Um kraptaverk ok jartegnir

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


Karlamagnús saga ok kappa hans


Um kraptaverk ok jartegnir


Meðr engu móti er þat gleymanda eðr niðrfellanda, sem skrifat finnst í sannligum letrum af þeirri sœmd ok virðing, sem várr dróttinn Jesus Kristr veitti þessum frægðarfulla keisara Karlamagnúsi þegar hér í heimi fyrir þá armæðu sem hann þoldi fyrir hans kristni alla sína daga, heldr er þat skrifanda ok senniliga[1] segjanda, þó at þat sé eigi glöggliga greint, á hverjum tímum keisarans ríkis þessa hluti hefir til borit sem nú skal segja. Þann tíma sem stýrði guðs kristni herra Leo pávi hinn mikli á dögum Constantini Miklagarðs konungs, föður Leonis, ok á tímum Johannis patriarche í Jórsölum, tók virðuligr herra Karolus keisara nafn yfir Romania. Sturlaðist mjök þar fyrir konungrinn í Miklagarði, at Romani höfðu tekit sér nýjan keisara, því at ævinliga þar til hafði hvergi verit í kristninni[2] keisaradóms sæti[3] nema í Constantinopoli, þar til er Romani fœrðu sik undan oki Grekorum ok gáfu Karlamagnúsi Frakka konungi fyrstum keisara nafn. En alla þá sturlan sem Karolo [fluttist eða veittist af[4] Miklagarðs konungi bar hann með heilagri þolinmœði, ok þat lagði[5] hann yfir, at síðan er honum var sagt, at Miklagarðs konungr óttaðist nökkut at nýrvorðinn keisari mundi vilja leggja undir sik hans ríki, gerir Karlamagnús sína sendiboða með blíðum bréfum ok stöddum friði, svá at alla þá hrœring, sem áðr var, læknaði hann með sinni góðvild, setti sætt millim landanna [með sönnum friði.[6] En hversu guði líkaði,[7] at Karlamagnús hafði keisari gerzt má lýsast[8] í því sem eptir ferr. Nærri þeim tíma, sem þetta fór fram í Róma, géngu heiðnir menn [enir vestu[9] með stórum herskap á várs dróttins jörð í Jórsölum með svá [miklu megni[10] framar en fyrr, at þeir höfðu náliga fangat[11] landit ok jafnvel Jerusalem, svá at Johannes patriarcha mátti eigi viðhaldast ok flýði hingat yfir hafit til Miklagarðs. Fylgdu honum margir ágætir menn, en tveir af þeim eru nefndir, Johannes prestr af Neopoli ok David erchiprestr af Jórsölum. En því leitar patriarcha til Constantinopolin, at sá Constantinus, er þá ríkti hafði þá[12] 7 sinnum frelsat Jórsalaland af heiðnum mönnum,[13] ok því þikkir herra Jóni þar[14] enn vænast til uppreistar. Er hann tekinn ágæta vel af Garðskonunginum, en þá[15] minkar því[16] mjök þeirra fagnað, hversu hörmulig tíðendi váru at tala, því at svá sem konungrinn veit framar hvat fram hefir farit, skilr hann görla, at heiðingjar hafa þrífaldan styrk um þat fram sem fyrr, bæði [af fjölda manna[17] ok vígvélum, því fær honum mikils áhuga, hvat[18] líkast er fram at fara. Víkr hann nú þangat til trausts sem bezt sœmdi,[19] biðjandi váru dróttin fulltings ok tillögu. Því berr fyrir hann, eina nátt sem hann sefr, at frammi fyrir sænginni stendr[20] maðr ágætliga fagr, hann klappar á sængr[21] pílárinn, sem í þat mark, at konungr skyldi vaka ok heyra hvat er hann segir; því næst kastar hann blíðum orðum á konunginn svá talandi:[22] Constantine, vel gerðir þú, leitar[23] guðs fulltings í þinni þjáning;[24] er ek nú ok sendr at segja guðs[25] vilja. Þú skalt kalla Karolum Frakkakonung með þér at frelsa jörðina, því at hann er umfram aðra menn vígðr ok valinn af guði brjóst ok brynja fyrir heilagri kristni. Eptir svá talat leiðir hann fram fyrir konunginn einn forkunnlegan riddara, hann er með hníganda yfirbragði ok þó yfirbæriliga ljóss á sitt hörund, augu hafði hann svá fögr sem þá er leiptrar af bjartri stjörnu, skegg hefir hann hvítt ok sítt á bringu niðri,[26] hár á höfði hans glóar fagrt með skínandi hæru, dubbaðr er hann bæði til handa ok fóta, uppi er hann skrýddr með snjóhvítri hringabrynju, en niðr með björtum brynhosum, skjöld hefir hann rauðan á hlið, ok gyrðr sverði með hjölt[27] ok meðalkafla svá vænan, sem þat bæri purpuralit; stórliga sterkligr var þessi maðr, með miklum vexti til hæðar ok allra lima, því var hans spjótskapt bæði hátt ok digrt, ok út af spjótsoddinum sér konungr optar en um sinn at flýgr bjartr eldslogi; annarri hendi heldr hann á[28] gullroðnum hjálmi, en stendr fyrir konunginum með beru höfði. Hinn ungi maðr talar þá til konungsins: Sé hérna, þenna valdi guð ok vígði, ok virð með sjálfum þér, hvat hann man mega með síns herra fulltingi. Ok án dvöl er sýnin brott tekin, en konungrinn vaknaði ok veit gerla hvat hann skal gera; því þakkar hann guði þessa vitran ok kynnir hana herra Jóni. Því eru[29] nú samin öll ráð, at þeir skuli[30] skrifa til Karlamagnúsi keisara.[31] Biðr fyrst[32] herra Jón, at konungrinn sjálfr muni samsetja bréfit ok skrifa sinni hendi upp á þann málshátt, sem hann vissi vel gagna Romanis. Konungrinn gerir svá, setr í fyrstu alt í[33] fögrum skilningi ok samblandinni hrygð, hversu gröf lausnara várs ok hin heilaga borg Hierusalem er haldin af heiðnum dómi, ok sjálfr patriarchinn á flótta kominn. Sem þess háttar efni er alt úti undir kveðjusending ok nafni Johannis, leggr konungr með undir sínu nafni við enda bréfsins alla þá vitran, sem áðr er lesin, ok eptir þat leggr hann til eina klausu ok fim versa með latínu:[34] Fagna þú í dróttni ok staðfestz í hans lofi, haf þik frammi eptir hans boði, því at jartegnir orðum œðri hefir hann sett fram fyrir þik; veri guð með þér ok sœmi þik makligri tign, gyrðandi lendar þínar með réttlætis linda, ok prýði höfuð þitt með eilífri kórónu. Svá er lyktat bréfit ok innsiglat, valdir síðan legatar til at bera þat Karolo konungi. Eru þeir legatar fyrrnefndir sira Jón Neopolites ok David Jerosolimites ok aðrir tveir með þeim Jsaach ok Samuel, báðir ebreskir. Þeir verða vel reiðfara, létta eigi fyrr en þeir finna Karolum konung í sjálfri Paris á Frakklandi. Ok sem hann hefir þat[35] uppbrotit ok yfirlesit, tárast hans háleit góðfýsi einkanliga fyrir gröf dróttins ok aðra merkisstaði hans hérvistar. Ferr hann svá með bréfit, at hann býðr Turpin erchibyskupi at skýra þat fyrir öllum lýð, á þá[36] tungu sem hverjum [má verða[37] skiljanligust. En er Franzeisa fólk heyrir þá hörmung, stendr alt um konunginn óp ok kall með einni bœn, at hann rétti sína hönd ok steypi guðs úvinum. Þurfti þar ok eigi mikils við, því at [konunginum var viljugra en nökkurum öðrum[38] gott at gera.


