þetta sama ord uar ok upphaf i hueriu ok fyrir huat er gud skapadi allan heiminn. þat er himininn ok himinriki medr Illu þi sem hann hefir innan sik. ok þar medr allt iardriki. Ef hann hefdi medr þilikum ordum talat sem uer tIlum. medr huerri tungunni taladi hann at þi. þar som engin var þa enn skapat.[11] Edr til hvers þurfti þa[12] þess háttar umliðandi lioðan edr málsgrein. þar sem eigi beid þa enn nIckurs likamligs heyrn edr eyru til at heyra þar upp aa. Reinn[13] ok skęrr skilningr utan alla ruglan ok háreysti ok tungnanna ymissleik er medr gudi fedr sua sem tal ok [tungna grein.[14] En þar sem sua er til ordz tekit at hann kalladi liosit dag. er sua skilianda at hann let kallaz. þi at alla hluti skipadi hann sua ok greindi. at dagarnir ok adrir lutir mattu synaz ok eptir þi nIfn taka sem hans speki medr eylifri ok gudligri forseo hafdi skipat ok fyrir séét. Eru þessir lutir fyrir þann skylld her skrifadir. at þeir menn heyrandi frasagnir af þessarri edr odrum gudligum[15] ritningum. sem minnr eru til bøkrinnar uisir. uariz ok vidr seai. at þeir uiki eigi edr vendi af miok nIckurum þeim lutum einkannliga guds ordum edr giIrdum i sinum hiIrtum. ok enn sidr medr nockurum ofdiarfligum domum edr orskurdum til likamligs edr ueralldligs skilnings. sem kirkiunnar kennifedr ok heilIg skript segir at medr andligum skyringum eru skilinndi. þo at þa luti ok adra uerði medr þess[16] hattar ordum ok Idrum atuikum milli uaar likamligra ok daudligra manna skilianliga at gera ok i frasagnir føra. Skyrir ritningin heimsins giord. greinandi guds uerk aa .vi. dIgum hinum fyrstum medr þrennum háttum. sem sidarr man sagt uerda. þat er medr skapan skipan ok skyringu. Þuiat i fyrstu sem hann skapadi engilliga natturu. skapadi hann ok þar medr þessa heims efni ok allra likamligra hluta utan sundrskipting ok eptirfarandi forméran. J annan stad skipadi hann ok sundrskipti sinni skapan.[17] J þridia stad skreytti hann sina skepnu gerandi serhueria þessa luti aa huern þann dag sem sidarr segir.

Skrifadi hinn heilagi Moyses spamadr ok hertogi yfir Jsraels folki [fullr af heilags anda gipt[18] þessa frasogn[19] aa þridia heims alldri sidarr enn þessi guds skipan vard. Enn sua sem honum var bodit af gudi uandasamlight embætti ok ukunnigt. at hann skylldi uera hofdingi ok domari yfir Jsraels folki þui som bædi var usidlaatt ok sømdar laust. fyrir þi at allt Jsraels folk uar þann tima i aanaud ok þrældomi. þa tok Moyses at leida at huga. huersu hann mætti þi sidlausa folki faa stiornat til godra sida. Ok fyrir þann skylld at hann hafdi huarki uerit beittr fyrir uandamaal edr nockurs konar freistni. þa beiddiz hann þess af gudi at hann syndi honum Ill þau dømi ok atburdi sem uerit hIfdu fra upphafi ok þar til. ok uilldi hann opinberliga syna Jsraels[20] folki oll þau dømi. at þeir mætti þadan af auduelldliga nema uidrsynd illra hluta enn draga ser til nytsemdar aull þau goð[21] dømi sem uerit hIfdu. ef þeim uæri huartueggi kunnig gIr. Enn gud heyrdi bøn hans. ok lauk upp fyrir honum þeim lutum sem ollum monnum uoru þa ukunniger. þiat engin hafdi þess gaad at láta skrifa sina æfi edr minnisamlig dømi. þau sem uordit hIfdu. ok hIfdu allir atburdir fallit i tion sakir athugaleysis allt til þeirrar stundar. Enn eptir gudligri forsIgn tok Moyses at rita ok i bøkr at setia alla þa luti sem gud syndi honum. at eigi uyrdi þeir optarri fyrirtyndir. ef menn villdi þaþan ifra uardueita þa ok ser i nyt færa. Huadan[22] er þat er merkianda. at þrenn eru spaleiks anda kyn. eptir þi sem uida finnz i heilagum ritningum. Þetta er eitt sem hafdi heilagr Moyses. at kunna sua sannliga fra segia þeim stortidindum er mIrgum manzolldrum uurdu fyrr enn sa var fIddr er fra segir.[23] sem hann hefdi innuirduliga þau[24] sét ok heyrt þo utan alla uissu af mannligri tiluisan. huat er enginn madr fær gort utan af einkannligri heilags anda gipt ok spádoms giof. Þat er annat at segia sannliga fyrir þa uuordna luti sem lIngu sidarr koma fram. sua som gordi Ysaias ok Jeremias ok margir adrir guðs spamenn af sealfs hans [higatburð ok pinu ok iamvel af hans hinni siðaztu[25] higatkuamu i uerolldina. er hann kemr at døma huern sem einn eptir sinni tilskylldan. Þat er hit þridia spaleiks anda kyn sem hafdi hinn heilagi Paall postoli ok enn fleiri guds astuinir. hann uissi. þa er hann predicadi sid dags inni i nockuru lopthusi. huat er vti for framm um hann unga mann Euticum. sua at engi madr sagdi honum. sem fell sua haatt nidr af þi sama husi til iardar. at hann lamdiz þegar allr ok do þar af. Nu af þeirri heilags anda spadoms giof einkannliga sem fyrst uar greind gordi Moises .v. bøkr. af huerium er hin fyrsta heitir Genesis. ok fyrir þi sua at hon hefir i séér heimsins upphaf ok ueralldarinnar gerd ok getnat. Byriar hann i þeirri samu bok sina boksIgn af heimsins skapan[26] medr þeima hætti ok medr þilikum ordum upp i uárt máál at segia sem her fylgir.




Fotnoter

  1. saal. B; Ovskr. mangl. A; her hefr bibleam sua sem almattighr g[uð] skapaðe himin [ok] iorð ok alla l[uthi] Ovskr. Fragm. i norske Rigsarkiv
  2. natturuligha, B
  3. yfir genesim. ok enn fleirum þeim lutum sem þar eru greinder tilf. B
  4. ok fiarlægir tilf. B
  5. rettlegha, B
  6. þær, B
  7. [margfallda, B
  8. [saal. B; af þeim vt hafa gefit i sinni bok, A
  9. ǫnnur tilf. B
  10. [guds skylld ok þetta sama, B
  11. skipat, B
  12. enn tilf. B
  13. saal. B; h'einn, A
  14. [tunga, B
  15. guðs, B
  16. tilf. B
  17. saal. B; skipan, A
  18. [saal. B; þui som bædi var usidlaatt ok sæmdar laust. fyrir þui at allt Jsraels folk var þann tima i aanaud ok þrældomi. Þessi Moyses var fullr af heilags anda gipt. hann tok at skrifa, A
  19. i fyrstu tilf. B
  20. tilf. B
  21. tilf. B
  22. af tilf. B
  23. er sagt, B
  24. r. f. þann
  25. [tilf. B
  26. skipan, B

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.