Forskjell mellom versjoner av «I. Mosebog»

Fra heimskringla.no
Hopp til navigering Hopp til søk
m
 
Linje 6: Linje 6:
 
|-
 
|-
 
|}
 
|}
 
 
<div class="toccolours">For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen [http://www.heimskringla.no/fonts/OLD1NT__.TTF OldNordicTimes] installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.</div>
 
  
  
Linje 22: Linje 19:
 
===Her segir af þui huersu almattigr guð skapaði himin ok iorð ok huersu Lucifer braut meðr sinu drambi ok ofund i moti gvði sialfum ok huersu guð drottinn heiðraði þa englana sem honum sneruz til staðfastligs ok &#281;uenligs ki&#281;rleiks i himinrikis dyrð meðr sialfum ser vtan enda<ref>''Ovskr.'' B; ''mgl.'' A</ref>===
 
===Her segir af þui huersu almattigr guð skapaði himin ok iorð ok huersu Lucifer braut meðr sinu drambi ok ofund i moti gvði sialfum ok huersu guð drottinn heiðraði þa englana sem honum sneruz til staðfastligs ok &#281;uenligs ki&#281;rleiks i himinrikis dyrð meðr sialfum ser vtan enda<ref>''Ovskr.'' B; ''mgl.'' A</ref>===
  
[[File:001.The Creation of Light.jpg|right|thumb|500px|<center>'''J vpphafi skapadi gud himin ok iordina'''</center>]]'''2.''' J vpphafi skapadi gud [himin þat er sealft<ref>[''mgl.'' B</ref> himinriki. huat er medr sinum englum ok himneskum krauptum uar þegar i stad fyllt sua sem fyrst ok fremzt milli allra þeirra hluta sem hann skapadi. ok iordina þat er at skilia samblandit ok usamit efni til fiogurra h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futskepna elldz ok loptz. vatz ok iardar. sua sem freo ok vndirst<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>du til allra likamligra luta.<ref>ok syniligra ''tilf.'' B</ref> Var himinriki þa þegar allt skipat ok skreytt af ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luligum fiolda heilagra engla ok annarra himneskra ok usyniligra krapta. [þeir sem þa i fyrstunni voru sua<ref>[sem kirkiunnar kennifeðr ok heilugh skript segir ok meðr andalegum skyringum eru skiliandi. þo at þa luti sem aðra uerði meðr þess haattar orðum ok &#491;ðrum haattum millum váár likamlegra ok dauðlegra manna skilianlega at giora ok i frasagnir f&#281;ra. Skyrir ritningin huerir er þa i fyrstu voru sua skapadir ok, B</ref> uordnir sik. at þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu fullkomit ok frealst sealfrædi [at snuaz<ref>[''tilf.'' B</ref> at einu sinni huart þeir uilldi til elsku uid almattkan gud edr eigi enn eigi optarr. sua sem andaligh nattura utan likhams er til. Þeir uoru ok eigi þa enn fulluliga sælir. fyrir þann skylld at þeir uissu eigi sitt eptirkomanda æuintyr. Eigi h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu þeir ok þaa fyrst<ref>enn, B</ref> fullkominn ki&#281;rleik til guds. enn þo elskadu þeir hann af sealfri natturunni yfir alla hluti framm af þeim girndar elskhuga er þeir gl<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dduz medr sealfum honum um framm allt annat af sealfs hans aasynd. enn medr uinattu ki&#281;rleik elskadu þeir sealfa<ref>''mgl.'' B</ref> sik mest. þiat þeir uilldu<ref>sialfum ''tilf.'' B</ref> ser bezt.  
+
[[File:001.The Creation of Light.jpg|right|thumb|500px|<center>'''J vpphafi skapadi gud himin ok iordina'''</center>]]'''2.''' J vpphafi skapadi gud [himin þat er sealft<ref>[''mgl.'' B</ref> himinriki. huat er medr sinum englum ok himneskum krauptum uar þegar i stad fyllt sua sem fyrst ok fremzt milli allra þeirra hluta sem hann skapadi. ok iordina þat er at skilia samblandit ok usamit efni til fiogurra h&#7887;futskepna elldz ok loptz. vatz ok iardar. sua sem freo ok vndirst&#7887;du til allra likamligra luta.<ref>ok syniligra ''tilf.'' B</ref> Var himinriki þa þegar allt skipat ok skreytt af ut&#7887;luligum fiolda heilagra engla ok annarra himneskra ok usyniligra krapta. [þeir sem þa i fyrstunni voru sua<ref>[sem kirkiunnar kennifeðr ok heilugh skript segir ok meðr andalegum skyringum eru skiliandi. þo at þa luti sem aðra uerði meðr þess haattar orðum ok &#491;ðrum haattum millum váár likamlegra ok dauðlegra manna skilianlega at giora ok i frasagnir f&#281;ra. Skyrir ritningin huerir er þa i fyrstu voru sua skapadir ok, B</ref> uordnir sik. at þeir h&#7887;fdu fullkomit ok frealst sealfrædi [at snuaz<ref>[''tilf.'' B</ref> at einu sinni huart þeir uilldi til elsku uid almattkan gud edr eigi enn eigi optarr. sua sem andaligh nattura utan likhams er til. Þeir uoru ok eigi þa enn fulluliga sælir. fyrir þann skylld at þeir uissu eigi sitt eptirkomanda æuintyr. Eigi h&#7887;fdu þeir ok þaa fyrst<ref>enn, B</ref> fullkominn ki&#281;rleik til guds. enn þo elskadu þeir hann af sealfri natturunni yfir alla hluti framm af þeim girndar elskhuga er þeir gl&#7887;dduz medr sealfum honum um framm allt annat af sealfs hans aasynd. enn medr uinattu ki&#281;rleik elskadu þeir sealfa<ref>''mgl.'' B</ref> sik mest. þiat þeir uilldu<ref>sialfum ''tilf.'' B</ref> ser bezt.  
  
Nu sem Lucifer einn hinn fremzti af englanna skipan. skryddr ok pryddr um framm adra þa. hugleiddi ok uirdi fegrd ok forprisan sinnar natturu ok diupsetta uitru ser ueitta. hof hann<ref>''tilf.'' B</ref> sik sua haatt medr sinn ofdrambi. at hann uilldi iafnaz edr uidrlikiaz sealfan gud. ok fyrir þa sauk skildi hann sik ifra sannleikinum þegar i hridinni. ok þar medr i brott af aullum s&#281;tleik ok eylifri sælu. sua at þar af feck hann medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan þef edr kenning. En hann fell sua haatt. eigi at eins af þeirri sælu sem hann hafdi þegit. utan ok þar medr af þeirri sem gud mundi honum gefit hafa ef hann hefdi uiliat honum lydinn vera. at hann uard aullum<ref>''saal.'' B; aullu, A</ref> ueslari ok lægri fyrir sinn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rbøtiligan skada ok glæp. þiat hann misgerdi utan n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs annars áeggian edr freistni. Ok sem hann fell dróó hann medr ser mikinn fiolda engla þeirra sem honum samþyktuz ok sinnadu sialfkrafi i sinum glæp ok ugiptu. utan alla freistni nema at eins af sinni eiginligri aufund ok ofbelldi. þiat þessir glodduz sua af sinni mekt ok ualldi. sem sealfir þeir uæri ok ueitti ser þann hinn hæsta fagnat ok heidr sem þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu. ok fyrir þi steyptuz þeir nidr til sinna eiginligra stada. i brott af allri þeirra sameiginligri sælu ok fagnadi sem i godu stadfestuz. hafandi fullt ofmetnadar frammferdi i stad hins haleitazta eilifleiks. hegoma slægdir fyrir hinn uissuligzta sannleik. aaskilnadar studeran ok aastundan fyrir usundrskiptiligan<ref>''saal.'' B; sundrskiptiligan, A</ref> k&#281;rleik. ofbelldiss fullir ok aufundsiukir. lygnir ok lastsamir. ok i ollum lutum miok slægir. stirdir ok stadfastir i sinni illzku. harda<ref>harðla, B</ref> lystugir iafnan ok giarnir mein at<ref>''tilf.'' B</ref> gera.
+
Nu sem Lucifer einn hinn fremzti af englanna skipan. skryddr ok pryddr um framm adra þa. hugleiddi ok uirdi fegrd ok forprisan sinnar natturu ok diupsetta uitru ser ueitta. hof hann<ref>''tilf.'' B</ref> sik sua haatt medr sinn ofdrambi. at hann uilldi iafnaz edr uidrlikiaz sealfan gud. ok fyrir þa sauk skildi hann sik ifra sannleikinum þegar i hridinni. ok þar medr i brott af aullum s&#281;tleik ok eylifri sælu. sua at þar af feck hann medr &#7887;llu &#7887;nguan þef edr kenning. En hann fell sua haatt. eigi at eins af þeirri sælu sem hann hafdi þegit. utan ok þar medr af þeirri sem gud mundi honum gefit hafa ef hann hefdi uiliat honum lydinn vera. at hann uard aullum<ref>''saal.'' B; aullu, A</ref> ueslari ok lægri fyrir sinn &#7887;rbøtiligan skada ok glæp. þiat hann misgerdi utan n&#7887;ckurs annars áeggian edr freistni. Ok sem hann fell dróó hann medr ser mikinn fiolda engla þeirra sem honum samþyktuz ok sinnadu sialfkrafi i sinum glæp ok ugiptu. utan alla freistni nema at eins af sinni eiginligri aufund ok ofbelldi. þiat þessir glodduz sua af sinni mekt ok ualldi. sem sealfir þeir uæri ok ueitti ser þann hinn hæsta fagnat ok heidr sem þeir h&#7887;fdu. ok fyrir þi steyptuz þeir nidr til sinna eiginligra stada. i brott af allri þeirra sameiginligri sælu ok fagnadi sem i godu stadfestuz. hafandi fullt ofmetnadar frammferdi i stad hins haleitazta eilifleiks. hegoma slægdir fyrir hinn uissuligzta sannleik. aaskilnadar studeran ok aastundan fyrir usundrskiptiligan<ref>''saal.'' B; sundrskiptiligan, A</ref> k&#281;rleik. ofbelldiss fullir ok aufundsiukir. lygnir ok lastsamir. ok i ollum lutum miok slægir. stirdir ok stadfastir i sinni illzku. harda<ref>harðla, B</ref> lystugir iafnan ok giarnir mein at<ref>''tilf.'' B</ref> gera.
  
Nu sua sem þessir sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruz ifra skaparanum at sinni aufund ok stadfestuz i illu. þa sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruz adrir englarnir medr hans fulltingi til stadfastligs ok æuinligs k&#281;rleiks nidr sealfan hann. ok upp ifra þessu stadfesti gud þessa i godu ubrigdilega. glediandi þa ok sæmandi medr sealfum ser sem honum samtengduz litillatliga. fyllandi þa medr sinum andaligum ástgi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum. eptir þi sem huerr sem einn fyrir sinn astarhita uar uerdugr ok uidrtøkiligr. ok greinandi þa medr ymissligum gradum ok stettum i sueitir ok fylki eptir ymissari giafanna tign ok uirding. Allir þeir ok sem af sealfum gudi sendaz til n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs. þa geriz þat manninum til hialpar ok heilsu giafar fyrir sealfra þeirra uerdleik ok þa iafnskiptiliga uinattu<ref>i naatturu, B</ref> ok elskhuga sem milli manzins er ok engilsins. ok til þess at madrinn uidr kenniz sina tign ok uirðing. Sumir af þeim eru prouinciales. fyrir þann skylld at þeir eru medr einkannligri dispenseran einum ok ymisligum þiodum til uerndar ueittir ok skipadir. Adrir af þeim eru personaligir. fyrir þa sauk at þeir eru serhuerium saalum settir til uerndar ok uardueitzlu.
+
Nu sua sem þessir sn&#7887;ruz ifra skaparanum at sinni aufund ok stadfestuz i illu. þa sn&#7887;ruz adrir englarnir medr hans fulltingi til stadfastligs ok æuinligs k&#281;rleiks nidr sealfan hann. ok upp ifra þessu stadfesti gud þessa i godu ubrigdilega. glediandi þa ok sæmandi medr sealfum ser sem honum samtengduz litillatliga. fyllandi þa medr sinum andaligum ástgi&#7887;fum. eptir þi sem huerr sem einn fyrir sinn astarhita uar uerdugr ok uidrtøkiligr. ok greinandi þa medr ymissligum gradum ok stettum i sueitir ok fylki eptir ymissari giafanna tign ok uirding. Allir þeir ok sem af sealfum gudi sendaz til n&#7887;ckurs. þa geriz þat manninum til hialpar ok heilsu giafar fyrir sealfra þeirra uerdleik ok þa iafnskiptiliga uinattu<ref>i naatturu, B</ref> ok elskhuga sem milli manzins er ok engilsins. ok til þess at madrinn uidr kenniz sina tign ok uirðing. Sumir af þeim eru prouinciales. fyrir þann skylld at þeir eru medr einkannligri dispenseran einum ok ymisligum þiodum til uerndar ueittir ok skipadir. Adrir af þeim eru personaligir. fyrir þa sauk at þeir eru serhuerium saalum settir til uerndar ok uardueitzlu.
  
Madrinn hefir tuifallda meinandi skadsemð eptir syndina fengit. þat er syndarinnar kueyking<ref>''saal.'' B; hneyking, A</ref> innan medr sealfum ser ok fiandans freistni fyrir utan sik. Fyrir þi saa gud medr sinni signadu miskunn sua fyrir. at hann setti honum tuifallda g&#281;tzlu ok geymslu. þat er sealfs sins miskunn moti syndarinnar kueykingu. en geymslu engilinn moti pukanum ok hans aaeggian. Miskunnsamligr ok almattigr gud ueitti manninum þrenna u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu ok geymara af hinni saumu natturu til tekna moti þrennum hans uuinum. sua sem hann uar i þessa utlegd brott ifra sealfs hans aaseonu fyrir tilskylldan skyfðr ok rekinn. þat er godan g&#281;tzlu engil moti fiandanum. pinu uars herra likama moti h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rundinu. enn moti heiminum ok ueralldligum girndum heilagra manna b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nir ok þeirra eptird<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mi sem af heiminum eru til eylifs rikis<ref>''saal.'' B; lifs, A</ref> háleitliga upp hafdir. Þessir godu englar saalnanna geymarar ok heilagir hirdar stunda oss medr hardla mikilli umhyggiu. tendrandi medr oss godar ok gudligar hugrenningar enn hinar brott rekandi sem þeim eru gagnstadligar. hugadsamliga ok godfusliga milli farandi guds ok uaar. Þann tima ok sem þeir flytia truliga ok dyggliga uarar idranar sutir ok þar medr alla uara goda luti til almattigs guds. ord ok uerk ok iafnuel hugrenningar. þa glediaz þeir ok gera gudi þackir. fyrir þann skylld at þeir elska sina samborgarmenn ok samfagna þeim. styrandi þeim ok styrkiandi. lifandi ok lærandi. uernandi<ref>verndandi, B</ref> þa ok i ollum lutum forseo ueitandi. Þeir girnaz ok giarna uara tilkuamu. þiat þeir bida uæntandi at af oss ok uaarri tilkuamu man leidrettaz ok aptr bøtaz þat skard ok skadi. sem aa uard sealfra þeirra borg i nidrfalli Luciferi ok hans fylgiara. Huar fyrir er þeir eru medr mikilli skemtan ok gledi þo at usyniliga hia oss þann tima som u&#281;r syngium sømiliga ok bidiumz fyrir rækiliga. ok stoda iafnuel oss andadum huat er þeir mega stetta. Þeir flytia ok godra manna saalur i paradisum medr fiorfalldri grein eptir þi sem ritningin segir. Su er ein at þeir<ref>''saal.'' B; þær, A</ref> flytia þær iafnan ok eggia til gods. huar fyrir [þær goraz makligar<ref>[þeir gi&#491;raz makligir, B</ref> þagat at koma. J annan stad eggia þeir saalurnar aa sealfum andlatz timanum at girnaz upp aa paradisar fagnat ok tendra þær sua framarliga þar til. at þær skiliaz giarnsamliga uidr likaminn. at nidrlagðri þeirri natturligri astuð ok alu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ru sem þær h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu uid hann haft ok lagit langan tima. J þridiu deilld reka þeir uhreina anda aa brott fra þeim þann tima sem þær fara framm af likamanum. til þess at þeir megi saalunum onga taalman eðr hindran þa g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. Medr fiordu grein flytia þeir iafnual syniliga n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurra forprisadra<ref>heilagra ''tilf.'' B</ref> manna saalur til himinrikis [sua sem hins heilaga<ref>[epter andlaatið sua sem &#491;nd heilags Martini ok hins sæla, B</ref> Benedicti.
+
Madrinn hefir tuifallda meinandi skadsemð eptir syndina fengit. þat er syndarinnar kueyking<ref>''saal.'' B; hneyking, A</ref> innan medr sealfum ser ok fiandans freistni fyrir utan sik. Fyrir þi saa gud medr sinni signadu miskunn sua fyrir. at hann setti honum tuifallda g&#281;tzlu ok geymslu. þat er sealfs sins miskunn moti syndarinnar kueykingu. en geymslu engilinn moti pukanum ok hans aaeggian. Miskunnsamligr ok almattigr gud ueitti manninum þrenna u&#7887;rdu ok geymara af hinni saumu natturu til tekna moti þrennum hans uuinum. sua sem hann uar i þessa utlegd brott ifra sealfs hans aaseonu fyrir tilskylldan skyfðr ok rekinn. þat er godan g&#281;tzlu engil moti fiandanum. pinu uars herra likama moti h&#7887;rundinu. enn moti heiminum ok ueralldligum girndum heilagra manna b&#7887;nir ok þeirra eptird&#7887;mi sem af heiminum eru til eylifs rikis<ref>''saal.'' B; lifs, A</ref> háleitliga upp hafdir. Þessir godu englar saalnanna geymarar ok heilagir hirdar stunda oss medr hardla mikilli umhyggiu. tendrandi medr oss godar ok gudligar hugrenningar enn hinar brott rekandi sem þeim eru gagnstadligar. hugadsamliga ok godfusliga milli farandi guds ok uaar. Þann tima ok sem þeir flytia truliga ok dyggliga uarar idranar sutir ok þar medr alla uara goda luti til almattigs guds. ord ok uerk ok iafnuel hugrenningar. þa glediaz þeir ok gera gudi þackir. fyrir þann skylld at þeir elska sina samborgarmenn ok samfagna þeim. styrandi þeim ok styrkiandi. lifandi ok lærandi. uernandi<ref>verndandi, B</ref> þa ok i ollum lutum forseo ueitandi. Þeir girnaz ok giarna uara tilkuamu. þiat þeir bida uæntandi at af oss ok uaarri tilkuamu man leidrettaz ok aptr bøtaz þat skard ok skadi. sem aa uard sealfra þeirra borg i nidrfalli Luciferi ok hans fylgiara. Huar fyrir er þeir eru medr mikilli skemtan ok gledi þo at usyniliga hia oss þann tima som u&#281;r syngium sømiliga ok bidiumz fyrir rækiliga. ok stoda iafnuel oss andadum huat er þeir mega stetta. Þeir flytia ok godra manna saalur i paradisum medr fiorfalldri grein eptir þi sem ritningin segir. Su er ein at þeir<ref>''saal.'' B; þær, A</ref> flytia þær iafnan ok eggia til gods. huar fyrir [þær goraz makligar<ref>[þeir gi&#491;raz makligir, B</ref> þagat at koma. J annan stad eggia þeir saalurnar aa sealfum andlatz timanum at girnaz upp aa paradisar fagnat ok tendra þær sua framarliga þar til. at þær skiliaz giarnsamliga uidr likaminn. at nidrlagðri þeirri natturligri astuð ok alu&#7887;ru sem þær h&#7887;fdu uid hann haft ok lagit langan tima. J þridiu deilld reka þeir uhreina anda aa brott fra þeim þann tima sem þær fara framm af likamanum. til þess at þeir megi saalunum onga taalman eðr hindran þa g&#7887;ra. Medr fiordu grein flytia þeir iafnual syniliga n&#7887;ckurra forprisadra<ref>heilagra ''tilf.'' B</ref> manna saalur til himinrikis [sua sem hins heilaga<ref>[epter andlaatið sua sem &#491;nd heilags Martini ok hins sæla, B</ref> Benedicti.
  
Eigi fær godr engill af sealfs sins natturu sééd andarinnar hugrenningar einar saman sua lengi sem hon lifir i likamanum. huadan af er hann undirstendr eigi ne skilr manzins innri hluti utan af nockurri likams gi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd edr ath<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn ellar af krapti þess lysanda spegils sem hann birtiz af. Eigi fær ok fiandinn þess hattar hugrenningar skilit edr seed. Englarnir taka ok n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn af sinum <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rindum edr embøtti. huern tima sem þeir eru til mannanna sendir. sua sem Michael. Gabriel ok Raphael. Hinum heilaga Michaeli eru .iiii. lutir kendir ok einkannliga eignadir. þat er eitt at hann berst moti drekanum þat er i moti sealfum feandanum. annat er þat at hann kemr til at hialpa guds folki ok fulltingia. þat er hit þridia at hann flytr godra manna saalur til hinnar himnesku paradisar. i fiorda stad er hann prepositus paradisar forstiori. þat er þeirrar heilagrar kristni sem her stridir<ref>nu ''tilf.'' B</ref> fyrir guds skylld i uerolldinni. sua sem hann uar i fyrrunni<ref>fyrstunni, B</ref> fyrir uars herra pining forstiori sinagoge. Nu þa at þeir sé til n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs gudligs embættis sendir. þa sea þeir allt at eins iafnliga guds f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dur aaseonu ok iafnan girnaz þeir hana at sea. Ok þo at andlig skepna megi takaz edr skilia undir stadarins grein edr endimarki. medr þi at hon se sua i n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum stað at hon se eigi i odrum stad. ok hon lidi or odrum ok i annan. þa g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rir hon þo eigi medr sinni tilkuamu mæling<ref>''r. f.'' næring</ref> edr naueru grein. þiat eigi þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngdi margir andar edr minnkadi sua rum allt at eins. þo at þeir k&#281;mi ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luligir i einn stad allir samt ok i senn. at þar mætti fyrir þann skylld þa færi menn ok adrir likamligir lutir uera enn adr. ok uæri þo engin þeirra andanna annarr i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum. utan helldr mundu þeir allir greiniliga uera skildir huerr uidr annan ok ifra <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum sin i milli. þiat andarnir einir saman fylla <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan stad meðr likamligum mikilleik. huersu miklir ok margir sem þeir eru. utan helldr medr heilagum ok haleitum krapti.
+
Eigi fær godr engill af sealfs sins natturu sééd andarinnar hugrenningar einar saman sua lengi sem hon lifir i likamanum. huadan af er hann undirstendr eigi ne skilr manzins innri hluti utan af nockurri likams gi&#7887;rd edr ath&#7887;fn ellar af krapti þess lysanda spegils sem hann birtiz af. Eigi fær ok fiandinn þess hattar hugrenningar skilit edr seed. Englarnir taka ok n&#7887;fn af sinum &#7887;rindum edr embøtti. huern tima sem þeir eru til mannanna sendir. sua sem Michael. Gabriel ok Raphael. Hinum heilaga Michaeli eru .iiii. lutir kendir ok einkannliga eignadir. þat er eitt at hann berst moti drekanum þat er i moti sealfum feandanum. annat er þat at hann kemr til at hialpa guds folki ok fulltingia. þat er hit þridia at hann flytr godra manna saalur til hinnar himnesku paradisar. i fiorda stad er hann prepositus paradisar forstiori. þat er þeirrar heilagrar kristni sem her stridir<ref>nu ''tilf.'' B</ref> fyrir guds skylld i uerolldinni. sua sem hann uar i fyrrunni<ref>fyrstunni, B</ref> fyrir uars herra pining forstiori sinagoge. Nu þa at þeir sé til n&#7887;ckurs gudligs embættis sendir. þa sea þeir allt at eins iafnliga guds f&#7887;dur aaseonu ok iafnan girnaz þeir hana at sea. Ok þo at andlig skepna megi takaz edr skilia undir stadarins grein edr endimarki. medr þi at hon se sua i n&#7887;ckurum stað at hon se eigi i odrum stad. ok hon lidi or odrum ok i annan. þa g&#7887;rir hon þo eigi medr sinni tilkuamu mæling<ref>''r. f.'' næring</ref> edr naueru grein. þiat eigi þr&#7887;ngdi margir andar edr minnkadi sua rum allt at eins. þo at þeir k&#281;mi ut&#7887;luligir i einn stad allir samt ok i senn. at þar mætti fyrir þann skylld þa færi menn ok adrir likamligir lutir uera enn adr. ok uæri þo engin þeirra andanna annarr i &#7887;drum. utan helldr mundu þeir allir greiniliga uera skildir huerr uidr annan ok ifra &#7887;drum sin i milli. þiat andarnir einir saman fylla &#7887;nguan stad meðr likamligum mikilleik. huersu miklir ok margir sem þeir eru. utan helldr medr heilagum ok haleitum krapti.
  
''Af genesi.'' J<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin uar þa aud ok aauaxtar laus ok utan alla prydi. ''af scolastica historia.'' Þat er sua mikit at segia at fyrr sagt heimsins smidi sua skapat uar usyniligt autt ok usamit. eptir þi sem Augustinus segir i sinni fyrr nefndri bok. þartil er gud skipadi ollum lutum eiginligar myndir huerium sem einum i sinum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum ok stettum.
+
''Af genesi.'' J&#7887;rdin uar þa aud ok aauaxtar laus ok utan alla prydi. ''af scolastica historia.'' Þat er sua mikit at segia at fyrr sagt heimsins smidi sua skapat uar usyniligt autt ok usamit. eptir þi sem Augustinus segir i sinni fyrr nefndri bok. þartil er gud skipadi ollum lutum eiginligar myndir huerium sem einum i sinum st&#7887;dum ok stettum.
  
''Af genesi.'' Ok uoru myrkr af loptzins skugga ok usk&#281;rleik alla uegna um iordina. En guds heilagr andi fluttiz yfir u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin. ''af historia scolastica.'' þat er yfir [fyrir sagt<ref>''saal.'' B; sagt fyrir, A</ref> heimsins smidi edr efni medr sealfs sins uilia ok fyrirhugsan til eptirfarandi skapanar. Fyri sagt heimsins smidi edr efni kallar bokin fyrir þann skylld stundum i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. annan tima undirdiup. ok stundum u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn. at þat syniz þa fleirum til heyra. sem þat er eigi at eins medr einnar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futskepnu nafni nefnt. Fyrir þi uar þat þa þegar kallad himinn ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. at himinn ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd uurdu ok skapaduz þar af. fyrir þa sok uar iordin kollut<ref>s&#491;gð, B</ref> usyniligh ok usamit ok myrkr yfir undirdiupit. at hon uar þa utan alla eptirfarandi formeran. ok hon hefdi þa enn medr engarri mynd megat sén edr handlat uerda. þo at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr madr hefdi þa til þess uerit at hafa profuat þat. Fyrir þi uar þat sama smidi uatnit nefnt. at þat var þeim auduelligt ok eptirlátsamt. sem af þi skapadi eptirfarandi luti. ok fyrir þa grein adra at allir þeir lutir som aa iardriki fødaz. huart som þat eru helldr kuikindi vaxandi uidir edr groandi gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>s ok þilikir lutir. þa taka allir af u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kunni ok af uatninu næring ok sina formeran.
+
''Af genesi.'' Ok uoru myrkr af loptzins skugga ok usk&#281;rleik alla uegna um iordina. En guds heilagr andi fluttiz yfir u&#7887;tnin. ''af historia scolastica.'' þat er yfir [fyrir sagt<ref>''saal.'' B; sagt fyrir, A</ref> heimsins smidi edr efni medr sealfs sins uilia ok fyrirhugsan til eptirfarandi skapanar. Fyri sagt heimsins smidi edr efni kallar bokin fyrir þann skylld stundum i&#7887;rd. annan tima undirdiup. ok stundum u&#7887;tn. at þat syniz þa fleirum til heyra. sem þat er eigi at eins medr einnar h&#7887;futskepnu nafni nefnt. Fyrir þi uar þat þa þegar kallad himinn ok i&#7887;rd. at himinn ok i&#7887;rd uurdu ok skapaduz þar af. fyrir þa sok uar iordin kollut<ref>s&#491;gð, B</ref> usyniligh ok usamit ok myrkr yfir undirdiupit. at hon uar þa utan alla eptirfarandi formeran. ok hon hefdi þa enn medr engarri mynd megat sén edr handlat uerda. þo at n&#7887;ckurr madr hefdi þa til þess uerit at hafa profuat þat. Fyrir þi uar þat sama smidi uatnit nefnt. at þat var þeim auduelligt ok eptirlátsamt. sem af þi skapadi eptirfarandi luti. ok fyrir þa grein adra at allir þeir lutir som aa iardriki fødaz. huart som þat eru helldr kuikindi vaxandi uidir edr groandi gr&#7887;s ok þilikir lutir. þa taka allir af u&#7887;kunni ok af uatninu næring ok sina formeran.
  
''Af genesi.'' Ok þa sagdi gud sua. Verdi lios. Ok þegar i stad uard liosit. ok sealfr hann saa at liosit uar gott ok skildi hann þat i brott fra myrkrinu. ok gaf þi nafn at þat skylldi heita dagr enn myrkrunum at heita nátt. ''af scolastica historia.'' Sem þessi skilnadr gerdiz milli lioss ok myrkrsins. uard eigi sidr medr guds bodi af glæp ok tilskylldan Luciferi ok hans fylgiara englanna skilnadr. þiat fyrir liossins nefnd merkiaz þeir englar<ref>''tilf.'' B</ref> sem stódu ok stadfestuz i guds ast ok elskhuga. enn fyrir myrkrin merkiz fiandinn ok þeir sem medr honum fellu. uoru þeir allir keyrdir brott. sumir allt nidr til heluitiss. en sumir i þat hit þokufulla lopt milli himins ok iarðar. sem eigi er sua ofarliga at þeir hafi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurn fagnat edr gledi af liosinu. eigi ok miok nedarliga<ref>sua ''tilf.'' B</ref> at þeir megi sua mikla freistni ok margan vfagnat oss g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sem þeirra uili er til. ok þo fylgir þeim æfinliga sin heluitis pina huar som þeir eru.
+
''Af genesi.'' Ok þa sagdi gud sua. Verdi lios. Ok þegar i stad uard liosit. ok sealfr hann saa at liosit uar gott ok skildi hann þat i brott fra myrkrinu. ok gaf þi nafn at þat skylldi heita dagr enn myrkrunum at heita nátt. ''af scolastica historia.'' Sem þessi skilnadr gerdiz milli lioss ok myrkrsins. uard eigi sidr medr guds bodi af glæp ok tilskylldan Luciferi ok hans fylgiara englanna skilnadr. þiat fyrir liossins nefnd merkiaz þeir englar<ref>''tilf.'' B</ref> sem stódu ok stadfestuz i guds ast ok elskhuga. enn fyrir myrkrin merkiz fiandinn ok þeir sem medr honum fellu. uoru þeir allir keyrdir brott. sumir allt nidr til heluitiss. en sumir i þat hit þokufulla lopt milli himins ok iarðar. sem eigi er sua ofarliga at þeir hafi n&#7887;ckurn fagnat edr gledi af liosinu. eigi ok miok nedarliga<ref>sua ''tilf.'' B</ref> at þeir megi sua mikla freistni ok margan vfagnat oss g&#7887;ra sem þeirra uili er til. ok þo fylgir þeim æfinliga sin heluitis pina huar som þeir eru.
  
''Af genesi.'' Ok sua uard aptann ok morginn. bædi samt einn natturlighr dagr. ''af scolastica historia.'' Þat eru uár .ij. dæghr. þiat i fyrstu er gud skapadi himin ok iorð. skapadi hann ok liosit sem sagt uar. Nu sem þat settiz ok minkadi<ref>minnkaðiz &#281;, B</ref> seint ok seint. þa uard þaþan af fyrsta dags aptann<ref>ok morginn ''tilf.'' B</ref> eptir uarum uana. ok þi sama liosi umlidandi<ref>umliðanda, B</ref> i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina ok siþan upprennanda<ref>upprennandi, B</ref> uard morginn. ''Af Augustino.'' Fyrr nefndir uillumenn Manichei. kallzandi þat at dagrinn hefdi af aptninum hafiz. skildu eigi at sua sem liosit uar kallat dagr enn myrkrit<ref>myrkrin, B</ref> natt heyrdi deginum til. enn aptanninn uard eptir þat sama uerk sua sem lidnum ok lyktadum sealfum deginum. Enn fyrir þa skynsemd at nattin heyrdi sinum degi til. þa segiz eigi einn dagr hafua odru uiss<ref>''saal.'' B; uegs, A</ref> lyktaz ok umlidit utan at lidinni nattinni sua sem morginn uard. Teliaz sua sidan medr sama hætti adrir dagarnir fra morni ok til annars morgins. Leid sua nattin ok lyktadiz. enn annarr dagr byriadiz.
+
''Af genesi.'' Ok sua uard aptann ok morginn. bædi samt einn natturlighr dagr. ''af scolastica historia.'' Þat eru uár .ij. dæghr. þiat i fyrstu er gud skapadi himin ok iorð. skapadi hann ok liosit sem sagt uar. Nu sem þat settiz ok minkadi<ref>minnkaðiz &#281;, B</ref> seint ok seint. þa uard þaþan af fyrsta dags aptann<ref>ok morginn ''tilf.'' B</ref> eptir uarum uana. ok þi sama liosi umlidandi<ref>umliðanda, B</ref> i&#7887;rdina ok siþan upprennanda<ref>upprennandi, B</ref> uard morginn. ''Af Augustino.'' Fyrr nefndir uillumenn Manichei. kallzandi þat at dagrinn hefdi af aptninum hafiz. skildu eigi at sua sem liosit uar kallat dagr enn myrkrit<ref>myrkrin, B</ref> natt heyrdi deginum til. enn aptanninn uard eptir þat sama uerk sua sem lidnum ok lyktadum sealfum deginum. Enn fyrir þa skynsemd at nattin heyrdi sinum degi til. þa segiz eigi einn dagr hafua odru uiss<ref>''saal.'' B; uegs, A</ref> lyktaz ok umlidit utan at lidinni nattinni sua sem morginn uard. Teliaz sua sidan medr sama hætti adrir dagarnir fra morni ok til annars morgins. Leid sua nattin ok lyktadiz. enn annarr dagr byriadiz.
  
  
===Her segir fra þi er gud skapadi aa oðrum degi festingar himin ok sundrskiptingh aa u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum===
+
===Her segir fra þi er gud skapadi aa oðrum degi festingar himin ok sundrskiptingh aa u&#7887;tnum===
  
'''3.''' A odrum degi skipadi gud hinum hæstum þessa heims haalfum. þiat himinriki var þegar fyllt ok skreytt medr helgum englum [sem fyrr var sagt. þa er þat uar skapat<ref>[er þat var skapat sem fyrr var sagt, B</ref>. Gordi hann þa festingarhimin. hafanda innan i ser alla þa hluti sem u&#281;r h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura<ref>skilning eðr ''tilf.'' B</ref> uissu af. ok skildi medr honum i sundr aull þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn. sem hann uilldi at her u&#281;ri eptir i uerolldinni. fra hinum sem yfir honum eru. sua saman strengdum ok þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngdum sem kristallus edr hinn hardazti gleriss til at iafna. utan þat at þau megu litt edr ecki bradna af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum elldzhita. ok sagdi sua. ''af genesi.'' Verdi festingarhiminn i milli uatnanna ok skili þau i sundr sin i milli. ''af scolastica hystoria.'' Gordi gud þa festingarhimin af uatzins h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudskepnu sua sterkliga samantengdan ok strengdan. at hann hefir i ser allar himinfastar sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnur. ok þi likaz ski&#281;ran<ref>af sialfum ser ''tilf.'' B</ref> sem kristallus. sua huelfdan til litils lutar at iafna sem b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llott eggskurn. ok greindi sua i sundr medr honum þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn sem undir honum eru fra þeim sem yfir honum eru. Þa skapadi hann ok undir festingarhiminsins nafni adra himnana enn sealft himinriki. Enn fyrir hueria sauk er gud uilldi at u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin uæri yfir festingarhimninum. þa er þat sealfum honum kunnigt. eptir þi sem segir Commestor. þo at nockurir menn hafi þa &#281;tlan aa at [þaþan komi<ref>[i suma staði komi þaðan, B</ref> regn aa sumartima. Augustinus segir at huilik u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn er þar eru ok medr huerium hætti þau eru.<ref>þar ''tilf.'' B</ref> þa efum uer medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti at þau eru þar. þiat meiri er r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ksemd þessarrar ritningar segir hann enn allr gl<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggleikr ok skodan mannligs skilnings ok huguitz er til. ''Af genesi.'' Ok þegar i stad uard sua. gaf<ref>þa ''tilf.'' B</ref> gud honum þat nafn at hann heti himinn. ''af scolastica hystoria.'' þiat himinninn hefir i þessum stad allt eitt at þyda ok hulning. fyrir þa sauk at hann hylr ok hirdir fyrir oss alla usyniligha luti.
+
'''3.''' A odrum degi skipadi gud hinum hæstum þessa heims haalfum. þiat himinriki var þegar fyllt ok skreytt medr helgum englum [sem fyrr var sagt. þa er þat uar skapat<ref>[er þat var skapat sem fyrr var sagt, B</ref>. Gordi hann þa festingarhimin. hafanda innan i ser alla þa hluti sem u&#281;r h&#7887;fum n&#7887;ckura<ref>skilning eðr ''tilf.'' B</ref> uissu af. ok skildi medr honum i sundr aull þau u&#7887;tn. sem hann uilldi at her u&#281;ri eptir i uerolldinni. fra hinum sem yfir honum eru. sua saman strengdum ok þr&#7887;ngdum sem kristallus edr hinn hardazti gleriss til at iafna. utan þat at þau megu litt edr ecki bradna af n&#7887;ckurum elldzhita. ok sagdi sua. ''af genesi.'' Verdi festingarhiminn i milli uatnanna ok skili þau i sundr sin i milli. ''af scolastica hystoria.'' Gordi gud þa festingarhimin af uatzins h&#7887;fudskepnu sua sterkliga samantengdan ok strengdan. at hann hefir i ser allar himinfastar sti&#7887;rnur. ok þi likaz ski&#281;ran<ref>af sialfum ser ''tilf.'' B</ref> sem kristallus. sua huelfdan til litils lutar at iafna sem b&#7887;llott eggskurn. ok greindi sua i sundr medr honum þau u&#7887;tn sem undir honum eru fra þeim sem yfir honum eru. Þa skapadi hann ok undir festingarhiminsins nafni adra himnana enn sealft himinriki. Enn fyrir hueria sauk er gud uilldi at u&#7887;tnin uæri yfir festingarhimninum. þa er þat sealfum honum kunnigt. eptir þi sem segir Commestor. þo at nockurir menn hafi þa &#281;tlan aa at [þaþan komi<ref>[i suma staði komi þaðan, B</ref> regn aa sumartima. Augustinus segir at huilik u&#7887;tn er þar eru ok medr huerium hætti þau eru.<ref>þar ''tilf.'' B</ref> þa efum uer medr &#7887;ngu moti at þau eru þar. þiat meiri er r&#7887;ksemd þessarrar ritningar segir hann enn allr gl&#7887;ggleikr ok skodan mannligs skilnings ok huguitz er til. ''Af genesi.'' Ok þegar i stad uard sua. gaf<ref>þa ''tilf.'' B</ref> gud honum þat nafn at hann heti himinn. ''af scolastica hystoria.'' þiat himinninn hefir i þessum stad allt eitt at þyda ok hulning. fyrir þa sauk at hann hylr ok hirdir fyrir oss alla usyniligha luti.
  