Glassmaleri fra Notre Dame de Chartres:
Svá mikil guðs miskunn gengr með þeim um torbreytan veg lands ok lagar, at engrar mótbáru getr bókin, fyrr en þeir koma yfir hafit ok upp í Jórsalaland.
2. Síðan sendir hann boð um alt sitt ríki með almenning, at hverr skal sik búa, sá er vápn má bera, en sá er sik dregr undan þessarri herferð, skal vera með sonum sínum sem þrælborinn maðr,[39] ok verða sekr við krúnuna fjórum skærum[40] peningum á hverju ári. Svá mikill herr kom hér saman með riddaraligri mekt ok almúga, at þvílíkan styrk hafði Karolus aldri fengit fyrr í nökkurri för. Svá mikil guðs miskunn gengr með þeim um torbreytan[41] veg lands ok lagar, at engrar mótbáru getr bókin, fyrr en þeir koma yfir hafit ok upp í Jórsalaland. Verðr þá fyrir þeim skógr mikill, var þat meinlig mörk með mörgum dýrum grimmum, sem eru gammar ok birnir, leones ok tigres ok önnur fleiri. Herrinn hefir engan vissan leiðsagara um skóginn, [ok hugsar konungr,[42] at þeim muni af taka sama dags. En þat ferr eigi svá, því at yfir mörkina er eigi miðr[43] en tvær dagleiðir. Náttar nú at þeim ok villast myrkrum,[44] ok býðr konungr af setja [landtjöld sín,[45] segir þá at hann vill eigi rekast í myrkrum. En herrinn liggr umbergis undir berum himni. Konungr vakir um náttina ok syngr psalma sína. Ok þann tíma sem hann las[46] capitulum: Legem pone, ok þenna versa: Deduc me in semita mandatorum tuorum, klakar einn fugl undir tjaldstrénu,[47] þar rétt upp[48] yfir sem konungr liggr undir niðri. Hans rödd er svá hvell, at heyrir um allan herinn, ok hverr maðr vaknar við. Konungr heldr fram lestri sínum alt þar til sem[49] líðandi psalmabókinni segir hann þenna versa: Educ de custodia [mandatorum tuorum[50] animam meam ad confitendum nomini tuo. Sem hér [er komit, stendr[51] mjök lýst af degi, tekr nú fuglinn til annat sinn ok æpir hátt, sem hann veki allan herinn; heyrist nú hans rödd með skýrum orðum móti fugla náttúru. Hann segir svá tvisvar til konungs: Franseis, hvat segir[52] þú. Við þetta klæðist konungrinn. Ok sem herrinn er búinn, sjá þeir allir, at sjá[53] litli fugl, sem klakat hafði, býðr sik til leiðsögu, flöktir hann fyrir forntroðinn stig, ok þar eptir ferr allr herrinn at boði konungs, þar til er þeir kómu[54] á skýran þjóðveg. Eru þeir þá greiddir sem þufti. En svá segja pílagrímar, at eptir þessa umferð Karlamagnús konungs sé fuglasöngr á þeirri mörk með skiljanligum orðum. Eigi greinir bókin hvílíkan styrk Grikkja[55] konungr hafði[56] til með honum at frjálsa Jórsalaland, en þat er vitat, at svá harðan herskjöld bar Karlamagnús yfir landit; at hann hratt heiðingjum[57] frá herfangi til helvítis, drap ok deyddi þann auma lýð, sva at erfðajörð[58] almáttigs guðs skipar hann aptr í bezta punct er verit hafði. Í þeirri ferð vitjar hann Hierusalem með [lítilæti dýrkandi[59] guð, þaðan snýr hann norðr um haf til Miklagarðs. Í[60] því má þat vel skiljast, at Grikkir[61] hafi verit í sömu herferð,[62] því at eigi mundi Karlamagnús konungr úboðinn fara til Miklagarðs; var þar herra patriarchinn[63] fyrir. Leggjum vér þat fyrir lið at greina, hversu borgin þaut með hátiðligri gleði í þvílíks manns tilkvámu ok öllum fagnaði. Ok eptir nökkura daga sýnir sá blezaðr herra sína hœversku, biðjandi herra patriarchann gefa sér orlof til heimferðar. Sem þat er gert, hefir Grikkja konungr stóran viðbúnað at leiða konunginn út, því at fram á eitt pláz er sett[64] fyrir hann svá mikil þessa heims dýrð, með gull ok dýra steina, klæðakyn ok allra handa hluta, sem elskarar[65] þessarrar veraldar [mundu vilja[66] girnast lífi framar. En því [gerði hann[67] svá, at Grikkjum var [hann úkunnigr,[68] sem brátt prófast; því at þegar í stað sem gjafirnar váru[69] framlátnar, víkr keisarinn[70] frá þegjandi ok kallar sitt stórmenni sem á ráðagerð, svá til orðs[71] takandi: Hvat leggi þér til ráða, góðir höfðingjar, hvárt mér[72] skulum þiggja þessar gjafir? Þeir váru fljótir í andsvörum, því at þeir kunnu vel konungs skaplyndi, þó at hann spyrði þá at: Þat er várt ráð, segja þeir, at mœða sú er vér frömdum fyrir guðs ást at eins, bíði hans sjálfs en eigi dauðligs manns. Við þessa tillögu varð keisarinn harðla feginn, fyrirbjóðandi sínum mönnum at sjá þetta glys. Hér af angrast Grikkja konungr ok öll hans hirð, ef útleiðsla keisarans vill ekki þiggja, ok hér kemr með ráði stöddu, at hann verðr þröngdr til með sœring[73] í nafni dróttins, at hann þiggi einshverja gratiam. Velr þá konungr þat sem honum sómdi bezt, at honum veittist heilagr dómr nökkurr af píningartáknum dróttins. Sem þat er játat með fagnaði, skipar patriarca þriggja daga föstu öllum Franzeisum; þar í móti eru[74] kosnir 12 virðuligir menn af Grikkjum at standa ok styrkja þjónostuna, ok þeir skyldu fasta með Franzeisum.


3. Á þriðja degi föstunnar gerir Karolus játning sína fyrir heimoligum skriptafeðr sínum Ebrono[75] byskupi. Ok sem dagrinn kemr, skriptast allir virðingamenn í höfuðkirkju staðarins. Eru þá settir tvennir kórar at syngja letanias, svá at aldri falli lofit, meðan þjónostan gerist. Höfuðsmaðr fyrir embættinu, at taka út helgan dóm af sinni hirðslu, var dýrligr faðir Daniel byskup Neapolitanus,[76] ok sem hann lýkr upp þá techam,[77] sem þyrnikrúna[78] dróttins várs var geymd í, gengr svá mikill ilmr um musterit; at allir nærverandis menn hugðu sik vera í paradiso; þar með fór þat ljós, at allir þóttust hafa fengit himneskan klæðnað fyrir þá birti er á stóð. Sem lausnari várr hefir svá byrjat sér til sœmdar, fellr Karlamagnús flatr til jarðar, biðjandi várn herra at hann muni endrnýja stórmerki sinnar pínu, ok án dvöl eptir hans bœn kemr dögg af himni niðr yfir þyrnitréit, svá at þat vöknar alt ok klöknar í augabragði til nývorðins ávaxtar, svá at þegar í stað blómgast þat með fögrum flúrum. Tók þá byskup Daniel tilsamdan tesaur ok sníðr þau nýu flúrin[79] niðr í þat tréker, fagrliga föðrat innan, sem Karlamagnús hafði látit til búa. En meðan byskupinn fremr[80] þat blezaða verk, er þat greinanda, hversu dróttins dýrð fór þá æ ok æ vaxandi. Sem blómin spruttu, kom sá ilmr at nýju, at allir sjúkir menn urðu heilir í kirkjunni; var sá[81] millum annarra, at um 20 ár[82] ok fjóra mánaði var mállauss blindr ok daufr, en nú grœðir dróttinn hann svá at heilu, at við fyrstu ilm, sem krúnan tókst út, fékk hann [fagra sýn; en þá er blómin spruttu, fékk hann[83] málit; en þá er byskupinn bar járn á, þá hann glöggva heyrn. Því er dásamanda eigi lítt, hverr paradisus þá var[84] á jarðríki, er svá geislaði guðs miskunn. Ok er byskupinn hefir sniðit flúrin niðr í kerit, fær hann þat sama Karolo konungi; hann hefir til reiðu drifhvítan duk eðr glófa ok lætr flúrin[85] þar í koma; fær hann byskupinum aptr kerit, því at nú skal hann þiggja af snið[86] þyrnisins. En hann heldr meðan á öðrum glófanum með flúrunum, góðfúss í guði sem tárin váttuðu. Ok sem þyrnigjöfin réttist at keisaranum, hefir hann til reiðu annan glófann, en vill þann rýma láta undan, sem með flúrunum var, ok hyggst at fá hann Ebrono[87] byskupi skriptafeðr sínum. Nú ferr svá í millum þeirra, at hvárgi sér annars gerð fyrir tárum; konungr lætr lausan glófann, en erchibyskupinn tekr eigi með, ok eigi því heldr fellr hann til jarðar, heldr stendr hann í lopti um eina stund dags. Prófast þat vel þann tíma sem konungr réttir annan glófann at erchibyskupinum, því at nú sér hann ok báðir þeir fyrra glófann, hversu [guð almáttigr[88] heldr hann[89] upp. Þessu næst er þat greinanda,[90] at svá sem konungr lætr flúrin or glófanum niðr í þá hirðslu, sem fyrir[91] var búin, snúast þau með himneskri dýrð ok blezan upp í mannam, þat köllum vér himnamjöl. Dýrð sé várum herra Jesu Kristo, er fyrir manna augum sýnir svá miklar jartegnir í lífligum ávexti; því at í fyrra stað greinir bókin, at þá er byskup sneið flúrin, blómguðust þau meir ok meir í staðinn, en nú þetta annat með allskyns heilsugjöfum, at þau snörust í mannam, sem áðr var[92] sagt. Sem hér stendr, kemr gnýr mikill [yfir fólkit ok[93] musterit, því at almúgi staðarins er á ferð kominn sem með herópi fram at kirkjunni ok þessu orðtaki: Hér er nú páskadagrinn, hér er upprisa dróttins, því at sá ilmr er héðan gengr út, hefir inn leitat í hvert hús ok hreysi um allan staðinn, með þeirri heilsugjöf at 300 manna sjúkra renna nú kátir at lofa guð. Enn þiggr Karlamagnús blezaðr fleiri gjafir dróttins, því at nú lýkr Daniel upp þat alabastrum, er í geymdist nagli dróttinligrar pínu,[94] þann sama offrar hann keisaranum, þar með part af krossi dróttins, reifalinda hans, [þar til sveitadúk hans[95] ok serk várrar frú[96] guðs móður Marie, ok handlegg Simeonis er bar várn dróttin. Nú kann vera, at nökkurum skýrum manni þikki ísjávert, hví bókin setr, at hin dýrustu tákn lausnara várs herra[97] væri geymd í Miklagarði, en eigi í Jórsalalandi. En þar er opinber skynsemi til, at heilagir dómar dróttins væri fluttir undan ágangi ok úfriði heiðinna þjóða. Leystist[98] svá Karolus af Grecia, at margr mátti guð lofa fyrir hans þarkvámu, því at sá drakk nú kátr, er áðr syrgði í kör. En hversu margar jartegnir urðu í hans veg, er eigi várt at rita, því at í einum kastala er hann dvaldist um 6 mánaði urðu heilir 50 manna, ok einn reistr af dauða. En er hann kemr heim í Frans, velr hann sem optar til frábærra sœmda þann stað er heitir Aqvisgranum, þat kalla sumir menn Achis eðr Tachin. Í þenna stað flytr hann helga dóma.[99] Urðu þá enn at nýju svá miklar heilsugjafir þar í staðnum, sem bókin greinir nökkut af, en sumt segir hon útalit, blindir menn ok riðusjúkir váru í sínum fjölda úreiknaðir, óðir menn 12, líkþráir menn 8, kararmenn 15, haltir menn 14, handlami 50, hryggknýttir 50 ok tveir, brotfeldir 20,[100] at frátöldum þeim er umbergis sátu af nálægum stöðum. Nú með því at várr dróttinn[101] lýsti svá kristni sína fyrir þessa helga dóma, skipaði svá heilagr faðir Leo pávi með vild[102] Karoli konungs ok samþykt Achillei Alexandrini byskups ok Theophili Antioceni, ok margra annarra byskupa, ábóta ok lærðra manna, at á siðasta Jdus dag Junii mánaðar á hverju ári skyldi [einkanliga ok hátíðliga[103] sœmd veitast þessum helgum dómum. Styrkti svá dróttinn þessa setning, at á sama byskupaþingi reis maðr af dauða. Víkja svá bœkr til, at Karolus konungr miðlaði ríki sínu af þessum guðs ástgjöfum, sem segir í Maríu jartegnum, at hann gaf serk várrar frú[104] í Carnotum, en himnamjölit er mér[105] gátum, gaf hann vin sínum Dionisio í Sendenis, ok hyggja margir þat vera tilkomit af því manna, er dróttinn gaf Jsraelitis. Í Achis reisti Karlamagnús virðuliga Maríu kirkju, er hann kallaði Mariam rotundam, þat musteri er [undarliga með frábærum hætti[106] smíðat, kringlótt í sínum vexti með forkunnligum[107] hagleik.