''Af genesi.'' Ok sua uard aptann ok morginn medr fyrri grein annarr dagr. ''Af scolastica historia.'' Ebreskir menn segia at engill inn uard aa þessum degi fiandi. ok draga þat eigi sizt til dømiss þar um. þo at þessa dags uerk se gott sem allra þeirra annarra sem gud g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi. þa er þo allt at eins eigi her af þessu<ref>þessum, B</ref> þat einkannliga lesit. at gud saa at þat uar [god skepna.<ref>[gott, B</ref> Huerium er þeir synaz samþyckiaz sem aa manadagh<ref>maanadaga, B</ref> ueniaz englum messur at syngia. sua sem þeim til lofs er stadfestuz i guds þeonostu. Enn heilagir kennifedr hallda annat fyrir sannara. at þat se helldr sua meirr uordit fyrir annarrar merkingar skylld. Guð er sealf eining ok samþykt. ok fyrir þi leiðiz hann allan aaskilnat ok sundrþykt. enn tuitalan greiniz ut af eininginni fyrst. ok fyrir þann skylld takaz aðrar t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lur i heilagri ritningu medr meiri uirkt ok metare<ref>''saal.'' B; mø ok, A</ref> merkingu. Ma þat ok uel audsynaz af uárs herra ordum. at engillinn hafi aa hinum fyrsta degi fallit. þar sem sealfr hann talar sua af honum milli annarra luta i Jons gudspialli. at hann uar allt fra upphafi manndrápari ok hann stód engan tima ne staðfestiz i sannleikinum. Enn af þi at sua ma synaz ok segiaz at hins þridia dags uerk greiniz ut af annars dags uerki. sem sidarr má synaz. þa lofaz þat eigi sua sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur fyrr enn aa þridia degi. sua sem þat er fulluliga lyktat ok alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt.  
+
''Af genesi.'' Ok sua uard aptann ok morginn medr fyrri grein annarr dagr. ''Af scolastica historia.'' Ebreskir menn segia at engill inn uard aa þessum degi fiandi. ok draga þat eigi sizt til dømiss þar um. þo at þessa dags uerk se gott sem allra þeirra annarra sem gud g&#7887;rdi. þa er þo allt at eins eigi her af þessu<ref>þessum, B</ref> þat einkannliga lesit. at gud saa at þat uar [god skepna.<ref>[gott, B</ref> Huerium er þeir synaz samþyckiaz sem aa manadagh<ref>maanadaga, B</ref> ueniaz englum messur at syngia. sua sem þeim til lofs er stadfestuz i guds þeonostu. Enn heilagir kennifedr hallda annat fyrir sannara. at þat se helldr sua meirr uordit fyrir annarrar merkingar skylld. Guð er sealf eining ok samþykt. ok fyrir þi leiðiz hann allan aaskilnat ok sundrþykt. enn tuitalan greiniz ut af eininginni fyrst. ok fyrir þann skylld takaz aðrar t&#7887;lur i heilagri ritningu medr meiri uirkt ok metare<ref>''saal.'' B; mø ok, A</ref> merkingu. Ma þat ok uel audsynaz af uárs herra ordum. at engillinn hafi aa hinum fyrsta degi fallit. þar sem sealfr hann talar sua af honum milli annarra luta i Jons gudspialli. at hann uar allt fra upphafi manndrápari ok hann stód engan tima ne staðfestiz i sannleikinum. Enn af þi at sua ma synaz ok segiaz at hins þridia dags uerk greiniz ut af annars dags uerki. sem sidarr má synaz. þa lofaz þat eigi sua sem &#7887;nnur fyrr enn aa þridia degi. sua sem þat er fulluliga lyktat ok alg&#7887;rt.  
  
  
 
===Her segir fra þi er gud let iordina birtaz ok fræuaz. af speculo historiale. Capitulum.===
 
===Her segir fra þi er gud let iordina birtaz ok fræuaz. af speculo historiale. Capitulum.===
  
'''4.''' A þridia degi let gud þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn sem undir festingarhimninum uoru. samnaz saman i einn stad. ok iorðina birtaz. skipadi hann sua fiorum fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudskepnum huerri medr sinni spera innan festingarhiminsins eptir þij sem<ref>''tilf.'' B</ref> sealfra þeirra þykt ok þungleiki [er til.<ref>[''tilf.'' B</ref> Elldinn efztan næst festingarhimninum. þiat hann er lettaztr. af huerium er truiz at sealf himintunglin hafi g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r uerit. þa loptit er þat i sinum efra part skiært i ser. enn i hinum nedra hefir þat marga ruglan af uindum ok uætum. þokum ok reiðarþrumum. sniofum ok elldingum ok odrum þeim lutum tilkomandi sem u&#281;r h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum fulla raun af. þar næst uatnit. huert er hann samnadi saman i undirdiupit. dreifandi þadan sua sem af einu modur kyni aull ueralldarinnar u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn um leyniligar iarðarinnar raasir ok umferdir. henni til freouanar ok manninum til nytsemdar. nedsta skipaði hann iordina ok innzta i aullum þeim. þiat hon er þunguz. iafnuættandi hana<ref>''saal.'' B; þeim, A</ref> sua sem medr einni uaag ok setiandi i miðian heimsins punct medr aullum sinum yfiru&#281;ttis þunga. molldu ok allzkyns maalma kyni. grioti ok gimsteinum ok<ref>meðr &#491;llum, B </ref> annars hattar steinum. Ok sem hann byriaði þessa dags uerk sagdi hann sua. ''af genesi.'' Samniz saman i einn stad u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn þau sem undir himninum eru. at [þurr grandi<ref>[þurrlendi, B</ref> megi synaz. ok þegar i stad uard sua. ''af Augustino.'' Skildiz þa ok i sundr skiptiz i þær myndir sem nu seam uær þat hit usyniliga heimsins efni sem stundum uar kallad aud iord<ref>i&#491;r (!) B</ref> ok usamit. annan tima myrkr edr<ref>ok, B </ref> undirdiup ella uatn. fyrir huert er guds andi fluttiz medr fyrri grein. sua at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin formerat af þi sama efni birtiz audsyniliga i sinum stad eptir þi sem nu syniz þat. ok er bædi sallt ok sætt. Matti þat uel uera at þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn sem medr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri [d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguan af þoku<ref>[þoku d&#491;ggvan, B</ref> huldu ok um foru allt þat rum ok uidattu sem i loptinu er. sua sem medr smáregni edr isinghu. fengi uerit i litlum stad hia þi sem adr. siþan er þeim uar sua sterkliga saman strengt. Kalladi hann þa þurrlendit i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd enn allt saman uatnanna megin kalladi hann hauf.
+
'''4.''' A þridia degi let gud þau u&#7887;tn sem undir festingarhimninum uoru. samnaz saman i einn stad. ok iorðina birtaz. skipadi hann sua fiorum fyrr s&#7887;gdum h&#7887;fudskepnum huerri medr sinni spera innan festingarhiminsins eptir þij sem<ref>''tilf.'' B</ref> sealfra þeirra þykt ok þungleiki [er til.<ref>[''tilf.'' B</ref> Elldinn efztan næst festingarhimninum. þiat hann er lettaztr. af huerium er truiz at sealf himintunglin hafi g&#7887;r uerit. þa loptit er þat i sinum efra part skiært i ser. enn i hinum nedra hefir þat marga ruglan af uindum ok uætum. þokum ok reiðarþrumum. sniofum ok elldingum ok odrum þeim lutum tilkomandi sem u&#281;r h&#7887;fum fulla raun af. þar næst uatnit. huert er hann samnadi saman i undirdiupit. dreifandi þadan sua sem af einu modur kyni aull ueralldarinnar u&#7887;tn um leyniligar iarðarinnar raasir ok umferdir. henni til freouanar ok manninum til nytsemdar. nedsta skipaði hann iordina ok innzta i aullum þeim. þiat hon er þunguz. iafnuættandi hana<ref>''saal.'' B; þeim, A</ref> sua sem medr einni uaag ok setiandi i miðian heimsins punct medr aullum sinum yfiru&#281;ttis þunga. molldu ok allzkyns maalma kyni. grioti ok gimsteinum ok<ref>meðr &#491;llum, B </ref> annars hattar steinum. Ok sem hann byriaði þessa dags uerk sagdi hann sua. ''af genesi.'' Samniz saman i einn stad u&#7887;tn þau sem undir himninum eru. at [þurr grandi<ref>[þurrlendi, B</ref> megi synaz. ok þegar i stad uard sua. ''af Augustino.'' Skildiz þa ok i sundr skiptiz i þær myndir sem nu seam uær þat hit usyniliga heimsins efni sem stundum uar kallad aud iord<ref>i&#491;r (!) B</ref> ok usamit. annan tima myrkr edr<ref>ok, B </ref> undirdiup ella uatn. fyrir huert er guds andi fluttiz medr fyrri grein. sua at i&#7887;rdin formerat af þi sama efni birtiz audsyniliga i sinum stad eptir þi sem nu syniz þat. ok er bædi sallt ok sætt. Matti þat uel uera at þau u&#7887;tn sem medr n&#7887;ckurri [d&#7887;gguan af þoku<ref>[þoku d&#491;ggvan, B</ref> huldu ok um foru allt þat rum ok uidattu sem i loptinu er. sua sem medr smáregni edr isinghu. fengi uerit i litlum stad hia þi sem adr. siþan er þeim uar sua sterkliga saman strengt. Kalladi hann þa þurrlendit i&#7887;rd enn allt saman uatnanna megin kalladi hann hauf.
  
Ok sua sem uatnanna uerk uar fyllt ok framm komit. segir Moyses at þat uar gott ok ual gort. ok lagdi þar til iafnframm annat uerk medr þessu. ok sagdi sua. ''af genesi.'' Groi i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin ok freoiz medr blomberanda<ref>blomganda, B</ref> gras gerandi sitt saad. ok medr epliberandi treo ok allzkyns alldinuid gerandi allan sinn aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt eptir þi kyni sem þat er uordit sik til. huers saad er i sealfu ser skal aa iordunni uera. Ok þetta uard allt.<ref>sua ''tilf.'' B </ref> at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin bar þegar grænt gras meðr hinn bezta bloma ok saadberanda medr sinu kyni ok epliberandi treo gerandi fagran aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt. ok huert sem eitt hafanda medr ser sealfs sins saad meðr sinni eiginni mynd. ''af speculo historiale.'' Eigi leiddi iordin þa ok sua seint ok aa l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum timum framm sinar plantanir sem nu. helldr uar <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll þessi hennar fegrd ok frygð þegar i stad medr sinum eiginlighum blomum ok aauexti. ''af scolastica historia.'' Ok þo at nockurir menn hafi þrætt um ok á greint huart er helldr hefir heimrinn uerit skapadr aa uaartima. þiat þa blomgaz ok aauaxtaz flestir hlutir. edr aa haustar<ref>''saal. ogs.'' B</ref> tima i augusto manadi. af fyrirfarandum ordum at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin bar framm epliberandi treo g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>randi fagran aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt ok gras hafanda sitt saad. ok helldr heilog kirkia þat stadfastliga fyrir satt i sinum kenningum ok læridomi. at hann hafui aa uarit i marcio skapadr uerit. A þeima degi plantadi gud ok iardneska paradis. þat land er sua heitir ok liggr til austrættar af þeirri heimsins halfu er Asia heitir. miklu hæra enn n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kkut annat land aa uáru byggiligu iardriki. ok þui matti Noa flod huergi námunda þi ganga. ok fylldi<ref>''saal.'' B; skylldi, A</ref> þat þegar medr aullum lystugleik ok unadsemd upprennandi ædar medr f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>grum frammfliotandi u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum medr iardarinnar berligum<ref>b&#281;relegum, B</ref> blomstrum ok allz haattar þeim treom sem full uoru af frygd ok f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>grum aauexti. Nu sua gort sem uar. sá gud at þetta uar allt saman god skepna. ok sua uard aptann ok morginn ok lyktadiz medr þui hinn þriði dagr.  
+
Ok sua sem uatnanna uerk uar fyllt ok framm komit. segir Moyses at þat uar gott ok ual gort. ok lagdi þar til iafnframm annat uerk medr þessu. ok sagdi sua. ''af genesi.'' Groi i&#7887;rdin ok freoiz medr blomberanda<ref>blomganda, B</ref> gras gerandi sitt saad. ok medr epliberandi treo ok allzkyns alldinuid gerandi allan sinn aau&#7887;xt eptir þi kyni sem þat er uordit sik til. huers saad er i sealfu ser skal aa iordunni uera. Ok þetta uard allt.<ref>sua ''tilf.'' B </ref> at i&#7887;rdin bar þegar grænt gras meðr hinn bezta bloma ok saadberanda medr sinu kyni ok epliberandi treo gerandi fagran aau&#7887;xt. ok huert sem eitt hafanda medr ser sealfs sins saad meðr sinni eiginni mynd. ''af speculo historiale.'' Eigi leiddi iordin þa ok sua seint ok aa l&#7887;ngum timum framm sinar plantanir sem nu. helldr uar &#7887;ll þessi hennar fegrd ok frygð þegar i stad medr sinum eiginlighum blomum ok aauexti. ''af scolastica historia.'' Ok þo at nockurir menn hafi þrætt um ok á greint huart er helldr hefir heimrinn uerit skapadr aa uaartima. þiat þa blomgaz ok aauaxtaz flestir hlutir. edr aa haustar<ref>''saal. ogs.'' B</ref> tima i augusto manadi. af fyrirfarandum ordum at i&#7887;rdin bar framm epliberandi treo g&#7887;randi fagran aau&#7887;xt ok gras hafanda sitt saad. ok helldr heilog kirkia þat stadfastliga fyrir satt i sinum kenningum ok læridomi. at hann hafui aa uarit i marcio skapadr uerit. A þeima degi plantadi gud ok iardneska paradis. þat land er sua heitir ok liggr til austrættar af þeirri heimsins halfu er Asia heitir. miklu hæra enn n&#7887;kkut annat land aa uáru byggiligu iardriki. ok þui matti Noa flod huergi námunda þi ganga. ok fylldi<ref>''saal.'' B; skylldi, A</ref> þat þegar medr aullum lystugleik ok unadsemd upprennandi ædar medr f&#7887;grum frammfliotandi u&#7887;tnum medr iardarinnar berligum<ref>b&#281;relegum, B</ref> blomstrum ok allz haattar þeim treom sem full uoru af frygd ok f&#7887;grum aauexti. Nu sua gort sem uar. sá gud at þetta uar allt saman god skepna. ok sua uard aptann ok morginn ok lyktadiz medr þui hinn þriði dagr.  
  
  
===Her segir af fiorda degi er gud skapadi sol ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll onnur himintungl. af speculo hystoriale. Capitulum.===
+
===Her segir af fiorda degi er gud skapadi sol ok &#7887;ll onnur himintungl. af speculo hystoriale. Capitulum.===
  
'''5.''' A fiorda degi pryddi gud<ref>ok prisulega skreytti ''tilf.'' B</ref> himininn ok þa luti medr himneskum liosum. sem adr hafdi hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. einkannliga fyrst hinar efztu haalfur heimsins. skapandi þa oll himintungl huer er i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina skylldi birta bædi um notr ok um daga huart eptir sinum hætti ok greina alla tima huert<ref>huart, B</ref> medr margfalldri<ref>''tilf.'' B</ref> sinni ræringu.<ref>''r. f.'' næringu</ref> ok sagði sua. ''af genesi.'' Uerdi lysandi stiornur i festingarhimninum. at þær greini i sundr sér huart dagh ok nátt. at þær se til taakna ok tima. dagha ok aara. ok lysi i festingarhimninum ok birti i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. ok þegar uard sua. ''Scolastica historia.''Eigi at eins let gud þessi lysandi lios sem uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum himintungl uerda uerolldinni til fegrdar ok liossins nytsemdar. nema ok þar medr til taakna edr marka. at af þeim megi merkiaz huart sem<ref>er helldr, B</ref> eru skir uedr edr uskir. blid edr hridir. ella til þess at af þeim skylldi uerda þau .xij. taakn er u&#281;r k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rk sem zodiacus hefir i sér. ok at greina tima. þat er uaar ok sumar haust ok uetr. ok þar medr þa sem uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum solst<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>du tima aa uetr ok sumar ok iafnnættis tima aa haust ok uár. ok at greina daga. uikur ok manadi. aar ok alldir.
+
'''5.''' A fiorda degi pryddi gud<ref>ok prisulega skreytti ''tilf.'' B</ref> himininn ok þa luti medr himneskum liosum. sem adr hafdi hann g&#7887;rt. einkannliga fyrst hinar efztu haalfur heimsins. skapandi þa oll himintungl huer er i&#7887;rdina skylldi birta bædi um notr ok um daga huart eptir sinum hætti ok greina alla tima huert<ref>huart, B</ref> medr margfalldri<ref>''tilf.'' B</ref> sinni ræringu.<ref>''r. f.'' næringu</ref> ok sagði sua. ''af genesi.'' Uerdi lysandi stiornur i festingarhimninum. at þær greini i sundr sér huart dagh ok nátt. at þær se til taakna ok tima. dagha ok aara. ok lysi i festingarhimninum ok birti i&#7887;rdina. ok þegar uard sua. ''Scolastica historia.''Eigi at eins let gud þessi lysandi lios sem uær k&#7887;llum himintungl uerda uerolldinni til fegrdar ok liossins nytsemdar. nema ok þar medr til taakna edr marka. at af þeim megi merkiaz huart sem<ref>er helldr, B</ref> eru skir uedr edr uskir. blid edr hridir. ella til þess at af þeim skylldi uerda þau .xij. taakn er u&#281;r k&#7887;llum sti&#7887;rnum&#7887;rk sem zodiacus hefir i sér. ok at greina tima. þat er uaar ok sumar haust ok uetr. ok þar medr þa sem uær k&#7887;llum solst&#7887;du tima aa uetr ok sumar ok iafnnættis tima aa haust ok uár. ok at greina daga. uikur ok manadi. aar ok alldir.
  
''Af genesi.'' Gud gordi tuau stor himintungl. hit meira. þat er solina. til þess at þat skyllde medr sinni birti deghinum lysa. hit minna. þat er tunglit. at þat lysti nattinni. Sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnur gerdi hann ok þar medr ok setti þær allar i festingarhimninum. utan eigi þær .vij. medr solu ok tungli. sem planete heita. þær reika ok leika lausar i loptinu ok ganga i gegn fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum festingarhimni. at þær medr sinn gangh tempri hans uelltingh ok umturnan. Setti hann þær fyrir þa sauk þar. at þær skylldi medr þi liosi sem þær h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu<ref>hefði, B</ref> af solinni birta alla uerolldina ok gora grein milli lioss ok myrkrs. ''af [scolastica historia.''<ref>[''saal.'' B; genesi, A</ref> Eigi let gud fyrir þann einn skylld bædi tungl ok sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnur birta nattina. at hon skylldi eigi medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu fegrdar laus uera. sua som þa uæri ef hon hefdi medr ollu ekki lios ok birti. utan ok til þess eigi sidr. at þeir menn sem a nattartimanum starfadi skylldi þar af hialp ok huggan hafua. sua sem skiparar ok adrir farandi menn ok einkannliga i Blalandz eydim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkum edr sandhaufum. þar sem litill uindzblærr sléttir ok hylr þa uegu. sem adr hafa farnir uerit. ''Ysidorus dicit.'' Þeir eru sumir fuglar sem eigi megu þola at sea solarinnar lios. sua sem noctua. er allr er einn ok nocticorax. huerr er fyrir þa sauk heitir noctua. at hann flygr um nøtr ok sézt<ref>''saal.'' B; setz, A</ref> <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan tima um daga. þuiat þegar i stad sliouaz hans syn sem dagrinn birtiz. Hann er engin i þeirri ey sem Creta heitir. ok þo at hann se þagat fluttr af odrum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum. þa deyr hann þegar<ref>leið ''tilf.'' B</ref> sem hann kemr þar. Sa fugl sem strix heitir er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> náttfugl medr fleirum odrum. ok f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>daz þeir flestir miok aa nattinni. ''scolastica historia.'' Eigi uar solin ok þui sidr naudsynligh ok þarfligh at þat hit biarta sky gordi ok fylldi hennar embøtti sem uerolldina birti. þuiat þat sama sky hafdi litit lios ok læmegit.<ref>''saal. ogs.'' B</ref> ok lysti lettliga huergi edr litit utan hina hæsta hluti sua sem nu lysa sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnur. Eru ymsar getur aa ok ætlanir huat af þui skyi hafi uordit. annat huart at þat hafi aptr horfit i þat sama efni sem þat uar skapat af. sua sem su stiarna er Austruegs konungum uitradiz. ella at þat sama fari ok fylgi iafnan medr solinni. ella þat at solarinnar likamr se af þi sama g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr. Sua finnz ok skrifat at solin uar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r aa morgintima ok i austri. enn tunglit at aptni sua sem tilkomandi nátt ok i austri. Enn þo uilia [sumir sanna<ref>[n&#491;ckurir segia B</ref> at þau uæri bædi samt g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r aa morgintima. sol i austri en tungl i uestri. ok þann tima sem solin settiz. hyrfi tunglit at tilkomandi nátt til austrs. Heilagr Augustinus syniz hinni fyrri greininni samþyckiaz<ref>samþykkia B</ref> i fyrr nefndri sinni bok yfir genesim. her segir sua milli þeirra som malugligha ok kauisliga<ref>''saal. ogs.'' B</ref> kallaz. sua sem eptirfrettandi huilikt er tunglit uar skapat i fyrstunni.<ref>fyrstu B</ref> huart helldr þilikt sem þa er prim er. sakir þess at þa ætti sua at telia. edr fullt ok .xiiii. natta. fyrir þann skylld at þat hefdi þa átt uskatt<ref>vskadt, B</ref> at hafa uerit. at hann sinnar huarigum ne samþyckir i alla staði. helldr gengr þar i milli<ref>hann ''tilf.'' B</ref> segiandi berliga medr fullkomnum orskurd. at huart sem þeir kalla i þann punct uerit hafa sem prim er edr fullt sua sem .xiiii. nátta. at gud g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi þat alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. ''af genesi.'' Ok sealfr hann sa at þetta uar enn ein god skepna. vard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn fiordi dagr.  
+
''Af genesi.'' Gud gordi tuau stor himintungl. hit meira. þat er solina. til þess at þat skyllde medr sinni birti deghinum lysa. hit minna. þat er tunglit. at þat lysti nattinni. Sti&#7887;rnur gerdi hann ok þar medr ok setti þær allar i festingarhimninum. utan eigi þær .vij. medr solu ok tungli. sem planete heita. þær reika ok leika lausar i loptinu ok ganga i gegn fyrr s&#7887;gdum festingarhimni. at þær medr sinn gangh tempri hans uelltingh ok umturnan. Setti hann þær fyrir þa sauk þar. at þær skylldi medr þi liosi sem þær h&#7887;fdu<ref>hefði, B</ref> af solinni birta alla uerolldina ok gora grein milli lioss ok myrkrs. ''af [scolastica historia.''<ref>[''saal.'' B; genesi, A</ref> Eigi let gud fyrir þann einn skylld bædi tungl ok sti&#7887;rnur birta nattina. at hon skylldi eigi medr &#7887;llu fegrdar laus uera. sua som þa uæri ef hon hefdi medr ollu ekki lios ok birti. utan ok til þess eigi sidr. at þeir menn sem a nattartimanum starfadi skylldi þar af hialp ok huggan hafua. sua sem skiparar ok adrir farandi menn ok einkannliga i Blalandz eydim&#7887;rkum edr sandhaufum. þar sem litill uindzblærr sléttir ok hylr þa uegu. sem adr hafa farnir uerit. ''Ysidorus dicit.'' Þeir eru sumir fuglar sem eigi megu þola at sea solarinnar lios. sua sem noctua. er allr er einn ok nocticorax. huerr er fyrir þa sauk heitir noctua. at hann flygr um nøtr ok sézt<ref>''saal.'' B; setz, A</ref> &#7887;ngan tima um daga. þuiat þegar i stad sliouaz hans syn sem dagrinn birtiz. Hann er engin i þeirri ey sem Creta heitir. ok þo at hann se þagat fluttr af odrum st&#7887;dum. þa deyr hann þegar<ref>leið ''tilf.'' B</ref> sem hann kemr þar. Sa fugl sem strix heitir er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> náttfugl medr fleirum odrum. ok f&#7887;daz þeir flestir miok aa nattinni. ''scolastica historia.'' Eigi uar solin ok þui sidr naudsynligh ok þarfligh at þat hit biarta sky gordi ok fylldi hennar embøtti sem uerolldina birti. þuiat þat sama sky hafdi litit lios ok læmegit.<ref>''saal. ogs.'' B</ref> ok lysti lettliga huergi edr litit utan hina hæsta hluti sua sem nu lysa sti&#7887;rnur. Eru ymsar getur aa ok ætlanir huat af þui skyi hafi uordit. annat huart at þat hafi aptr horfit i þat sama efni sem þat uar skapat af. sua sem su stiarna er Austruegs konungum uitradiz. ella at þat sama fari ok fylgi iafnan medr solinni. ella þat at solarinnar likamr se af þi sama g&#7887;rr. Sua finnz ok skrifat at solin uar g&#7887;r aa morgintima ok i austri. enn tunglit at aptni sua sem tilkomandi nátt ok i austri. Enn þo uilia [sumir sanna<ref>[n&#491;ckurir segia B</ref> at þau uæri bædi samt g&#7887;r aa morgintima. sol i austri en tungl i uestri. ok þann tima sem solin settiz. hyrfi tunglit at tilkomandi nátt til austrs. Heilagr Augustinus syniz hinni fyrri greininni samþyckiaz<ref>samþykkia B</ref> i fyrr nefndri sinni bok yfir genesim. her segir sua milli þeirra som malugligha ok kauisliga<ref>''saal. ogs.'' B</ref> kallaz. sua sem eptirfrettandi huilikt er tunglit uar skapat i fyrstunni.<ref>fyrstu B</ref> huart helldr þilikt sem þa er prim er. sakir þess at þa ætti sua at telia. edr fullt ok .xiiii. natta. fyrir þann skylld at þat hefdi þa átt uskatt<ref>vskadt, B</ref> at hafa uerit. at hann sinnar huarigum ne samþyckir i alla staði. helldr gengr þar i milli<ref>hann ''tilf.'' B</ref> segiandi berliga medr fullkomnum orskurd. at huart sem þeir kalla i þann punct uerit hafa sem prim er edr fullt sua sem .xiiii. nátta. at gud g&#7887;rdi þat alg&#7887;rt. ''af genesi.'' Ok sealfr hann sa at þetta uar enn ein god skepna. vard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn fiordi dagr.  
  
  
 
===Her segir fra þi er gud skapadi fiska ok fugla. scolastica historia ok speculum historiale. Capitulum.===
 
===Her segir fra þi er gud skapadi fiska ok fugla. scolastica historia ok speculum historiale. Capitulum.===
  
'''6.''' A fimta degi pryddi gud loptit medr fliugandum fuglum ok uatnit medr suimandum fiskum. takandi af uatninu efni til þessa huarstueggia. þiat uatnit snyz lettliga til loptzins sua sem þat þynniz. loptit snyz ok aa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid auduelldliga til uatzins sua sem þat þykknar. ''Augustinus.'' Skulu þeir allir skynsamir menn. sem þessor ord ok atku&#281;di g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra nockura hrøring<ref>r&#281;ring, B</ref> edr efadsemd. þat ual mega uita. at hinir uisuztu menn þeir sem þess<ref>''tilf.'' B</ref> hattar hluti skoda ok skynia uanduirkliga. taka þetta hit þokufulla lopt ok hit u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kumikla medr u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnunum. sem fuglarnir fliuga i. þiat loptit þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguiz sua ok þycknar af þeim uætam ok andargust sem upp leggr af ollu saman i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdunni ok uatninu. at þat þolir harðla uel fuglanna flug. Þar af uerda sua mikil dauggfaull um nøtr. iafnuel at heidskirum uedrum. at grasit er aluátt af þeirri saumu daugg einni saman um morgininn. eptir þi sem uær megum sea sealfir. Sua finnz ok skrifat i hinum skiluisuztum bokum ok r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ksamligum ritningum. at þat fiall sem Olimpus heitir. ok stendr i þeirri haalfu Grecie sem heitir Macedonia. se sua ytiruættis hátt. at aa þess efztum hædum uerdi huarki sky ne uindr. fyrir þann skylld at þat er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu þessu uætuloptinu hæra. i hueriu er fuglarnir fliuga. ok fyrir þa sauk segiz at þar fliugi eigi nockurr fugl. Enn þessa uard sua uist ok kunnigt gort. at þeir menn sem til þess uolduz ok u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nduz aar fra aari at fara upp aa ofanuert þat sama fiall sakir nockurra sinna fornfæringa. eigi ueit ek huerra hellz segir hinn helgi Augustinus. þa skrifadu þeir nockura merkiliga luti uppi þar aa molldunni edr duptinu. hueria er þeir fundu meðr aullu uskadda annat aarit eptir sem þeir þar komu. Matti þat medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti uera. sem huerr skynsamr madr ma skilia. utan þar k&#281;mi huarki uindr ne uæta. Enn af þi at þar uar loptit miklu þunnara enn þeir mætti þat standaz sakir engis andargustz moti uana sinum ok natturu. þa baru þeir upp þannig meðr ser uáta suoppu<ref>su&#491;ppu, B</ref> ok logðu uidr nasirnar<ref>nasar aa, B</ref> sealfum sér. at þaþan af tøki þeir þykkara lopt ok likara [sinum natturu uana.<ref>[sinni natturu, B</ref> sogdu þeir sik eigi at<ref>''mgl.'' B</ref> einn fugl þar seeð hafa. Eigi segir siá hin skiluisligzta ok hin truanligzta skrift uskynsamliga at þi edr urettliga. eigi at eins fiska ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur þau kuikendi sem i u&#491;tnum flytiaz utan ok iafnuel fliugandi fugla af u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnunum fædz hafa. fyrir þa grein at þeir megu uel ok fagrliga um þetta loptit fliuga. sem af iarðarinnar ok hafsins u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kum ok uætum riss ok þykknar.
+
'''6.''' A fimta degi pryddi gud loptit medr fliugandum fuglum ok uatnit medr suimandum fiskum. takandi af uatninu efni til þessa huarstueggia. þiat uatnit snyz lettliga til loptzins sua sem þat þynniz. loptit snyz ok aa s&#7887;mu leid auduelldliga til uatzins sua sem þat þykknar. ''Augustinus.'' Skulu þeir allir skynsamir menn. sem þessor ord ok atku&#281;di g&#7887;ra nockura hrøring<ref>r&#281;ring, B</ref> edr efadsemd. þat ual mega uita. at hinir uisuztu menn þeir sem þess<ref>''tilf.'' B</ref> hattar hluti skoda ok skynia uanduirkliga. taka þetta hit þokufulla lopt ok hit u&#7887;kumikla medr u&#7887;tnunum. sem fuglarnir fliuga i. þiat loptit þr&#7887;nguiz sua ok þycknar af þeim uætam ok andargust sem upp leggr af ollu saman i&#7887;rdunni ok uatninu. at þat þolir harðla uel fuglanna flug. Þar af uerda sua mikil dauggfaull um nøtr. iafnuel at heidskirum uedrum. at grasit er aluátt af þeirri saumu daugg einni saman um morgininn. eptir þi sem uær megum sea sealfir. Sua finnz ok skrifat i hinum skiluisuztum bokum ok r&#7887;ksamligum ritningum. at þat fiall sem Olimpus heitir. ok stendr i þeirri haalfu Grecie sem heitir Macedonia. se sua ytiruættis hátt. at aa þess efztum hædum uerdi huarki sky ne uindr. fyrir þann skylld at þat er &#7887;llu þessu uætuloptinu hæra. i hueriu er fuglarnir fliuga. ok fyrir þa sauk segiz at þar fliugi eigi nockurr fugl. Enn þessa uard sua uist ok kunnigt gort. at þeir menn sem til þess uolduz ok u&#7887;nduz aar fra aari at fara upp aa ofanuert þat sama fiall sakir nockurra sinna fornfæringa. eigi ueit ek huerra hellz segir hinn helgi Augustinus. þa skrifadu þeir nockura merkiliga luti uppi þar aa molldunni edr duptinu. hueria er þeir fundu meðr aullu uskadda annat aarit eptir sem þeir þar komu. Matti þat medr &#7887;ngu moti uera. sem huerr skynsamr madr ma skilia. utan þar k&#281;mi huarki uindr ne uæta. Enn af þi at þar uar loptit miklu þunnara enn þeir mætti þat standaz sakir engis andargustz moti uana sinum ok natturu. þa baru þeir upp þannig meðr ser uáta suoppu<ref>su&#491;ppu, B</ref> ok logðu uidr nasirnar<ref>nasar aa, B</ref> sealfum sér. at þaþan af tøki þeir þykkara lopt ok likara [sinum natturu uana.<ref>[sinni natturu, B</ref> sogdu þeir sik eigi at<ref>''mgl.'' B</ref> einn fugl þar seeð hafa. Eigi segir siá hin skiluisligzta ok hin truanligzta skrift uskynsamliga at þi edr urettliga. eigi at eins fiska ok &#7887;nnur þau kuikendi sem i u&#491;tnum flytiaz utan ok iafnuel fliugandi fugla af u&#7887;tnunum fædz hafa. fyrir þa grein at þeir megu uel ok fagrliga um þetta loptit fliuga. sem af iarðarinnar ok hafsins u&#7887;kum ok uætum riss ok þykknar.
  
''Af genesi.'' Gud sagdi þa sua. Leidi u&#491;tnin ut af ser skridanda lifs anda kuikenda ok fliuganda fugla kyn undir festingarhimninum upp yfir i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðina. ''scolastica historia.'' Fyrir þann skylld eru fiskarnir her kalladir [skridlig kuikendi.<ref>skriðkuikendi, B</ref> at þann tima er þeir lengia sik suimandi i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum som aakafligaz. flytiaz þeir þo at lettligarr yfir sin briost á uatninu. likara skridandum iardar kuikendum enn þeim er ganga. [Af þui orði villtiz mi&#491;k hinn visi Plato þann tima sem hann kom niðr a Egiptaland ok las þar bekr Moysi. at fliuganda fugla kyn leiddiz upp yfir i&#491;rðina. Hugði hann at Moyses hefði þann skilniag aa haft. at fliugandi fuglar u&#281;ri loptzens skraut ok pryði at eins niðri viðr i&#491;rðina. enn goðer englar ok illir veri hinu efra loptinu til skrautz ok fegrðar. Enn þat er ekki sva. þiat goðer englar eru i himinriki sem fyrr var sagt. enn iller voru i brott keyrðer ok rekner i þetta hið þokufulla lopt. sialfum ser til eylifrar pinu enn ekki til n&#491;kkurs skrautz eðr pryði.<ref>[''tilf.'' B</ref> ''Genesis.'' Ok þa skapaði guð stora huali ok annan lifanda ok hræriligan fiska kyns anda. huat er u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu gefit ut af ser medr sinum eiginligum myndum. ok fliugandi fugla. huera medr sinu kyni. Gud sa at þetta uar ein god skepna. ok blezadi bædi fiskum ok fuglum sua segiandi. Uaxit þer ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgiz ok fyllit seofarins u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn. fiolgiz ok fuglarnir eigi sidr yfir alla i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. Vard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn fimti dagr.
+
''Af genesi.'' Gud sagdi þa sua. Leidi u&#491;tnin ut af ser skridanda lifs anda kuikenda ok fliuganda fugla kyn undir festingarhimninum upp yfir i&#7887;rðina. ''scolastica historia.'' Fyrir þann skylld eru fiskarnir her kalladir [skridlig kuikendi.<ref>skriðkuikendi, B</ref> at þann tima er þeir lengia sik suimandi i u&#7887;tnum som aakafligaz. flytiaz þeir þo at lettligarr yfir sin briost á uatninu. likara skridandum iardar kuikendum enn þeim er ganga. [Af þui orði villtiz mi&#491;k hinn visi Plato þann tima sem hann kom niðr a Egiptaland ok las þar bekr Moysi. at fliuganda fugla kyn leiddiz upp yfir i&#491;rðina. Hugði hann at Moyses hefði þann skilniag aa haft. at fliugandi fuglar u&#281;ri loptzens skraut ok pryði at eins niðri viðr i&#491;rðina. enn goðer englar ok illir veri hinu efra loptinu til skrautz ok fegrðar. Enn þat er ekki sva. þiat goðer englar eru i himinriki sem fyrr var sagt. enn iller voru i brott keyrðer ok rekner i þetta hið þokufulla lopt. sialfum ser til eylifrar pinu enn ekki til n&#491;kkurs skrautz eðr pryði.<ref>[''tilf.'' B</ref> ''Genesis.'' Ok þa skapaði guð stora huali ok annan lifanda ok hræriligan fiska kyns anda. huat er u&#7887;tnin h&#7887;fdu gefit ut af ser medr sinum eiginligum myndum. ok fliugandi fugla. huera medr sinu kyni. Gud sa at þetta uar ein god skepna. ok blezadi bædi fiskum ok fuglum sua segiandi. Uaxit þer ok fi&#7887;lgiz ok fyllit seofarins u&#7887;tn. fiolgiz ok fuglarnir eigi sidr yfir alla i&#7887;rdina. Vard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn fimti dagr.
  
  
 
===Her segir fra þi er gud skapadi lauf ok gras ok skryddi iordina medr allzkonar blómstrum ok kuikendum ferfættum. Capitulum.===
 
===Her segir fra þi er gud skapadi lauf ok gras ok skryddi iordina medr allzkonar blómstrum ok kuikendum ferfættum. Capitulum.===
  
'''7.''' A hinum setta degi pryddi gud i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina seinaz. sua sem einn af þeim fiorum fyrr nefndum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futskepnum sem þungaz er<ref>''tilf.'' B</ref> oc lægz liggr. aullum hinum hærum halfum heimsins þat er himninum loptinu ok þar medr uatninu fyrri<ref>''tilf.'' B</ref> fagrliga skipadum ok skryddum. Skapadi<ref>''saal.'' B; skipadi, A</ref> hann aa þeima degi upp aa iorðina þrenn kuikenda kyn. eitt er alidyr. þat som u&#281;r kollum busmala. annat skridkuikendi. þridia aunnur ferfætt kuikendi sem uillidyr. Ok fyrir þa sauk at gud uissi fyrir at madrinn mundi syndaliga falla. þa skapadi hann buit honum til fæðu ok uidrhialpar eptir komanda erfidi. þiat iumentum er upp aa norrænu<ref>at segia sua sem ''tilf.'' B</ref> ein hialpadar skepna. A þann sama dag skapadi hann ok manninn eigi sidr til at byggia uerolldina þessa heims. sua sem hann hafdi hana algort ok fagrliga prydda. gorandi hann af tueimr natturum. likaminn af iarðarinnar molldu samtengiandi honum skynsamligha lifs anda af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu efni utan at eins medr sealfs sins almætti skapadan. Ok sem hann byriadi þessa dags uerk ok skapan sagdi han sua. ''genesis.'' Leidi i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin framm ok gefi ut af ser lifanda anda medr sinu kyni. busmala. skridkuikendi ok ferfætt kuikendi.<ref>''saal.'' B; kukuendi, A</ref> huert sem eitt medr sinum eiginlighum myndum. Vard ok þegar i stadinum<ref>i stað, B</ref> sua. at gud gordi <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll iardarinnar skridkuikendi eptir sinu eigin<ref>eignu, B</ref> kyni. Ok sem gud fadir saa at þetta uar ein god skepna. sagdi hann sua til sins s&#281;ta sunar ok heilags anda. Gorum u&#281;r manninn eptir uarri liking ok likneskiu. at hann se stiornari yfir siofar fiskum ok himinsins fuglum. ferfættum kuikendum ok aullu iarðrikinu. ok þar meðr ollu þi skridkuikendi sem nockura lifs ræring hefir i uerolldinni. Skapadi gud manninn eptir sealfs sins mynd ok likneskiu. skapadi hann bædi karlmann ok kuenmann. ok þo sidarr konuna sem ofarr meirr man heyraz mega.
+
'''7.''' A hinum setta degi pryddi gud i&#7887;rdina seinaz. sua sem einn af þeim fiorum fyrr nefndum h&#7887;futskepnum sem þungaz er<ref>''tilf.'' B</ref> oc lægz liggr. aullum hinum hærum halfum heimsins þat er himninum loptinu ok þar medr uatninu fyrri<ref>''tilf.'' B</ref> fagrliga skipadum ok skryddum. Skapadi<ref>''saal.'' B; skipadi, A</ref> hann aa þeima degi upp aa iorðina þrenn kuikenda kyn. eitt er alidyr. þat som u&#281;r kollum busmala. annat skridkuikendi. þridia aunnur ferfætt kuikendi sem uillidyr. Ok fyrir þa sauk at gud uissi fyrir at madrinn mundi syndaliga falla. þa skapadi hann buit honum til fæðu ok uidrhialpar eptir komanda erfidi. þiat iumentum er upp aa norrænu<ref>at segia sua sem ''tilf.'' B</ref> ein hialpadar skepna. A þann sama dag skapadi hann ok manninn eigi sidr til at byggia uerolldina þessa heims. sua sem hann hafdi hana algort ok fagrliga prydda. gorandi hann af tueimr natturum. likaminn af iarðarinnar molldu samtengiandi honum skynsamligha lifs anda af &#7887;ngu efni utan at eins medr sealfs sins almætti skapadan. Ok sem hann byriadi þessa dags uerk ok skapan sagdi han sua. ''genesis.'' Leidi i&#7887;rdin framm ok gefi ut af ser lifanda anda medr sinu kyni. busmala. skridkuikendi ok ferfætt kuikendi.<ref>''saal.'' B; kukuendi, A</ref> huert sem eitt medr sinum eiginlighum myndum. Vard ok þegar i stadinum<ref>i stað, B</ref> sua. at gud gordi &#7887;ll iardarinnar skridkuikendi eptir sinu eigin<ref>eignu, B</ref> kyni. Ok sem gud fadir saa at þetta uar ein god skepna. sagdi hann sua til sins s&#281;ta sunar ok heilags anda. Gorum u&#281;r manninn eptir uarri liking ok likneskiu. at hann se stiornari yfir siofar fiskum ok himinsins fuglum. ferfættum kuikendum ok aullu iarðrikinu. ok þar meðr ollu þi skridkuikendi sem nockura lifs ræring hefir i uerolldinni. Skapadi gud manninn eptir sealfs sins mynd ok likneskiu. skapadi hann bædi karlmann ok kuenmann. ok þo sidarr konuna sem ofarr meirr man heyraz mega.
  
''Scolastica historia.'' Af þrennum lutum<ref>greinum, B</ref> ma einkannligha merkia manzins tign ok uirðing. Þat er hit fyrsta at eigi at eins uard hann i sinu kyni sem fyrri sagdir lutir. helldr ok iafnuel at hann er þar medr guds likneskia. fyrir þui at hann gaf honum einum skynsemdar skilning af ollum ueralldar kuikendum. Er likneskia heilagrar þrenningar medr þrifalldri grein<ref>mynd, B</ref> ok skilning mannzins aund ok hugskot. þat er til<ref>''tilf.'' B</ref> minnis. til skynsemdar skilningar ok til uilia edr elskhuga.<ref>''her. beg.'' Fragm. I.</ref> þiat þessir .iii. lutir eru ein ueran ok eitt lif medr huerium manni sem einum. sua sem .iii. personur eru i guds þrenningu fadir ok sonr ok heilagr andi. ok þær allar eru þo einn gud. Þat er annat at hann uar skapadr medr stadfestri<ref>''saal. ogs.'' B; staðfastre, Fragm.</ref> fyrirhugsan. þiat i odrum sinum uerkum baud gud at eins. ok uurdu þeir lutir. enn i þessu s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu guds personur fadir ok sonr ok heilagr andi sua fyrirhugsandi ok stadfestandi sin i milli. Gorum uær manninn. Þat er hit þridia manzins tign ok forprisan. at hann uar skapadr herra ok sua sem konungr allra<ref>annarra ''tilf.'' B, Fragm.</ref> iardneskra kuikenda. ok at þau skylldu honum til klædnadar ok fædu ok til erfuidis lettis<ref>letta B, Fragm.</ref> ok til uidrhialpar. sidan er hann hafdi misgert. þiat fyrir syndina gaf gud bædi manninum ok odrum kuikendum iardarinnar aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtu til fødu. [ok þi<ref>[fyrir þui, Fragm.</ref> at iordin leiddi þa <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan lut ufrean<ref>''saal. ogs.'' B ''og'' Fragm.</ref> ut af ser edr<ref>skepnunni ''tilf.'' B, Fragm.</ref> skadsamligan. Enn þessarrar drottnanar misti hann af syndarinnar tilskylldan. bædi yfir hinum størstum kuikendum ok hinum smærstum. yfir hinum stærstum sua sem leonum. til þess at hann uiti ok uidrkenniz at hann hefir latit sitt ualld ok drottnan yfir þeim. enn yfir hinum smæstum sem flugunum.<ref>fuglunum B, Fragm.</ref> til þess at hann skili ok undirstandi þar af huersu uanmegn<ref>vanmeginn, B, Fragm.</ref> ok herfiligr hann er þar af uordinn. yfir medalkuikendunum hefir hann enn ualld séér til hugganar. ok at hann uiti þadan af at hann hafdi sua fyrir syndina yfuir odrum sem þessum.
+
''Scolastica historia.'' Af þrennum lutum<ref>greinum, B</ref> ma einkannligha merkia manzins tign ok uirðing. Þat er hit fyrsta at eigi at eins uard hann i sinu kyni sem fyrri sagdir lutir. helldr ok iafnuel at hann er þar medr guds likneskia. fyrir þui at hann gaf honum einum skynsemdar skilning af ollum ueralldar kuikendum. Er likneskia heilagrar þrenningar medr þrifalldri grein<ref>mynd, B</ref> ok skilning mannzins aund ok hugskot. þat er til<ref>''tilf.'' B</ref> minnis. til skynsemdar skilningar ok til uilia edr elskhuga.<ref>''her. beg.'' Fragm. I.</ref> þiat þessir .iii. lutir eru ein ueran ok eitt lif medr huerium manni sem einum. sua sem .iii. personur eru i guds þrenningu fadir ok sonr ok heilagr andi. ok þær allar eru þo einn gud. Þat er annat at hann uar skapadr medr stadfestri<ref>''saal. ogs.'' B; staðfastre, Fragm.</ref> fyrirhugsan. þiat i odrum sinum uerkum baud gud at eins. ok uurdu þeir lutir. enn i þessu s&#7887;gdu guds personur fadir ok sonr ok heilagr andi sua fyrirhugsandi ok stadfestandi sin i milli. Gorum uær manninn. Þat er hit þridia manzins tign ok forprisan. at hann uar skapadr herra ok sua sem konungr allra<ref>annarra ''tilf.'' B, Fragm.</ref> iardneskra kuikenda. ok at þau skylldu honum til klædnadar ok fædu ok til erfuidis lettis<ref>letta B, Fragm.</ref> ok til uidrhialpar. sidan er hann hafdi misgert. þiat fyrir syndina gaf gud bædi manninum ok odrum kuikendum iardarinnar aau&#7887;xtu til fødu. [ok þi<ref>[fyrir þui, Fragm.</ref> at iordin leiddi þa &#7887;nguan lut ufrean<ref>''saal. ogs.'' B ''og'' Fragm.</ref> ut af ser edr<ref>skepnunni ''tilf.'' B, Fragm.</ref> skadsamligan. Enn þessarrar drottnanar misti hann af syndarinnar tilskylldan. bædi yfir hinum størstum kuikendum ok hinum smærstum. yfir hinum stærstum sua sem leonum. til þess at hann uiti ok uidrkenniz at hann hefir latit sitt ualld ok drottnan yfir þeim. enn yfir hinum smæstum sem flugunum.<ref>fuglunum B, Fragm.</ref> til þess at hann skili ok undirstandi þar af huersu uanmegn<ref>vanmeginn, B, Fragm.</ref> ok herfiligr hann er þar af uordinn. yfir medalkuikendunum hefir hann enn ualld séér til hugganar. ok at hann uiti þadan af at hann hafdi sua fyrir syndina yfuir odrum sem þessum.
  
''Speculum historiale.'' Medr þeirri<ref>þessi B, Fragm. </ref> hinni fyrstu ok hinni fremstu fyrr sagdri heilagrar þrenningar likneskiu sem manzins hugskoti er.<ref>''tilf.'' B, Fragm.</ref> i huerri er hann samlikiz gudi meðr heilagum englum. berr madrinn ok guds liking einkannliga i .v. lutum. Hin fyrsta er su drottnanar r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ksemd ok ualld sem i fyrstunni uar honum ueitt. þiat sua sem gud er allra luta drottinn ok herra. himneskra ok<ref>''tilf.'' B, Fragm.</ref> iardneskra ok þeirra sem i heluiti eru. aa þa leid uar madrinn sem drottnari ok herra yfir skipadr eigi at eins fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum kuikendum utan ok þar medr allri þessa heims ueralldar bygd. sem fyrr uar sagt. Annat er upphafsins r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ksemd. þiat aa þann haatt sem gud er upphaf allra luta fyrir sina skapan. sua er Adám allra manna upphaf ok fyrstr fyrir getnadarins skylld. Þat er hit þridia at sua sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurir hlutir eru samkuæmiligir milli guds ok annarra hluta. sua<ref>''tilf.'' Fragm.</ref> kemr ok mart saman medr manninum ok audrum ueralldligum lutum. ok þaþan af kallaz hann minni heimr. Þat er hit fiorda at sua sem gud er allra luta endalykt. sua er madrinn ok sidarst<ref>siðaztr B, Fragm.</ref> eptir natturu skipaninni.<ref>''saal.'' B, Fragm.; skapaninni, A</ref> þiat hann var seinaz skapadr. þo at hann uæri allra iardligra hluta fyrstr ok fremztr eptir skynsemdar skipan. Þat er hit .v<sup>ta</sup>. at sua sem gud er hueruetna allr medr sinn almatt i hinum meira heimi. sua er aundin i sinum minna heimi þat er i ollum likamsins limum medr huerium sem einum ueralldligum manni. Madrinn medr sinni skynsemd er eigi þaleidis skapadr lutr ok nidrleitr sem skynlaus kuikendi. er hans likams u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtr rettr formeradr upp til himinsins sua sem sealfan hann aaminnandi. at hann hafi aa þann haatt sin hugskotz augu ok skilningaruit til himneskra hluta. sem hans likamligh augu skilningaruit ok aaseona ueit<ref>''saal. ogs.'' B, Fragm. </ref> upp til himinsins. Hann uar ok þa litlu stund sem hann stod i þeirri<ref>''mgl.'' B, Fragm.</ref> meinleysiss stett. ok skylldi æfinliga uerit hafa. utan alla piniliga angist. af hann hefdi eigi misgort. þiat honum skylldi huarki hungr ne þorsti. eigi kuldi ne hiti. eigi erfidi ne nockurs háttar krankleiki angrat hafa. Eigi hefdi hann ok þurfat<ref>þarft, B, Fragm.</ref> likams dauðann at ottaz. þiat lifandiss [likaminum skylldi hann<ref>[likamrinn skylldi, Fragm.</ref> flutz hafa til eilifrar dyrdar. Eigi hefdi hann ok þurft klædnat at hafa. ok þo hefdi hann [þar af<ref>[''mgl.'' Fragm.</ref> <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua skamfylling fengit. þiat engan kendi hann þa uera sinn leyndarlim. helldr enn hofudit hendr edr føtr. Madrinn hefdi þa getinn uerit utan alla synd ok suiuirdu. enn føddr utan allrar sutar<ref>''saal. ogs.'' B; sottar, Fragm.</ref> ok sárleiks.
+
''Speculum historiale.'' Medr þeirri<ref>þessi B, Fragm. </ref> hinni fyrstu ok hinni fremstu fyrr sagdri heilagrar þrenningar likneskiu sem manzins hugskoti er.<ref>''tilf.'' B, Fragm.</ref> i huerri er hann samlikiz gudi meðr heilagum englum. berr madrinn ok guds liking einkannliga i .v. lutum. Hin fyrsta er su drottnanar r&#7887;ksemd ok ualld sem i fyrstunni uar honum ueitt. þiat sua sem gud er allra luta drottinn ok herra. himneskra ok<ref>''tilf.'' B, Fragm.</ref> iardneskra ok þeirra sem i heluiti eru. aa þa leid uar madrinn sem drottnari ok herra yfir skipadr eigi at eins fyrr s&#7887;gdum kuikendum utan ok þar medr allri þessa heims ueralldar bygd. sem fyrr uar sagt. Annat er upphafsins r&#7887;ksemd. þiat aa þann haatt sem gud er upphaf allra luta fyrir sina skapan. sua er Adám allra manna upphaf ok fyrstr fyrir getnadarins skylld. Þat er hit þridia at sua sem n&#7887;ckurir hlutir eru samkuæmiligir milli guds ok annarra hluta. sua<ref>''tilf.'' Fragm.</ref> kemr ok mart saman medr manninum ok audrum ueralldligum lutum. ok þaþan af kallaz hann minni heimr. Þat er hit fiorda at sua sem gud er allra luta endalykt. sua er madrinn ok sidarst<ref>siðaztr B, Fragm.</ref> eptir natturu skipaninni.<ref>''saal.'' B, Fragm.; skapaninni, A</ref> þiat hann var seinaz skapadr. þo at hann uæri allra iardligra hluta fyrstr ok fremztr eptir skynsemdar skipan. Þat er hit .v<sup>ta</sup>. at sua sem gud er hueruetna allr medr sinn almatt i hinum meira heimi. sua er aundin i sinum minna heimi þat er i ollum likamsins limum medr huerium sem einum ueralldligum manni. Madrinn medr sinni skynsemd er eigi þaleidis skapadr lutr ok nidrleitr sem skynlaus kuikendi. er hans likams u&#7887;xtr rettr formeradr upp til himinsins sua sem sealfan hann aaminnandi. at hann hafi aa þann haatt sin hugskotz augu ok skilningaruit til himneskra hluta. sem hans likamligh augu skilningaruit ok aaseona ueit<ref>''saal. ogs.'' B, Fragm. </ref> upp til himinsins. Hann uar ok þa litlu stund sem hann stod i þeirri<ref>''mgl.'' B, Fragm.</ref> meinleysiss stett. ok skylldi æfinliga uerit hafa. utan alla piniliga angist. af hann hefdi eigi misgort. þiat honum skylldi huarki hungr ne þorsti. eigi kuldi ne hiti. eigi erfidi ne nockurs háttar krankleiki angrat hafa. Eigi hefdi hann ok þurfat<ref>þarft, B, Fragm.</ref> likams dauðann at ottaz. þiat lifandiss [likaminum skylldi hann<ref>[likamrinn skylldi, Fragm.</ref> flutz hafa til eilifrar dyrdar. Eigi hefdi hann ok þurft klædnat at hafa. ok þo hefdi hann [þar af<ref>[''mgl.'' Fragm.</ref> &#7887;ngua skamfylling fengit. þiat engan kendi hann þa uera sinn leyndarlim. helldr enn hofudit hendr edr føtr. Madrinn hefdi þa getinn uerit utan alla synd ok suiuirdu. enn føddr utan allrar sutar<ref>''saal. ogs.'' B; sottar, Fragm.</ref> ok sárleiks.
  
Ok eptir þat er gud hafdi sua skapat þau. blezadi hann þeim ok sagdi sua. ''genesis.'' Vaxit þit ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgiz ok fyllit iordina ok stiornit henni. Drottnit ok siofarins fiskum himinsins fuglum ok ollum þeim kuikendum sem røraz aa iardriki. ''af scolastica hystoria.'' Þar sem gud sagdi sua. Vaxit þit ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgiz. huat er eigi matti<ref>m&#281;tti, B</ref> uerda utan þeirra samblandan. þa skapadi hann hiuskap milli karlmanz ok konu. huar af er þeir uillumenn eru af sinni s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn aptrsettir ok suiuirdir. sem þat s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu at sambud milli karlmanz ok konu mætti alldrigin uerda utan synd ok saalu haaska. ''Augustinus.'' Varu þeir menn ok er þess spurdu. huersu madrinn hafdi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut ualld yfir dyrum fiskum edr fuglum ok ollum audrum daudligum kuikendum. medr þui at u&#281;r seam mennina af m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum dyrum drepna uerda ok marga fugla þa oss mein g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. sem uer uilldim feginsamliga fordaz ella giarnsamliga gripa þa ok faam þat eigi gert.<ref>þui helldr ''tilf.'' B, Fragm.</ref> huersu t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kum u&#281;r at þi ualld yfir þilikum lutum. Medr fyrstu grein ma þi þeim uel suara. at þeir uillazst mikilliga þar sem þeir hugleida eigi<ref>''mgl.'' B, Fragm. </ref> manzins stett. huersu hann fordæmdiz<ref>''saal.'' B; fyrdæmðiz, Fragm.; fordadiz, A</ref> meðr daudleik þessa lidanda lifs eptir syndina. tyndi sua ok misti þess alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rleiks. sem hann uar skapadr til guds likneskiu. Nu ef manzins [fyrdømingar stettr<ref>fordemingar stettr, B</ref> eflir ok orkar sua miklu. at hann styri ok stiorni sua m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum kuikendum sem busmalinn er edr enn fleirum odrum.<ref>ok ''tilf.'' B, Fragm.</ref> þo at hann megi sakir likamsins breyskleiks af m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum dyrum drepinn uerda. þa<ref>sua, B, Fragm.</ref> ma hann [af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum þeim þo tamidr edr tempradr uerda. Enn<ref>[af (at, Fragm.) engum kosti þeim tamðr uerða, B, Fragm.</ref> sua morg ok mikils háttar dyr sem hann temr. huat er af hans riki þa hugsanda. þi sem honum endrnyiadum ok frealsadum [er af<ref>[ok af sialfum ''tilf.'' B, Fragm.</ref> gudi fyrir heitit. J adra deilld eru oll<ref>&#491;nnur ''tilf.'' B, Fragm.</ref> kuikendi manninum undir lagin. eigi fyrir likamsins skylld utan helldr fyrir þá skynsemd ok skilning sem u&#281;r h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum ok þau hafa eigi. þo at likaminn uarr séé iafnual sua g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr ok uordinn sik. at hann syni þat aa sealfum ser. at [ver sém<ref>''saal.'' B, Fragm.; hann se, A</ref> betri enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur kuikendi. ok fyrir þa grein gudi likir. þiat manzins likamr at eins er rettr skapadr ok uppreistr<ref>''saal.'' B, Fragm.; upprettr, A</ref> til himins sem fyrr uar sagt.
+
Ok eptir þat er gud hafdi sua skapat þau. blezadi hann þeim ok sagdi sua. ''genesis.'' Vaxit þit ok fi&#7887;lgiz ok fyllit iordina ok stiornit henni. Drottnit ok siofarins fiskum himinsins fuglum ok ollum þeim kuikendum sem røraz aa iardriki. ''af scolastica hystoria.'' Þar sem gud sagdi sua. Vaxit þit ok fi&#7887;lgiz. huat er eigi matti<ref>m&#281;tti, B</ref> uerda utan þeirra samblandan. þa skapadi hann hiuskap milli karlmanz ok konu. huar af er þeir uillumenn eru af sinni s&#7887;gn aptrsettir ok suiuirdir. sem þat s&#7887;gdu at sambud milli karlmanz ok konu mætti alldrigin uerda utan synd ok saalu haaska. ''Augustinus.'' Varu þeir menn ok er þess spurdu. huersu madrinn hafdi n&#7887;ckut ualld yfir dyrum fiskum edr fuglum ok ollum audrum daudligum kuikendum. medr þui at u&#281;r seam mennina af m&#7887;rgum dyrum drepna uerda ok marga fugla þa oss mein g&#7887;ra. sem uer uilldim feginsamliga fordaz ella giarnsamliga gripa þa ok faam þat eigi gert.<ref>þui helldr ''tilf.'' B, Fragm.</ref> huersu t&#7887;kum u&#281;r at þi ualld yfir þilikum lutum. Medr fyrstu grein ma þi þeim uel suara. at þeir uillazst mikilliga þar sem þeir hugleida eigi<ref>''mgl.'' B, Fragm. </ref> manzins stett. huersu hann fordæmdiz<ref>''saal.'' B; fyrdæmðiz, Fragm.; fordadiz, A</ref> meðr daudleik þessa lidanda lifs eptir syndina. tyndi sua ok misti þess alg&#7887;rleiks. sem hann uar skapadr til guds likneskiu. Nu ef manzins [fyrdømingar stettr<ref>fordemingar stettr, B</ref> eflir ok orkar sua miklu. at hann styri ok stiorni sua m&#7887;rgum kuikendum sem busmalinn er edr enn fleirum odrum.<ref>ok ''tilf.'' B, Fragm.</ref> þo at hann megi sakir likamsins breyskleiks af m&#7887;rgum dyrum drepinn uerda. þa<ref>sua, B, Fragm.</ref> ma hann [af &#7887;ngum þeim þo tamidr edr tempradr uerda. Enn<ref>[af (at, Fragm.) engum kosti þeim tamðr uerða, B, Fragm.</ref> sua morg ok mikils háttar dyr sem hann temr. huat er af hans riki þa hugsanda. þi sem honum endrnyiadum ok frealsadum [er af<ref>[ok af sialfum ''tilf.'' B, Fragm.</ref> gudi fyrir heitit. J adra deilld eru oll<ref>&#491;nnur ''tilf.'' B, Fragm.</ref> kuikendi manninum undir lagin. eigi fyrir likamsins skylld utan helldr fyrir þá skynsemd ok skilning sem u&#281;r h&#7887;fum ok þau hafa eigi. þo at likaminn uarr séé iafnual sua g&#7887;rr ok uordinn sik. at hann syni þat aa sealfum ser. at [ver sém<ref>''saal.'' B, Fragm.; hann se, A</ref> betri enn &#7887;nnur kuikendi. ok fyrir þa grein gudi likir. þiat manzins likamr at eins er rettr skapadr ok uppreistr<ref>''saal.'' B, Fragm.; upprettr, A</ref> til himins sem fyrr uar sagt.
  
''Genesis.'' Ok enn taladi gud til þeirra. Se herna. at ek gaf yckr huert sem eitt gras beranda sitt saað. ok annan eiginligan aauoxt yfir alla iordina. ok aull þau tre sem i ser hafa saad ok freo sins eigin<ref>eigins B, Fragm.</ref> kyns. at þeir lutir se yckr til fædiss ok<ref>''her end.'' Fragm. I</ref> uidrlifiss ok aullum iardarinnar kuikendum. aullum himinsins fuglum eigi sidr. ok aullum þeim iardneskum lutum<ref>''saal.'' B; kuikendum, A </ref> sem røraz megu ok lifs<ref>lifandis, B</ref> andi er medr. ok<ref>at, B</ref> þau megi þar af fødaz. Ok þetta uard allt sem hann baud. Sa gud alla þa hluti sem hann hafdi g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. ok uoru hardla godir. ok uard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn setti dagr. ''Augustinus.'' Þeir menn er þess spyria. fyrir hueria grein er gud gordi sua morg þau kuikendi. huart sem helldr i sio edr aa landi. sem manninum eru þi sidr naudsynlig edr nytsamligh. at m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgh af þeim eru honum helldr miok hrædiligh ok haskasamligh.<ref>skaðsamlig, B</ref> þa skilia<ref>þat ''tilf.'' B</ref> eigi ne undirstanda. huersu allir lutir eru skaparanum fagrir ok fægiligir. þeim sem alla þa hefir ok nytir til at drottna ok stiorna þar medr allri sinni skepnu. huerri er hann drottnar medr hinu haleitazta logmaali. Et sua berr til. at einn uuitr madr gengr inn i n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs forhags manz hus edr smidiu. þar sem hann flytr fram sina orku. þa sér hann morg þau tol ok tæki. sem hann ueit alldrigi<ref>eigi, B</ref> til huers skulu edr fyrir huers<ref>huern, B</ref> skylld þau eru gor. ok hyggr þau unyt ok til engiss hæf. ef hann er miok uuitr madr. Einkannliga ok ef hann er<ref>mi&#491;k ''tilf.'' B</ref> uforsiall.<ref>eðr ''tilf.'' B</ref> hefir fallit i einnhuern ofn edr hefir sært sik medr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru iaarni huossu þij sem hea smidnum hefuir legit. sua sem hann handlar<ref>h&#491;ndlar, B</ref> þat uuarliga. þa ætlar hann ok hyggr marga luti þar liggiandi miok meinsamliga ok skaðsamligha uera. huerra naudzyn ok nytsemd er smidrinn ueit hardla uel. ok fyrir þi spottar hann ok dárar hins uuitzku. ok gefr ser ecki uætta um hans uuitrleik ok uuidrkiæmiligh ord. fremiandi sina idn ok orku fasta fari sua sem hann hefir adr ætlat. Ok þo eru margir menn sua uuitrir ok heimskir. at þa luti sem þeir uita eigi meðr manninum einshuerium<ref>einshueria, B</ref> smid til huers þeir eru hæfir ok<ref>eðr, B</ref> nytir. þora þeir eigi at lasta. [helldr trua þeir þa nauzunlega ok til n&#491;kkurra nytsemða giorfa vera þegar sem þeir sia þa. enn þeir þora marga þa luti at lasta<ref>[''tilf.'' B</ref> ok lyta i þessarri uerolldu. huerrar skapari ok ueitari almattigr gud er. sem þeir uita eigi fyrir huern skylld skapaðir eru. uilia þeir sua i uerkum ok smiduælum almattigs guðs hofudsmids allra luta ok hans hagleiks tolum synaz þat uita sem þeir uita medr ongu moti. Ek iatir<ref>iatar, B</ref> ok uel uidr gengr seghir hinn heilagi<ref>mickli, B</ref> Augustinus. at ek ueit eigi fyrir huern skylld myss ok madkar flugur ok froskar eru skapaðir. ok þo séér ek allt at eins oll kuikendi i sinu kyni f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr uera eigi sidr. þo at m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg af þeim syniz meinsamligh<ref>meinsom, B</ref> uera bædi ok oss motstaðlig sakir synda uarra. Eigi hugleidir ok sua n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kkurs kyns kuikendi edr sér likam edr limu segir hann. at ek finni þar eigi matéér<ref>maatéér, B</ref> ok mælingar skilrikis<ref>''saal.'' B; skilrekkis, A</ref> t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lur ok skipanir til sæmiligs sama ok samþycktar einingar samankoma. Eigi fær ek ok skilit. huadan af þessir lutir allir munu til koma. utan af þeirri hinni hæstu mælingu skipan ok t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu sem i sealfri usundrskiptiligri ok eylifri guds tign<ref>ok s&#281;mð ''tilf.'' B</ref> eru ok saman standa. af huerium er þat er hardla uidrkæmiligt ok sannliga skrifat. at hann skipar alla luti meðr uág<ref>ok t&#491;lu ''tilf.'' B</ref> matéér ok mælingu. Aull ueralldarinnar kuikendi eru manninum annat huart nytsamligh. ella skiæð ok skadsamlig. ella i þridia stad huarki medr ne moti. Af nytsamlighum þarf eigi at spyria ne segia fyrir hueria s&#491;k er þau uaru skapað. Af<ref>ok, B</ref> skadsamligum lutum pinumz u&#281;r. fremiumz edr rædumz.<ref>reiðumz, B</ref> til þess at uær of elskim eigi ne fysumz<ref>''saal. ogs.'' B</ref> of miok upp aa þetta lidanda lif. sem m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum háskasamlighum lutum er ladit ok undirgefit. helldr elskim<ref>elskum, B</ref> u&#281;r ok girnumz upp aa annat lifit. þat sem miklu er betra. þar sem hinn hæsti fridr ok<ref>vrugg ''tilf.'' B</ref> farsælld er. kaupim<ref>kaupum, B</ref> þat ok uerdskylldim<ref>verðskylldum, B</ref> medr milldleiks uerkum. Madrinn pinaz ok miok. þa er hann uerdr meiddr ok<ref>eðr, B</ref> skaddr medr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru moti af þeim edr ottaz at uerda meiddr. þiat otti ok hrædzla er harðla mikil pina. huar af er hann ma hialpsamliga hirtaz. sua sem hann ser þessa luti fyrir sakir synda sinna ser til hafa fallit. þar af ma hann ok mikilligha læraz sua at ottaz ok undraz guds uerk. Ok sem hann séér ok hugleidir hina minztu luti sér mega mein g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. þa endrminniz hann sins breyskleiks. huar af er hann mætti ok ætti einkannliga at lægiaz ok litillætaz. Vurdu þau fyrir þessa<ref>þrenna ''tilf.'' B</ref> grein manninum skadsamlig eptir syndina. at þar af pinadiz hann hirtiz ok lærdiz. þar sem þau varu miok hoguær skapað i fyrstunni fyrir syndina. Morgh af þeim uerda ok odrum at skada. huer er ecki pinaz þaaleidis þar af sem madrinn. ok eigi hirtaz þau ne læraz. Af þessum dæmum ma madrinn enn eigi sidr læraz<ref>læridóm faa, B</ref> ef hann hugsar sik um. Nockur af þeim eru sua skapad. at þau skulu odrum kuikendum uera til fædu ok uidrlifiss. En til huers at uær grafimz eptir greinum af þeim kuikendum sem huarki eru medr oss ne i moti segir Augustinus. Mislikar þer madr þat at þau stoda þer ecki ne stetta. þa lat þer þat lika at þau meina þer ecki uætta.
+
''Genesis.'' Ok enn taladi gud til þeirra. Se herna. at ek gaf yckr huert sem eitt gras beranda sitt saað. ok annan eiginligan aauoxt yfir alla iordina. ok aull þau tre sem i ser hafa saad ok freo sins eigin<ref>eigins B, Fragm.</ref> kyns. at þeir lutir se yckr til fædiss ok<ref>''her end.'' Fragm. I</ref> uidrlifiss ok aullum iardarinnar kuikendum. aullum himinsins fuglum eigi sidr. ok aullum þeim iardneskum lutum<ref>''saal.'' B; kuikendum, A </ref> sem røraz megu ok lifs<ref>lifandis, B</ref> andi er medr. ok<ref>at, B</ref> þau megi þar af fødaz. Ok þetta uard allt sem hann baud. Sa gud alla þa hluti sem hann hafdi g&#7887;rt. ok uoru hardla godir. ok uard sua aptann ok morginn ok lyktadiz hinn setti dagr. ''Augustinus.'' Þeir menn er þess spyria. fyrir hueria grein er gud gordi sua morg þau kuikendi. huart sem helldr i sio edr aa landi. sem manninum eru þi sidr naudsynlig edr nytsamligh. at m&#7887;rgh af þeim eru honum helldr miok hrædiligh ok haskasamligh.<ref>skaðsamlig, B</ref> þa skilia<ref>þat ''tilf.'' B</ref> eigi ne undirstanda. huersu allir lutir eru skaparanum fagrir ok fægiligir. þeim sem alla þa hefir ok nytir til at drottna ok stiorna þar medr allri sinni skepnu. huerri er hann drottnar medr hinu haleitazta logmaali. Et sua berr til. at einn uuitr madr gengr inn i n&#7887;ckurs forhags manz hus edr smidiu. þar sem hann flytr fram sina orku. þa sér hann morg þau tol ok tæki. sem hann ueit alldrigi<ref>eigi, B</ref> til huers skulu edr fyrir huers<ref>huern, B</ref> skylld þau eru gor. ok hyggr þau unyt ok til engiss hæf. ef hann er miok uuitr madr. Einkannliga ok ef hann er<ref>mi&#491;k ''tilf.'' B</ref> uforsiall.<ref>eðr ''tilf.'' B</ref> hefir fallit i einnhuern ofn edr hefir sært sik medr n&#7887;ckuru iaarni huossu þij sem hea smidnum hefuir legit. sua sem hann handlar<ref>h&#491;ndlar, B</ref> þat uuarliga. þa ætlar hann ok hyggr marga luti þar liggiandi miok meinsamliga ok skaðsamligha uera. huerra naudzyn ok nytsemd er smidrinn ueit hardla uel. ok fyrir þi spottar hann ok dárar hins uuitzku. ok gefr ser ecki uætta um hans uuitrleik ok uuidrkiæmiligh ord. fremiandi sina idn ok orku fasta fari sua sem hann hefir adr ætlat. Ok þo eru margir menn sua uuitrir ok heimskir. at þa luti sem þeir uita eigi meðr manninum einshuerium<ref>einshueria, B</ref> smid til huers þeir eru hæfir ok<ref>eðr, B</ref> nytir. þora þeir eigi at lasta. [helldr trua þeir þa nauzunlega ok til n&#491;kkurra nytsemða giorfa vera þegar sem þeir sia þa. enn þeir þora marga þa luti at lasta<ref>[''tilf.'' B</ref> ok lyta i þessarri uerolldu. huerrar skapari ok ueitari almattigr gud er. sem þeir uita eigi fyrir huern skylld skapaðir eru. uilia þeir sua i uerkum ok smiduælum almattigs guðs hofudsmids allra luta ok hans hagleiks tolum synaz þat uita sem þeir uita medr ongu moti. Ek iatir<ref>iatar, B</ref> ok uel uidr gengr seghir hinn heilagi<ref>mickli, B</ref> Augustinus. at ek ueit eigi fyrir huern skylld myss ok madkar flugur ok froskar eru skapaðir. ok þo séér ek allt at eins oll kuikendi i sinu kyni f&#7887;gr uera eigi sidr. þo at m&#7887;rg af þeim syniz meinsamligh<ref>meinsom, B</ref> uera bædi ok oss motstaðlig sakir synda uarra. Eigi hugleidir ok sua n&#7887;kkurs kyns kuikendi edr sér likam edr limu segir hann. at ek finni þar eigi matéér<ref>maatéér, B</ref> ok mælingar skilrikis<ref>''saal.'' B; skilrekkis, A</ref> t&#7887;lur ok skipanir til sæmiligs sama ok samþycktar einingar samankoma. Eigi fær ek ok skilit. huadan af þessir lutir allir munu til koma. utan af þeirri hinni hæstu mælingu skipan ok t&#7887;lu sem i sealfri usundrskiptiligri ok eylifri guds tign<ref>ok s&#281;mð ''tilf.'' B</ref> eru ok saman standa. af huerium er þat er hardla uidrkæmiligt ok sannliga skrifat. at hann skipar alla luti meðr uág<ref>ok t&#491;lu ''tilf.'' B</ref> matéér ok mælingu. Aull ueralldarinnar kuikendi eru manninum annat huart nytsamligh. ella skiæð ok skadsamlig. ella i þridia stad huarki medr ne moti. Af nytsamlighum þarf eigi at spyria ne segia fyrir hueria s&#491;k er þau uaru skapað. Af<ref>ok, B</ref> skadsamligum lutum pinumz u&#281;r. fremiumz edr rædumz.<ref>reiðumz, B</ref> til þess at uær of elskim eigi ne fysumz<ref>''saal. ogs.'' B</ref> of miok upp aa þetta lidanda lif. sem m&#7887;rgum háskasamlighum lutum er ladit ok undirgefit. helldr elskim<ref>elskum, B</ref> u&#281;r ok girnumz upp aa annat lifit. þat sem miklu er betra. þar sem hinn hæsti fridr ok<ref>vrugg ''tilf.'' B</ref> farsælld er. kaupim<ref>kaupum, B</ref> þat ok uerdskylldim<ref>verðskylldum, B</ref> medr milldleiks uerkum. Madrinn pinaz ok miok. þa er hann uerdr meiddr ok<ref>eðr, B</ref> skaddr medr n&#7887;ckuru moti af þeim edr ottaz at uerda meiddr. þiat otti ok hrædzla er harðla mikil pina. huar af er hann ma hialpsamliga hirtaz. sua sem hann ser þessa luti fyrir sakir synda sinna ser til hafa fallit. þar af ma hann ok mikilligha læraz sua at ottaz ok undraz guds uerk. Ok sem hann séér ok hugleidir hina minztu luti sér mega mein g&#7887;ra. þa endrminniz hann sins breyskleiks. huar af er hann mætti ok ætti einkannliga at lægiaz ok litillætaz. Vurdu þau fyrir þessa<ref>þrenna ''tilf.'' B</ref> grein manninum skadsamlig eptir syndina. at þar af pinadiz hann hirtiz ok lærdiz. þar sem þau varu miok hoguær skapað i fyrstunni fyrir syndina. Morgh af þeim uerda ok odrum at skada. huer er ecki pinaz þaaleidis þar af sem madrinn. ok eigi hirtaz þau ne læraz. Af þessum dæmum ma madrinn enn eigi sidr læraz<ref>læridóm faa, B</ref> ef hann hugsar sik um. Nockur af þeim eru sua skapad. at þau skulu odrum kuikendum uera til fædu ok uidrlifiss. En til huers at uær grafimz eptir greinum af þeim kuikendum sem huarki eru medr oss ne i moti segir Augustinus. Mislikar þer madr þat at þau stoda þer ecki ne stetta. þa lat þer þat lika at þau meina þer ecki uætta.
  