4. Svá segir Speculum Historiale, at á dögum þessa Karoli blómgaðist [í kristninni[108] virðuligr byskup Sallinus at nafni, þeirrar borgar er Ambianis[109] heitir. Þá borg reisti forðum Antonius keisari, öðru nafni Pius, ok gaf henni[110] nafn af þeirri móðu er féll í nánd, ok kallaði hana Lambon. En síðan sem Gracianus son Valentiniani tók ríki, setti hann sitt öndvegi í þeirri borg, gefandi henni nafn annat af þeirri grein at rennandi vötn umkringdu staðinn, ok því kallaði hann hana Ambianis. Í þessarri borg var Sallinus byskup, kraptamaðr mikill, svá at hann gaf blindum sjón,[111] heyrn daufum, en tungu mállausum. Honum samtíða var í Ambianis sá konungr er hét Hisperich, hann lézt vera kristinn maðr, en var einn Arianita reyndar, sem í því prófaðist, at hann tók upp eina nýjung, er hann hugði kristna menn eigi skyldu við sjá, at maðr skyldi játast at[112] trúa á guð einn, en þat kvað hann þarfleysu at játa þrjár persónur [vera guð[113] í heilagri þrenningu, föður ok son ok heilagan anda, ok þetta segir hann Sallino byskupi [sínum munni munu[114] samþykkja. En er þat flyzt af orðum hans,[115] segir byskupinn[116] því síðr samþykkja skulu, at ef hann náir því letri, sem þar er um gert, skal hann skera þat í sundr ok brenna í eldi, því at guðs maðr sá, at fundning[117] þessi reis af gömlu grunni[118] villunnar, því at Arianite starfa þat at minka várn grœðara Jesum, ok kalla hann lægra í náttúru en guð föður ok helgan anda, ok[119] vildi hann vansignaðr konungr, at úgreindar væri þrjár persónur, at eigi sýndist guðs son makligr jafnri sœmd sem faðir ok heilagr andi.

En hversu afskaplig villa þat er, gerði ljóst byskup einn Amphilotus at nafni Jeoniensis kristni, hann var á dögum þeirra feðga Theodosii ok Archadii konunga. Þessi byskup var skörungr mikill ok klerkr geysi[120] góðr, því at hann samsetti með latínu líf ok jartegnir hins heilaga Basilii Cesariensis episcopi. Mikit hatr ok heilagt hafði hann til Arianitas,[121] svá at þeirra uppgang vildi hann mýgja eptir megni, ok þess eyrendis er lesit at hann fœri á fund Theodosii keisara, at hann lögtœki fyrir alt Rómverja vald, at engi stórþing né breiðar stefnur héldi þess háttar villumenn, því at byskupinn flytr, at þeirra samkvámur eru eigi annat en meingerðir við guð. En sakir þess at með konunginum var þat í tvennu lagi, rétt trúa ok mikil hyggendi,[122] sýndist honum í fyrstu sem þetta væri grimdarkyn at bægja[123] þeim svá mjök, veittist eigi þat er beðit var, ok því snýr byskupinn brott þegjandi ok býst þegar til brottreiðar[124] af hans[125] garði. Sem hann er búinn, gengr hann í þat herbergi sem báðir samt konungarnir eru fyrir, ok þar kominn hneigir hann Theodosio konungi með allri hœversku, en lætr eigi sem hann sjái Archadium, snúandi svá til ferðar. Theodosius hugsar þat vorðit fyrir vangeymni byskupsins, ok kallar eptir honum, hví hann gengr svá. Byskupinn víkr aptr í sömu[126] sporum, ok spyrr hvat honum mislíkar. Konungr segir þá, at hann heilsaði eigi né kysti son hans. Byskupinn svarar: Ek sœmdi yðr, ok þat vinnr honum þörf, því at [þú ert[127] faðir hans. Konungr kvað[128] þann engan sœma sik, sem eigi virðir Archadium [konung með verðugri[129] tign eptir hans skipan. Byskupinn lætr nú upp ganga hljóðin: Já, já, segir hann, [ef þér[130] dauðligum manni þikkir minkan í, at son þinn er eigi tignaðr konungligri tign sem sjálfr þú, hversu man þá [fara eðr[131] líka eilífum guði feðr, ef hans eingetinn son, honum samjafn í allri dýrð, skal missa sinnar virðingar í vantrú Arianorum. Við svá háleita skynsemd þagnar keisarinn,[132] því at í eigit brjóst skildi hann, hversu röksemdin var rétt; gerir síðan boð um alt sitt ríki, at guðs úvinir Ariani skulu engar vegtyllur hafa, ok hvat annat í hverri grein sem byskupinn hafði flutt þeim til minkanar.

En nú þessu næst skal aptr snúa til Sallinum byskups, því at honum stóð á aðra hönd Amphilotus byskup at fyrirlíta ok fóttroða Arianos með sínum góðum lifnaði. Hafði Sallinus byskup heita góðfýsi at lýsa andir kristinna manna með sínu predicanarembætti, ok því fór hann víða lands um heruð at afla guði almátkum fagran ávöxt. Hvar af svá er lesit, at[133] fyrsta páskadag var hann í þeim stað er Valent heitir; þat er konungsgarðr ok eign Karlamagnús konungs. Ok fyrir þá sök at konungr sat þar eigi utan á vísum[134] tímum, skipar hann staðarins vald þeim riddara er Abbon hét. Þessi Abbon gerir aðra skipan út af sér, ok fær þeim manni forráð staðarins er Geirarð hét. Í þessum konungsgarði var vegligt musteri hins heilaga Martini, ok þar söng Sallinus messu á sjálfan páskadaginn. En af honum er þat einkanliga segjanda, at þann skrúða sem [hann bar í[135] guðs embætti, fágaði hann umfram aðra hluti,[136] því at hann var bæði drifhvítr ok dreginn með gull, einkanliga þat eingulum sem byskupsins tign heyrir til at bera var alt ofit með rautt gull ok sett dýrum gimsteinum. Svá dýran skrúða bar hann með sér í hverja ferð, ok með þeim syngr hann á páskadaginn. En þó at þar kœmi saman margir í einn stað, váru eigi allir með einum hug, sem [síðar prófaðist;[137] því at optliga berr svá til, at af því sem góðr batnar til betra, spillist vándr til áfellis hins verra. Sem úti er messan ok byskup afskrýðist, gengr til hans ræðismaðr staðarins Geirarð,[138] er vér fyrr[139] nefndum, ok býðr honum í sitt boð um daginn. Byskupinn þekkist[140] þat gjarna, gengr til herbergis með honum, ok lætr þangat flytja varnað sinn allan ok svá skrúða sinn til geymslu. En þetta páskaboð snýst í grát ok hryggiligan harm, með þeim hætti at húsbóndinn á sér son er heitir Vinigarð, hann var grimmr maðr ok fullr með þessa heims metnað,[141] hann hefir hugleitt hversu fagr var skrúði byskups, ok [er hann var[142] kominn undir þeirra vald, því ferr hann til við föður sinn ok dregr hann í þá guðs reiði, at hann leiðir[143] hjá sér, hvat[144] þeir byskup eigast við, ok eigi ferr betr en svá, at hvárr þeirra feðga hrindr öðrum í logann sjálfan, því at bóndinn samþykkir glœpinum, en Vinigarð fangar byskupinn niðr í eina dýflizu, þagat steytist[145] með honum einn hans þjónn hinn kærasti alt af barndómi. Í þetta starf hefir bóndason einn þræl með sér, er hét Vingar. Er nú ráðit til skrúðans ok nógu mikit til unnit, var hann skutlaðr[146] ok skorinn, en með þann væna kaleik er þar fylgdi með rautt[147] gull fellir bóndason niðr fyrir afl, at þar með búist söðull[148] hans bæði at spöngum ok fögrum rósum.[149] Sem svá er komit, vill hann örugt um búa, at byskupinn megi hann eigi úfrægja, því sendir hann þrælinn at drepa byskupinn, ok sá aumr úvinarins þræll ferr sem boðit er.[150] En þá er hann sér byskupinn, fallast honum hendr. Guðs maðr skilr þegar fyrir yfirbragð mannsins ok vápnaburð, hvert hans eyrendi var, ok því býðr hann sik fram í nafni dróttins, biðr hann ekki óttast at gera boð síns herra, ok þat sama ferr fram, at þeir krúnast báðir á sömu stundu. Eru nú þessu næst önnur ráð með bóndasyni ok hans bölvaða þræli, hvar þeir skuli[151] grafa líkama þeirra, því at fullkomit morð á manndráp vill hann eignast. Þat verðr statt með þeim, at í því stóra byrgi, sem nautahjörð[152] föður hans stóð inni um nætr, skulu þeir gera gröf, ok þar í velta byskupsins líkam ok beggja. Þat[153] fullgera þeir án [dvöl eðr nökkuru nývirki[154] til ásýndar. En þat er guðligri tign mikit lof, hversu þegar byrjaði hon sœmd ok sælu þessarra sinna vina fyrir dauðligum[155] manna augum. Þat í fyrstu, at einn graðungr af hjörðinni tekr þann verknað upp á sik, at verja þat rúm[156] í tröðinni, sem guðs váttar lágu undir, því at horn sín ok harðfengi lét hann úspart, ef nökkurr af hans kompánum vildi þar standa[157] sína náttúru viðr gefa. Svá ok, ef nökkut kynni[158] falla eðr fjúka niðr á daginn yfir legstaðinn, þat sem honum gazt eigi at, sem hann kom or haga sið á[159] kvelðum, fékkst hann um löngum náttum[160] með fótum ok hornum at gera hreint. Hér með fór þat, sem enn er[161] dýrligra, at himneskr stólpi stendr upp hverja nótt or byrginu, svá skínandi at um langan veg mátti[162] sjást. Hvar fyrir svá gerðist[163] nökkura nátt í þorpi því er Berenticum heitir, at húsfreyja sú er þar bjó gengr[164] um bœjarsýslu ok sér fram til staðarins þann himneska ljóma, sem hon skilr ok[165] með jartegnum vera; því sœkir hón í sömu stundu[166] fram [til staðarins[167] ok undir stólpann. En er hon kemr framan at byrgisdyrum,[168] lízt henni sem þar brynni inni tveir lampar með frábærri birti, sem áðr var greint; dásamar hon þetta mjök með undran, hverfr heim aptr ok hefir engi orð um. Heldr hon vörð aðra nóttina ok[169] fleiri til, ok sér hon æ sama ljós, þar til at hon þorir eigi fyrir guði lengr at þegja, ok því ferr hón fyrir kennimenn kirkjunnar tjándi þeim þenna hlut.