''Scolastica historia.''Af hinum minztum kuikendum. þeim sem af daudra kuikenda lik<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mum edr uandzligum uætum.<ref>uokum, B</ref> daligum [tream edr<ref>[ok, B</ref> dygdarlausum gr&#491;sum eru u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>n at fødaz. hefir umrøda uerit manna i milli. huart þau rynni þa þegar upp sua sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur kuikendi. Enn þar til er su orlausn gefin. at þau sem eigi fødaz af nockurri spellan edr skadsemd uurdu þa þegar. enn þau sem af einum ok odrum spelladum lutum<ref>''tilf.'' B</ref> fødaz. runnu af þeim s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mum upp eptir syndina. Þess ma ok einnhuerr lettliga spyria. fyrir huern<ref>hueria, B</ref> skylld er gud gaf manninum fædzlu fyrir syndina til uidrlifis. þar sem hann uar þa udaudligr. En þat uar fyrir þa sauk at sa udaudleikr sem hann uar skapadr med. uar medr fødzlu nærandi ok stydiandi. ok eigi þar um medr þeim hætti sem hinn er ukominn er. huerr er ongarrar fødu þarf edr þess háttar næringer. þiat i hinum fyrra matti madrinn þat at deyia eigi. enn i hinum sidarra ma hann eigi deyia.  
+
''Scolastica historia.''Af hinum minztum kuikendum. þeim sem af daudra kuikenda lik&#7887;mum edr uandzligum uætum.<ref>uokum, B</ref> daligum [tream edr<ref>[ok, B</ref> dygdarlausum gr&#491;sum eru u&#7887;n at fødaz. hefir umrøda uerit manna i milli. huart þau rynni þa þegar upp sua sem &#7887;nnur kuikendi. Enn þar til er su orlausn gefin. at þau sem eigi fødaz af nockurri spellan edr skadsemd uurdu þa þegar. enn þau sem af einum ok odrum spelladum lutum<ref>''tilf.'' B</ref> fødaz. runnu af þeim s&#7887;mum upp eptir syndina. Þess ma ok einnhuerr lettliga spyria. fyrir huern<ref>hueria, B</ref> skylld er gud gaf manninum fædzlu fyrir syndina til uidrlifis. þar sem hann uar þa udaudligr. En þat uar fyrir þa sauk at sa udaudleikr sem hann uar skapadr med. uar medr fødzlu nærandi ok stydiandi. ok eigi þar um medr þeim hætti sem hinn er ukominn er. huerr er ongarrar fødu þarf edr þess háttar næringer. þiat i hinum fyrra matti madrinn þat at deyia eigi. enn i hinum sidarra ma hann eigi deyia.  
  
  
 
===Her segir huersu uidrlikiz .vii. daga uerk almattigs guds uidr .vii. alldra heimsins===
 
===Her segir huersu uidrlikiz .vii. daga uerk almattigs guds uidr .vii. alldra heimsins===
  
'''8.''' Himinn ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd uaru nu alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r. ok oll þeirra fegrd ok prydi fylldi gud ok lyktadi. þat er sua mikit at hann syndi fullgort uera sitt uerk aa hinum .vii<sup>da</sup>. degi. ok huilldiz aa honum af aullu þi uerki. sem hann hafdi þa gort ok framit. eigi sua sem af nockurri mødu. helldr af lettandi sinni fyrr sagdri skipan ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd aa þeim sama deghi. þiat guð hafði þa skapad<ref>skipat, B</ref> efni til allra likamligra luta ok<ref>liking ''tilf.'' B</ref> saalna. þeirra sem hann skapadi sidan hueria aa sinum skapanar tima. Hafdi hann nu framit ok algort þessi .vi.<ref>.vii., B</ref> daga uerk medr fyrr sagdri skapan skipan ok skyringu. Meðr skapan aa hinum fyrsta degi sua sem hann framdi sina skapan af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu efni. ok medr skipan þa er hann skipadi<ref>skildi, B</ref> liosit fra myrkrinu. medr skipan edr sundrskiptingu aa <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum ok hinum þridia. enn medr skreyting aa .iii. hinum sidarstum.
+
'''8.''' Himinn ok i&#7887;rd uaru nu alg&#7887;r. ok oll þeirra fegrd ok prydi fylldi gud ok lyktadi. þat er sua mikit at hann syndi fullgort uera sitt uerk aa hinum .vii<sup>da</sup>. degi. ok huilldiz aa honum af aullu þi uerki. sem hann hafdi þa gort ok framit. eigi sua sem af nockurri mødu. helldr af lettandi sinni fyrr sagdri skipan ok g&#7887;rd aa þeim sama deghi. þiat guð hafði þa skapad<ref>skipat, B</ref> efni til allra likamligra luta ok<ref>liking ''tilf.'' B</ref> saalna. þeirra sem hann skapadi sidan hueria aa sinum skapanar tima. Hafdi hann nu framit ok algort þessi .vi.<ref>.vii., B</ref> daga uerk medr fyrr sagdri skapan skipan ok skyringu. Meðr skapan aa hinum fyrsta degi sua sem hann framdi sina skapan af &#7887;ngu efni. ok medr skipan þa er hann skipadi<ref>skildi, B</ref> liosit fra myrkrinu. medr skipan edr sundrskiptingu aa &#7887;drum ok hinum þridia. enn medr skreyting aa .iii. hinum sidarstum.
  
''Augustinus.'' J þeim ordum sem Moyses segir at gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. deghi af þeim sinum hardla godum uerkum sem hann hafdi gort. ma ok eigi sidr medr andaligum<ref>andligum, B</ref> skilninghi ok skyrum merkiaz uár eptirkomandi huilld. þa sem hann man oss gefa af ollum uarum uerkum. ef uær h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum þau god g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. þiat <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll uár god uerk er honum at kenna ok eigna. sem oss eggiar<ref>kallar, B</ref> til godg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rninganna ok medr þeim tekr. synir oss sannleiksins ueg. lockar oss ok leidir<ref>laðar, B</ref> til þess at u&#281;r gangim hann. gefr oss þar til efni ok orku. at u&#281;r fyllim þat medr frammku&#281;md sem hann bydr oss. Enn þat er<ref>''tilf.'' B</ref> innuirduligha hugleidanda segir Augustinus. fyrir hueria skynsemd þessi huilld ueitiz aa hinum. .vii<sup>da</sup>. deghi. Hann suarar ser sealfr ok [segir. at hann<ref>[''mgl.'' B</ref> seer .vi. alldra uinnufulla um allan texta gudligra ritninga. sua sem greinda medr sinum eiginligum endim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkum. til þess at huilldin ueitiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. Ok fyrir þi segir hann þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu alldra .vi. hafa mynd ok merking þessarra .vi. daga. aa huerium er gud g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi þa fyrr sagda luti sem scriptin skyrir ok nu var fra sagt.
+
''Augustinus.'' J þeim ordum sem Moyses segir at gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. deghi af þeim sinum hardla godum uerkum sem hann hafdi gort. ma ok eigi sidr medr andaligum<ref>andligum, B</ref> skilninghi ok skyrum merkiaz uár eptirkomandi huilld. þa sem hann man oss gefa af ollum uarum uerkum. ef uær h&#7887;fum þau god g&#7887;rt. þiat &#7887;ll uár god uerk er honum at kenna ok eigna. sem oss eggiar<ref>kallar, B</ref> til godg&#7887;rninganna ok medr þeim tekr. synir oss sannleiksins ueg. lockar oss ok leidir<ref>laðar, B</ref> til þess at u&#281;r gangim hann. gefr oss þar til efni ok orku. at u&#281;r fyllim þat medr frammku&#281;md sem hann bydr oss. Enn þat er<ref>''tilf.'' B</ref> innuirduligha hugleidanda segir Augustinus. fyrir hueria skynsemd þessi huilld ueitiz aa hinum. .vii<sup>da</sup>. deghi. Hann suarar ser sealfr ok [segir. at hann<ref>[''mgl.'' B</ref> seer .vi. alldra uinnufulla um allan texta gudligra ritninga. sua sem greinda medr sinum eiginligum endim&#7887;rkum. til þess at huilldin ueitiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. Ok fyrir þi segir hann þa s&#7887;mu alldra .vi. hafa mynd ok merking þessarra .vi. daga. aa huerium er gud g&#7887;rdi þa fyrr sagda luti sem scriptin skyrir ok nu var fra sagt.
  
 
Manndomsins upphaf. sua sem madrinn tokh at neyta ok niota þessa ueralldar lioss i paradiso. samuirdiz uel ok uidrku&#281;miliga hinum fyrsta degi. aa huerium er gud gerdi liosit. Þessi alldr ma ok<ref>eigi siðr ''tilf.'' B</ref> sua takaz sem hin yngzta barnæska allrar þessar ueralldar. Hans lengd uar fra Adami til Noa flods. ok þat sama flod uard sua sem aptann þessa dags eðr heimsalldrs. þiat uárr hinn yngzti barndomr. fra þi er madrinn er føddr ok til þess er hann er .vii. uetra gamall. eydiz ok af mááz<ref>máiz, B</ref> sua sem i uminnis ok<ref>''mgl.'' B </ref> gleymsku flodi.
 
Manndomsins upphaf. sua sem madrinn tokh at neyta ok niota þessa ueralldar lioss i paradiso. samuirdiz uel ok uidrku&#281;miliga hinum fyrsta degi. aa huerium er gud gerdi liosit. Þessi alldr ma ok<ref>eigi siðr ''tilf.'' B</ref> sua takaz sem hin yngzta barnæska allrar þessar ueralldar. Hans lengd uar fra Adami til Noa flods. ok þat sama flod uard sua sem aptann þessa dags eðr heimsalldrs. þiat uárr hinn yngzti barndomr. fra þi er madrinn er føddr ok til þess er hann er .vii. uetra gamall. eydiz ok af mááz<ref>máiz, B</ref> sua sem i uminnis ok<ref>''mgl.'' B </ref> gleymsku flodi.
  
Annarr alldr meðr sinn morgin byriaz eptir flodit af Noa ok er til Abrahams æfi. Samuirdiz hann uel ok<ref>viðr ''tilf.'' B</ref> likiz audrum deginum. aa huerium er festingarhiminninn uar skapadr milli nedri uatnanna ok efri. Sua uard [<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkin ok<ref>[ok orkin, B</ref> Noa af sinum monnum sterk ok stadligh festingh milli þeirra nedri uatna. sem hon fluttiz i. ok þeirra hinna efri sem ofan rigndi at henni. Þessi alldr fyrir uerdr sik eigi af flodinni. þiat annarr manzins alldr sueindomrinn. fra þi er hann er .vii. uetra ok til þess er hann er .xiiii. uetra gamall. þuæz eigi ne fellr iafngiarna medr nockurri gleymsku or hans minni sem hinn fyrsti. þiat uær munum þat sem u&#281;r uárum smásueinar. enn neppiliga edr eigi þat er u&#281;r uárum smáb<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. Tungna skiptit ok þeirra neyking<ref>hneykingh ok niðran. B</ref> sem g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>pulinn Babel uar aptann þessa heimsalldrs. Eigi gat þessi helldr guds lyd en hinn fyrri. þiat annarr manzins alldr er umuguligr<ref>eigi m&#491;guligr, B</ref> afspringh at geta.
+
Annarr alldr meðr sinn morgin byriaz eptir flodit af Noa ok er til Abrahams æfi. Samuirdiz hann uel ok<ref>viðr ''tilf.'' B</ref> likiz audrum deginum. aa huerium er festingarhiminninn uar skapadr milli nedri uatnanna ok efri. Sua uard [&#7887;rkin ok<ref>[ok orkin, B</ref> Noa af sinum monnum sterk ok stadligh festingh milli þeirra nedri uatna. sem hon fluttiz i. ok þeirra hinna efri sem ofan rigndi at henni. Þessi alldr fyrir uerdr sik eigi af flodinni. þiat annarr manzins alldr sueindomrinn. fra þi er hann er .vii. uetra ok til þess er hann er .xiiii. uetra gamall. þuæz eigi ne fellr iafngiarna medr nockurri gleymsku or hans minni sem hinn fyrsti. þiat uær munum þat sem u&#281;r uárum smásueinar. enn neppiliga edr eigi þat er u&#281;r uárum smáb&#7887;rn. Tungna skiptit ok þeirra neyking<ref>hneykingh ok niðran. B</ref> sem g&#7887;rdu st&#7887;pulinn Babel uar aptann þessa heimsalldrs. Eigi gat þessi helldr guds lyd en hinn fyrri. þiat annarr manzins alldr er umuguligr<ref>eigi m&#491;guligr, B</ref> afspringh at geta.
  
Hins þridia heimsalldrs morginn byreadiz af Abraham. hæfir hann hardla uidrkæmiliga hinum þridia manzalldrinum. fra þi er hann er .xiiii. uetra. ok hann hefir .viii. uetr um tuitugt. þiat sa alldr er uel meginn ok mattugr afspring at geta. Hann samuirdiz ok hardla ual ok uidrku&#281;miliga hinum þridia deghinum. aa huerium er i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin uar i brott skipt ok fraskila g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnunum. fyrir þann skylld at aa þeima heimsalldri greindiz guds lydr ok fraskila g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdiz þeim hinum mikla heidinna þeoda hegoma ok uaandu uillu fyrir truarinnar fedr hinn aag&#281;ta Abraham. sem þeir i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fduz medr margskonar skyrsilighum skurdgoda blotum sua sem j hrædiligum [ok vstaðleghum vazens vindbárum. ok enn helldr sem i hr&#281;ðilegum<ref>[''tilf.'' B</ref> hafbaarum ok sterkum brimstormum. frealsadiz guds lydr þa ok fra skildiz upp aa þann haatt þessarri þeirra uantru. sem iordin af u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnunum þann tima sem hon birtiz ok þurrlendit syndiz. Girntiz<ref>greindiz (!), B</ref> hann þa ok þyrsti þaleidis himneska skur gudligra bodorda dyrkandi einn saman<ref>''saal. ogs.'' B</ref> ok lifanda gud. sem su i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd<ref>''saal.'' B; u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd, A</ref> matuliga dogguad sem sidan mundi fagran frykt ok nytsamligha aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtu heilagra ritninga h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudfedra ok spamanna gefa megha. Fyrir þi taladi gud sua til Abrahams. Margra<ref>''saal.'' B; Margar, A</ref> þioda feþr skipadi ek þik. Þessi alldr uanz allt til daga Dauids. Var hans aptann i syndaligum lifnadi Saul konungs ok ferligum framferdum þess folks sem undir hans stiornan<ref>stiorn, B</ref> uar.
+
Hins þridia heimsalldrs morginn byreadiz af Abraham. hæfir hann hardla uidrkæmiliga hinum þridia manzalldrinum. fra þi er hann er .xiiii. uetra. ok hann hefir .viii. uetr um tuitugt. þiat sa alldr er uel meginn ok mattugr afspring at geta. Hann samuirdiz ok hardla ual ok uidrku&#281;miliga hinum þridia deghinum. aa huerium er i&#7887;rdin uar i brott skipt ok fraskila g&#7887;r u&#7887;tnunum. fyrir þann skylld at aa þeima heimsalldri greindiz guds lydr ok fraskila g&#7887;rdiz þeim hinum mikla heidinna þeoda hegoma ok uaandu uillu fyrir truarinnar fedr hinn aag&#281;ta Abraham. sem þeir i u&#7887;fduz medr margskonar skyrsilighum skurdgoda blotum sua sem j hrædiligum [ok vstaðleghum vazens vindbárum. ok enn helldr sem i hr&#281;ðilegum<ref>[''tilf.'' B</ref> hafbaarum ok sterkum brimstormum. frealsadiz guds lydr þa ok fra skildiz upp aa þann haatt þessarri þeirra uantru. sem iordin af u&#7887;tnunum þann tima sem hon birtiz ok þurrlendit syndiz. Girntiz<ref>greindiz (!), B</ref> hann þa ok þyrsti þaleidis himneska skur gudligra bodorda dyrkandi einn saman<ref>''saal. ogs.'' B</ref> ok lifanda gud. sem su i&#7887;rd<ref>''saal.'' B; u&#7887;rd, A</ref> matuliga dogguad sem sidan mundi fagran frykt ok nytsamligha aau&#7887;xtu heilagra ritninga h&#7887;fudfedra ok spamanna gefa megha. Fyrir þi taladi gud sua til Abrahams. Margra<ref>''saal.'' B; Margar, A</ref> þioda feþr skipadi ek þik. Þessi alldr uanz allt til daga Dauids. Var hans aptann i syndaligum lifnadi Saul konungs ok ferligum framferdum þess folks sem undir hans stiornan<ref>stiorn, B</ref> uar.
  
Þaþan byriadiz hins fiorda heimsalldrs morginn af hinum fræga konungi Dauid. Hann er ok likr hinum fiorda manzalldrinum. þeim sem er fra þi er hann hefir .viii. uetr ok tuitugt<ref>.xx. B</ref> ok framm til þess sem hann er fimt<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr. [Rikir saa alldr roskinleiksins sæmiliga<ref>[Nu berr sia roskinleikinn sennilega til allra (!), B</ref> millum annarra alldranna. ok er hann fastligt ok frygdarsamligt. sterkt ok stadfastligt skart ok skraut allra annarra alldranna. ok fyrir þa sauk samuirdiz hann heiðrs uel ok fagrliga hinum fiorda deghinum. aa. huerium er himintunglin uaru ger i festingarhimninum. edr huat megi biartligarr ok auðsyniligarr merkia heidr ok birti konungligs rikis ok þann lyd sem honum er uel hlydinn enn solarinnar fegrð ok forprisan. tunglsins birti merkir sealfa synagogam. stiornurnar hennar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdingia. ok alla luti sua grunduallada ok stadfesta [i rikis stiorn<ref>[''tilf.'' B</ref> sem stiornur i festingarhimni. Aptann þessa heimsalldrs [uard aa æfi<ref>[var þa i &#281;fi ok syndalegum lifnaði, B</ref> hinna sidarri konunga. huar fyrir ebreskra manna þiod uar hertekin ok i þrældom rekin.
+
Þaþan byriadiz hins fiorda heimsalldrs morginn af hinum fræga konungi Dauid. Hann er ok likr hinum fiorda manzalldrinum. þeim sem er fra þi er hann hefir .viii. uetr ok tuitugt<ref>.xx. B</ref> ok framm til þess sem hann er fimt&#7887;gr. [Rikir saa alldr roskinleiksins sæmiliga<ref>[Nu berr sia roskinleikinn sennilega til allra (!), B</ref> millum annarra alldranna. ok er hann fastligt ok frygdarsamligt. sterkt ok stadfastligt skart ok skraut allra annarra alldranna. ok fyrir þa sauk samuirdiz hann heiðrs uel ok fagrliga hinum fiorda deghinum. aa. huerium er himintunglin uaru ger i festingarhimninum. edr huat megi biartligarr ok auðsyniligarr merkia heidr ok birti konungligs rikis ok þann lyd sem honum er uel hlydinn enn solarinnar fegrð ok forprisan. tunglsins birti merkir sealfa synagogam. stiornurnar hennar h&#7887;fdingia. ok alla luti sua grunduallada ok stadfesta [i rikis stiorn<ref>[''tilf.'' B</ref> sem stiornur i festingarhimni. Aptann þessa heimsalldrs [uard aa æfi<ref>[var þa i &#281;fi ok syndalegum lifnaði, B</ref> hinna sidarri konunga. huar fyrir ebreskra manna þiod uar hertekin ok i þrældom rekin.
  
Hins fimta alldrs morginn uar hin mikla herleiding i Babilonem. Var hann eigi ulikr þeim luta manzins alldrs ok æfi. sem honom þyngiz ok honum hallar af roskinleikinum til ellinnar. hann kallaz i bokinni þungleika alldr. hann er fra þi er madrinn er fimtugr ok til þess er hann er seaurædr. ok se þo enn eigi sealfr ellidomrinn kominn. A þessum alldri halladiz aa þa leid rikiss stiorn ok stadfesta meðr Gydingha folki. sem madrinn þann tima sem hann liðr af roskinleikinum til ellidomsins. Hans lengd uar af nefndam tima til hegatburdar uars herra Jesu Kristi. Samuirdiz hann uel hinum .v<sup>ta</sup>. deginum. aa huerium er fiskar ok fuglar uaru skapadir. fyrir þann skylld at Judar<ref>uiðara, B</ref> toku þa uidr<ref>niðr, B</ref> at hafaz milli heidinna þioda sua sem i seofar haska. ok at hafa uuissligha<ref>uuislegu, B</ref> tru ok ustadfasta sem fliugandi fuglar renna ok reika hegat ok þegat. Varu þar ok uissuliga storir hualir. þar eru þeir sterkir ok stadfastir menn. sem giarnari uilldu ok uel mattu helldr stiorna ser ok odrum i ueralldarinnar bylgium ok baarum enn þiona edr i þrældom leggiaz i þeirri herleidingu. þiat þeir uurðu medr engiss kyns otta edr ræzlu til skurdgoða blotz edr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurrar annarrar uillu ok uantru leiddir edr lockadir. Þat er geymanda er guð blezadi þessum kuikendum ok sagdi sua. Vaxit þer ok fiolgiz. fyllit seofarins u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn. enn fuglarnir fiolgiz yfir iorðina. þiat Gydinga þiod freouadiz ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgaðiz harðla mikit upp fra þeim tima sem hon dreifdiz millum heidinna þioda. Þessa alldrsins aptann uard þat hit mikla ok hit margfallda syndafang meðr Gydinga folki. er þeir [voru sua blindaðer. at þeir<ref>[''tilf.'' B</ref> kendu eigi uárn herra Jesum Kristum til sin komanda higat i uerolldina.
+
Hins fimta alldrs morginn uar hin mikla herleiding i Babilonem. Var hann eigi ulikr þeim luta manzins alldrs ok æfi. sem honom þyngiz ok honum hallar af roskinleikinum til ellinnar. hann kallaz i bokinni þungleika alldr. hann er fra þi er madrinn er fimtugr ok til þess er hann er seaurædr. ok se þo enn eigi sealfr ellidomrinn kominn. A þessum alldri halladiz aa þa leid rikiss stiorn ok stadfesta meðr Gydingha folki. sem madrinn þann tima sem hann liðr af roskinleikinum til ellidomsins. Hans lengd uar af nefndam tima til hegatburdar uars herra Jesu Kristi. Samuirdiz hann uel hinum .v<sup>ta</sup>. deginum. aa huerium er fiskar ok fuglar uaru skapadir. fyrir þann skylld at Judar<ref>uiðara, B</ref> toku þa uidr<ref>niðr, B</ref> at hafaz milli heidinna þioda sua sem i seofar haska. ok at hafa uuissligha<ref>uuislegu, B</ref> tru ok ustadfasta sem fliugandi fuglar renna ok reika hegat ok þegat. Varu þar ok uissuliga storir hualir. þar eru þeir sterkir ok stadfastir menn. sem giarnari uilldu ok uel mattu helldr stiorna ser ok odrum i ueralldarinnar bylgium ok baarum enn þiona edr i þrældom leggiaz i þeirri herleidingu. þiat þeir uurðu medr engiss kyns otta edr ræzlu til skurdgoða blotz edr n&#7887;ckurrar annarrar uillu ok uantru leiddir edr lockadir. Þat er geymanda er guð blezadi þessum kuikendum ok sagdi sua. Vaxit þer ok fiolgiz. fyllit seofarins u&#7887;tn. enn fuglarnir fiolgiz yfir iorðina. þiat Gydinga þiod freouadiz ok fi&#7887;lgaðiz harðla mikit upp fra þeim tima sem hon dreifdiz millum heidinna þioda. Þessa alldrsins aptann uard þat hit mikla ok hit margfallda syndafang meðr Gydinga folki. er þeir [voru sua blindaðer. at þeir<ref>[''tilf.'' B</ref> kendu eigi uárn herra Jesum Kristum til sin komanda higat i uerolldina.
  
Hins setta alldrs morginn byriaz<ref>upp ''tilf.'' B</ref> ok hefz af gudspiallzins predican fyrir lausnara uaarn Jesum Kristum. [Er hann eptir þi sem uerolldinni sealfri til heyrir þeim luta mannzins æfi likaztr. sem hans gamall ellidomr birtiz ok audsyniz.<ref>''mgl.'' B</ref> A þessum hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsins alldrinum lamdiz storliga miok ok nidr lagðiz þat hit likamligha ok hit ueralldligha riki Juda. aa huerium er þeirra musteri uar nidr brotit ok þeirra fornfæringar eyddar ok unyttar. ok su þiod er driugum komin at endalykt lifsins. eptir þi sem rikissins afli ok orku heyrir til. A þessum alldri føddiz þa nyr madr sua sem i ellidomi hins gamla manz. saa sem nu lifir andliga. A hinum .vi<sup>ta</sup>. degi uard maðrinn til guds likneskiu ok likingar. Ok aa þessum hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsalldri føddiz uaarr herra hegat i heim likamliga. af huerium er spamadrinn segir sua. Madr er hann ok huerr man kenna hann. Ok sua sem aa þeim deghi uard bædi karlmadr ok kona. medr þeima hætti er aa þessum alldri Jesus Kristus ok hans kristni. A þeim degi var madrinn upp aa þann haatt yfir skapaðr busm<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormum ok himinsins fuglum. sem Kristr styrir ok stiornar þeim hugskotum aa þessum alldri sem honum goraz hlydin ok til hans kristni koma ok kriupa. huart sem þat er helldr af heidnum þioðum eðr Gyðinga folki. til þess at þeir temiz ok tempriz af sealfum honum. edr huat manna sem þeir eru er hoguærir g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>raz ok honum hlydnir. huart sem þeir hafa fyrir likams fystum of gefnir uerit sem busmalar. edr hafa þeir i myrkra<ref>''saal.'' B; uillu, A</ref> þoku sua sem i uillu eðr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri uantru uafdir ok blindadir uerit sem eitrormar. edr hafa þeir ofmetnadar fullir uerit ok frammgiarnir sem fliugaudi fuglar. Biðium nu<ref>''mgl.'' B</ref> þess gud at sa ueralldarinnar timi. sem er sua sem aptann þessa heims alldrs<ref>''saal.'' B; dags alldrs, A</ref> taki oss eigi ne beri aa uára lifdaga. þiat þat er ueralldarinnar endalykt ok timar Antikristi. af huerium er gud segir. Hyggr þu eðr ætlar at mannzins son mun<ref>muni, B</ref> n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura tru finna aa iardriki þann tima sem hann hefir komit.
+
Hins setta alldrs morginn byriaz<ref>upp ''tilf.'' B</ref> ok hefz af gudspiallzins predican fyrir lausnara uaarn Jesum Kristum. [Er hann eptir þi sem uerolldinni sealfri til heyrir þeim luta mannzins æfi likaztr. sem hans gamall ellidomr birtiz ok audsyniz.<ref>''mgl.'' B</ref> A þessum hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsins alldrinum lamdiz storliga miok ok nidr lagðiz þat hit likamligha ok hit ueralldligha riki Juda. aa huerium er þeirra musteri uar nidr brotit ok þeirra fornfæringar eyddar ok unyttar. ok su þiod er driugum komin at endalykt lifsins. eptir þi sem rikissins afli ok orku heyrir til. A þessum alldri føddiz þa nyr madr sua sem i ellidomi hins gamla manz. saa sem nu lifir andliga. A hinum .vi<sup>ta</sup>. degi uard maðrinn til guds likneskiu ok likingar. Ok aa þessum hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsalldri føddiz uaarr herra hegat i heim likamliga. af huerium er spamadrinn segir sua. Madr er hann ok huerr man kenna hann. Ok sua sem aa þeim deghi uard bædi karlmadr ok kona. medr þeima hætti er aa þessum alldri Jesus Kristus ok hans kristni. A þeim degi var madrinn upp aa þann haatt yfir skapaðr busm&#7887;lum h&#7887;ggormum ok himinsins fuglum. sem Kristr styrir ok stiornar þeim hugskotum aa þessum alldri sem honum goraz hlydin ok til hans kristni koma ok kriupa. huart sem þat er helldr af heidnum þioðum eðr Gyðinga folki. til þess at þeir temiz ok tempriz af sealfum honum. edr huat manna sem þeir eru er hoguærir g&#7887;raz ok honum hlydnir. huart sem þeir hafa fyrir likams fystum of gefnir uerit sem busmalar. edr hafa þeir i myrkra<ref>''saal.'' B; uillu, A</ref> þoku sua sem i uillu eðr n&#7887;ckurri uantru uafdir ok blindadir uerit sem eitrormar. edr hafa þeir ofmetnadar fullir uerit ok frammgiarnir sem fliugaudi fuglar. Biðium nu<ref>''mgl.'' B</ref> þess gud at sa ueralldarinnar timi. sem er sua sem aptann þessa heims alldrs<ref>''saal.'' B; dags alldrs, A</ref> taki oss eigi ne beri aa uára lifdaga. þiat þat er ueralldarinnar endalykt ok timar Antikristi. af huerium er gud segir. Hyggr þu eðr ætlar at mannzins son mun<ref>muni, B</ref> n&#7887;ckura tru finna aa iardriki þann tima sem hann hefir komit.
  
Eptir þenna aptan man morginn koma. sua sem sealfr gud man hegat koma meðr sinni signadu birti. Þa manu þeir huilaz af aullum sinum uerkum medr Jesu Kristo. sem alaz af hans eptirdømum (ok) hafa god uerk g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. þiat eptir þilik dømi<ref>uerk, B</ref> er ollum godum monnum huilldin uæntandi aa hinum .vii. deginum. þat er aa hinum .vii<sup>da</sup>. heimsalldrinum. þeim er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan hefir aptaninn. Vønti huerr sem einn goðr madr seer at þi eylifrar dyrdar eptir hardla god .vi.<ref>vii, B</ref> dagha uerk. þat er eptir .vi.<ref>vii, B</ref> daga umlidna. ok skili sua huat er þat hefir at þyda. er gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. deghinum af aullum sinum uerkum. þiat sealfr hann uinnr meðr oss alla þa goða hluti sem u&#281;r g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rum. ok af þi er þat rettliga sagt at hann huiliz. þiat eptir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll þessi uerk mun hann oss<ref>þessum, B</ref> meðr sealfum ser æfinliga huilld ueita.
+
Eptir þenna aptan man morginn koma. sua sem sealfr gud man hegat koma meðr sinni signadu birti. Þa manu þeir huilaz af aullum sinum uerkum medr Jesu Kristo. sem alaz af hans eptirdømum (ok) hafa god uerk g&#7887;rt. þiat eptir þilik dømi<ref>uerk, B</ref> er ollum godum monnum huilldin uæntandi aa hinum .vii. deginum. þat er aa hinum .vii<sup>da</sup>. heimsalldrinum. þeim er &#7887;ngan hefir aptaninn. Vønti huerr sem einn goðr madr seer at þi eylifrar dyrdar eptir hardla god .vi.<ref>vii, B</ref> dagha uerk. þat er eptir .vi.<ref>vii, B</ref> daga umlidna. ok skili sua huat er þat hefir at þyda. er gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. deghinum af aullum sinum uerkum. þiat sealfr hann uinnr meðr oss alla þa goða hluti sem u&#281;r g&#7887;rum. ok af þi er þat rettliga sagt at hann huiliz. þiat eptir &#7887;ll þessi uerk mun hann oss<ref>þessum, B</ref> meðr sealfum ser æfinliga huilld ueita.
  
''De genesi.'' Blezadi gud þa hinn .vii<sup>da</sup>. daghinn ok helgadi hann. þat er sua at skilia. at hann skapadi at saa dagr u&#281;ri haleitr ok heilagr halldinn. þiat aa honum letti hann af aullu uerki sinu. þi sem hann hafdi þa skapat. ''scolastica historia.'' Þar sem segir at gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. degi af ollu þi uerki sem hann hafdi fyllt ok framit. þa tééz ok syniz þat uerkit sem hann hafdi þa enn eigi g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. af hueriu er hann lettir enn eigi edr huiliz. Þriu fyrr sogd uerk hafði hann þa gort. skapat skipat ok skreytt. Hit fiorda hans uerk lettir alldrigi af. sua lengi sem hann lætr mannkynit aukaz. skapandi ok samtengiandi huers sem eins saal sinum eiginligum likam. Hit fimta man hann fremia annars heims. synandi þa aullum godum monnium sealfs sina aaseonu sem þionandi madr. sediandi þa ok somandi æfinligha meðr sealfum ser i himinriki.  
+
''De genesi.'' Blezadi gud þa hinn .vii<sup>da</sup>. daghinn ok helgadi hann. þat er sua at skilia. at hann skapadi at saa dagr u&#281;ri haleitr ok heilagr halldinn. þiat aa honum letti hann af aullu uerki sinu. þi sem hann hafdi þa skapat. ''scolastica historia.'' Þar sem segir at gud huilldiz aa hinum .vii<sup>da</sup>. degi af ollu þi uerki sem hann hafdi fyllt ok framit. þa tééz ok syniz þat uerkit sem hann hafdi þa enn eigi g&#7887;rt. af hueriu er hann lettir enn eigi edr huiliz. Þriu fyrr sogd uerk hafði hann þa gort. skapat skipat ok skreytt. Hit fiorda hans uerk lettir alldrigi af. sua lengi sem hann lætr mannkynit aukaz. skapandi ok samtengiandi huers sem eins saal sinum eiginligum likam. Hit fimta man hann fremia annars heims. synandi þa aullum godum monnium sealfs sina aaseonu sem þionandi madr. sediandi þa ok somandi æfinligha meðr sealfum ser i himinriki.  
  
  
 
===Her greinir ok skyrir af skapan ok setning heimsins ok mannzins skapan ok sundrgreining natturu hans===
 
===Her greinir ok skyrir af skapan ok setning heimsins ok mannzins skapan ok sundrgreining natturu hans===
  
'''9.''' Fyrir þa sok at um hrid uar sagt bædi i senn af skapan karlmanz ok konu. huat er þa uard eigi allt i senn ok aa einum tima. þa endrtekr Moyses medr nockuru moti aptr [til fyrr sagdra luta.<ref>[fyrr sagða luti, B</ref> til þess at hann þi fylliligarr<ref>fullegarr, B</ref> til lykta leiði þat sem hann hefir adr medr skiotu maali ok sk<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mmu uidr komit. ok tekr i fyrstunni sua til ordz. ''genesis.'' Þessor eru g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdir ok getnadir himins ok iarðar þann tima sem þau uaru skapat. aa þann sama dagh sem gud g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi himin ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd ok allan akrsins blomstr ok grænsku ok hans foðr ok fædzlu. fyrr enn þat rynni upp yfir iordina. ok þar medr allt iardarinnar gras fyrr enn þat friouadiz. þiat gud hafdi þa enn eigi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurn stad latit rigna yfuir alla i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. eigi uar ok nockurr madr til þa hana at yrkia edr uinna. helldr reis einn storr uppsprettubrunnr edr<ref>ok, B</ref> uatnzædr upp af iordinni d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguandi allan hennar aauoxt ok aasynd.
+
'''9.''' Fyrir þa sok at um hrid uar sagt bædi i senn af skapan karlmanz ok konu. huat er þa uard eigi allt i senn ok aa einum tima. þa endrtekr Moyses medr nockuru moti aptr [til fyrr sagdra luta.<ref>[fyrr sagða luti, B</ref> til þess at hann þi fylliligarr<ref>fullegarr, B</ref> til lykta leiði þat sem hann hefir adr medr skiotu maali ok sk&#7887;mmu uidr komit. ok tekr i fyrstunni sua til ordz. ''genesis.'' Þessor eru g&#7887;rdir ok getnadir himins ok iarðar þann tima sem þau uaru skapat. aa þann sama dagh sem gud g&#7887;rdi himin ok i&#7887;rd ok allan akrsins blomstr ok grænsku ok hans foðr ok fædzlu. fyrr enn þat rynni upp yfir iordina. ok þar medr allt iardarinnar gras fyrr enn þat friouadiz. þiat gud hafdi þa enn eigi n&#7887;ckurn stad latit rigna yfuir alla i&#7887;rdina. eigi uar ok nockurr madr til þa hana at yrkia edr uinna. helldr reis einn storr uppsprettubrunnr edr<ref>ok, B</ref> uatnzædr upp af iordinni d&#7887;gguandi allan hennar aauoxt ok aasynd.
  
''Augustinus'' segir at saa madr er þi sidr aufundandi edr lastandi. sem þessa luti fær sua uel ok uitrliga skilit eptir þi sem letrit heyriz lioda. at hann forðaz allar gudlastanir ok adra þa luti sem kristiligri tru eru gagnstadligir. ok at hann sec helldr sem einkannligr [ok harðla lofsamlegr<ref>[''tilf.'' B</ref> skilningarmadr hafandi ok halldandi. Enn ef þar til er engi uidku&#281;miligr uegr milldr ne gudi makligr. at þessir fáir framm sagðir hlutir se odruuiss enn medr merkingum ok skyringum skildir.<ref>''saal.'' B; skyrdir, A </ref> þa h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum þann haatt ok hugsan aa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum ordum. sem sealfr hann hefir medr þess fulltingi gort ok gefit. sem oss eggiar at bidia leita ok knyia. Fyrrom<ref>''saal.'' B; fyrrunni, A</ref> uaaru .vii. dagar tindir ok taldir. enn nu er einn dagr nefndr<ref>anefndr, B</ref> ok til tekinn. aa huerium er gud gorði himin ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rð ok alla akrsins blomgan ok hans fødzlu [ok þar medr allt iardarinnar gras. Ecki uarð akrs edr engiss blomstr ok hans fødzlu<ref>[''mgl.'' B</ref> kyn i upphafui sua sem sagt er at gud skapadi himin ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rð. er þat ok berliga lesit. at iarðarinnar blomstr ok hennar fæðu kyn uard aa hinum þridia degi. ok þo skapadi gud eigi odruuiss himin ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd enn adr hefir sagt uerit aa hinum fyrsta degi. J þessum hinum faam ordum tecr fyrr nefndr spamadr oss ok skyrir meðr merkinger skilningh alla skepnuna fyrir andar syndina. Vndir nafni himins ok iarðar merkiz aull synilig skepna. J nafni dagsins merkiz allr timi þessa lidanda lifs. aa huerium er eigi at eins uard himinn ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. utan þar medr styriz ok stiornaz skipaz ok ueitiz <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll synilig skepna. Vndir akrsins blomstri ok hans føðu kyni uill hann at usynilig skepna skiliz. sua sem aundin fyrir lifsins blomgan ok sterkleik. Enn þat sem hann leggr þa til ok segir. fyrr enn þat akrsins blomstr upp rann yfir iordina edr uard. er sua skilianda. adr enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndin misgorði. þiat þann tima segiz hon uera eðr fødaz yfuir i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðina. sem hon saurgaz i<ref>af, B</ref> ueralldligum girndum ok ferligum fystum. Fyrir þij sagdi hann at guð hafdi þa enn eigi regna latit yfir i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. sem hann segdi sua opinberligarr. eigi ueitti uaarr herra ritninganna skyium þa enn læringar regn til at d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggua ok endrlifga saalina medan er hon hafdi eigi misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. Spamanna bøkr ok postolanna ritningar uerda m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum sua<ref>''tilf.'' B</ref> myrkar ok uskilianligar. sem þær se meðr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum þokum edr skyflokum skyggdar ok huldar. enn þa uerda þær uel skiliandi monnum sua sem nytsamligh sannleiks skúúr. ef þær eru medr [margfalldri ok<ref>''tilf.'' B</ref> uitrligri tracteran talaðar<ref>''tilf.'' B</ref> ok skynsamliga skyrðar. Enn þessa ritningarinnar regns þurfti aundin eigi [medan hon misgerði ecki.<ref>[aaðr hon misgiorði, B</ref> Eigi hefdi uaarr herra þa enn fyrir mannzins skylld. þess sem i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin kallaz ok er. uaars likama hulningh ok sky tekit upp aa sinn signada guðdom. fyrir huat er hann ueitti hardla noglige gudspiallzins skurir. ok fyrir hueria sauk. eigi utan þa at madrinn uar enginn sa er iordina ynni. þat er sua [at skilia.<ref>[mikit at segia, B</ref> at madrinn misgordi eigi þa. ok fyrir þi uar honum [eigi naudsyn<ref>[eingi nauzum(!), B</ref> þa aa scriptarinner skurum ok ritningarinnar regnum. sem þeim manni er iordina uinnr ok erfidar. at almattigr gud daugguadi fyrr nefndan akrsins blomstr þann sem eigi hafdi þa enn yfir iorðina komit. þat er syndalausa<ref>syndalaus, B</ref> saal. medr hinni innri ok andaligri sannleiksins æði ok uppsprettu. sediandi hana meðr sinum innztum ok<ref>''mgl.'' B</ref> leyndum lutum. fyrir innan i sealfrar hennar skynsemd ok skilningu. sem uel ma skilia af þeim uitranum ok uisdomi sem Adami birtuz<ref>birtiz, B</ref> fyrir syndina ok sidarr man heyraz. Af þessarri ædi edr uppsprettubrunni segir bokin. at einn brunnr reis upp af i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðinni ok d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguaði allt iardarinnar yfirbragð ok aaseonu. ok af þeirri iordu þo sem psalmista<ref>psalmistinn, B</ref> segir af til sealfs guðs. Þu ert min uán ok mitt hlutskipti aa lifuandi manna i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðu.
+
''Augustinus'' segir at saa madr er þi sidr aufundandi edr lastandi. sem þessa luti fær sua uel ok uitrliga skilit eptir þi sem letrit heyriz lioda. at hann forðaz allar gudlastanir ok adra þa luti sem kristiligri tru eru gagnstadligir. ok at hann sec helldr sem einkannligr [ok harðla lofsamlegr<ref>[''tilf.'' B</ref> skilningarmadr hafandi ok halldandi. Enn ef þar til er engi uidku&#281;miligr uegr milldr ne gudi makligr. at þessir fáir framm sagðir hlutir se odruuiss enn medr merkingum ok skyringum skildir.<ref>''saal.'' B; skyrdir, A </ref> þa h&#7887;fum þann haatt ok hugsan aa s&#7887;gdum ordum. sem sealfr hann hefir medr þess fulltingi gort ok gefit. sem oss eggiar at bidia leita ok knyia. Fyrrom<ref>''saal.'' B; fyrrunni, A</ref> uaaru .vii. dagar tindir ok taldir. enn nu er einn dagr nefndr<ref>anefndr, B</ref> ok til tekinn. aa huerium er gud gorði himin ok i&#7887;rð ok alla akrsins blomgan ok hans fødzlu [ok þar medr allt iardarinnar gras. Ecki uarð akrs edr engiss blomstr ok hans fødzlu<ref>[''mgl.'' B</ref> kyn i upphafui sua sem sagt er at gud skapadi himin ok i&#7887;rð. er þat ok berliga lesit. at iarðarinnar blomstr ok hennar fæðu kyn uard aa hinum þridia degi. ok þo skapadi gud eigi odruuiss himin ok i&#7887;rd enn adr hefir sagt uerit aa hinum fyrsta degi. J þessum hinum faam ordum tecr fyrr nefndr spamadr oss ok skyrir meðr merkinger skilningh alla skepnuna fyrir andar syndina. Vndir nafni himins ok iarðar merkiz aull synilig skepna. J nafni dagsins merkiz allr timi þessa lidanda lifs. aa huerium er eigi at eins uard himinn ok i&#7887;rd. utan þar medr styriz ok stiornaz skipaz ok ueitiz &#7887;ll synilig skepna. Vndir akrsins blomstri ok hans føðu kyni uill hann at usynilig skepna skiliz. sua sem aundin fyrir lifsins blomgan ok sterkleik. Enn þat sem hann leggr þa til ok segir. fyrr enn þat akrsins blomstr upp rann yfir iordina edr uard. er sua skilianda. adr enn &#7887;ndin misgorði. þiat þann tima segiz hon uera eðr fødaz yfuir i&#7887;rðina. sem hon saurgaz i<ref>af, B</ref> ueralldligum girndum ok ferligum fystum. Fyrir þij sagdi hann at guð hafdi þa enn eigi regna latit yfir i&#7887;rdina. sem hann segdi sua opinberligarr. eigi ueitti uaarr herra ritninganna skyium þa enn læringar regn til at d&#7887;ggua ok endrlifga saalina medan er hon hafdi eigi misg&#7887;rt. Spamanna bøkr ok postolanna ritningar uerda m&#7887;rgum sua<ref>''tilf.'' B</ref> myrkar ok uskilianligar. sem þær se meðr n&#7887;ckurum þokum edr skyflokum skyggdar ok huldar. enn þa uerda þær uel skiliandi monnum sua sem nytsamligh sannleiks skúúr. ef þær eru medr [margfalldri ok<ref>''tilf.'' B</ref> uitrligri tracteran talaðar<ref>''tilf.'' B</ref> ok skynsamliga skyrðar. Enn þessa ritningarinnar regns þurfti aundin eigi [medan hon misgerði ecki.<ref>[aaðr hon misgiorði, B</ref> Eigi hefdi uaarr herra þa enn fyrir mannzins skylld. þess sem i&#7887;rdin kallaz ok er. uaars likama hulningh ok sky tekit upp aa sinn signada guðdom. fyrir huat er hann ueitti hardla noglige gudspiallzins skurir. ok fyrir hueria sauk. eigi utan þa at madrinn uar enginn sa er iordina ynni. þat er sua [at skilia.<ref>[mikit at segia, B</ref> at madrinn misgordi eigi þa. ok fyrir þi uar honum [eigi naudsyn<ref>[eingi nauzum(!), B</ref> þa aa scriptarinner skurum ok ritningarinnar regnum. sem þeim manni er iordina uinnr ok erfidar. at almattigr gud daugguadi fyrr nefndan akrsins blomstr þann sem eigi hafdi þa enn yfir iorðina komit. þat er syndalausa<ref>syndalaus, B</ref> saal. medr hinni innri ok andaligri sannleiksins æði ok uppsprettu. sediandi hana meðr sinum innztum ok<ref>''mgl.'' B</ref> leyndum lutum. fyrir innan i sealfrar hennar skynsemd ok skilningu. sem uel ma skilia af þeim uitranum ok uisdomi sem Adami birtuz<ref>birtiz, B</ref> fyrir syndina ok sidarr man heyraz. Af þessarri ædi edr uppsprettubrunni segir bokin. at einn brunnr reis upp af i&#7887;rðinni ok d&#7887;gguaði allt iardarinnar yfirbragð ok aaseonu. ok af þeirri iordu þo sem psalmista<ref>psalmistinn, B</ref> segir af til sealfs guðs. Þu ert min uán ok mitt hlutskipti aa lifuandi manna i&#7887;rðu.
  
Eptir þessa syning ok skyringh syniligrar ok usyniligrar skepnu ok þar medr almennilighan gudligrer ædar ok uppsprettu uelg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rninginn uidr sealfs hans usyniliga skepnu. er til s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gunnar aptr huerfanda ok þar til takanda sem fra uar horfit. ''genesis.'' at gud drottinn formeradi manzins likam af iarðarinnar leiri. sem fyrr uar sagt. ok bles lifs anda af engu efni skapaðan i hans aaseonu ok þar meðr allan likaminn. ok sua uarð madrinn til lifandi<ref>''saal.'' B; lifandis, A</ref> saalar ok skynsemdar. ''af scolastica historia.'' Her hit fyrsta sinn kallar bokin gud drottin edr herra. þiat þa hafdi hann ser þionostumann. Þenna stad skildi Plato urettligha. segiandi guð hafa skapat aundina at eins enn engla gort hafa likamann. Sua ma þat ok eigi standa ne fyrir satt hallda. sem sumir segia. at <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndin se gor af gudligri ueran ok undirst<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðu. þiat þa matti hon edr madrinn medr engu moti misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. Madrinn uar ok skapadr aa rosknum alldri ok fullkomnum. daudligr ok udaudligr. þiat hann matti deyia ef hann skylldadi til þess. sem raun bar<ref>berr, B</ref> aa. ok hann matti uerit hafa udaudligr sem fyrr uar sagt.
+
Eptir þessa syning ok skyringh syniligrar ok usyniligrar skepnu ok þar medr almennilighan gudligrer ædar ok uppsprettu uelg&#7887;rninginn uidr sealfs hans usyniliga skepnu. er til s&#7887;gunnar aptr huerfanda ok þar til takanda sem fra uar horfit. ''genesis.'' at gud drottinn formeradi manzins likam af iarðarinnar leiri. sem fyrr uar sagt. ok bles lifs anda af engu efni skapaðan i hans aaseonu ok þar meðr allan likaminn. ok sua uarð madrinn til lifandi<ref>''saal.'' B; lifandis, A</ref> saalar ok skynsemdar. ''af scolastica historia.'' Her hit fyrsta sinn kallar bokin gud drottin edr herra. þiat þa hafdi hann ser þionostumann. Þenna stad skildi Plato urettligha. segiandi guð hafa skapat aundina at eins enn engla gort hafa likamann. Sua ma þat ok eigi standa ne fyrir satt hallda. sem sumir segia. at &#7887;ndin se gor af gudligri ueran ok undirst&#7887;ðu. þiat þa matti hon edr madrinn medr engu moti misg&#7887;ra. Madrinn uar ok skapadr aa rosknum alldri ok fullkomnum. daudligr ok udaudligr. þiat hann matti deyia ef hann skylldadi til þess. sem raun bar<ref>berr, B</ref> aa. ok hann matti uerit hafa udaudligr sem fyrr uar sagt.
  
  
 
===Her segir fra sællifiss paradis ok huersu almattigr gud skipadi hennar blomstrum===
 
===Her segir fra sællifiss paradis ok huersu almattigr gud skipadi hennar blomstrum===
  
'''10.''' Sællifiss paradis hafdi gud plantat fra upphafi. þat er a hinum þridia degi. þar er hann baud at iordin skylldi birtaz ok freouaz. sem fyrr uar sagt. i hueria er hann flutti ok setti manninn. er hann hafdi skapat aa þeim uelli her aa uarri byggiligri haalfu<ref>i&#491;rðu, B</ref> sem Campus Damascenus heitir. Þenna stad let hann audgaz ok alskipaðan uerda medr allskyns ynniligum uidum ok alldintream.<ref>alldintriom, B </ref> þeim sem bædi uáru manninum lystiliga f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr at sea upp aa ok sæt at bergia. milli huerra er hann skipadi þeim .ii. tream<ref>triom, B</ref> i midri paradis sem aagi&#281;taz uaru af ollum þeim. er annat het lifstre af þeirri natturu er þat hafdi medr ser. þiat sa madr sem optsinnis æti af þi matti eigi deyia likams dauda. eigi siukleik edr elli edr nockurs konar angist faa. enn annat uitzkutre milli gods ok illz. þiat fyrr enn madrinn aat þar af. kunni hann fyrir þann skylld aungua grein aa illu. að hann hafdi þat eigi adr prouat. þiat siukleik uanmegn ok allt meinlæti kaullum uær illt. enn heilsu styrkleik ok annat eptirlæti k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum u&#281;r gott. ''scolastica historia.'' Kent hafdi Adam þo þegar þessa fyrr sagda illa luti af sinni uitru medr nockuru moti i sealfs sins samuitzku. enn eigi medr nockurri raun edr profan. upp aa þann haatt sem godr læknir þann tima sem hann er heill undirstendr hann annars krankleika. ok saa hinn sami læknir skilr hann þo allt at eins gi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr meirr þann tima sem hann hefir hinn sama krankleik aa sealfum ser. þiat þa er bædi at hann skilr ok kennir. at sua sem sa smasueinn sem hann er uirduligha ok fagrliga uppfæddr ueit eigi driugum skyn aa illu. Ella merkiz uhlydni rettliga fyrir illt enn hlydni fyrir gott. þiat sua sem hann hafdi etit af þi sama tre. þa uissi hann huersu mikit gott hlydnin matti. ok huersu mikit illt uhlydnin<ref>''saal.'' B; hlydnin, A</ref> stetti.
+
'''10.''' Sællifiss paradis hafdi gud plantat fra upphafi. þat er a hinum þridia degi. þar er hann baud at iordin skylldi birtaz ok freouaz. sem fyrr uar sagt. i hueria er hann flutti ok setti manninn. er hann hafdi skapat aa þeim uelli her aa uarri byggiligri haalfu<ref>i&#491;rðu, B</ref> sem Campus Damascenus heitir. Þenna stad let hann audgaz ok alskipaðan uerda medr allskyns ynniligum uidum ok alldintream.<ref>alldintriom, B </ref> þeim sem bædi uáru manninum lystiliga f&#7887;gr at sea upp aa ok sæt at bergia. milli huerra er hann skipadi þeim .ii. tream<ref>triom, B</ref> i midri paradis sem aagi&#281;taz uaru af ollum þeim. er annat het lifstre af þeirri natturu er þat hafdi medr ser. þiat sa madr sem optsinnis æti af þi matti eigi deyia likams dauda. eigi siukleik edr elli edr nockurs konar angist faa. enn annat uitzkutre milli gods ok illz. þiat fyrr enn madrinn aat þar af. kunni hann fyrir þann skylld aungua grein aa illu. að hann hafdi þat eigi adr prouat. þiat siukleik uanmegn ok allt meinlæti kaullum uær illt. enn heilsu styrkleik ok annat eptirlæti k&#7887;llum u&#281;r gott. ''scolastica historia.'' Kent hafdi Adam þo þegar þessa fyrr sagda illa luti af sinni uitru medr nockuru moti i sealfs sins samuitzku. enn eigi medr nockurri raun edr profan. upp aa þann haatt sem godr læknir þann tima sem hann er heill undirstendr hann annars krankleika. ok saa hinn sami læknir skilr hann þo allt at eins gi&#7887;rr meirr þann tima sem hann hefir hinn sama krankleik aa sealfum ser. þiat þa er bædi at hann skilr ok kennir. at sua sem sa smasueinn sem hann er uirduligha ok fagrliga uppfæddr ueit eigi driugum skyn aa illu. Ella merkiz uhlydni rettliga fyrir illt enn hlydni fyrir gott. þiat sua sem hann hafdi etit af þi sama tre. þa uissi hann huersu mikit gott hlydnin matti. ok huersu mikit illt uhlydnin<ref>''saal.'' B; hlydnin, A</ref> stetti.
  
''Genesis.'' Ein hardla f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr [ædr edr uppsprettu<ref>[uppspretta &#281;ðr eðr, B</ref> brunnr geck ut ok flaut af þessum stad hinum ynniligzta at d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggua til freouanar ok aauaxtar aull hennar tre. ok þessi sama uppspretta skiptiz þaþan ok sundr greiniz i .iiii. størstu h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futaar. er menn hafa sogur af. heitir ein Phison ok odru nafni Ganges af Gangaro Jndialandz konungi. þiat hon kemr þar fram ok fellr um þat sama land. finnz þar ok fæz betra gull enn i odrum londum ok einn hinn dyrazsti steinn onichinus. [''scolastica historia.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Hon skiptiz ok medr ymissligum litum sua sem hon er i ymsum londum edr st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðum. þiat i odrum stad er hon ski&#281;r. enn i oðrum ruglat ok blandin. [i annan stað er hon litil enn i annan stað mikil ok dreifiz uida.<ref>[''tilf.'' B</ref> j odrum stad<ref>''her mgl. 2 Blade i'' B</ref> er hon k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lld enn i audrum heit. Enn Phison aa ebresku er flockr upp i norrænu. þiat hon fylliz ok aukaz af þeim .x. aam sem fella i hana. ''genesis.'' Aunnur heitir Gyon er fellr bæði um Bláland ok Egiptaland. ok heitir hon þar Nilus. Hin þridia heitir Tigris. er fellr um austanuert þat land er Mesopotamia heitir ok allt moti þi landi er Assiria heitir. ''scolastica historia.'' Tigris heitir eitt hit skiotazta dyr. Er þessi aa fyrir þann skylld af sinum stridum straumi ok fliotum forsfaullum kalled Tigris. ''genesis.'' Hin fiorða er Eufrates. er fellr um uestanuerða Mesopotamiam ok allt i Kalldeam. huaðan er Abraham er kyniaðr. ''scolastica historia.'' Þessar .iiii. aar fliota ok framm renna af einni uppsprettu sem sagt uar. ok skiliaz þa fyrst. enn siðen koma saman nockurar af þeim. skiliaz þa enn annan tima. þiat þær uikia ok uenda sinni raas optligha nidr i i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. koma siðan upp i einum ok ymsum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum ok l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum. Þaþan af er þat. at eigi hafa allir eine fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn huar þeirra uppspretta er i uarri byggiligri uerolldu. Sua segiz af sumum monnum. at Ganges komi upp eigi fiarri fialli þi sem Caucasus heitir. enn Nilus næri þi mikla fialli sem Athlans heitir. enn Tigris ok Eufratés af Armenia.
+
''Genesis.'' Ein hardla f&#7887;gr [ædr edr uppsprettu<ref>[uppspretta &#281;ðr eðr, B</ref> brunnr geck ut ok flaut af þessum stad hinum ynniligzta at d&#7887;ggua til freouanar ok aauaxtar aull hennar tre. ok þessi sama uppspretta skiptiz þaþan ok sundr greiniz i .iiii. størstu h&#7887;futaar. er menn hafa sogur af. heitir ein Phison ok odru nafni Ganges af Gangaro Jndialandz konungi. þiat hon kemr þar fram ok fellr um þat sama land. finnz þar ok fæz betra gull enn i odrum londum ok einn hinn dyrazsti steinn onichinus. [''scolastica historia.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Hon skiptiz ok medr ymissligum litum sua sem hon er i ymsum londum edr st&#7887;ðum. þiat i odrum stad er hon ski&#281;r. enn i oðrum ruglat ok blandin. [i annan stað er hon litil enn i annan stað mikil ok dreifiz uida.<ref>[''tilf.'' B</ref> j odrum stad<ref>''her mgl. 2 Blade i'' B</ref> er hon k&#7887;lld enn i audrum heit. Enn Phison aa ebresku er flockr upp i norrænu. þiat hon fylliz ok aukaz af þeim .x. aam sem fella i hana. ''genesis.'' Aunnur heitir Gyon er fellr bæði um Bláland ok Egiptaland. ok heitir hon þar Nilus. Hin þridia heitir Tigris. er fellr um austanuert þat land er Mesopotamia heitir ok allt moti þi landi er Assiria heitir. ''scolastica historia.'' Tigris heitir eitt hit skiotazta dyr. Er þessi aa fyrir þann skylld af sinum stridum straumi ok fliotum forsfaullum kalled Tigris. ''genesis.'' Hin fiorða er Eufrates. er fellr um uestanuerða Mesopotamiam ok allt i Kalldeam. huaðan er Abraham er kyniaðr. ''scolastica historia.'' Þessar .iiii. aar fliota ok framm renna af einni uppsprettu sem sagt uar. ok skiliaz þa fyrst. enn siðen koma saman nockurar af þeim. skiliaz þa enn annan tima. þiat þær uikia ok uenda sinni raas optligha nidr i i&#7887;rdina. koma siðan upp i einum ok ymsum st&#7887;dum ok l&#7887;ndum. Þaþan af er þat. at eigi hafa allir eine fras&#7887;gn huar þeirra uppspretta er i uarri byggiligri uerolldu. Sua segiz af sumum monnum. at Ganges komi upp eigi fiarri fialli þi sem Caucasus heitir. enn Nilus næri þi mikla fialli sem Athlans heitir. enn Tigris ok Eufratés af Armenia.
  
''Genesis.'' Eptir þat flutti gud manninn i brott af þeim stad sem hann hafði skapað hann. ok setti hann i þann enn ynniliga stað paradis. at hann skylldi þar uera ok uinna eigi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs kyns erfiði helldr ser til lystiligrar næringer. ok hann skylldi hennar geymari uera enn gud beggia þeirra. ''Augustinus.'' Su uinna uar hardla lofsamlig enn eigi erfidisssaum. þiat manzins aastundan ok uinna i huilld ok kyrrleik þess sæla lifs. sem &#491;nguan biðr dauðann. er at geyma þat ok hirða sem hann helldr upp aa. ''scolastica historia.'' Ok þa setti guð honum eitt boðorð. huadan at er hann skylldi uita sik undir sealfs hans ualldi uera eiga ok drottnan. Ok aa þann hátt sem oll uerolldin ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur skepna uar honum hlydin. sua skylldi hann ok skaparanum hlydinn uera. Ok fyrir þi sagði hann sua. ''genesis.'' Et ok føðz af hueriu tre sem einu. þi sem her bidr i paradis. utan af uitzku tre milli gods ok illz skallt þu eigi eta. fyrir þann skylld at aa þeim degi sem þu hefir af þi etit mant þu endliga deyia ok daudligr uerda. ''scolastica historia.'' Karlmanninum uer þetta boðord gefit ok sett af guði. enn fra honum skylldi þat koma til konunnar. ella uar þat eigi fyrri sett ok skipat enn þau uaru bæði skapað.
+
''Genesis.'' Eptir þat flutti gud manninn i brott af þeim stad sem hann hafði skapað hann. ok setti hann i þann enn ynniliga stað paradis. at hann skylldi þar uera ok uinna eigi n&#7887;ckurs kyns erfiði helldr ser til lystiligrar næringer. ok hann skylldi hennar geymari uera enn gud beggia þeirra. ''Augustinus.'' Su uinna uar hardla lofsamlig enn eigi erfidisssaum. þiat manzins aastundan ok uinna i huilld ok kyrrleik þess sæla lifs. sem &#491;nguan biðr dauðann. er at geyma þat ok hirða sem hann helldr upp aa. ''scolastica historia.'' Ok þa setti guð honum eitt boðorð. huadan at er hann skylldi uita sik undir sealfs hans ualldi uera eiga ok drottnan. Ok aa þann hátt sem oll uerolldin ok &#7887;nnur skepna uar honum hlydin. sua skylldi hann ok skaparanum hlydinn uera. Ok fyrir þi sagði hann sua. ''genesis.'' Et ok føðz af hueriu tre sem einu. þi sem her bidr i paradis. utan af uitzku tre milli gods ok illz skallt þu eigi eta. fyrir þann skylld at aa þeim degi sem þu hefir af þi etit mant þu endliga deyia ok daudligr uerda. ''scolastica historia.'' Karlmanninum uer þetta boðord gefit ok sett af guði. enn fra honum skylldi þat koma til konunnar. ella uar þat eigi fyrri sett ok skipat enn þau uaru bæði skapað.
  
Ok þa sagði guð. ''genesis.'' Eigi er manninum gott eðr gledilight at hann séé einn saman. gerum honum fulltingiara sealfum honum likan. Nu sem guð drottinn hafdi skapat ok formerat oll iardnesk kuikendi. ok þar meðr fiska ok fugla. þa let hann aull þau koma fyrir Adam. ok at hann skylldi sea ok segia huersu hann uilldi huert þeirra heita láte. þiat þat er huers kuikendis nafn allt til þessa dags sem Adam gaf þi. talandi upp aa ebresku tungu. þiat hon ein uar fra upphafi allt til tungna skiptis. Fyrir tuenna s&#491;k let guð aull kuikendi fyrir Aadam koma at hann gi&#281;fi þeim n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn. þa aðra at þaþan af mætti þau uita hann uera sinn formann ok stiornera. enn þa aðra at hann sæi þat uissuligha. at þess haattar kuikendi uar sealfum honum (u)likt. ok honum uar fyrir þa s&#491;k konan naudsynligh. Þaa let gud þilikt sem suefn ok enn helldr nockurs konar umegin falla aa Adam. ok i þessu sama umegni truiz. at hann hafi andliga leiddr uerit ok uppnuminn til himinrikiss hirðar. þiat siðan er hann uaknaði. uar hann fullkominn ok sua fremr spaamaðr. at hann spaadi fyrir samband Jesu Kristi ok heilagrar kirkiu. ok þat hit mikla floð er uarð aa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Noe. ok þar meðr eigi sidr hinn efzta dom. er fyrir elldinn skal uerða. ok sagði ella þessa luti sinum sunum.
+
Ok þa sagði guð. ''genesis.'' Eigi er manninum gott eðr gledilight at hann séé einn saman. gerum honum fulltingiara sealfum honum likan. Nu sem guð drottinn hafdi skapat ok formerat oll iardnesk kuikendi. ok þar meðr fiska ok fugla. þa let hann aull þau koma fyrir Adam. ok at hann skylldi sea ok segia huersu hann uilldi huert þeirra heita láte. þiat þat er huers kuikendis nafn allt til þessa dags sem Adam gaf þi. talandi upp aa ebresku tungu. þiat hon ein uar fra upphafi allt til tungna skiptis. Fyrir tuenna s&#491;k let guð aull kuikendi fyrir Aadam koma at hann gi&#281;fi þeim n&#7887;fn. þa aðra at þaþan af mætti þau uita hann uera sinn formann ok stiornera. enn þa aðra at hann sæi þat uissuligha. at þess haattar kuikendi uar sealfum honum (u)likt. ok honum uar fyrir þa s&#491;k konan naudsynligh. Þaa let gud þilikt sem suefn ok enn helldr nockurs konar umegin falla aa Adam. ok i þessu sama umegni truiz. at hann hafi andliga leiddr uerit ok uppnuminn til himinrikiss hirðar. þiat siðan er hann uaknaði. uar hann fullkominn ok sua fremr spaamaðr. at hann spaadi fyrir samband Jesu Kristi ok heilagrar kirkiu. ok þat hit mikla floð er uarð aa d&#7887;gum Noe. ok þar meðr eigi sidr hinn efzta dom. er fyrir elldinn skal uerða. ok sagði ella þessa luti sinum sunum.
  
[[File:002.The Creation of Eve.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þessi skal kerlingh heita. þiat hon er af karlmanninum komin.'''</center>]]''Genesis.'' Ok sem hann uar sofnaðr<ref>''r. f.'' skapaðr </ref> tok guð brott af honum eitt hans rif ok sua mikit ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t sem þii til heyrdi. enn let ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t koma i stað rifsins. ok skapadi konuna fyrir englanna þeonostu af þi sama rifi. gorandi hennar likam af ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tinu enn beinin af sealfu rifinu. let hana siðan koma fyrir Adám. ok þa sagði hann sua. Þetta bein er nu af minum beinum. ok þetta ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t er af minum likam til tekit. ''scolastica historia.'' Af þessu hinn litla orði .nu. fengu Judar mikla uillu ok uantru. er Adam sagði sua. þetta bein er nu af minum beinum. þiat þeir segia honum adra konu fyrr hafa uerit skapaða. þar sem sua er sagt i hinu .vi<sup>ta</sup>. dagsuerki guds. at hann gerði bæði karlmann ok konu. Enn þeir segia at hann gerði nu adra konu. ok taka Adams ord sem sua hafi hann talat. Hin fyrri konan uar gor medr mer af molldu ok leiri. enn þessi er nu g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r af sealfs mins likama. Hegoma þeir ok liuga marger ættart<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lur fra .ii. hans husfreyium. enn þeirra uilla ok hegomi auðsyniz af sialfum texta Genesis. þar sem iafnan talar einfalldliga af einni husfru. ''genesis.'' Gaf Adam henni þa nafn sua sem hennar herra. ok sagði sua. Þessi skal kerlingh heita. þiat hon er af karlmanninum komin. Uard þetta fyrir þa s&#491;k hennar eiginlight nafn. Ok þegar eptir spaaði hann sua segiandi. Fyrir þenna skylld at hon er sua til komin. man margr madr fyrirlata sinn f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ður ok moður ok samtengiaz sinni husfru sem einum part af sealfum ser. ok manu þau .ii. uera medr einn likam. af þi at af semblandningh beggia þeirra bloðs byriaz barnit. ok huarki þeirra hefir meðr ollu eitt saman ualld yfir sealfs sins likam.
+
[[File:002.The Creation of Eve.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þessi skal kerlingh heita. þiat hon er af karlmanninum komin.'''</center>]]''Genesis.'' Ok sem hann uar sofnaðr<ref>''r. f.'' skapaðr </ref> tok guð brott af honum eitt hans rif ok sua mikit ki&#7887;t sem þii til heyrdi. enn let ki&#7887;t koma i stað rifsins. ok skapadi konuna fyrir englanna þeonostu af þi sama rifi. gorandi hennar likam af ki&#7887;tinu enn beinin af sealfu rifinu. let hana siðan koma fyrir Adám. ok þa sagði hann sua. Þetta bein er nu af minum beinum. ok þetta ki&#7887;t er af minum likam til tekit. ''scolastica historia.'' Af þessu hinn litla orði .nu. fengu Judar mikla uillu ok uantru. er Adam sagði sua. þetta bein er nu af minum beinum. þiat þeir segia honum adra konu fyrr hafa uerit skapaða. þar sem sua er sagt i hinu .vi<sup>ta</sup>. dagsuerki guds. at hann gerði bæði karlmann ok konu. Enn þeir segia at hann gerði nu adra konu. ok taka Adams ord sem sua hafi hann talat. Hin fyrri konan uar gor medr mer af molldu ok leiri. enn þessi er nu g&#7887;r af sealfs mins likama. Hegoma þeir ok liuga marger ættart&#7887;lur fra .ii. hans husfreyium. enn þeirra uilla ok hegomi auðsyniz af sialfum texta Genesis. þar sem iafnan talar einfalldliga af einni husfru. ''genesis.'' Gaf Adam henni þa nafn sua sem hennar herra. ok sagði sua. Þessi skal kerlingh heita. þiat hon er af karlmanninum komin. Uard þetta fyrir þa s&#491;k hennar eiginlight nafn. Ok þegar eptir spaaði hann sua segiandi. Fyrir þenna skylld at hon er sua til komin. man margr madr fyrirlata sinn f&#7887;ður ok moður ok samtengiaz sinni husfru sem einum part af sealfum ser. ok manu þau .ii. uera medr einn likam. af þi at af semblandningh beggia þeirra bloðs byriaz barnit. ok huarki þeirra hefir meðr ollu eitt saman ualld yfir sealfs sins likam.
  
  
===Her segir fra Adam ok Euo huersu h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormr kom til þeirra ok eggiadi þau til at briota moti gudi sealfum. Capitulum.===
+
===Her segir fra Adam ok Euo huersu h&#7887;ggormr kom til þeirra ok eggiadi þau til at briota moti gudi sealfum. Capitulum.===
  
'''11.''' Huartueggia þeirra Adams ok hans husfru uaru medr ollu nauckuit utan alle skammfylling sem fyrr uer sagt. ''scolastica hystoria.'' Hugdu þau fyrir þa sauk <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan hlut aa ser hylia þurfa. at þau kendu aungua þa girnd edr freistni medr ser. sem þau þyrfti at staudua. sua sem uær skammfyllumz eigi. huerr sem sér aa oss h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuð ok føtr. þiat utilheyrilig ok uuiðrku&#281;milig limanna hræring g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rir þá skamfulliga. Ok sem smasueinar skammfyllaz eigi. þo at þeirra leyndarlimir see litnir eðr senir. þiat þeir kenna eigi af g&#281;tzku sins unga alldrs medr sér n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura skamfulligha ræringh. edr huar af mundu þau skammfyllaz segir hinn heilagi Augustinus. þar sem þau kendu eigi l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ghmaal i sinum limum gagnstadligt hugskotzins l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmaali. Merkti þess haattar þeirra n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckleiki andarinnar skirleik ok einfalldleik.
+
'''11.''' Huartueggia þeirra Adams ok hans husfru uaru medr ollu nauckuit utan alle skammfylling sem fyrr uer sagt. ''scolastica hystoria.'' Hugdu þau fyrir þa sauk &#7887;nguan hlut aa ser hylia þurfa. at þau kendu aungua þa girnd edr freistni medr ser. sem þau þyrfti at staudua. sua sem uær skammfyllumz eigi. huerr sem sér aa oss h&#7887;fuð ok føtr. þiat utilheyrilig ok uuiðrku&#281;milig limanna hræring g&#7887;rir þá skamfulliga. Ok sem smasueinar skammfyllaz eigi. þo at þeirra leyndarlimir see litnir eðr senir. þiat þeir kenna eigi af g&#281;tzku sins unga alldrs medr sér n&#7887;ckura skamfulligha ræringh. edr huar af mundu þau skammfyllaz segir hinn heilagi Augustinus. þar sem þau kendu eigi l&#7887;ghmaal i sinum limum gagnstadligt hugskotzins l&#7887;gmaali. Merkti þess haattar þeirra n&#7887;ckleiki andarinnar skirleik ok einfalldleik.
  