5. Nú er at taka til sögu, þar er sitr Karlamagnús keisari,[170] má þar fljótt um renna, at þrjár nætr í samt birtist honum af guðs hálfu allr þessi æventýr, sem nú var lesinn, með staddri grein hverir drápu byskupinn ok úmannliga myrðu. Fyrir þá sök at guðs boði lyptir hann[171] sinni ferð til Valention, gengr hann at hit gegnsta ok lætr grípa Geirarð, son hans Vinegarð ok þrælinn Vingar, bjóðandi með kúgan lífs ok lima, at þeir segi til legstaðar Sallini byskups. Svá sem þat er gert, býðr konungr blinda þá alla, ok af þeim feðgum báðum lætr hann sníða getnaðarlimina. Síðan lætr konungr upp taka helga dómana ok leggja í vagn með allri virkt, lætr síðan þar fyrir setja marga uxa[172] ok stóra, ok hyggst at aka brott af staðnum. En þess er eigi[173] kostr, því at vagninn er bláfastr, svá at hvergi bifast. Konungr skilr þá enn guðs vilja, sem hann var jafnan vanr, lætr frá leiða alla yxn útan tvá eina, ok án mannligri leiðslu skulu þeir draga vagninn í guðs forsjá. Þeir gera ok sinn veg harðla greiðan rétt hit[174] beinasta upp í bœinn fram fyrir kirkju hins heilaga Martini, þar er Sallinus byskup söng síðustu messu. Því sér konungr vilja guðs, at þar greptist[175] hinn heilagi Sallinus byskup, ok þat gerist með allri virðing. Síðan offrar hann Sallino byskupi þriðjunginn konungsgarðsins með[176] öllu því gózsi föstu ok lausa, sem þar til lá. Þat bar til í hans þarvist, at ein kona kom [fyrir hann[177] með [þeirri kæru[178] við bróður sinn, at í arfskiptum þeirra hafi hann eigi réttvíss verit ok dregit undir sik hennar hlut. Konungr býðr manninum til andsvara. Byrjar þá konan enn sitt mál ok segist mishaldin. En hér á móti koma þau andsvör, at hann setr þvert nei fyrir málstaðinn, segir hana ljúga ok fást[179] í rógi fyrir höfðingjum, býðr þar á ofan sœri sitt til undanfœrslu. Sem þau akast þannin[180] á, segir konungr svá: Meðr því at ykkar er langt í milli, ok sakir fjarska er þit várut í, kemr eigi váttum til, [man sá[181] vitni [bera ykkar í milli,[182] er veit hvárt ykkart sannara hefir.[183] Er þat vár skipan, at þú maðr skalt fara til Marteins[184] kirkju ok vinna eið fyrir[185] líkama Sallini byskups, at þú standir á réttu, sem nú hefir þú flutt. Hann játtar því gjarna ok gengr glaðr í musterit at þeim blezaða byskupi ok vinnr eiðinn. Ok svá búit[186] sem hann er úti, kemr sú guðs reiði yfir hann, at sá meinsœrismaðr springr í sundr í miðju, svá at iðrin velta í ljós, fylgdi [hér síðan með[187] bráðr dauði. Vann þessi hlutr svá mikit, at dýrð byskupsins birtist því framar, réttlátir menn lofuðu guð því meir, en ranglátir hræddust því framar glœpi sína, einkanliga þeir sem sekir váru blóðs ok bana [þessa dýrðarmanns. Af Girarði er þat at segja,[188] at í sínu eiginherbergi lagðist hann í sút grátligrar [pínu ok[189] iðranar. En [son hans[190] var því djarfari, at hann sótti[191] til Martinus[192] kirkju at biðja byskupinn forláts[193] ok heilsubótar. En er hann kom í kirkjuna, brá henni svá við, sem hon mundi hristast öll í sundr af ógurligum skjálfta, svá at manndraparinn lagði á flótta ok sótti[194] þat klaustr, sem eignat var Amando byskupi; skilr svá við hans mál, at þar lagðist hann í kör í[195] dagliga kvöl fyrir sína glœpsku. En af þrælnum Vingar er þat lesit, at hann flýði til Marteins kirkju, biðjandi byskupinn mjúkrar miskunnar fyrir sinn glœp, játtandi með tárum ok framfalli, at hann þóttist nauðigr gert hafa þat guðs reiðisverk. Lauk svá hans máli, at sá signaðr byskup gaf honum í friðarmark annat augat með glöggri sýn. En Vingar lagði þar í móti svá mikla elsku, at hann kveðst engum dauðligum manni skyldu þjóna þaðan frá, heldr einum saman Sallino byskupi, er honum hafði svá mikla miskunn sýnda.[196]


6. Þat váttar heilög bók, at Adrianus pávi hafi þat privilegium veitt Karlamagnúsi keisara fyrstum um alt Franz ok Saxland, at hann skyldi kjósa alla formenn heilagrar kristni til sœmdar heilags anda, ok þat skýrir sú sama bók, at hvárki fyrr né síðar var kirkjan svá hreinferðug í sínum formönnum sem á dögum Karlamagnús, þvi at hvárki florena né fagrmæli spilti nökkurn tíma hans kosningi. Líða svá langir tímar, at hverr keisari eptir annan hélt hit sama privilegium, þar til er Gregorius septimus tók þat heim aptr undir Róma kirkju, fann þat at veraldligt vald sá þá meir til fémútu en ráðvendis ok guðhræzlu, hafa ok aldri síðan veraldligir höfðingjar haldit kirkjunnar völd. Má ok af slíku marka, hversu sá blezaði keisari Karlamagnús var ráðvandr ok réttvíss, at hinn hæsti herra í kristninni skipaði í hans vald ok forsjó svá mikla stjórn yfir kirkjunnar frelsi, at hann skyldi um alt sitt ríki velja lærða menn í hverja stétt ok stöðu, sem hennar valdi til heyrði. Nú svá sem sá mildi herra Karlamagnús keisari gerðist mjök hnignandi í góðri elli, tekr hann stríðan sjúkleik í þeim stað er heitir Aqvisgranum, svá at hann er leiddr at dauða, ok sem hann er nærri andláti gerðist sá lutr sem nú skal segja.


7. Turpin erkibyskup varð langlífari en allir aðrir kappar Karlamagnús konungs, sem hann váttar sjálfr í sínum letrum. Hann var staddr á framferðartíma keisarans í þeirri borg ríkisins, er Vienna heitir, ok sem hann gerir sína bœn innan kirkju einn morgin snemma fyrir altara, lesandi annan psalm í fimta dags nocturne Deus in adiutorium meum intende, sígr á hann höfgi, sem hann hefir byrjat, ok sér því næst í andarsýn, hvar fram fór mikill flokkr helvízkra anda, ok allra síðarst drattar einn blámaðr mjök drjúgliga svá sem stjórnari ferðarinnar. At þessum víkr Turpin erkibyskup, talar svá: Hvert skulu þér fara, segir hann. Blámaðr svarar: Vér gerumst fram í Lotharingiam til Aqvisgranum, þess erendis at taka sál Karlamagnús konungs ok hafa með oss til helvítis. Erkibyskup segir: Ek sœri yðr fyrir nafn hæsta guðs, at þér farit þessa leið aptr ok segit mér frá erendislokum. Blámaðr játtar því. Ok líðr lítil stund, svá at hann hefir varla lesit meðan psalminn Deus in adiutorium, áðr úhreinir andar koma aptr farandi sama veg mjök daprir ok niðrleitir. Erkibyskupi þikkir þat vel, þótt heldr sé þeir úglaðir, ok víkr þegar at sama blámanni sem fyrr, er síðarst gékk, ok talar svá: Hversu fór yðr, segir hann, eða hver urðu erendislok. Hann svarar: Jlla hefir oss at farit, því at vér höfum engan lut fengit. Fór þat þó öðruvís en vér ætluðum um hríð, sakir þess at oss var í fyrstu boðinn nökkurr jafnaðr, at vér kumpánar ok þeir aðrir, er þagat kómu til mótsins, skyldum vega skilvísliga, hvárt meira væri gott eðr ilt með Karlamagnúsi konungi, ok þótti öllum (um) hríð nökkut í landsýn, þar til at þar skýzt at fram einn höfuðlauss maðr vestan af Galicia, ok dragsast meðr svá mikinn grjót ok trjá harka, at ek þikkist á æfi minni aldri slíkt sét hafa. Þetta alt rekr hann niðr í skálina Karlamagnús, svá at þegar stendr á jörðu; en þat mátti engan hlut, er vér áttum til mótsins; ok því sám vér, at við aflsmun var at efja ok oss görði aflfátt,[197] fórum því skjótt í brott ok erum nú hér komnir. Eptir þetta hverfr erkibyskupinn aptr til sjálfs síns, þakkandi várum herra almáttigum guði fyrir þat er Karlamagnús konungr var undan þeginn öllu djöfla valdi ok samlagaðr hans vinum í sjálfu himinríki. Sagði Turpin erkibyskup andlát keisarans fyrir þessa vitran sínum borgarmönnum í Vienna, svá skilríkliga sem hann hefði nálægr verit. En hvat er ætlanda hverr þessi maðr var, er fjándr kölluðu höfuðlausan mann, utan auðsýnt er at hinn sæli Jacobus þoldi hálshögg af sverði Herodis konungs, en birtist nú í fulltingi síns vinar Karlamagnús með kirkna uppsmíði, hvaðan þat gefr vel skilja, at sá sem kirkju eflir ok upp reisir, smíðar sjálfum (sér) himinríki.


8. Frægasti herra Karlamagnús keisari hvíldist til guðs í góðri elli kalendas fébruarii. Váru við hans andlát ok líkfylgju allir dýrastu menn veraldarinnar, fremsti byskup hinn rómverski virðuligr herra Leo pávi, ok meðr honum vildastu höfðingjar af sjálfri Róma, hér næst erkibyskupar ok ljóðbyskupar, síðan ábótur ok hverskyns valdsmenn með útöluligum lýð, er öllum áttum dreif til Aqvisgranum, þegar er spurðist hinn hættari krankdómr keisarans. Því gerist í greindum stað svá sœmilig útferð þessa ens andaða manns, sem fyrr er úheyrt í öllum Franz, sakir þess at þat blezaða hold, er sik hafði engan tíma sparat í guðligu stríði, var svá mikillar virðingar í herra pávans augliti ok allra annarra nærverandis manna (ok) höfðingja, at þeir þora eigi líkamann meðr moldu hylja eðr nökkut minsta dupt á bera, utan heldr prýða hann konungligu skrúði ok setja upp á gullligan stól, svá réttan sem hann sé lifandi dómari, kórónu með skærasta gulli setja þeir á hans höfuð, ok láta ganga af krúnunni tvær gullfestar á bakit undir stólsbrúðurnar, at þær skulu halda höfðinu réttu, at eigi lúti líkaminn, heilagan textum fjögurra guðspjalla skrifaðan gullstöfum láta þeir í hans hœgri hönd, en vinstri hönd leggja þeir til letrsins í þá mynd sem hann pungteri lögbókina, er hann sitr út at dœma; annan veg móti hans ásjánu láta þeir standa hans virðuligan herskrúða, gerandi síðan leiðit svá vaxit sem þessum umbúnaði til heyrir, mjök hátt ok formerat sem einn bogi, svá sterkliga lukt öllum megin, at hvergi mátti manns hönd nærri koma við. Síðan (var) leiðit gullagt utan ok viðskilit með allri virkt, er gerast mátti, sem einkanliga var makligt svá ágætum herra, því at textinn heilagra guðspjalla vátta(r) skyrt, hversu fast hann fylgdi lögum guðs í sínu lífi, með því at herra pávinn dœmir honum framförnum þá bók heyra, sem helgust má finnast ok œzt er í allri kirkjunni. Lesit hefir verit um stund af hinum ágætasta herra Karlamagnúsi keisara ok hans köppum, góðum mönnum til gleði, en nú munu vér þessu næst þann enda gera á þessu máli, at sá maðr hafi þökk af guði er skrifaði eða skrifa lét, ok sá er sagði, ok allir þeir er til hlýddu, ok lýkst svá nú Karlamagnús saga með þessu efni.