H<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormrinn uar klokaztr ok slægaztr af ollum kuikendum. þeim er til beið aa iardriki ok guð hafdi gert. þiat hann uar þegar samdægris fullr af fianda sem hann uar skapadr. Ok fyrir þann skylld at sua sem Lucifer uar brott rekinn af himneskri paradis. aufundadi hann manninum at uera i iardneskri paradis. uitandi þat at hann mundi þadan brott rekinn. ef hann gengi af guds bodordi. þa kom hann til konunnar i þeim einum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormi sem hann hafdi meyiar aaseonu. eptir þi sem Beda prestr segir. þiat likir hlutir blidkaz af ser likum lutum. ok stod þa upp sem allir adrir ormer fyrir syndina sua sem madr. þiat hann uar i b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luaninni lægðr ok nidradr. ok fyrir þi til hennar. at hann ottadiz at uera kendr af sinum suikum af karlmanninum. ok hann uissi hana ueykari ok uuitrari uera enn karlmanninn. ok rærdi eitromsins tungu ok þo uuitanda. sua sem hann hefir g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt medr odum monnum ok uitlausum. talandi sua til hennar. Fyrir hueria sauk baud gud yckr. at þit skylldit eigi eta af hueriu þi tréé sem her er i paradis. Fyrir þa sauk spurdi hann. at hann uilldi af hennar andsu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rum mega finna sauk ok tildrátt at tala þat sem hann hefdi til hugat. sua sem ok uard. Hon suaradi. Af aauexti allra trea þeirra sem bidr i paradis skulum mit fødaz. er ockr likar. enn af þii tre ok þess aauexti sem stendr i midri paradis baud gud at mit skylldim eigi eta ok eigi þi nær koma. lettliga fyrir þa sauk at mit dæim eigi þar af. Ok efandi madr uikr higat ok þigat ok er i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruggr. þa þottiz fiandinn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruggr at faa þat er hann uilldi. ok segir sua. Meðr engu moti munut (þit) deyia þar af. er hitt helldr sannara. at hann uilldi eigi ok fyrirmundi yckr fyrir aufunder sakir. at þit liktiz honum i uitzku ok uisdomi. þiat hann ueit at yck(u)r augu lukaz upp a þann degh sem þit etit af þii. ok uerdit þit þa sua uis sem guð skyniandi bæði gott ok illt.
+
H&#7887;ggormrinn uar klokaztr ok slægaztr af ollum kuikendum. þeim er til beið aa iardriki ok guð hafdi gert. þiat hann uar þegar samdægris fullr af fianda sem hann uar skapadr. Ok fyrir þann skylld at sua sem Lucifer uar brott rekinn af himneskri paradis. aufundadi hann manninum at uera i iardneskri paradis. uitandi þat at hann mundi þadan brott rekinn. ef hann gengi af guds bodordi. þa kom hann til konunnar i þeim einum h&#7887;ggormi sem hann hafdi meyiar aaseonu. eptir þi sem Beda prestr segir. þiat likir hlutir blidkaz af ser likum lutum. ok stod þa upp sem allir adrir ormer fyrir syndina sua sem madr. þiat hann uar i b&#7887;luaninni lægðr ok nidradr. ok fyrir þi til hennar. at hann ottadiz at uera kendr af sinum suikum af karlmanninum. ok hann uissi hana ueykari ok uuitrari uera enn karlmanninn. ok rærdi eitromsins tungu ok þo uuitanda. sua sem hann hefir g&#7887;rt medr odum monnum ok uitlausum. talandi sua til hennar. Fyrir hueria sauk baud gud yckr. at þit skylldit eigi eta af hueriu þi tréé sem her er i paradis. Fyrir þa sauk spurdi hann. at hann uilldi af hennar andsu&#7887;rum mega finna sauk ok tildrátt at tala þat sem hann hefdi til hugat. sua sem ok uard. Hon suaradi. Af aauexti allra trea þeirra sem bidr i paradis skulum mit fødaz. er ockr likar. enn af þii tre ok þess aauexti sem stendr i midri paradis baud gud at mit skylldim eigi eta ok eigi þi nær koma. lettliga fyrir þa sauk at mit dæim eigi þar af. Ok efandi madr uikr higat ok þigat ok er i &#7887;ngu &#7887;ruggr. þa þottiz fiandinn &#7887;ruggr at faa þat er hann uilldi. ok segir sua. Meðr engu moti munut (þit) deyia þar af. er hitt helldr sannara. at hann uilldi eigi ok fyrirmundi yckr fyrir aufunder sakir. at þit liktiz honum i uitzku ok uisdomi. þiat hann ueit at yck(u)r augu lukaz upp a þann degh sem þit etit af þii. ok uerdit þit þa sua uis sem guð skyniandi bæði gott ok illt.
  
Nu af þi at konan uar metnaðargi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. i þi er hon uilldi samlikiaz uid gud af ormsins aeeggien. enn saa at treit uer fagrt ok lystiligt at lita. enn skildi af aatekning þess at þat mundi uera eigi sidr sætt at eta. tok þaa eitt epli af aauexti þess sama tress ok aat. ok gaf siden bonda sinum þar af. eggiendi hann til at eta eigi sidr. Var hann henni þar um audsottr ok eptirlaatr. fyrir þi at sua sem hann saa. at hon dóó eigi þegar hon hafði etit eplit af þi tre. eptir þii sem hann skildi guds orð til uera. at hon mundi deyia þegar i stað. þa trudi hann. at hann hefdi þat til uarhygdar at eins talat ok bøtingar. sem hann hafdi þeim daudenum ognat. aat þa af þeim sama aauexti. ok þegar i stad lukuz upp augu þeirra beggia. Huersu þa. utan af sealfra þeirra girnd sin i milli. upp aa þann haatt at þeim þotti n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckleiki sins likama hardla liotr uera. sua sem þau kendu ok undirstodu at þau uaru nockuið. þiat þau haufdu adr medr ser natturuligar girndir ok ræringer sua hogliga stilltar ok stoðuadar medr sealfum ser. sem meðr ungum smásueinum fyrr enn n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr girndarinnar gneisti k&#281;mi til þeirra. Varu þeirra leynderlimir þeim upp aa sina natturu sua hægir ok eptirlaatir i alle staði sem hendr eðr føtr. Enn siþan er þau urdu uhlyðin sinum yfirboda. þat er skaparanum. þa kendu þau þegar n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura ræring þa i sinum leyndarlimum. sem þau skildu at i moti skynsemdinni ok andarinnar l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmaali uaru ok þau h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu eigi fyrr kent. ok fyrir þi skammaðuz þau at uera nockuit. at þeim rærdiz þa uuidrk&#281;miligt at þeir limir uæri berir. huar af þeir heita siden leynderlimir. Adrir limir hafa sik eptir manzins boði ok bendingu utan þessir eigi. ''genesis.'' Gordu þau ser þa til hulningar litil klæði af fiktrea leufum. þiilikt sem stuttar brøkr. ok sua sem þau heyrdu gud drottins ord. sem hann for ok fluttiz eptir midian dag um paradis. þa<ref>''r. f.'' þau</ref> faalu sik bødi Adamr ok hans husfru milli þeirra trea. sem uaru miok i midri paradis. at þau uyrði eigi fyrir gud drottins augum.
+
Nu af þi at konan uar metnaðargi&#7887;rn. i þi er hon uilldi samlikiaz uid gud af ormsins aeeggien. enn saa at treit uer fagrt ok lystiligt at lita. enn skildi af aatekning þess at þat mundi uera eigi sidr sætt at eta. tok þaa eitt epli af aauexti þess sama tress ok aat. ok gaf siden bonda sinum þar af. eggiendi hann til at eta eigi sidr. Var hann henni þar um audsottr ok eptirlaatr. fyrir þi at sua sem hann saa. at hon dóó eigi þegar hon hafði etit eplit af þi tre. eptir þii sem hann skildi guds orð til uera. at hon mundi deyia þegar i stað. þa trudi hann. at hann hefdi þat til uarhygdar at eins talat ok bøtingar. sem hann hafdi þeim daudenum ognat. aat þa af þeim sama aauexti. ok þegar i stad lukuz upp augu þeirra beggia. Huersu þa. utan af sealfra þeirra girnd sin i milli. upp aa þann haatt at þeim þotti n&#7887;ckleiki sins likama hardla liotr uera. sua sem þau kendu ok undirstodu at þau uaru nockuið. þiat þau haufdu adr medr ser natturuligar girndir ok ræringer sua hogliga stilltar ok stoðuadar medr sealfum ser. sem meðr ungum smásueinum fyrr enn n&#7887;ckurr girndarinnar gneisti k&#281;mi til þeirra. Varu þeirra leynderlimir þeim upp aa sina natturu sua hægir ok eptirlaatir i alle staði sem hendr eðr føtr. Enn siþan er þau urdu uhlyðin sinum yfirboda. þat er skaparanum. þa kendu þau þegar n&#7887;ckura ræring þa i sinum leyndarlimum. sem þau skildu at i moti skynsemdinni ok andarinnar l&#7887;gmaali uaru ok þau h&#7887;fdu eigi fyrr kent. ok fyrir þi skammaðuz þau at uera nockuit. at þeim rærdiz þa uuidrk&#281;miligt at þeir limir uæri berir. huar af þeir heita siden leynderlimir. Adrir limir hafa sik eptir manzins boði ok bendingu utan þessir eigi. ''genesis.'' Gordu þau ser þa til hulningar litil klæði af fiktrea leufum. þiilikt sem stuttar brøkr. ok sua sem þau heyrdu gud drottins ord. sem hann for ok fluttiz eptir midian dag um paradis. þa<ref>''r. f.'' þau</ref> faalu sik bødi Adamr ok hans husfru milli þeirra trea. sem uaru miok i midri paradis. at þau uyrði eigi fyrir gud drottins augum.
  
  
 
===Her segir fra þi er gud rak Adam ok Euo ut af paradis ok hueria hann skipadi til geymslu lifstressins. Capitulum.===
 
===Her segir fra þi er gud rak Adam ok Euo ut af paradis ok hueria hann skipadi til geymslu lifstressins. Capitulum.===
  
'''12.''' Eptir þetta kallaði gud Adam ok sagdi sua til hans fyrir skepnunner embætti i manz mynd. eptir þij sem heilagr Augustinus (segir) i elliftu bok yfir Genesim. eigi sem uuitendi. helldr sem aasakandi ok skylldandi hann til at iata sina synd. Huar er þu Adam. þat hefir sua mikit at þyða. Se nu i hueria eymd ok uesolld þu ert uolltinn. ''scolastica hystoria.'' Fyrir þa s&#491;k uar karlmadrinn fyrri spurdr. at honum uar fyrri bodordit sett. ok hann skylldi þat konunni kunnight g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sem fyrr uar sagt. ''genesis.'' Hann suaradi. Ek heyrda þina r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd her i paradis. ok ottadiz ek fyrir þann skylld at ek uar nockuiðr. ok þi fat ek mik. ''Commestor.'' Hardla heimsklig andsu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r ok af mikilli uillu ok uantru. at maðrinn mundi fyrir n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckleikann gudi mislika. þar sem hann uar medr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>cleikinum skapadr. Ok þa sagdi gud sua til hans. Huerr sagdi þer at þu uærir nockuidr. nema þat er þu átz af þi tre. hueriu er ek baud þer at þu skylldir eigi eta. Sealldan edr alldrigi segir ofmetnaðarmadrinn. Ek misgerda. Adam suaradi ok. eigi sua sem litillatliga iatandi sina synd. helldr snarandi ok snuandi hana upp aa sina eiginkonu ok enn helldr upp aa sealfan skapara konunner. ok sagdi sua. Kona su sem þu gaft mer til semlaghs. gaf mer af þi tre. ok aat ek. ''Augustinus.'' Eigi at eins sagdi hann. konan gaf mer. utan helldr lagði hann þat til þar meðr. at su kona sem þu gaft mer til samlegs. rópandi sik eigi ne rægiandi um þat er hann hafdi samþyckz konunni. utan helldr kennandi henni sinn gløp eptir ofmetnadarmanna uuana. uilldi hann sua reyndar medr klokskap i lioði guði kenna þat er hann hafði misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. Reis þat upp ok renn af þeirri ofmetnaðar uillu ok uppsprettu. at hann misgordi sua. at hann uilldi uiðrlikiaz guði i þi. at uera freals ok lidugr af hans drottnan. þar sem hann er allra drottinn ok herra. ''genesis.'' Gud drottinn sagdi þa til konunnar. Fyrir hui gordir þu þetta. Hon svaradi. ''scolastica hystoria.'' eigi sua sem asakandi sealfa sik. helldr sua sem snuandi syndinni upp aa orminn. ok þo reyndar i hliodi upp aa ormsins skapara. ok sagdi. ''af genesi.'' H<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormrinn sueik mik ok aat ek fyrir þa sauk af trenu.
+
'''12.''' Eptir þetta kallaði gud Adam ok sagdi sua til hans fyrir skepnunner embætti i manz mynd. eptir þij sem heilagr Augustinus (segir) i elliftu bok yfir Genesim. eigi sem uuitendi. helldr sem aasakandi ok skylldandi hann til at iata sina synd. Huar er þu Adam. þat hefir sua mikit at þyða. Se nu i hueria eymd ok uesolld þu ert uolltinn. ''scolastica hystoria.'' Fyrir þa s&#491;k uar karlmadrinn fyrri spurdr. at honum uar fyrri bodordit sett. ok hann skylldi þat konunni kunnight g&#7887;ra sem fyrr uar sagt. ''genesis.'' Hann suaradi. Ek heyrda þina r&#7887;dd her i paradis. ok ottadiz ek fyrir þann skylld at ek uar nockuiðr. ok þi fat ek mik. ''Commestor.'' Hardla heimsklig andsu&#7887;r ok af mikilli uillu ok uantru. at maðrinn mundi fyrir n&#7887;ckleikann gudi mislika. þar sem hann uar medr n&#7887;cleikinum skapadr. Ok þa sagdi gud sua til hans. Huerr sagdi þer at þu uærir nockuidr. nema þat er þu átz af þi tre. hueriu er ek baud þer at þu skylldir eigi eta. Sealldan edr alldrigi segir ofmetnaðarmadrinn. Ek misgerda. Adam suaradi ok. eigi sua sem litillatliga iatandi sina synd. helldr snarandi ok snuandi hana upp aa sina eiginkonu ok enn helldr upp aa sealfan skapara konunner. ok sagdi sua. Kona su sem þu gaft mer til semlaghs. gaf mer af þi tre. ok aat ek. ''Augustinus.'' Eigi at eins sagdi hann. konan gaf mer. utan helldr lagði hann þat til þar meðr. at su kona sem þu gaft mer til samlegs. rópandi sik eigi ne rægiandi um þat er hann hafdi samþyckz konunni. utan helldr kennandi henni sinn gløp eptir ofmetnadarmanna uuana. uilldi hann sua reyndar medr klokskap i lioði guði kenna þat er hann hafði misg&#7887;rt. Reis þat upp ok renn af þeirri ofmetnaðar uillu ok uppsprettu. at hann misgordi sua. at hann uilldi uiðrlikiaz guði i þi. at uera freals ok lidugr af hans drottnan. þar sem hann er allra drottinn ok herra. ''genesis.'' Gud drottinn sagdi þa til konunnar. Fyrir hui gordir þu þetta. Hon svaradi. ''scolastica hystoria.'' eigi sua sem asakandi sealfa sik. helldr sua sem snuandi syndinni upp aa orminn. ok þo reyndar i hliodi upp aa ormsins skapara. ok sagdi. ''af genesi.'' H&#7887;ggormrinn sueik mik ok aat ek fyrir þa sauk af trenu.
  
''Scolastica hystoria.'' Þa bannaði gud þeim ok bauluadi ok hóf af h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggorminum. hafandi uidrk&#281;miliga skipan ok t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu medr oll þau sem uán uar. H<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormrinn misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi fyrst ok mest. þiat hann misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi i .iii. hlutum. Konan misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rði minnr enn hann enn meirr en karlmaðrinn. þiat hon misgordi i .ii. lutum. Hann misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rði minnr enn þau. Talaði gud þa til h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormsins. ''genesis.'' Bauluaðr muntu uera milli allra iarðarinnar kuikenda ok dyra. fyrir þa sauk at þu gorðir þetta. Yfir sealfs þins briost skalltu skrida enn føðaz meðr iardarinnar molld alla þina lifdaga. Fullan fiandskap ok uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. milli þins afspringis ok hennar afku&#281;mis. Hon mun lemia þitt h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fut. enn þu munt hennar hæli ok enn helldr afkuæmi umsaatir ueita. ''scolastica hystoria.'' H<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormrinn uar fyrir þann skylld eigi spurðr. at hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi eigi mest fyrir sealfan sik. helldr mællti feandinn fyrir hann. Af þi at ormrinn misgerdi medr þrennum greinum. feck hann ok þrennar b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luanir þar i mot. Fyrir þi at hann aufundadi manzins tign. uar honum sagt þar sem hann stod aðr rettr upp. yfir þitt eiginligt briost skalllu skrida. Enn þar i mot sem hann laug at manninum. uar hann ok i munninum pinadr. þa er honum uar sua sagt. meðr iardarinnar molld skalltu fædaz alla þina lifdaga. Enn fyrir þat er hann sueik manninn. uar honum sagt. uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. ok hon man lemia þitt h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuð. J þessum ordum syniz at konan hefir þa þegar angraz ok idraz af sinum gløp. er gud sagdi til ormsins. hon man lemia þitt hofuð. þiat hann geymir ok hirdir sua sitt h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fud. sem þar at eins se driugum hans lif geymt i. Ok aa þa leið sem hatr ok uuinatta er millum hesta ok dyra þeirra er grifes heita. milli hunda ok uarga. sua er ok milli manzins ok eitrormsins. þiat sua sem ormsins eitr drepr manninn. sua ma þat uerda at fastanda manz raaki drepi eitrorminn. Ok af þi at þau bædi Adam ok hans husfru uaru n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuið. þa er hann sueik þau. þa ottaz nu eitrormrinn iafnan ok flyr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ktan mann. enn ræðr aa þann som klæddr er. Konan misgerdi meðr tuennum greinum. Um þat framm sem hon eggiadi sinn bonda at eta eplit ok afsakaði sik siþan. kennandi sina synd orminum ok enn helldr þeim sem orminn hafdi skapað. hon misgerdi medr ofmetnaði. þa er hon hugdiz ok uilldi uerda sua uitr sem guð. Ok þar i mot lægði gud hana. þa er hann sagði sua. Þinar eymdir ok uesalldir munu fiolgaz. ok undir bonda þins ualldi skalltu iafnan uera. Fyrir syndina uar hon ok skylldi honum hlydin uera medr einum saman k&#281;rleik ok elskhuga. enn siþan uard hon af skylldan ok skilmaala honum at uera hlyðin meðr otta ok hræðzlu. Ok fyrir þa sauk at hon misgordi etandi af tressins aauexti. uar hon æfinliga pinat i sealfrar sinnar aauexti ok afkuæmi. eptir þi sem gud taladi til hennar sua segiandi. Meðr sut ok saarleik mantu føda sunu þina ok born. Adam misgerdi mest i þi. er hann aat af tre þi sem honum uar fyrirbodit. Ok fyrir þa s&#491;k setti gud honum þa pinu þar i mot. at hann skylldi medr sealfs sins sueita ok erfidi afla ser føðu her aa iardriki. þa er hann sagdi sua til hans. ''af genesi.'' Fyrir þann skylld at þu hlyddir ordum konu þinnar ok aaeggian ok dirfdiz at eta af þi tre. hueriu er ek fyrirbaud at þu skylldir eta. er iorðin b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luad i uerki þinu. ''scolastica historia.'' Þat er af þinni synd. fyrir huerrar skylld er iordin. su sem fyrri gerdi ok gaf ut af ser noga ok goda aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtu. man upp i fra þessu gefua sealldg&#281;ta aauoxtu. ok þo eigi utan manzins starf ok erfidi. ''genesis.'' Þiat alla þina lifdaga skalltu medr erfiði af henni fødaz. medr þorn ok klungr skal hon þer aauaxtaz ok groa. ok þo muntu iardarinnar gras eta. Sua sem hann segdi. i þessu skalltu ok skynlausum busmala likiaz. Medr sueita þinnar eiginnar aaseonu skalltu þer braud ok adra fødu faa. allt til þess er þu skallt aptr huerfa til iarðarinnar. þeirrar s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu sem þinn likami uar af tekinn. þiat þu ert dupt ok molld ok i þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu molld skalltu aptr huerfa. ''scolastica historia.'' Þiat sua sem þu mundir ok mættir i þeim sama stétt stadit hafa. ef þu hefdir uiliat. sua muntu nu or annarri uesold æ huerfa ok falla i adra sem fliotanda uatn.
+
''Scolastica hystoria.'' Þa bannaði gud þeim ok bauluadi ok hóf af h&#7887;ggorminum. hafandi uidrk&#281;miliga skipan ok t&#7887;lu medr oll þau sem uán uar. H&#7887;ggormrinn misg&#7887;rdi fyrst ok mest. þiat hann misg&#7887;rdi i .iii. hlutum. Konan misg&#7887;rði minnr enn hann enn meirr en karlmaðrinn. þiat hon misgordi i .ii. lutum. Hann misg&#7887;rði minnr enn þau. Talaði gud þa til h&#7887;ggormsins. ''genesis.'' Bauluaðr muntu uera milli allra iarðarinnar kuikenda ok dyra. fyrir þa sauk at þu gorðir þetta. Yfir sealfs þins briost skalltu skrida enn føðaz meðr iardarinnar molld alla þina lifdaga. Fullan fiandskap ok uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. milli þins afspringis ok hennar afku&#281;mis. Hon mun lemia þitt h&#7887;fut. enn þu munt hennar hæli ok enn helldr afkuæmi umsaatir ueita. ''scolastica hystoria.'' H&#7887;ggormrinn uar fyrir þann skylld eigi spurðr. at hann g&#7887;rdi eigi mest fyrir sealfan sik. helldr mællti feandinn fyrir hann. Af þi at ormrinn misgerdi medr þrennum greinum. feck hann ok þrennar b&#7887;luanir þar i mot. Fyrir þi at hann aufundadi manzins tign. uar honum sagt þar sem hann stod aðr rettr upp. yfir þitt eiginligt briost skalllu skrida. Enn þar i mot sem hann laug at manninum. uar hann ok i munninum pinadr. þa er honum uar sua sagt. meðr iardarinnar molld skalltu fædaz alla þina lifdaga. Enn fyrir þat er hann sueik manninn. uar honum sagt. uuinattu man ek setia milli þin ok konunnar. ok hon man lemia þitt h&#7887;fuð. J þessum ordum syniz at konan hefir þa þegar angraz ok idraz af sinum gløp. er gud sagdi til ormsins. hon man lemia þitt hofuð. þiat hann geymir ok hirdir sua sitt h&#7887;fud. sem þar at eins se driugum hans lif geymt i. Ok aa þa leið sem hatr ok uuinatta er millum hesta ok dyra þeirra er grifes heita. milli hunda ok uarga. sua er ok milli manzins ok eitrormsins. þiat sua sem ormsins eitr drepr manninn. sua ma þat uerda at fastanda manz raaki drepi eitrorminn. Ok af þi at þau bædi Adam ok hans husfru uaru n&#7887;ckuið. þa er hann sueik þau. þa ottaz nu eitrormrinn iafnan ok flyr n&#7887;ktan mann. enn ræðr aa þann som klæddr er. Konan misgerdi meðr tuennum greinum. Um þat framm sem hon eggiadi sinn bonda at eta eplit ok afsakaði sik siþan. kennandi sina synd orminum ok enn helldr þeim sem orminn hafdi skapað. hon misgerdi medr ofmetnaði. þa er hon hugdiz ok uilldi uerda sua uitr sem guð. Ok þar i mot lægði gud hana. þa er hann sagði sua. Þinar eymdir ok uesalldir munu fiolgaz. ok undir bonda þins ualldi skalltu iafnan uera. Fyrir syndina uar hon ok skylldi honum hlydin uera medr einum saman k&#281;rleik ok elskhuga. enn siþan uard hon af skylldan ok skilmaala honum at uera hlyðin meðr otta ok hræðzlu. Ok fyrir þa sauk at hon misgordi etandi af tressins aauexti. uar hon æfinliga pinat i sealfrar sinnar aauexti ok afkuæmi. eptir þi sem gud taladi til hennar sua segiandi. Meðr sut ok saarleik mantu føda sunu þina ok born. Adam misgerdi mest i þi. er hann aat af tre þi sem honum uar fyrirbodit. Ok fyrir þa s&#491;k setti gud honum þa pinu þar i mot. at hann skylldi medr sealfs sins sueita ok erfidi afla ser føðu her aa iardriki. þa er hann sagdi sua til hans. ''af genesi.'' Fyrir þann skylld at þu hlyddir ordum konu þinnar ok aaeggian ok dirfdiz at eta af þi tre. hueriu er ek fyrirbaud at þu skylldir eta. er iorðin b&#7887;luad i uerki þinu. ''scolastica historia.'' Þat er af þinni synd. fyrir huerrar skylld er iordin. su sem fyrri gerdi ok gaf ut af ser noga ok goda aau&#7887;xtu. man upp i fra þessu gefua sealldg&#281;ta aauoxtu. ok þo eigi utan manzins starf ok erfidi. ''genesis.'' Þiat alla þina lifdaga skalltu medr erfiði af henni fødaz. medr þorn ok klungr skal hon þer aauaxtaz ok groa. ok þo muntu iardarinnar gras eta. Sua sem hann segdi. i þessu skalltu ok skynlausum busmala likiaz. Medr sueita þinnar eiginnar aaseonu skalltu þer braud ok adra fødu faa. allt til þess er þu skallt aptr huerfa til iarðarinnar. þeirrar s&#7887;mu sem þinn likami uar af tekinn. þiat þu ert dupt ok molld ok i þa s&#7887;mu molld skalltu aptr huerfa. ''scolastica historia.'' Þiat sua sem þu mundir ok mættir i þeim sama stétt stadit hafa. ef þu hefdir uiliat. sua muntu nu or annarri uesold æ huerfa ok falla i adra sem fliotanda uatn.
  
''Speculum historiale.'' Eigi misgordi Adam iafnmiok meðr þeirri aastundan etandi fyrr sagt epli. at hann girntiz upp aa guddominn sem konan. helldr lokkadiz hann eptir hennar aaeggian sua sem af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum ofmiklum uinattu goðuilia ok eptirlæti. fyrir þi at hann ugdi at hon mundi stygguaz uidr. ef hann æti eigi eplit er hon bar honum. ''Augustinus.'' Ok uilldi fyrir þann skylld eigi er hon stygdiz þar af eðr rygdiz. at hann hugdi at hon mundi af þess haattar þeirra sundrþycki mikilligha þrá eðr med ollu helstrid fáá. Enn eigi leiddiz hennar lockan af likamsins girnd edr munud at þi sinni. huerrar er hann kendi eigi fyrr en hann hafdi etit eplit. helldr af nockurum ofmiklum ok uanstilltum uinattu k&#281;rleik. sem sagt uar. af huerium er þat uerdr ok ueitir optliga. at madrinn uinnr þat til. at uin hans uerdi honum eigi uuin. sem gudi er gagnstadligt. ''speculum hystoriale.'' Ok fyrir þi misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi hann upp aa tuenna grein. þa adra sem fyrr uar fra sagt. at hann bergdi aa bannadum aauexti. enn þa adra at hann afsakadi sik kennandi konunni sina sekt. Var konunni þi enn meiri ok fleiri pina sett. sem hon misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rði enn margfalldligarr. sem fyrr uar greint. Enn þo misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi karlmadrinn þungligarr upp aa þann haatt. þiat hann misgerði uisuitandi. þar sem hon uar lockad til medr lygiligum suikum. misgerandi þar fyrir meirr af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri uuitzku. Eigi at eins setti gud þeim pinu af þessarri tilskylldan i sealfum ser. sem heyra matti. utan ok i ollu þeirra afku&#281;mi. ok þar medr i allri syniligri skepnu. Ok enn þar medr hefði þau at sidurstu fengit heluiliss pinu. ef þau hefði eigi iðraz af sinum gløp ok fengit þar fyrir likn ok miskunn af guði. Enn fyrir þann skylld bannadi gud i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðinni en eigi uatninu. at af hennar aauexti uard hit fyrsta lagabrot ok bannað uerk. Þadan af er þat lesit af uarum lausnara. at hann aat fisk medan hann uar her i uerolldinni enn alldrigi ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t.
+
''Speculum historiale.'' Eigi misgordi Adam iafnmiok meðr þeirri aastundan etandi fyrr sagt epli. at hann girntiz upp aa guddominn sem konan. helldr lokkadiz hann eptir hennar aaeggian sua sem af n&#7887;ckurum ofmiklum uinattu goðuilia ok eptirlæti. fyrir þi at hann ugdi at hon mundi stygguaz uidr. ef hann æti eigi eplit er hon bar honum. ''Augustinus.'' Ok uilldi fyrir þann skylld eigi er hon stygdiz þar af eðr rygdiz. at hann hugdi at hon mundi af þess haattar þeirra sundrþycki mikilligha þrá eðr med ollu helstrid fáá. Enn eigi leiddiz hennar lockan af likamsins girnd edr munud at þi sinni. huerrar er hann kendi eigi fyrr en hann hafdi etit eplit. helldr af nockurum ofmiklum ok uanstilltum uinattu k&#281;rleik. sem sagt uar. af huerium er þat uerdr ok ueitir optliga. at madrinn uinnr þat til. at uin hans uerdi honum eigi uuin. sem gudi er gagnstadligt. ''speculum hystoriale.'' Ok fyrir þi misg&#7887;rdi hann upp aa tuenna grein. þa adra sem fyrr uar fra sagt. at hann bergdi aa bannadum aauexti. enn þa adra at hann afsakadi sik kennandi konunni sina sekt. Var konunni þi enn meiri ok fleiri pina sett. sem hon misg&#7887;rði enn margfalldligarr. sem fyrr uar greint. Enn þo misg&#7887;rdi karlmadrinn þungligarr upp aa þann haatt. þiat hann misgerði uisuitandi. þar sem hon uar lockad til medr lygiligum suikum. misgerandi þar fyrir meirr af n&#7887;ckurri uuitzku. Eigi at eins setti gud þeim pinu af þessarri tilskylldan i sealfum ser. sem heyra matti. utan ok i ollu þeirra afku&#281;mi. ok þar medr i allri syniligri skepnu. Ok enn þar medr hefði þau at sidurstu fengit heluiliss pinu. ef þau hefði eigi iðraz af sinum gløp ok fengit þar fyrir likn ok miskunn af guði. Enn fyrir þann skylld bannadi gud i&#7887;rðinni en eigi uatninu. at af hennar aauexti uard hit fyrsta lagabrot ok bannað uerk. Þadan af er þat lesit af uarum lausnara. at hann aat fisk medan hann uar her i uerolldinni enn alldrigi ki&#7887;t.
  
''De genesi.''<ref>''her beg. atter'' B</ref> Adam sytandi þa afku&#281;missins uesold ok pinu. gaf sidan husfru sinni þat nafn at hon skylldi heita Eua. fyrir þa sauk at hann uissi hana modur allra lifandis<ref>lifandi, B</ref> manna mundu uera. Sua sem hann segdi þetta. Allir þeir menn munu segia e edr á. sem fædaz af Eua.<ref>''saal. ogs.'' B</ref> þiat nyfætt sueinbarn byriar sinn grát medr<ref>af, B</ref> á. en meybarn af e. Eua þydiz upp i uárt maal eymd edr ue. eptir þi sem Ysidorus segir. ma þar af marka ok undirstanda. at hann angradi þa þegar ok idradiz af sinum gløp. Let gud drottinn þa fyrir englanna þeonostu kyrtla af daudra kuikenda skinnum uerda g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rua Adam ok Eue. synandi þeim sua mark sealfra þeirra daudleiks. Taladi þa heilog þrenning sin i milli. ella taladi gud til sinna heilagra engla. medr hirtanda edr harmanda manz r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd ok hætti sua segiandi. Se herna. Adam er nu<ref>''saal.'' B; uti, A</ref> uorðinn sua sem einn af oss skiliandi ok skyniandi bædi gott ok illt. huerr er oss skylldi likr hafa uerit meðr udaudleik. ef hann hefdi rettliga stadit. Fyrir þa sauk seait nu ok uidr uariz. at eigi beri<ref>beriz, B</ref> sua til. at hann hafi sina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd af<ref>''saal. ogs.'' B; aa 225</ref> lifstrenu sealfu takandi þar af. ok eti ok lifi sidan æfinligha. Rak gud hann þa sidan brott af sællifis paradis. ok let hann koma nidr aa þeim sama uelli edr eng Damasceno. af huerrar molldu hans likami uar tekinn ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr. at hann skylldi hana uinna ok erfida. ok þar sidan iarðadr uera meðr sinni husfru ok þeim fleirum sinum afkuæmissmonnum. sem ofarr meirr man heyraz mega.
+
''De genesi.''<ref>''her beg. atter'' B</ref> Adam sytandi þa afku&#281;missins uesold ok pinu. gaf sidan husfru sinni þat nafn at hon skylldi heita Eua. fyrir þa sauk at hann uissi hana modur allra lifandis<ref>lifandi, B</ref> manna mundu uera. Sua sem hann segdi þetta. Allir þeir menn munu segia e edr á. sem fædaz af Eua.<ref>''saal. ogs.'' B</ref> þiat nyfætt sueinbarn byriar sinn grát medr<ref>af, B</ref> á. en meybarn af e. Eua þydiz upp i uárt maal eymd edr ue. eptir þi sem Ysidorus segir. ma þar af marka ok undirstanda. at hann angradi þa þegar ok idradiz af sinum gløp. Let gud drottinn þa fyrir englanna þeonostu kyrtla af daudra kuikenda skinnum uerda g&#7887;rua Adam ok Eue. synandi þeim sua mark sealfra þeirra daudleiks. Taladi þa heilog þrenning sin i milli. ella taladi gud til sinna heilagra engla. medr hirtanda edr harmanda manz r&#7887;dd ok hætti sua segiandi. Se herna. Adam er nu<ref>''saal.'' B; uti, A</ref> uorðinn sua sem einn af oss skiliandi ok skyniandi bædi gott ok illt. huerr er oss skylldi likr hafa uerit meðr udaudleik. ef hann hefdi rettliga stadit. Fyrir þa sauk seait nu ok uidr uariz. at eigi beri<ref>beriz, B</ref> sua til. at hann hafi sina h&#7887;nd af<ref>''saal. ogs.'' B; aa 225</ref> lifstrenu sealfu takandi þar af. ok eti ok lifi sidan æfinligha. Rak gud hann þa sidan brott af sællifis paradis. ok let hann koma nidr aa þeim sama uelli edr eng Damasceno. af huerrar molldu hans likami uar tekinn ok g&#7887;rr. at hann skylldi hana uinna ok erfida. ok þar sidan iarðadr uera meðr sinni husfru ok þeim fleirum sinum afkuæmissmonnum. sem ofarr meirr man heyraz mega.
  
''Scolastica hystoria.'' Þenna brottrekstr uarra fyrstu feðgina af fyrr sagdri paradis presenterar ok endrminniz heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia á <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>skuodinsdagh. þann tima sem hon strengir uti storgløpamenn medr stridi af heilagri kirkiu. Herfiligt haarklædi gefr hon þeim i merking fyrr sagðra skinnkyrtla. &#491;sku gefr hon þeim i minningh þessarra orda. þu ert molld ok i molldina mant þu aptr huerfa. Þat er ok sumra kirkna uani af<ref>ok, B</ref> tilskylldan þess uerks. at þeir bera brennandi kerti sua sem þeir eru utreknir. i minningh þess at brennandi elldr uar tilsettr at ueria paradisum af tilskylldan þess uerks. er þau rettu sinar hendr til hins bannada eplis. Þeir fara ok fra hinni fyrstu kirkiu til annarrar. ok eru þar eigi sidr dyrr aptrbyrgdar fyrir þeim. i merkingh þess at hinum uar fordum oll tilferd [bannad<ref>[ok vegr aptrbyrgðr, B</ref> til paradisum. Þeir taka ok sina fødu eigi af bordi helldr af i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðu. þiat sua er<ref>uar, B</ref> sagt. B<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luad er iorðin af<ref>i, B</ref> þinu uerki. Engin segir þeim<ref>''tilf.'' B </ref> heilsanarordit Aue. þiat eigi uar þa enn umskipt nafnit Eue.
+
''Scolastica hystoria.'' Þenna brottrekstr uarra fyrstu feðgina af fyrr sagdri paradis presenterar ok endrminniz heil&#7887;g kirkia á &#7887;skuodinsdagh. þann tima sem hon strengir uti storgløpamenn medr stridi af heilagri kirkiu. Herfiligt haarklædi gefr hon þeim i merking fyrr sagðra skinnkyrtla. &#491;sku gefr hon þeim i minningh þessarra orda. þu ert molld ok i molldina mant þu aptr huerfa. Þat er ok sumra kirkna uani af<ref>ok, B</ref> tilskylldan þess uerks. at þeir bera brennandi kerti sua sem þeir eru utreknir. i minningh þess at brennandi elldr uar tilsettr at ueria paradisum af tilskylldan þess uerks. er þau rettu sinar hendr til hins bannada eplis. Þeir fara ok fra hinni fyrstu kirkiu til annarrar. ok eru þar eigi sidr dyrr aptrbyrgdar fyrir þeim. i merkingh þess at hinum uar fordum oll tilferd [bannad<ref>[ok vegr aptrbyrgðr, B</ref> til paradisum. Þeir taka ok sina fødu eigi af bordi helldr af i&#7887;rðu. þiat sua er<ref>uar, B</ref> sagt. B&#7887;luad er iorðin af<ref>i, B</ref> þinu uerki. Engin segir þeim<ref>''tilf.'' B </ref> heilsanarordit Aue. þiat eigi uar þa enn umskipt nafnit Eue.
  
Þessi guds domr ok orskurdr syniz miok hardr. er hann lagdi þenna brottrekstr af paradiso medr fyrr sagdri hegnd ok pinu aa fyrr nefnd uaar fedgin. Enn þat er þo allt at eins rett sua sem oll onnur sealfs hans g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. þiat her medr tempradi hann miskunnsamliga þa pinu sem hann hafdi þeim sett. Þiat þar sem þau skylldu æfuinliga medr uá ok uesold lifa. þa uar þeirra lif æ þi ueslara er þat uar lengra. ok sua sem þau hefdi bergt af lifstrénu. þa hefdi þau þi lengr uesol uerit<ref>vorðit, B</ref> sem þau hefdi lengr lifat. Ma þat eigi undarligt þickia edr otruligt.<ref>segir Commestor ''tilf.'' B</ref> at þau bædi hefdi hardla lengi lifat. iafnual eptir þat er þau misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu. ef þau hefdi etit af þi sama tre. medr þi at þær eyiar finnaz meðr lifandi monnum her i uárri byggiligri uerolldu. i huerium er menn deyia seint edr eigi. ok þar sem aa trea laufum. medr þeim þiodum er Seres heita. uerdr þilikt sem hy edr fiua.<ref>fifa, B</ref> af huers aati er þeirra manna lif lengiz sem þar af eta. ok sua sem Alexander konungr skrifuaði til Aristotilem af kennimonnum solar ok tungls. at af epla aati fengi þeir<ref>harðla ''tilf.'' B</ref> langt lif. Nu sa sem [hann uill þetta<ref>[þetta vill, B</ref> lygiligt kalla. þa lesi hann fyrri historiam scolasticam. en hann segi þetta þann logit hafa eðr diktet, sem snarat hefir.
+
Þessi guds domr ok orskurdr syniz miok hardr. er hann lagdi þenna brottrekstr af paradiso medr fyrr sagdri hegnd ok pinu aa fyrr nefnd uaar fedgin. Enn þat er þo allt at eins rett sua sem oll onnur sealfs hans g&#7887;rd. þiat her medr tempradi hann miskunnsamliga þa pinu sem hann hafdi þeim sett. Þiat þar sem þau skylldu æfuinliga medr uá ok uesold lifa. þa uar þeirra lif æ þi ueslara er þat uar lengra. ok sua sem þau hefdi bergt af lifstrénu. þa hefdi þau þi lengr uesol uerit<ref>vorðit, B</ref> sem þau hefdi lengr lifat. Ma þat eigi undarligt þickia edr otruligt.<ref>segir Commestor ''tilf.'' B</ref> at þau bædi hefdi hardla lengi lifat. iafnual eptir þat er þau misg&#7887;rdu. ef þau hefdi etit af þi sama tre. medr þi at þær eyiar finnaz meðr lifandi monnum her i uárri byggiligri uerolldu. i huerium er menn deyia seint edr eigi. ok þar sem aa trea laufum. medr þeim þiodum er Seres heita. uerdr þilikt sem hy edr fiua.<ref>fifa, B</ref> af huers aati er þeirra manna lif lengiz sem þar af eta. ok sua sem Alexander konungr skrifuaði til Aristotilem af kennimonnum solar ok tungls. at af epla aati fengi þeir<ref>harðla ''tilf.'' B</ref> langt lif. Nu sa sem [hann uill þetta<ref>[þetta vill, B</ref> lygiligt kalla. þa lesi hann fyrri historiam scolasticam. en hann segi þetta þann logit hafa eðr diktet, sem snarat hefir.
  