Fotnoter:

  1. sannliga b.
  2. kristnum sið b.
  3. stöðugt tilf. b.
  4. [saal. b; flutt er eptir B.
  5. saal. b; sagði B.
  6. [saal. b; ok var þat öllum friðum B.
  7. virðist b.
  8. saal. b; þar saz B.
  9. [enn um sinn b.
  10. [saal. b; miklum megin B.
  11. fangit b.
  12. mgl. b.
  13. tilf. b.
  14. saal. b; þat B.
  15. þó b.
  16. þat b.
  17. [at fjölmenni b.
  18. saal. b; hvar B.
  19. samdi b.
  20. ungr tilf. b.
  21. sængar b.
  22. tilf. b.
  23. er þú leitaðir b.
  24. þrönging b.
  25. þér hans b.
  26. niðr b.
  27. hjalt b.
  28. saal. b; at B.
  29. saal. b; er B.
  30. skulu b.
  31. konungi b.
  32. mgl. b.
  33. með b.
  34. þat alt saman má svá norræna tilf. b.
  35. bréfit b.
  36. saal. b; hverja B.
  37. [yrði b.
  38. [konungrinn var viljugri en nökkurr annarr b.
  39. saal. b; væri B.
  40. saal. b; sketum B.
  41. torbreyttan b.
  42. [því konungr hugsar b.
  43. minnr b.
  44. vegarins b.
  45. [landtjald sitt b.
  46. les b.
  47. saal. b; tjaldstreen B.
  48. uppi b.
  49. í tilf. b.
  50. [mgl. b.
  51. [stendr, er b.
  52. sefir(!) b.
  53. b.
  54. koma b.
  55. Girkja b.
  56. lagði b.
  57. saal. b; höfðingjum B.
  58. erfðarjörð b.
  59. [lítillætis dýrkan við b.
  60. Ok b.
  61. Girkir her og senere b.
  62. herför b.
  63. patriarcha b.
  64. fram tilf. b.
  65. elskari b.
  66. [mundi b.
  67. [gerðist hér b.
  68. [úkunnr Karlamagnús keisari b.
  69. eru b.
  70. hann b.
  71. orða b.
  72. vér b.
  73. sœringum b.
  74. váru b.
  75. Ebroino b.
  76. Neopolitanus b.
  77. thecam b.
  78. þyrnikóróna b.
  79. flúr b.
  80. framdi b.
  81. einn tilf. b.
  82. ok 3 ár b.
  83. [tilf. b.
  84. varð hér b.
  85. flúrit b.
  86. sjálfs tilf. b.
  87. Ebroino b.
  88. [guðs almætti b.
  89. honum b.
  90. dýrðarverk dróttins segjanda b.
  91. tilf. b.
  92. er b.
  93. [undir b.
  94. píningar b.
  95. [tilf. b.
  96. frúr b.
  97. mgl. b.
  98. Leysti b.
  99. dómana b.
  100. 60 b.
  101. Jesus tilf. b.
  102. ráði b.
  103. [einkanlig ok hátiðlig b.
  104. frúr b.
  105. vér b.
  106. [frábærliga b.
  107. undarligum b.
  108. [mgl. b.
  109. Ambionis her og senere b.
  110. saal. b; hans B.
  111. sýn b.
  112. mgl. b.
  113. [mgl. b.
  114. [muni [ljúft] at b.
  115. konungs b.
  116. hann b.
  117. funding b.
  118. föður tilf. b.
  119. því tilf. b.
  120. mgl. b.
  121. Arianita b.
  122. hógværð b.
  123. saal. b; hegia B.
  124. brottferðar b.
  125. konungs b.
  126. sömum b.
  127. [þér erut b.
  128. segir b.
  129. [með konungligri b.
  130. [af því b.
  131. [mgl. b.
  132. konungrinn b.
  133. á tilf. b.
  134. vissum b.
  135. [saal. b; herberge B.
  136. byskupa b.
  137. [síðan prófast b.
  138. Geirardus b.
  139. mgl. b.
  140. þektist b.
  141. metnaði b.
  142. [at hann er b.
  143. leiði b.
  144. er tilf. b.
  145. steyptist b.
  146. skurlaðr b.
  147. rauða b.
  148. stannsöðull b.
  149. doppum b.
  150. var b.
  151. skulu b.
  152. nauthjörð b.
  153. sama tilf. b.
  154. [öllu nýmerki b.
  155. dauðligra b.
  156. saal. b; enn B.
  157. en tilf. b.
  158. kunni b.
  159. um b.
  160. nátta b.
  161. var b.
  162. hann tilf. b.
  163. gerist b.
  164. gékk b.
  165. þegar b.
  166. stund b.
  167. [í staðinn b.
  168. byrgisdurum b.
  169. enn tilf. b.
  170. konungr b.
  171. sjálfr tilf. b.
  172. yxn b.
  173. engi b.
  174. saal. b; hvat B.
  175. greptrist b.
  176. ok b.
  177. [til hans b.
  178. [þá ákæru b.
  179. seka b.
  180. þann veg b.
  181. [tilf. b.
  182. [um bera b.
  183. segir b.
  184. Martini b.
  185. yfir b.
  186. brátt b.
  187. [þar síðan b.
  188. [; þat dýrðarverk af Geirardo er svá lesit b.
  189. [mgl. b.
  190. [saal. b; sem hann B.
  191. kom b.
  192. Marteins b.
  193. fyrirláts b.
  194. í tilf. b.
  195. ok b.
  196. veitta. Her indskyder b et Jertegn, som ikke findes i B, og ender midt i dette: Til þess at mönnum verði því ljósara, hversu várri frú sancte Marie virðist þat verk Karlamagnús keisara, er hann lét smíða henni kirkju í Tachin, skal segja, hversu hon blezuð vildi vanda vígslugerð á því sama musteri. Tvenn er undirstaða þessa efnis, sú önnur, at í fyrrum tímum hafði verit einn ágætr byskup í greindum stað, Seruas at nafni, mikill kraptamaðr ok sannheilagr eptir lífit, greptraðr í þeim stað er Mastr heitir 3 mílur út af Tachin; ok 30 vetrum frá hans andláti er algert þat ágæta hús í Tachin, er nýsmíðat skal vera guðs móður kirkja, ok því greiðist til frásagnar með þvílíkri annarri undirstöðu. Svá birtist einum byskupi, at sæl guðs móðir gékk framm fyrir son sinn Jesum Kristum í himinríki, svá mælandi: Son minn, hús er mér reist ok algert harðla vegligt í Tachin, ok þess staðar byskup hugsar vígja, ok því vilda ek, at sú vígsla gerð yrði einkar sœmiliga . . .
  197. saal. rettet; iatfaz B.