[[File:003.Adam and Eve Are Driven out of Eden.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Ok sem gud hafdi Adam brott rekit ok Euam brott af paradiso. þa skipadi hann þar fyrir til uerndar .ii. hluti. at engi mætti lifstrenu námunda koma.'''</center>]]''Genesis.'' Ok sem gud hafdi Adam brott rekit ok Euam brott af paradiso. þa skipadi hann þar fyrir til uerndar .ii. hluti. at engi mætti lifstrenu námunda koma. Cherubin er einn engill af þi engla fylki er cherubim heitir. setti hann moti fiandans aahlaupum enn elldinn moti manninum. huern er Moyses nefnir elldligt suerd ok snuanligt eðr brott tækilight. af þi sua. at þenna sama elld let gud bædi fra snuaz þann tima sem Enoch uar vppnuminn i fyrr nefnda paradis. ok sua þa er Helyas uar uppnuminn. [''scolastica hystoria.''<ref>[''mgl.'' B </ref> Ef nockur spyr huat er saa elldr hafi ser til næringar. þa ma þi uel þar til suara. at nockur elldzins mynd er su. er eigi þarf n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut efni ser til næringhar. sem sa er lesit er af i sogu hins heilaga Nicholai. af huerium er madr kennir hita. ef hann rettir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd sina at honum. en brennr þo eigi. en þess hattar elldr brennir andana. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifuat.  
+
[[File:003.Adam and Eve Are Driven out of Eden.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Ok sem gud hafdi Adam brott rekit ok Euam brott af paradiso. þa skipadi hann þar fyrir til uerndar .ii. hluti. at engi mætti lifstrenu námunda koma.'''</center>]]''Genesis.'' Ok sem gud hafdi Adam brott rekit ok Euam brott af paradiso. þa skipadi hann þar fyrir til uerndar .ii. hluti. at engi mætti lifstrenu námunda koma. Cherubin er einn engill af þi engla fylki er cherubim heitir. setti hann moti fiandans aahlaupum enn elldinn moti manninum. huern er Moyses nefnir elldligt suerd ok snuanligt eðr brott tækilight. af þi sua. at þenna sama elld let gud bædi fra snuaz þann tima sem Enoch uar vppnuminn i fyrr nefnda paradis. ok sua þa er Helyas uar uppnuminn. [''scolastica hystoria.''<ref>[''mgl.'' B </ref> Ef nockur spyr huat er saa elldr hafi ser til næringar. þa ma þi uel þar til suara. at nockur elldzins mynd er su. er eigi þarf n&#7887;ckut efni ser til næringhar. sem sa er lesit er af i sogu hins heilaga Nicholai. af huerium er madr kennir hita. ef hann rettir h&#7887;nd sina at honum. en brennr þo eigi. en þess hattar elldr brennir andana. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifuat.  
  
  
 
===Her segir fra þi er Kayn ok Abel uaru føddir ok Kain drap Abel brodur sinn. speculum historiale.===
 
===Her segir fra þi er Kayn ok Abel uaru føddir ok Kain drap Abel brodur sinn. speculum historiale.===
  
'''13.''' Adam ok Eua. sua sem truat er. gengu af guðs bodordum aa sealfum fyrsta degi sinnar skapanar. þat er a .vi<sup>ta</sup>. degi heimsins i sealfri paradiso sem sagt uar nærr middegi. ok litlu sidarr aa niundu tid dags þess hins sama varu þau rekin ut af paradiso. Ok fyrir þi krossfestiz Kristr hinn nyi madr aa þeim sama deghi eptir m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg aar umlidin. þat uar aa .vi<sup>ta</sup>. degi uiku hinn attanda kalendas aprilis aa settu tid dags. leysandi mannkynit af sekt þeirrar s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu syndar. Ok þa er hann saaladiz aa hinum heilagha krossi uid .ix<sup>du</sup>. tið dagsins. lauk hann sealfr upp inng<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu paradisar illuirkianum.
+
'''13.''' Adam ok Eua. sua sem truat er. gengu af guðs bodordum aa sealfum fyrsta degi sinnar skapanar. þat er a .vi<sup>ta</sup>. degi heimsins i sealfri paradiso sem sagt uar nærr middegi. ok litlu sidarr aa niundu tid dags þess hins sama varu þau rekin ut af paradiso. Ok fyrir þi krossfestiz Kristr hinn nyi madr aa þeim sama deghi eptir m&#7887;rg aar umlidin. þat uar aa .vi<sup>ta</sup>. degi uiku hinn attanda kalendas aprilis aa settu tid dags. leysandi mannkynit af sekt þeirrar s&#7887;mu syndar. Ok þa er hann saaladiz aa hinum heilagha krossi uid .ix<sup>du</sup>. tið dagsins. lauk hann sealfr upp inng&#7887;ngu paradisar illuirkianum.
  
Sem þau Adam ok Eua uaru brott rekin af paradiso i utlegd þessar ueralldar. þa leitadu þau til mannligrar hugganar. þiat þau foru meðr meydom af paradiso ok siðan komu þau samt likamligha. Nu aa fimtanda aari [lifs Adam<ref>[lif Adams, B</ref> uar føddr Kain ok systir hans Kalmana. Enn eptir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur .xv. aar føddiz honum Abel ok hans systir Delbora. ''scolastica hystoria.'' Enn sua sem Adam hafdi lifat .c. aara tirætt ok .xxx. aara. drap Kain Abel broður sinn. Syttu þau Adam ok Eua .c. aara tirætt eptir hans drap. þar til er þau gátu at eiga son þann er Seth het. eptir þi sem Petrus Commestor segir. Genesis segir. at hann hafdi .c. ok .xxx. aara er hann atti Seth. sem sidarr man heyraz. Sakir skundanar ok skammmælis lidr Moyses skiotliga um kynkuislir Adams. sua at hann getr ecki margra hans suna ok døtra. skundandi sua sinni fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn til Abraham.<ref>Abrahams, B</ref> f&#491;dur ebreskra manna.
+
Sem þau Adam ok Eua uaru brott rekin af paradiso i utlegd þessar ueralldar. þa leitadu þau til mannligrar hugganar. þiat þau foru meðr meydom af paradiso ok siðan komu þau samt likamligha. Nu aa fimtanda aari [lifs Adam<ref>[lif Adams, B</ref> uar føddr Kain ok systir hans Kalmana. Enn eptir &#7887;nnur .xv. aar føddiz honum Abel ok hans systir Delbora. ''scolastica hystoria.'' Enn sua sem Adam hafdi lifat .c. aara tirætt ok .xxx. aara. drap Kain Abel broður sinn. Syttu þau Adam ok Eua .c. aara tirætt eptir hans drap. þar til er þau gátu at eiga son þann er Seth het. eptir þi sem Petrus Commestor segir. Genesis segir. at hann hafdi .c. ok .xxx. aara er hann atti Seth. sem sidarr man heyraz. Sakir skundanar ok skammmælis lidr Moyses skiotliga um kynkuislir Adams. sua at hann getr ecki margra hans suna ok døtra. skundandi sua sinni fras&#7887;gn til Abraham.<ref>Abrahams, B</ref> f&#491;dur ebreskra manna.
  
[[File:004.Cain and Abel Offer Their Sacrifices.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Kayn offradi gudi þat korn sem bitit uar ok fottrodit af þeim kuikendum sem uida gengu. Enn Abel offradi gudi miolk ok þar medr þat sem honum uirðiz fægiligaz ok feitaz af frumburdum sinnar hiarðar.'''</center>]]''Speculum historiale.'' Enn þat trua menn. at Adam hafi andliga lærda sunu sina at offra gudi tiundir ok frumfornir. Abel uar einn einfalldr madr ok meinlauss. ok at þi uilldi hann uera saudahirdir. Enn fyrir þann skylld at Kayn uar aagiarn ok aufundsiukr. þa pløgði hann fyrstr manna iordina sakir sinnar aagirni. Sua bar til eptir m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgh aar. at Kayn offradi gudi þat korn sem bitit uar ok fottrodit af þeim kuikendum sem uida gengu. enn hellt hinu ser sem betra uar. Enn Abel offradi gudi miolk ok þar medr þat sem honum uirðiz fægiligaz ok feitaz af frumburdum sinnar hiarðar. Ok af þi at hans lif ok hiarta likadi gudi uel. þa uaru hans fornir gudi þægiligar. ok þat gordi gud bert upp aa þann haatt. at logi kom or loptinu ok brendi þær. eptir þi sem uidara finnz at gud hafi<ref>''saal.'' B; hafði, A</ref> þat birt i hinu forna l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ghmaali. Enn af þi at Kayn uar aufundsiukr ok illskeptr. þa aufundadi hann miok giptu ok gi&#281;tzku sins brodur. ok fyrir þa sauk at hans fornir uaru medr agirnd byriadar ok offradar likadu þær eigi gudi. ''de genesi.'' Ok þegar sem Kayn fann þat reiddiz hann storligha miok. [&#491;fundandi sua at þat matti sia<ref>[''saal.'' B; sua, A</ref> upp aa sealfs hans aaseonu. at hinn yngri uar meira uirdr. Asakadi gud þa Kayn ok sagdi sua. Fyrir huern skylld reidiz þu ok synir þat i þinu yfirbragði. edr man eigi þin gi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>f þa þægiligh uera ok þu þar fyrir af mer ambun taka. ef þu hefir uel g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. Hefir þu ok illa gert. þa mun syndin nær þer ok sealfs þins uilia uera ok fullu sealfræði. Skalltu ok hennar girnd ok fysi tempra mega aa hueria leid er þer likar. ''scolastica historia.'' Rettliga hafdi Kayn gudi offrat. enn urettligha hafdi hann sina offran diuiserat. fórnandi sealfan sik fiandanum. er miklu betri forn hefði uerit. ella fyrir þann skylld<ref>''tilf.'' B</ref> at hann hellt<ref>ser ''tilf.'' B</ref> eptir hinu betra. enn offradi gudi þau <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>x sem hia uegum uáru fottrodin ok etin.
+
[[File:004.Cain and Abel Offer Their Sacrifices.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Kayn offradi gudi þat korn sem bitit uar ok fottrodit af þeim kuikendum sem uida gengu. Enn Abel offradi gudi miolk ok þar medr þat sem honum uirðiz fægiligaz ok feitaz af frumburdum sinnar hiarðar.'''</center>]]''Speculum historiale.'' Enn þat trua menn. at Adam hafi andliga lærda sunu sina at offra gudi tiundir ok frumfornir. Abel uar einn einfalldr madr ok meinlauss. ok at þi uilldi hann uera saudahirdir. Enn fyrir þann skylld at Kayn uar aagiarn ok aufundsiukr. þa pløgði hann fyrstr manna iordina sakir sinnar aagirni. Sua bar til eptir m&#7887;rgh aar. at Kayn offradi gudi þat korn sem bitit uar ok fottrodit af þeim kuikendum sem uida gengu. enn hellt hinu ser sem betra uar. Enn Abel offradi gudi miolk ok þar medr þat sem honum uirðiz fægiligaz ok feitaz af frumburdum sinnar hiarðar. Ok af þi at hans lif ok hiarta likadi gudi uel. þa uaru hans fornir gudi þægiligar. ok þat gordi gud bert upp aa þann haatt. at logi kom or loptinu ok brendi þær. eptir þi sem uidara finnz at gud hafi<ref>''saal.'' B; hafði, A</ref> þat birt i hinu forna l&#7887;ghmaali. Enn af þi at Kayn uar aufundsiukr ok illskeptr. þa aufundadi hann miok giptu ok gi&#281;tzku sins brodur. ok fyrir þa sauk at hans fornir uaru medr agirnd byriadar ok offradar likadu þær eigi gudi. ''de genesi.'' Ok þegar sem Kayn fann þat reiddiz hann storligha miok. [&#491;fundandi sua at þat matti sia<ref>[''saal.'' B; sua, A</ref> upp aa sealfs hans aaseonu. at hinn yngri uar meira uirdr. Asakadi gud þa Kayn ok sagdi sua. Fyrir huern skylld reidiz þu ok synir þat i þinu yfirbragði. edr man eigi þin gi&#7887;f þa þægiligh uera ok þu þar fyrir af mer ambun taka. ef þu hefir uel g&#7887;rt. Hefir þu ok illa gert. þa mun syndin nær þer ok sealfs þins uilia uera ok fullu sealfræði. Skalltu ok hennar girnd ok fysi tempra mega aa hueria leid er þer likar. ''scolastica historia.'' Rettliga hafdi Kayn gudi offrat. enn urettligha hafdi hann sina offran diuiserat. fórnandi sealfan sik fiandanum. er miklu betri forn hefði uerit. ella fyrir þann skylld<ref>''tilf.'' B</ref> at hann hellt<ref>ser ''tilf.'' B</ref> eptir hinu betra. enn offradi gudi þau &#7887;x sem hia uegum uáru fottrodin ok etin.
  
[[File:005.Cain Slays Abel.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Ok sua sem þeir uaru badir samt aa einum akri. hliop Kayn upp i moti brodur sinum ok drap hann.'''</center>]]''Genesis.'' Eptir þat taladi hann<ref>Kayn, B</ref> til brodur sins. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum ut aa u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll. Ok sua sem þeir uaru badir samt aa einum akri. hliop Kayn upp i moti brodur sinum ok drap hann medr suikum aa þeim akri sem nu er borgin<ref>við borgina, B</ref> Damascum. Þa taladi gud til Kayns. eigi sem uuitandi helldr aasakandi hann ok brigzlandi honum brodurdrápit. ok sagdi sua. Huar er þinn brodir Abel. Hann uilldi giarna fela sina synd ok gløp fyrir gudi. ok sagði sua. Ek ueit minn herra eigi. edr er ek n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut skipadr geymslumadr brodur mins. Eptir þat taladi gud til Kayns. sua sem hann fann at hann uilldi fela<ref>felaz, B</ref> fyrir sealfum honum ok yfirhylma<ref>yfirdylia, B</ref> sitt uerk. Huat gordir þu. blods uthelling þins brodur kalladi til min af i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdinni ok gorir alkunniga þina g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. Þin gerd ok glæpr þarf <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan aki&#281;rumann. fyrir þa s&#491;k at blodsins uthelling birtir hann audsyniliga. Nu fyrir þessa s&#491;k mantu b&#491;luadr uera yfir alla i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina huer er til þess rymdi sik ok opnadi. at hon tok ok sualg þitt brodurblod af sealfs þins hendi. Eigi man hon gefa ne g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sinn aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt þann tima sem þu hefir hana unnit ok erfidat. helldr man hon medr klungr ok þyrni gróa þer ok aauaxtaz. Sem einn uallari ok forflottamadr mantu iafnan uera [i uerolldinni.<ref>[a i&#491;rðinni, B</ref> ''scolastica historia.'' Verduliga<ref>Verðuglega, B</ref> uar þessi Kayn b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luadr. huat er eigi uar uidr Adam gert. þiat sua sem hann uissi huilik pina fyrir hafdi komit hit fyrsta l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gbrot. þa framdi hann eigi þi sidr brodurdrápit. Enn fyrir þa sauk at hann óttadiz. at dyr mundu rifa hann i sundr ok suelgia honum sidan. ef hann færi i brott fra odrum monnum. ella at menninir<ref>mennerner, B</ref> mundu<ref>mundi, B</ref> drepa hann fyrir sinn hinn ogurliga gløp. ef hann uæri hia þeim. þa auruilnadiz hann fordæmandi sealfan sik ok sagði sua. ''genesis.'' Meiri er minn glæpr ok illzka. enn ek mega nockura miskunn faa. Se. þu tekr mik brott af iardrikinu ok ifra þinni aaseonu. ok af þii man ek felaz ella fara aa i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdunni sem einn uallari eðr forflotti. Huerr er mik finnr man mik drepa uilia. Þetta taladi hann annathuart af hræzlu ella fyrir þi at hann æskti þess at hann uæri skiott drepinn. Þa taladi gud til hans sua segiandi. Meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti man sua uerda. Ecki skalltu skiotliga deyia. helldr skal sa madr seaufalldliga pinaz. sem þik drepr Kayn ok frealsar þik sua af þessi uesolld ok erfidi. ''scolastica historia.'' Meðr annan skilning man saa huerr seaufalldliga pinaz sem Kayn drepr. þiat hann man meirr pinaz enn Kayn. fyrir þa sauk at nu er enn berligarr bannat manndrapit enn þa<ref>þat, B</ref> uar Kayn bannat. ''genesis.'' Lagdi gud þa eitt audkent mark upp aa Kayn. þat uar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudskialfti sua sem af ridusótt. at [þar af skylldi allir uita.<ref>[þat skylldi af &#491;llum sieð vera ok vitat, B</ref> at hann uar fyrir sinn glæp af gudi pinaðr ok bannsettr ok umakligr sealfs hans miskunnar. ok þar medr at hann skylldi eigi af nokkurum þeim manni sem hann flydi drepinn uerða. Geck hann sidan brott af sealfs drottins augliti ok bygði austrhaalfu iardrikissins moti iarðnesku paradis sem utlagi ok forflotti.
+
[[File:005.Cain Slays Abel.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Ok sua sem þeir uaru badir samt aa einum akri. hliop Kayn upp i moti brodur sinum ok drap hann.'''</center>]]''Genesis.'' Eptir þat taladi hann<ref>Kayn, B</ref> til brodur sins. G&#7887;ngum ut aa u&#7887;ll. Ok sua sem þeir uaru badir samt aa einum akri. hliop Kayn upp i moti brodur sinum ok drap hann medr suikum aa þeim akri sem nu er borgin<ref>við borgina, B</ref> Damascum. Þa taladi gud til Kayns. eigi sem uuitandi helldr aasakandi hann ok brigzlandi honum brodurdrápit. ok sagdi sua. Huar er þinn brodir Abel. Hann uilldi giarna fela sina synd ok gløp fyrir gudi. ok sagði sua. Ek ueit minn herra eigi. edr er ek n&#7887;ckut skipadr geymslumadr brodur mins. Eptir þat taladi gud til Kayns. sua sem hann fann at hann uilldi fela<ref>felaz, B</ref> fyrir sealfum honum ok yfirhylma<ref>yfirdylia, B</ref> sitt uerk. Huat gordir þu. blods uthelling þins brodur kalladi til min af i&#7887;rdinni ok gorir alkunniga þina g&#7887;rd. Þin gerd ok glæpr þarf &#7887;nguan aki&#281;rumann. fyrir þa s&#491;k at blodsins uthelling birtir hann audsyniliga. Nu fyrir þessa s&#491;k mantu b&#491;luadr uera yfir alla i&#7887;rdina huer er til þess rymdi sik ok opnadi. at hon tok ok sualg þitt brodurblod af sealfs þins hendi. Eigi man hon gefa ne g&#7887;ra sinn aau&#7887;xt þann tima sem þu hefir hana unnit ok erfidat. helldr man hon medr klungr ok þyrni gróa þer ok aauaxtaz. Sem einn uallari ok forflottamadr mantu iafnan uera [i uerolldinni.<ref>[a i&#491;rðinni, B</ref> ''scolastica historia.'' Verduliga<ref>Verðuglega, B</ref> uar þessi Kayn b&#7887;luadr. huat er eigi uar uidr Adam gert. þiat sua sem hann uissi huilik pina fyrir hafdi komit hit fyrsta l&#7887;gbrot. þa framdi hann eigi þi sidr brodurdrápit. Enn fyrir þa sauk at hann óttadiz. at dyr mundu rifa hann i sundr ok suelgia honum sidan. ef hann færi i brott fra odrum monnum. ella at menninir<ref>mennerner, B</ref> mundu<ref>mundi, B</ref> drepa hann fyrir sinn hinn ogurliga gløp. ef hann uæri hia þeim. þa auruilnadiz hann fordæmandi sealfan sik ok sagði sua. ''genesis.'' Meiri er minn glæpr ok illzka. enn ek mega nockura miskunn faa. Se. þu tekr mik brott af iardrikinu ok ifra þinni aaseonu. ok af þii man ek felaz ella fara aa i&#7887;rdunni sem einn uallari eðr forflotti. Huerr er mik finnr man mik drepa uilia. Þetta taladi hann annathuart af hræzlu ella fyrir þi at hann æskti þess at hann uæri skiott drepinn. Þa taladi gud til hans sua segiandi. Meðr &#7887;ngu moti man sua uerda. Ecki skalltu skiotliga deyia. helldr skal sa madr seaufalldliga pinaz. sem þik drepr Kayn ok frealsar þik sua af þessi uesolld ok erfidi. ''scolastica historia.'' Meðr annan skilning man saa huerr seaufalldliga pinaz sem Kayn drepr. þiat hann man meirr pinaz enn Kayn. fyrir þa sauk at nu er enn berligarr bannat manndrapit enn þa<ref>þat, B</ref> uar Kayn bannat. ''genesis.'' Lagdi gud þa eitt audkent mark upp aa Kayn. þat uar h&#7887;fudskialfti sua sem af ridusótt. at [þar af skylldi allir uita.<ref>[þat skylldi af &#491;llum sieð vera ok vitat, B</ref> at hann uar fyrir sinn glæp af gudi pinaðr ok bannsettr ok umakligr sealfs hans miskunnar. ok þar medr at hann skylldi eigi af nokkurum þeim manni sem hann flydi drepinn uerða. Geck hann sidan brott af sealfs drottins augliti ok bygði austrhaalfu iardrikissins moti iarðnesku paradis sem utlagi ok forflotti.
  
''Scolastica historia.'' Brottrekstr ok utlegd Kayns endrminniz heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia. bannsetiandi manndrapara einkannliga medr steyptum kertum ok ringdum klokkum. fyrir þann skylld at bædi hann ok þeir sl<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ktu brædra sinna lif. Hinn uisi sagnamadr<ref>sagnameistari, B</ref> Josephus segir at hann rakz uiða ueralldar sua sem<ref>einn ''tilf.'' B</ref>uallari medr sinni husfru Chalmana. ok eptir þat settiz hann i þeim stad sem Naydda er nefndr. ok gat ser þar syni. Hinn heilagi Jeronimus segir at hann hafi uerit aa þi landi er Nodh heitir ok bygt þar. [''speculum hystoriale.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Enn hann uar drepinn meðr atburð af Lamech. er hinn .vii<sup>di</sup>. uar af hans ættlegg. sem [ofar meirr man sagt uerda.<ref>[siðarr man heyraz mega ok ofarr meirr, B</ref> þiat hann framdi .vii. storsyndir. þat fyrst er hann skipti eigi rett til um offrit sem fyrr uar sagt. ok aufundadi broður sinn. vællti hann meðr suikum kallandi<ref>hann ''tilf.''</ref> ut. ok drap hann. nitadi hann fyrir gudi sitt uerk<ref>illvirki, B</ref> medr mikilli ofdirfd. ok auruænti ser miskunnar. ok eigi gordi hann iðran þa er hann feck fyrdøming. Ok fyrir þi uar hann seaufalldliga pinadr. þat er allt i seaunda sinn afspringh. vard þat<ref>þa, B</ref> ok endir aa hans þess haattar pinum ok sua lifi.  
+
''Scolastica historia.'' Brottrekstr ok utlegd Kayns endrminniz heil&#7887;g kirkia. bannsetiandi manndrapara einkannliga medr steyptum kertum ok ringdum klokkum. fyrir þann skylld at bædi hann ok þeir sl&#7887;ktu brædra sinna lif. Hinn uisi sagnamadr<ref>sagnameistari, B</ref> Josephus segir at hann rakz uiða ueralldar sua sem<ref>einn ''tilf.'' B</ref>uallari medr sinni husfru Chalmana. ok eptir þat settiz hann i þeim stad sem Naydda er nefndr. ok gat ser þar syni. Hinn heilagi Jeronimus segir at hann hafi uerit aa þi landi er Nodh heitir ok bygt þar. [''speculum hystoriale.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Enn hann uar drepinn meðr atburð af Lamech. er hinn .vii<sup>di</sup>. uar af hans ættlegg. sem [ofar meirr man sagt uerda.<ref>[siðarr man heyraz mega ok ofarr meirr, B</ref> þiat hann framdi .vii. storsyndir. þat fyrst er hann skipti eigi rett til um offrit sem fyrr uar sagt. ok aufundadi broður sinn. vællti hann meðr suikum kallandi<ref>hann ''tilf.''</ref> ut. ok drap hann. nitadi hann fyrir gudi sitt uerk<ref>illvirki, B</ref> medr mikilli ofdirfd. ok auruænti ser miskunnar. ok eigi gordi hann iðran þa er hann feck fyrdøming. Ok fyrir þi uar hann seaufalldliga pinadr. þat er allt i seaunda sinn afspringh. vard þat<ref>þa, B</ref> ok endir aa hans þess haattar pinum ok sua lifi.  
  
  
 
===Her segir af Kayn ok hans afspringi.<ref>ok huerer fyrst fundu iarnsmið ok s&#491;nglist ''tilf.'' B </ref> genesis.===
 
===Her segir af Kayn ok hans afspringi.<ref>ok huerer fyrst fundu iarnsmið ok s&#491;nglist ''tilf.'' B </ref> genesis.===
  
'''14.''' Kayn ok hans husfru Kalmana komu saman likamliga. ok gatu at eiga sun þann er Enoch het. Sidan g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi hann eina borg aa Jndialandi. ok gaf henni þilikt nafn sem syni sinum fyrr nefndum. ''scolastica historia.'' Hedan af er þat audsynt. at þann tima hafa uerit margir sterkir menn. [þa sem Kayn kalladi<ref>[sua sem K. kallaði þa, B</ref> saman. medr huerra fulltingi er hann smidadi þessa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu borg. hueria er hann fyllti meðr einum saman fiolda sins afkuæmis. Sua segir Josephus. at hann afladi ser eigna ok audæfa medr raanum ok ofbelldi. leidandi menn ok lockandi til raananna ok at hafa rangar uagir ok mælikerolld. skiptandi sua medr sinni áeggian ok eptirdømum godra manna einfalldleik til slægdar ok skaðsamligs klokskapar. Hann setti fyrstr manna landa skipti ok iardar endimork ok muraði borgir. Ok fyrir þi at hann ottadiz þeirra manna ufrið. sem hann hafdi storum rangt gort. þa uarðueitti hann sik ok sina menn i storum borgum.
+
'''14.''' Kayn ok hans husfru Kalmana komu saman likamliga. ok gatu at eiga sun þann er Enoch het. Sidan g&#7887;rdi hann eina borg aa Jndialandi. ok gaf henni þilikt nafn sem syni sinum fyrr nefndum. ''scolastica historia.'' Hedan af er þat audsynt. at þann tima hafa uerit margir sterkir menn. [þa sem Kayn kalladi<ref>[sua sem K. kallaði þa, B</ref> saman. medr huerra fulltingi er hann smidadi þessa s&#7887;mu borg. hueria er hann fyllti meðr einum saman fiolda sins afkuæmis. Sua segir Josephus. at hann afladi ser eigna ok audæfa medr raanum ok ofbelldi. leidandi menn ok lockandi til raananna ok at hafa rangar uagir ok mælikerolld. skiptandi sua medr sinni áeggian ok eptirdømum godra manna einfalldleik til slægdar ok skaðsamligs klokskapar. Hann setti fyrstr manna landa skipti ok iardar endimork ok muraði borgir. Ok fyrir þi at hann ottadiz þeirra manna ufrið. sem hann hafdi storum rangt gort. þa uarðueitti hann sik ok sina menn i storum borgum.
  
''Speculum historiale.'' Sua segir heilagr Augustinus. at af þessum .ii. fyrstum sonum Adams. þat er Kayn ok Abel. h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu uppraas tuær borgir. Ein heilagra manna su sem her aa iardriki er sua sem i utlegd ok bidr sua<ref>eylifrar ''tilf.'' B</ref> byggingar i himinriki. þessi er hin himneska Jherusalem. Aunnur er daudra manna ok fyrirdæmdra. þeirra sem her skipa sina borg ok bygð ok eiga <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nga uan til eylifra fagnaða. þessi er andlig Babilon. Ok fyrir þi segiz kirkian eðr kristnin hafa uppraas af Abel. þiat hon hafdi eigi halldiz ubrigdiliga. ef hon segdiz af Adami hafa uppraas tekit. enn þi at illzka guds uuina tok i fyrstu i Kayn at ædaz moti guds helgum monnum. enn i Abel hofz ok þroadiz heilagt lif ok þolinmødi. Sua finnz ok skrifuat at fyrir þann skylld uar hinn uersti madr føddr fyrr enn hinn rettlati Abel. at i þi skylldi<ref>vera ''tilf.'' B</ref> synt. at allt mannkyn fra Adam komit uar rettliga fyrirdømt. Ok þa er gud giorir þat medr sinni miskunn. at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr af mannkyninu uerdr ualidr<ref>valit, B</ref> ker guds til eylifrar sæmdar. þa uerdr þat ecki af mannligri natturu. helldr ueitiz þat af gudligri miskunnsemd.
+
''Speculum historiale.'' Sua segir heilagr Augustinus. at af þessum .ii. fyrstum sonum Adams. þat er Kayn ok Abel. h&#7887;fdu uppraas tuær borgir. Ein heilagra manna su sem her aa iardriki er sua sem i utlegd ok bidr sua<ref>eylifrar ''tilf.'' B</ref> byggingar i himinriki. þessi er hin himneska Jherusalem. Aunnur er daudra manna ok fyrirdæmdra. þeirra sem her skipa sina borg ok bygð ok eiga &#7887;nga uan til eylifra fagnaða. þessi er andlig Babilon. Ok fyrir þi segiz kirkian eðr kristnin hafa uppraas af Abel. þiat hon hafdi eigi halldiz ubrigdiliga. ef hon segdiz af Adami hafa uppraas tekit. enn þi at illzka guds uuina tok i fyrstu i Kayn at ædaz moti guds helgum monnum. enn i Abel hofz ok þroadiz heilagt lif ok þolinmødi. Sua finnz ok skrifuat at fyrir þann skylld uar hinn uersti madr føddr fyrr enn hinn rettlati Abel. at i þi skylldi<ref>vera ''tilf.'' B</ref> synt. at allt mannkyn fra Adam komit uar rettliga fyrirdømt. Ok þa er gud giorir þat medr sinni miskunn. at n&#7887;ckurr af mannkyninu uerdr ualidr<ref>valit, B</ref> ker guds til eylifrar sæmdar. þa uerdr þat ecki af mannligri natturu. helldr ueitiz þat af gudligri miskunnsemd.
  
Fyrr sagðr Enoch gat at eiga þann son er het Yrach. Yrach gat þann son er het Manuel. Manuel gat þann son sem het Matusael. hans son var Lamech fyrr nefndr. er hinn seaundi uar i þann ættlegg<ref>''saal.'' B; attlegg, A </ref> af Adam ok einn hinn uesti maðr. þiat hann leiddi fyrstr inn ok byriadi at bua medr .ii. konum ok þo systrum sin i milli. ''scolastica historia.'' Ok fyrir þann skylld<ref>''tilf.'' B</ref> g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi hann bædi moti gudi ok natturu l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gunum horandi. þiat i hinni fyrstu manzins skapan uar ein kona einum manni g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r ok ætlut. Hafdi gud ok sua stadfastliga fyrir [Adams munn bodit<ref>[boðit Adama munuð, B</ref> ok aakuedit sem fyrr uar sagt. manu þau<ref>tuau ''tilf.'' B</ref> medr einum likam uera. En þessi Lamech tok ser .ii. systr til eiginkuenna. het <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur Oda enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur Sella. Þessi Oda gat son medr nefndum Lamech ok het Jabel. hann fann fyrstr allra manna landtiolld at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. til þess at bua uti i þeim ef likadi. hann gerdi ok fyrstr manna skipan ok grein aa sinni hi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. ok greindi medr morkum ok einkunnum skiliandi brott færsaudi fra geitsaudum. einlita fra fleckottum. ok eptir aulldrum sem uetrgamla fra ellrum saudum. ok skildi giorla aa huerium timum þeirra brundr edr burðr uilldi uera. Hans brodir sammøddr het Jubal. er fann s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nglist ok hlioda grein. er eyrnanna lystingh tilheyrir. at hirdanna starf skylldi þi lystiligra þickia. Hans brodir samfeddr het<ref>''tilf.'' B</ref> Tubulchayn. er fyrstr fann þa list at gora iarn ok smida þat ok gora annan malm meðr gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ft ok þeim oðrum hagleik. sem augun lystir at sea upp aa. Þiat sua sem þeir brendu medr storum baalum ok elldum þyrna ok klungrotta i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rð. þa runnu málmædarnar sua sem beckir þar undan. ok sem þeir toku slaarnar edr spengrnar kolnadar upp. þa uaru þilikar myndir sua sem grafnar aa þeim. sem i þeim st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum edr lutum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðu uerit er þær h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu [legið. Ok þar meðr framdi<ref>[''saal.'' B; uerit er þær h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu, A</ref> hann frækiliga ok frammi hafdi fyrstr bardaga listir. ''genesis.'' Nu sem hann smidadi iarnit. ok hans brodir Juhal sat þar i hea glediandiz af hamarganginum ok þeirra hlioðan. sua sem hann heyrdi upp aa. þa hugleiddi hann af h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguanna mishliodan<ref>misblandan, B </ref> ok uirdi þar af samhliodan ok adrar hliodagreinir til s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nglistar ok allz strengleiks. þo at Girkir<ref>Grikkir, B</ref> segi at Pytagoras hafi fundit þessa<ref>list ok ''tilf.'' B</ref> iþrott. Ok fyrir þann skylld at hann uissi. at Adam hafdi fyrir spaad .ii. hina stærstu doma. annan fyrir uatn ok annan fyrir elld. þa skrifadi hann þessa list. sem hann hafdi þaleidis fundit. upp á .ii. pilara. annan af tigli en annan af marmara. ok alla listina upp aa huarn þeirra. til þess at ef saa fyrirfæriz i flodinu sem af tiglinu uar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr. þa skylldi sa halldaz sem af marmaranum uar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr. k&#281;mi brunadomrinn ok fyrri framm. þa skylldi sa standa ok uidr halldaz sem medr tiglit [var gi&#491;rr.<ref>[''tilf.'' B</ref> Nu af þi at su fyrirdæming kom fyrri framm yfir mannkynit. sem af flodinu uard. þa finnz sua ritat i Josepho. at fyrr sagdr marmarapilarr standi enn ut aa Syrlandi. [''speculum hystoriale.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Systir fyrr nefadra brædra sammødd uidr Tubulchayn het Noemia. hon fann eigi sidr þa list at uefa klædi medr ymissligum hætti. Ok nær allar ueralldligar listir ok uisdomr. huart sem helldr er þat i handauerkum eðr bokfrødi til skemtanar ok foruitni. edr iafnuel þær listir er þiona mannligri naudsyn edr nytsemd. þa hafa fundiz af sunum þessarrar ueralldar at þi sem lesit er. þiat þess haattar listir sem manninum uaru eigi til andaligrar hialpar. attu finnaz medr þeirra studeran ok erfidi. sem eigi uaru synir eylifrar heilsu. Enn þo eru þær s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu listir [i sumu lagi<ref>[''mgl.'' B</ref> bædi nytsamligar ok naudsynligar sunum liossins. Nu skylldadiz þetta starf upp aa þilika þessa heims menn. enn hinum uarðueitiz þo þar af aauoxtrinn sem guðs þionostumenn g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>raz.
+
Fyrr sagðr Enoch gat at eiga þann son er het Yrach. Yrach gat þann son er het Manuel. Manuel gat þann son sem het Matusael. hans son var Lamech fyrr nefndr. er hinn seaundi uar i þann ættlegg<ref>''saal.'' B; attlegg, A </ref> af Adam ok einn hinn uesti maðr. þiat hann leiddi fyrstr inn ok byriadi at bua medr .ii. konum ok þo systrum sin i milli. ''scolastica historia.'' Ok fyrir þann skylld<ref>''tilf.'' B</ref> g&#7887;rdi hann bædi moti gudi ok natturu l&#7887;gunum horandi. þiat i hinni fyrstu manzins skapan uar ein kona einum manni g&#7887;r ok ætlut. Hafdi gud ok sua stadfastliga fyrir [Adams munn bodit<ref>[boðit Adama munuð, B</ref> ok aakuedit sem fyrr uar sagt. manu þau<ref>tuau ''tilf.'' B</ref> medr einum likam uera. En þessi Lamech tok ser .ii. systr til eiginkuenna. het &#7887;nnur Oda enn &#7887;nnur Sella. Þessi Oda gat son medr nefndum Lamech ok het Jabel. hann fann fyrstr allra manna landtiolld at g&#7887;ra. til þess at bua uti i þeim ef likadi. hann gerdi ok fyrstr manna skipan ok grein aa sinni hi&#7887;rd. ok greindi medr morkum ok einkunnum skiliandi brott færsaudi fra geitsaudum. einlita fra fleckottum. ok eptir aulldrum sem uetrgamla fra ellrum saudum. ok skildi giorla aa huerium timum þeirra brundr edr burðr uilldi uera. Hans brodir sammøddr het Jubal. er fann s&#7887;nglist ok hlioda grein. er eyrnanna lystingh tilheyrir. at hirdanna starf skylldi þi lystiligra þickia. Hans brodir samfeddr het<ref>''tilf.'' B</ref> Tubulchayn. er fyrstr fann þa list at gora iarn ok smida þat ok gora annan malm meðr gr&#7887;ft ok þeim oðrum hagleik. sem augun lystir at sea upp aa. Þiat sua sem þeir brendu medr storum baalum ok elldum þyrna ok klungrotta i&#7887;rð. þa runnu málmædarnar sua sem beckir þar undan. ok sem þeir toku slaarnar edr spengrnar kolnadar upp. þa uaru þilikar myndir sua sem grafnar aa þeim. sem i þeim st&#7887;dum edr lutum h&#7887;fðu uerit er þær h&#7887;fdu [legið. Ok þar meðr framdi<ref>[''saal.'' B; uerit er þær h&#7887;fdu, A</ref> hann frækiliga ok frammi hafdi fyrstr bardaga listir. ''genesis.'' Nu sem hann smidadi iarnit. ok hans brodir Juhal sat þar i hea glediandiz af hamarganginum ok þeirra hlioðan. sua sem hann heyrdi upp aa. þa hugleiddi hann af h&#7887;gguanna mishliodan<ref>misblandan, B </ref> ok uirdi þar af samhliodan ok adrar hliodagreinir til s&#7887;nglistar ok allz strengleiks. þo at Girkir<ref>Grikkir, B</ref> segi at Pytagoras hafi fundit þessa<ref>list ok ''tilf.'' B</ref> iþrott. Ok fyrir þann skylld at hann uissi. at Adam hafdi fyrir spaad .ii. hina stærstu doma. annan fyrir uatn ok annan fyrir elld. þa skrifadi hann þessa list. sem hann hafdi þaleidis fundit. upp á .ii. pilara. annan af tigli en annan af marmara. ok alla listina upp aa huarn þeirra. til þess at ef saa fyrirfæriz i flodinu sem af tiglinu uar g&#7887;rr. þa skylldi sa halldaz sem af marmaranum uar g&#7887;rr. k&#281;mi brunadomrinn ok fyrri framm. þa skylldi sa standa ok uidr halldaz sem medr tiglit [var gi&#491;rr.<ref>[''tilf.'' B</ref> Nu af þi at su fyrirdæming kom fyrri framm yfir mannkynit. sem af flodinu uard. þa finnz sua ritat i Josepho. at fyrr sagdr marmarapilarr standi enn ut aa Syrlandi. [''speculum hystoriale.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Systir fyrr nefadra brædra sammødd uidr Tubulchayn het Noemia. hon fann eigi sidr þa list at uefa klædi medr ymissligum hætti. Ok nær allar ueralldligar listir ok uisdomr. huart sem helldr er þat i handauerkum eðr bokfrødi til skemtanar ok foruitni. edr iafnuel þær listir er þiona mannligri naudsyn edr nytsemd. þa hafa fundiz af sunum þessarrar ueralldar at þi sem lesit er. þiat þess haattar listir sem manninum uaru eigi til andaligrar hialpar. attu finnaz medr þeirra studeran ok erfidi. sem eigi uaru synir eylifrar heilsu. Enn þo eru þær s&#7887;mu listir [i sumu lagi<ref>[''mgl.'' B</ref> bædi nytsamligar ok naudsynligar sunum liossins. Nu skylldadiz þetta starf upp aa þilika þessa heims menn. enn hinum uarðueitiz þo þar af aauoxtrinn sem guðs þionostumenn g&#7887;raz.
  
  
===Her segir fra þi er Lamech drap Chayn af tiluisan sueinsins ok sidan sueininn. ok fra ættum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðfedra.===
+
===Her segir fra þi er Lamech drap Chayn af tiluisan sueinsins ok sidan sueininn. ok fra ættum h&#7887;fuðfedra.===
  
'''15.''' Fyrr nefndr Lamech uerandi frammsynn ok forspár um marga luti. ok fyrir þi uissi hann. at Kayn uar undir lagdr æfinliga pinu ok þat meðr at sealfum honum mundi þo til skylldaz enn meiri pina. <ref>þa ''tilf.'' B </ref>taladi hann sua einn tima viðr<ref>''saal.'' B; til, A</ref> sinar husfrur Odam ok Sellam upp aa spaamanz haatt. segiandi sua fra þeim lutum er ukomnir uaru sem [þa uæri<ref>[þeir v&#281;ri þa, B</ref> framm komnir. Heyrit upp aa mitt maal badar husfrur minar ok geymit at minum orðum. þiat ek drap roskinn mann medr særingu ok ungan mann mer til blámanar. Þat er sua mikit at segia. at hann drap Kayn ok ungan mann mer til blámanar sagði hann. þiat þegar eptir lamdi hann til ulifiss hinn unga mann. sem sidarr mun sagt uerda. Ok enn sagdi<ref>''saal.'' B; segdi, A</ref> hann sua. Kayns sekt ok synð man seaufalldliga pinaz. ok hegnaðr<ref>hegnat, B</ref> uerða. enn ek Lamech man seautugfalldliga hegndr uera. ''scolastica historia.'' Þessi Lamech uar hinn mesti bogmaðr. ok sem hann hafdi langan alldr lifat. uard hann blindr badum augum. hafdi ser þa einn ungan mann fyrir augnasuein. sua sem hann for at ueida. hæfandi af hans tiluisan huat er hann uilldi. eigi sakir þess at þa uæri enn ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t etit. þiat eigi uar mikill uani til þess fyrir Noa floð. helldr sakir lystugleiks ok skemtanar. ok at hann hefði skinn af þeim dyrum sem hann skaut. Nu sem Kayn leyndiz aa n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum tima milli þorna ok klungra. skaut Lamech hann til bana af sueinsins aauisan. ætlandi þo allt at eins at þar mundi dyr fyrir uera. Ok fyrir þa sauk at hann drap hann skiotandi af hins unga manz aauisan<ref>''her mgl. 2 Blade i'' B</ref>. þa reiddiz hann sua miok. at hann lamdi hann medr sinum boga til dauda. Kom þat þa fram sem Lamech hafdi fyrir sagt. at hann drap Kayn meðr saari. sua sem hann skaut hann. ok hinn unga mann meðr saarsins blaaman. Þat uar sealfum honum til langæligrar fyrirdømingar. ok fyrir þi uar hans sekt þar seautugfalldligha pinað. Er þat sua skilianda upp aa eina grein milli fleiri annarra. at .lxx. ok .vii. menn. þeir sem hans bloð ok afku&#281;mi uaru. drucknuðu ok fyrirforuz i Noa flodi. Hans husfrur handladu hann opt illa ok uandzliga. huarf hann af þa er hann reiddiz. ok taladi sua til þeirra. at hann þyldi þetta allt fyrir þessi tuenn manndráp. Enn þo allt at eins hræddi hann þær ognandi þeim hegningu. sem hann taladi sua. Fyrir hueria sauk uilit þit drepa mik. vitit þat fyrir uist. at þungligarr ok hardligarr mun sa hegndr uerda er mik drepr. enn ek fyrir dráp ok dauda Kayns.  
+
'''15.''' Fyrr nefndr Lamech uerandi frammsynn ok forspár um marga luti. ok fyrir þi uissi hann. at Kayn uar undir lagdr æfinliga pinu ok þat meðr at sealfum honum mundi þo til skylldaz enn meiri pina. <ref>þa ''tilf.'' B </ref>taladi hann sua einn tima viðr<ref>''saal.'' B; til, A</ref> sinar husfrur Odam ok Sellam upp aa spaamanz haatt. segiandi sua fra þeim lutum er ukomnir uaru sem [þa uæri<ref>[þeir v&#281;ri þa, B</ref> framm komnir. Heyrit upp aa mitt maal badar husfrur minar ok geymit at minum orðum. þiat ek drap roskinn mann medr særingu ok ungan mann mer til blámanar. Þat er sua mikit at segia. at hann drap Kayn ok ungan mann mer til blámanar sagði hann. þiat þegar eptir lamdi hann til ulifiss hinn unga mann. sem sidarr mun sagt uerda. Ok enn sagdi<ref>''saal.'' B; segdi, A</ref> hann sua. Kayns sekt ok synð man seaufalldliga pinaz. ok hegnaðr<ref>hegnat, B</ref> uerða. enn ek Lamech man seautugfalldliga hegndr uera. ''scolastica historia.'' Þessi Lamech uar hinn mesti bogmaðr. ok sem hann hafdi langan alldr lifat. uard hann blindr badum augum. hafdi ser þa einn ungan mann fyrir augnasuein. sua sem hann for at ueida. hæfandi af hans tiluisan huat er hann uilldi. eigi sakir þess at þa uæri enn ki&#7887;t etit. þiat eigi uar mikill uani til þess fyrir Noa floð. helldr sakir lystugleiks ok skemtanar. ok at hann hefði skinn af þeim dyrum sem hann skaut. Nu sem Kayn leyndiz aa n&#7887;ckurum tima milli þorna ok klungra. skaut Lamech hann til bana af sueinsins aauisan. ætlandi þo allt at eins at þar mundi dyr fyrir uera. Ok fyrir þa sauk at hann drap hann skiotandi af hins unga manz aauisan<ref>''her mgl. 2 Blade i'' B</ref>. þa reiddiz hann sua miok. at hann lamdi hann medr sinum boga til dauda. Kom þat þa fram sem Lamech hafdi fyrir sagt. at hann drap Kayn meðr saari. sua sem hann skaut hann. ok hinn unga mann meðr saarsins blaaman. Þat uar sealfum honum til langæligrar fyrirdømingar. ok fyrir þi uar hans sekt þar seautugfalldligha pinað. Er þat sua skilianda upp aa eina grein milli fleiri annarra. at .lxx. ok .vii. menn. þeir sem hans bloð ok afku&#281;mi uaru. drucknuðu ok fyrirforuz i Noa flodi. Hans husfrur handladu hann opt illa ok uandzliga. huarf hann af þa er hann reiddiz. ok taladi sua til þeirra. at hann þyldi þetta allt fyrir þessi tuenn manndráp. Enn þo allt at eins hræddi hann þær ognandi þeim hegningu. sem hann taladi sua. Fyrir hueria sauk uilit þit drepa mik. vitit þat fyrir uist. at þungligarr ok hardligarr mun sa hegndr uerda er mik drepr. enn ek fyrir dráp ok dauda Kayns.  
  
  
 
===Her segir fra afku&#281;mi Seths allt til Noa. speculum hystoriale.===
 
===Her segir fra afku&#281;mi Seths allt til Noa. speculum hystoriale.===
  
'''16.''' Adam uar storliga hugsiukr eptir dauða sonar sins Abel. ok girntiz miok at eiga n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurn afspring i hans stad. ok fyrir þi bio hann medr husfru sinni ok gat son þann er Seth het. þa er hann hafdi .c. ok .xxx. aara. eptir þi sem skrifat stendr i sannfrodum bokum ebreskum. ''scolastica historia.'' Strabus<ref>''r. f.'' Sirabus, A</ref> einn uillumaðr segir Adam þi hafa heitit eptir drap ok dauða Abel. at hann skylldi alldrigi sidan bua meðr husfru sinni likamligha. huat er hann braut eptir þi sem engillinn uitraði honum eptir guds bodi. til þess at guds son skylldi af honum ok hans afku&#281;mi føðaz. Þessi sami Seth gat Enos. þa er hann hafdi .c. ok .v. aar. enn þa uar liðit fra upphafi heims .cc. ok .xxx. ok .v. aar. Þessi Enos g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi sér ki&#281;rt at kalla ok heita upp aa guds nafn. lettligha segir Petrus Commestor. at hann fann bønarord til þess at bidiaz fyrir til guds. Enn ebreskir menn hyggia. at hann hafi hugsat at gora likneskiur til at uekia menn upp til guds minningar. sem þar til h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu adr hardla litlir ok latir uerit. Enos gat Chaynan. þa er hann hafði niutigi uetra. er liðit uar fra upphafi heims .ccc. aara ok .xxv. aara. Chaynan gat Malaleel. þa er hann uar .lxx. aara. enn fra upphafi heims uaru .ccc. ok .ix. tigir ok .v. aar ok .xx. Malaleel gat Jareth. þa er hann hafði halfan seaunda t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g uetra. enn fra upphafi heims uaru lidin .cccc. ok .lx. aara. Jareth gat son er het Enoch. þa er hann hafdi .c. ok .lx. ok .ii. aar. enn af upphafi heimsins uaru .dc. ok .xxii. aar. Enoch gat Matusalem. þa er hann uar halfseauræðr. enn þa uaru lidin fra heims upphafi .dc. ok .lxxx. ok .vii. aar. Enn siþan er Enoch uar sua gamall at hann hafdi .ccc. .lx. ok .v. aar. þa uar hann fluttr at guds uilia i paradisum. ok skal hann þar lifa sua langan tima sem gud hefir fyrir sééd. til þess at hann skal koma enn i uerolldina aptr medr Helia spaamanni. at snua hi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtum suna til fedranna. Þiat þessi hinn .vii<sup>di</sup>. uar hinn bezti madr i þeirri godu ætt sem af Seth uar komin. sua sem Lamech uar hinn .vii<sup>di</sup>. uerstr maðr i þeirri saumu uándu ætt er komin uar af Kayn. Þessi Enoch fann ok ritzhaatt ok skrifaði n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurar bøkr. eptir þi sem lesit er. ok aa hans d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum truiz at Adam hafi andaz. Matusalem gat Lamech. þa er hann hafði .c. uetra ok .lxxx. ok .vii. aar. enn fra heims upphafi uaru lidin .dccc. uetra ok .lxx. ok .vii. aar. Lamech gat Noa þa er hann hafði .c. uetra .lxxx. uetra ok .ii. aar. enn lidit uar fra upphafi heims .m. uetra .l. ok .vi. aar. Fyrr sagdr Matusalem f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durfaðir Noe andadiz aa þi sama aari sem flodit uard. eptir þi sem hinn heilagi Jeronimus prestr segir. þo at nockurir uisir menn hafi þar um adra fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn haft. sua gamall at hann hafði .cm.<ref>''rettet for'' .cc.</ref> aara .lx. ok .ix. aar. Noe uar hinn tiundi at langfeðga tali fra Adám. bádum þeim til tauldum. aa huers d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum er hinn fyrsti heimsalldr lyktadiz uidr floðit um .x. nefndar kynkuislir. hafandi i ser .mm. (aara) eptir fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn hins heilaga Jeronimi ok enn fleiri annarra uisaztu manna. Ysidorus telr .mm. ok .cc. enn speculum historiale segir .mdl. ok .vi. aar.  
+
'''16.''' Adam uar storliga hugsiukr eptir dauða sonar sins Abel. ok girntiz miok at eiga n&#7887;ckurn afspring i hans stad. ok fyrir þi bio hann medr husfru sinni ok gat son þann er Seth het. þa er hann hafdi .c. ok .xxx. aara. eptir þi sem skrifat stendr i sannfrodum bokum ebreskum. ''scolastica historia.'' Strabus<ref>''r. f.'' Sirabus, A</ref> einn uillumaðr segir Adam þi hafa heitit eptir drap ok dauða Abel. at hann skylldi alldrigi sidan bua meðr husfru sinni likamligha. huat er hann braut eptir þi sem engillinn uitraði honum eptir guds bodi. til þess at guds son skylldi af honum ok hans afku&#281;mi føðaz. Þessi sami Seth gat Enos. þa er hann hafdi .c. ok .v. aar. enn þa uar liðit fra upphafi heims .cc. ok .xxx. ok .v. aar. Þessi Enos g&#7887;rdi sér ki&#281;rt at kalla ok heita upp aa guds nafn. lettligha segir Petrus Commestor. at hann fann bønarord til þess at bidiaz fyrir til guds. Enn ebreskir menn hyggia. at hann hafi hugsat at gora likneskiur til at uekia menn upp til guds minningar. sem þar til h&#7887;fdu adr hardla litlir ok latir uerit. Enos gat Chaynan. þa er hann hafði niutigi uetra. er liðit uar fra upphafi heims .ccc. aara ok .xxv. aara. Chaynan gat Malaleel. þa er hann uar .lxx. aara. enn fra upphafi heims uaru .ccc. ok .ix. tigir ok .v. aar ok .xx. Malaleel gat Jareth. þa er hann hafði halfan seaunda t&#7887;g uetra. enn fra upphafi heims uaru lidin .cccc. ok .lx. aara. Jareth gat son er het Enoch. þa er hann hafdi .c. ok .lx. ok .ii. aar. enn af upphafi heimsins uaru .dc. ok .xxii. aar. Enoch gat Matusalem. þa er hann uar halfseauræðr. enn þa uaru lidin fra heims upphafi .dc. ok .lxxx. ok .vii. aar. Enn siþan er Enoch uar sua gamall at hann hafdi .ccc. .lx. ok .v. aar. þa uar hann fluttr at guds uilia i paradisum. ok skal hann þar lifa sua langan tima sem gud hefir fyrir sééd. til þess at hann skal koma enn i uerolldina aptr medr Helia spaamanni. at snua hi&#7887;rtum suna til fedranna. Þiat þessi hinn .vii<sup>di</sup>. uar hinn bezti madr i þeirri godu ætt sem af Seth uar komin. sua sem Lamech uar hinn .vii<sup>di</sup>. uerstr maðr i þeirri saumu uándu ætt er komin uar af Kayn. Þessi Enoch fann ok ritzhaatt ok skrifaði n&#7887;ckurar bøkr. eptir þi sem lesit er. ok aa hans d&#7887;gum truiz at Adam hafi andaz. Matusalem gat Lamech. þa er hann hafði .c. uetra ok .lxxx. ok .vii. aar. enn fra heims upphafi uaru lidin .dccc. uetra ok .lxx. ok .vii. aar. Lamech gat Noa þa er hann hafði .c. uetra .lxxx. uetra ok .ii. aar. enn lidit uar fra upphafi heims .m. uetra .l. ok .vi. aar. Fyrr sagdr Matusalem f&#7887;durfaðir Noe andadiz aa þi sama aari sem flodit uard. eptir þi sem hinn heilagi Jeronimus prestr segir. þo at nockurir uisir menn hafi þar um adra fras&#7887;gn haft. sua gamall at hann hafði .cm.<ref>''rettet for'' .cc.</ref> aara .lx. ok .ix. aar. Noe uar hinn tiundi at langfeðga tali fra Adám. bádum þeim til tauldum. aa huers d&#7887;gum er hinn fyrsti heimsalldr lyktadiz uidr floðit um .x. nefndar kynkuislir. hafandi i ser .mm. (aara) eptir fras&#7887;gn hins heilaga Jeronimi ok enn fleiri annarra uisaztu manna. Ysidorus telr .mm. ok .cc. enn speculum historiale segir .mdl. ok .vi. aar.  
  
  
===Her segir af niu uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu merking===
+
===Her segir af niu uikna f&#7887;stu merking===
  
'''17.''' Niu uikna fasta er skipad i heilagri kirkiu einkannliga sakir þriggia skynsemda. sua sem birtiz i bok meistara Jons af Belach af embøtti heilagrar kirkiu. Hin fyrsta er sakir uarrar lausnar ok aptrkaups edr umskiptingar uppstigningardags uárs herra Jesu Kristi. aa huerium er uár náttura stigandi upp til himna uar upphafit yfir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll engla fylki. þiat heilagir fedr skipadu sua i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nduerdri kristninni. at hinn fimti dagr i huerri uiku skylldi sua hatidligr halldinn uera sem hinn fyrsti dagr i huerium .vii. náttum. þat er sunnudagr. Ok aa þann tima uard aa huern þorsdagh sæmiligh processio lærdra manna. at merkia ok presentera þa processionem lærisueina uars herra Jesu Kristi. sem þeir g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu aa fyrr nefndan dagh til fiallzins Oliueti ok aptr þadan i Hierusalem eptir sealfs hans uppstigning. ok eptir skipan Melchiadis paua uar aa þann dag enga f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu skyllt at fasta. þiat hann uar þa iafnheilagr sem sunnudagr. Enn fyrir þann skylld at heilagra manna hátidir komu sidan til. ok þat þotti mikil þuingan at hallda sua marger haatidir. þa gafz upp iafnlengd þessa dags hatidarhalldz. enn fyrr nefnd processio uar færd upp aa sunnudag. Nu i aptrkaup þeirra daga uiku helgir fedr til bindandi ok þarnanar niu uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu. Aunnur skynsemi er sakir merkingar edr endrfórnar. huerri er heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia tiar ok presenterer .vii. tigi herleidingar aara Jsraels folks i Babilonia. sem sidarr man sagt uerda. Hin þridia skynsemi er sakir merkingar timans ok hans tida skipanar. þiat fyrir þenna tima merkiz uilluglapstigr utlegd ok þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguing edr endrmøding allz mannkynsins fra Adám allt til ueralldarinnar endalyktar. er hlautz af hans tilskylldan ok Eue. sua sem bæði þau gengu brott af guds bodorðum. sem fyrr uar saght. Þessi utlegd skyriz senniliga ok fullg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>riz fyrir umlidning edr aptruellting .vii. daga ok inni byrgiz undir .vii. þusundrudum aara ueralldarinnar. Enn fra upphafi ueralldarinnar allt til uppstigningar uárs herra Jesu Kristi. telium uær .v(i). þusundrud ára. enn fra þeim tima huat er fylgir allt til enda ueralldarinnar fyrir utan hit .vii<sup>da</sup>. þusundrad. þa megum uær eigi uita timans lengd at t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu. þiat einum saman uárum herra er kunnigh þessi grein ok timanna skipan allt til domsdags. hueria er guð fadir eptir ordum sins sæta sonar setti i sealfs hans ualldi. Jesus Kristus lifandi guds sun frealsadi oss aa hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsalldri fyrir heilaga skirn af þessarri utlegð at aptr golldnum meinleysiss stola. þat er at skilia uaru flecklausu ok huitu skirnarklædi. fyrir huert er uær skulum uænta uarum saalum hialpar ok huilldar ok eylifrar <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mbunar eptir uart andlát. Enn at lyktadum ueralldarinnar tima ok uárrar utlegdar man uárr herra pryda oss ok søma medr huarumtueggia stolanum. fullkomliga ueitandi oss uart frelsi ok eylifan fagnad <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum ok lik<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mum eptir domsdag. Niu uikna fasta endrfórnar ok tér herleidingartima Jsraels folks i Babilonem. sem fyrr uar sagt. Nabugodonosor herleiddi Gyðinga lyð fyrir þeirra<ref>''rettelse; Codex har'' þetta</ref> syndagialld brot or Jorsalaborg i Babiloniam. þrælkadi hann þar ok angradi medr h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdum ok herfilighum uerkum aa lxx aarum. Sua langan tima sem þeir uaru þar logdu þeir nidr ok letu alldrigi heyra sin organa h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rpur edr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngtól. moti þi sem þeir uaru uanir at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra heima i Jerusalem. sua segiandi. Huersu munum uær syngia guð drottins lofs<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ng i utlegd ok annarra manna landi. helldr klædduz þeir sorgsamligum uesaldar klædum. Enn at lidnum .lx. uetra sigradi Cyrus konungr. er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru nafni het Kristus. ok undir sik uann konung af Babilonia. ok gaf nefndu folki Jsrael gott orlof ok frelsi til heimferdar. For þa mikill partr af Judum heim i sitt eigit erfdaland eptir þa .lx. aara meðr þeim mikils hattar kennimanni sem Jesus het. endrbøttu þa ok uppsmidadu i annan tima i Jorsalaborg templum domini. enn nockurr partr af þeim uar eptir i fyrr sagðri herleidingu þar til er .lxx. aara uaru lidin. huerium fylldum ok frammkomnum foru þeir allir heim aptr medr fridi ok farsælld. sumir sua sem Darius ok Assuerus lifdu. adrir þann tima sem Esdras uar formadr. ok enn nockurir sua sem i þann tima er þeirra formadr uar Neemias. ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu sua tuifalldan fagnad. Til andaligs skilnings at tala þa hefir Nabugodonosor at merkia fiandann. Babilon heim þenna edr heluiti. Jorsalaborg paradisum. Jsraels folk mannkynit. Nabugodonosor herleiddi Jsraels folk or Hierusalem i Babilon. enn fiandinn rak mannkynit brott or paradiso i þessa ueslu uerolld edr heluiti. Nabugodonosor þiadi hann þar ok þrælkadi um .lxx. aara. þiat þetta ueralldar lif lidr ok aptr kemr um .vii. daga. ella fyrir þann skylld at þat lyktaz um .vii. þushundrad aara sem fyrr uar sagt. Jsraels folk gaf þa upp gledis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua ok sin s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngtol. ok mannkynit þagði af gledis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum til guds. Sa lydr klæddiz sorgsamligum klædum. enn mannkynit klæddi sik meðr b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luanar hulningu ok klædnadi. eptir þi sem psalmista segir. Verdi hann þaleidiss sem sealfs hans klæði. Fyrr sagðr Jsraels lyðr frealsadiz ok aptr huarf eptir .lx. aara til sins eigins fostrlandz undir ualldi Jesu kennimanz. Mannkynit frealsadiz ok aa hinum .vi<sup>ta</sup> .heimsalldri fyrir Jesum Kristum sannan kennimann. Nockurir af Judum fengu sitt frelsi ok heimferdar orlof undir ualldi ok formannskap Esdre. enn sumir undir ualldi Neemie. Esdre ma uel segiaz fulltingiari eðr hialpari upp i norrænu. enn Néémias huggari. þiat allir godir menn ok retttruandi munu aptr huerfa til sinnar f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðurleifðar. þat er til himinrikis. fyrir Jesum Kristum sinn hialpara ok fulltingiara ok fyrir helgan anda sinn sannan huggara. ok munu þa fá ok finna tuifalldan fagnað i dy(r)kan andar ok likama. J aðra deilld endrfórnar ok teer heilog kirkia alla þessa luti fra þeim tima er niu uikna fasta hefz ok allt til laugardags i páska uiku. ok fyrir þann skylld at Jsraels folk ok eigi sidr allt mannkynit hafdi uolltit ok fallit i fullkomna uesolld ok eymd. sem nu var fra sagt. þa byriar messu upphaf nu aa sunnudaghinn ok hennar embætti meðr þessum ordum sem her fylgia. Circumdederunt me gemitus mortis et cetera. Þessi orð eru sua at skilia til norrænu. Daudans stynir eðr sutir kringdu um mik hueruetna. ok heluitis harmar edr sorgir kringdu um mik. ok i minni þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguing ok angist het ek upp aa gud drottin. ok af sinu heilagu musteri heyrði hann aakall mitt. J þessum ordum synir ok iatar heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia sik h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rmuliga ok margfalldliga <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngda uera i allzkyns þrautum. þeim sem hon þolir ok kennir sik mikilliga saman krepta sakir uesalligra synda uárra. Ok fyrir þi at hon angraz nu sakir margfalldligrar pinu meðr m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum erfidum þeim sem aa hana leggiaz. sua sem er hungr ok þorsti. frost ok ofrhiti. møding ok margskyns siukleiki. ok þar meðr sealfr daudinn fyrir uánda ok saara sina samuitzku. hiartans beiskleiki. myrkr ok daalig deyning. huilikir er heluitis harmar ok saarleikar eru. Enn til þess at þessi harmsamligr stynr ok syting gefi eigi edr g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri medr oss hrygd ok gudleti. huer er manninum gorir auruilnan ok andaligan dauda. þa leggr hon til heilsamligha huggan i uersinu sua segiandi. Diligam te domine uirtus mea. huat er sua er at skilia til norrænu. Heyr þu drottinn uerandi minn kraptr. þik man ek elska. gud drottinn er minn styrkr ok studningh ok mitt rááskinn<ref>''saal. ogs. 225; en Haand fra 17de Aarh. har i'' A ''overstreget dette Ord og i Margen tilskrevet'' hressing. </ref> ok frealsari. Nu fyrir þi at uéér endrminnumz at tilkomandi niu uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu upp a uara uesolld. i hueria er uær fellum fyrir syndagialld uarra fyrstu fedgina. sem fyrr uar sagt. þa lesum uær bokina Genesim. i huerri er segiz af þeirra brottrekstri af paradiso ok odrum þeim lutum er þar fylgia. af hueriu or uær syngium þetta responsorium. Jn sudoro uultus tui uesceris pane tuo. Medr sueita sealfs þins aaseonu mantu fædaz uidr sealfs þins braud edr fæðzlu. Ok til enn meiri uesalldar merkianda ok munanda. þa lesum uær fyrr ok syngium af manzins tign ok uirding. þat fyrst at hann uar eptir likingh ok likneskiu sealfs guds g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr ok skapadr. þar meðr at hann uar skipaðr i paradiso. þat hit þridia at konan uar skaupud hans samsiði honum til hugganar ok eptirlætis. þat hit fiorda at hann skylldi eigi hafua daait edr nockura pinu hafa þolat. utan þat hefdi af hans glæp ok syndagialldi til komit. Þat er ok mikilligha merkianda. at fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gd ord. Circumdederunt me gemitus mortis. eru ord ok aakall <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nduerdrar kristninnar sytandi ok gratandi eptir guds frumuatt Abel. huers blod er af þeirri s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu iordu kalladi til guds. sem sik rymdi til þess. at hon drack þat sama blod. sem ut uar hellt meðr hendi sealfs hans brødr Kayns. Nu sua (sem) Jsraels lydr lagði niðr sin s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngtol i Babilone ok þagdi af sinum gledis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum. a þessum timum þegir ok heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia aa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid af sinum festiflighum gleðis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum. sem er Alleluia. Gloria in excelsis deo ok Te deum laudamus. Ok af þi at þat sama folk misti þa sins sømdarklædis. sua berr nu ok eigi heil<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g kirkia sinn dyra ok hátidliga skruda. sua sem dalmatikur ok subtila ok onnur þess hattar klædi. sem synaz megu gledibunadr edr skemtanarskrudi. helldr berr hon suartan ok syrgiligan bunad. J fædzlutekiu endrfornum u&#281;r ok þeirra hrygd fastandi. huadan af er hinn heilaghi Zacharias spamadr taladi sua til þeirra i .vii<sup>da</sup>. capitulo sinnar bøkr. Faustudut þer nockut þa f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu fyrir mina skylld. sem þer fostudut um þessa .lxx. aara. Ok fyrir þessa skynsemi fasta Girkir þessa næstu uiku ok margir adrir godir menn. Sa lydr feck af Cyro. er odru nafni het Kristus. aa hinu sext<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ganda aari frealsi af fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum þrældomi ok hægt heimferðar leyfi til sinnar f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durleifdar. sua uarum uær ok aa setta heimsalldri leystir ok frealsaðir af fiandans aanaud ok þrældom fyrir Jesum Kristum. gafz oss þa ok aptr galltz meinleysis stole fyrir skirnarinnar lausn ok fyrirgefningh. Syngium u&#281;r fyrir þann skylld eitt alleluia i messunni aa laugardaginn fyrir paschir. sua fagnandi nu þegar af uán eylifrar dyrdar ok endrbøtingar uarrar fodurleifðar. þat er himinrikiss dyrdar ok eylifrar <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mbunar. Ok sua sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr partr af Jsraels folki for þegar medr hertoga Zorobabel heim i sitt f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durland. ok margir uaru þa enn eptir i hertekninginni. sua reis ok mikill andaðra manna partr. þeirra sem rettlatir hofdu uerit. upp af dauda medr uarum lausnara Jesu Kristo. ok margir uaru eptir i bidlundar uán ok huggan. Ok sua sem þeir er heim foru til Hierusalem erfidadu mikit i sinum bunadi i samnan byrda sinna fearhluta ok þar medr mikilli leidarlengd. sua erum uær ok frealsadir. ef uær erfidum meðr frammkuæmd i fyllingu guds bodorda. Ok fyrir þann skylld syngium uær þegar eptir alleluia tractum Laudate. er starf ok erfidi merkir. huerr er þo er einkannligha sagdr ok sunginn af uars herra lofi. samfagnandi þa meðr af upprisu uárs herra Jesu Kristi. Fyrr sagdir menn medr gledi aptr huerfandi erfidadu mikit i ueginum. Vær syngium ok i páskauikunni graduale medr alleluia. merkianda starf ok erfidi fyrir graduale enn fagnad ok gledi fyrir alleluia. At sidarstu komu þeir heim allir i sitt eigit fostrland at fylldum ok frammkomnum lxx<sup>m</sup>. aara. ok fengu þar þa sinn fagnad ok gledi. Vær syngium ok .ii. alleluia laugardag i paskauiku. aa huerium er saa timi lyktaz fullkomligha. sem nu byriaz ok septuagesima heitir. merkiandi þat medr tuif<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldu alleluia. at uár herleiding man leysaz at lyktaðum ok umlidnum uarum utlegdartima. ok godra manna stole man þa tuifalldaz. þat er eylif dyrkan bædi til andar ok likama. A þessum timum þegiaz ok nidr leggiaz gledis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguar. sem fyrr uar sagt. af huerium er hinn heilagi Jeremias segir sua i .vii<sup>da</sup>. capitulo sinnar bøkr. Huilaz man ek láta ok af letta gledis<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua ok fagnadar ok þar medr bædi bruðguma rodd ok brudar. Leo paui segir sua. at fyrir þann skylld leggium uær niðr i niu uikna fostu engilliga lofs<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua sua sem alleluia ok gloria in excelsis deo. at uær brott reknir ok af reiddir samkundu engilligrar skemtanar ok gledi fyrir glæp ok synd hins fyrsta manz sitium i Babilon. þat er i hneyking ok hneisu þessa heims yfir hennar eymd ok ymissleik. sytum þar ok grátum þar til er uær minnumz þeirrar Syon i huerri er allr lofs<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngr byr(iar) ok samir sealfum guði. Leggium uær ok niðr aa .ix. uikum i heilagri kirkiu Te deum laudamus. fra þi er niu uikna fasta hefz ok lesit er af þi er hinn fyrsti madr fell ok til hins fyrsta paschadags. af huerium er Jesus Kristus af dauda upprisandi sneri uarri hrygð i gudligha gleði. ok gallt oss aptr ok endrnyiadi alleluia. Septuagesima byriar medr sorg ok sut. en lyktaz meðr gledi ok gudligum fagnadi. þat er ok merkianda. (uer) reppeterum ok endrnyinm alleluia opt ok iðuliga aa næsta laugardag fyrir .ix. uikna fostu i kirkiunnar embætti. fyrir þann skylld at uær elskum þat ok hirðum i hiartans herbergi. upp aa þann hátt sem ner f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dmum ok haalsspennum giarnsamliga ok kyssum uárn uin. þann er sik byr i brott ok byriar sina ferð um langan ueg. Meðr annarri skilning margfalldaz alleluia fyrir þann skylld aa fyrrsagdan langardags aptan. er forðom kallaðiz ok uar huilldardagr. at uær tyndum ok mistum uárs fagnaðar i falli þess fyrsta manz. sem i mikla huilld ok sælu uar settr. huer er aundunum endrb<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tiz eptir andlaatit i eylifri huilld til hinnar efztu upprisu. enn tuifalldaz sidan bædi aundum ok lik<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mum medr eylifri dyrð. Drottinsdaga embætti fra .ix. uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu til paska. einkannliga messu upph<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>f. breytaz eðr skiptaz<ref>''rett. for'' skiptiz </ref> ual uidrku&#281;miliga fyrir þaa s&#491;k. at uær t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kum eðr skilium allan tima þessa lidanda lifs fyrir .ix. uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu. fyrir huat er skipan ok stettr uars lifnadar edr huerrar<ref>''rett. for'' þeirrar</ref> kristinnar saalu megu uel noteraz. sem hon hefir þo nockut misgert. Fyrir hit fyrsta officium Circumdederunt megum uær skynsamligha skilia einn huern iátanda sinar syndir. þar sem hann segir sua. Daudans stynir edr sutir kringdu um mik hueruetna. heluitis harmar edr saarleikar kringdu um mik. ok i minni þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguingh ok angist kallada ek aa gud drottin minn.
+
'''17.''' Niu uikna fasta er skipad i heilagri kirkiu einkannliga sakir þriggia skynsemda. sua sem birtiz i bok meistara Jons af Belach af embøtti heilagrar kirkiu. Hin fyrsta er sakir uarrar lausnar ok aptrkaups edr umskiptingar uppstigningardags uárs herra Jesu Kristi. aa huerium er uár náttura stigandi upp til himna uar upphafit yfir &#7887;ll engla fylki. þiat heilagir fedr skipadu sua i &#7887;nduerdri kristninni. at hinn fimti dagr i huerri uiku skylldi sua hatidligr halldinn uera sem hinn fyrsti dagr i huerium .vii. náttum. þat er sunnudagr. Ok aa þann tima uard aa huern þorsdagh sæmiligh processio lærdra manna. at merkia ok presentera þa processionem lærisueina uars herra Jesu Kristi. sem þeir g&#7887;rdu aa fyrr nefndan dagh til fiallzins Oliueti ok aptr þadan i Hierusalem eptir sealfs hans uppstigning. ok eptir skipan Melchiadis paua uar aa þann dag enga f&#7887;stu skyllt at fasta. þiat hann uar þa iafnheilagr sem sunnudagr. Enn fyrir þann skylld at heilagra manna hátidir komu sidan til. ok þat þotti mikil þuingan at hallda sua marger haatidir. þa gafz upp iafnlengd þessa dags hatidarhalldz. enn fyrr nefnd processio uar færd upp aa sunnudag. Nu i aptrkaup þeirra daga uiku helgir fedr til bindandi ok þarnanar niu uikna f&#7887;stu. Aunnur skynsemi er sakir merkingar edr endrfórnar. huerri er heil&#7887;g kirkia tiar ok presenterer .vii. tigi herleidingar aara Jsraels folks i Babilonia. sem sidarr man sagt uerda. Hin þridia skynsemi er sakir merkingar timans ok hans tida skipanar. þiat fyrir þenna tima merkiz uilluglapstigr utlegd ok þr&#7887;nguing edr endrmøding allz mannkynsins fra Adám allt til ueralldarinnar endalyktar. er hlautz af hans tilskylldan ok Eue. sua sem bæði þau gengu brott af guds bodorðum. sem fyrr uar saght. Þessi utlegd skyriz senniliga ok fullg&#7887;riz fyrir umlidning edr aptruellting .vii. daga ok inni byrgiz undir .vii. þusundrudum aara ueralldarinnar. Enn fra upphafi ueralldarinnar allt til uppstigningar uárs herra Jesu Kristi. telium uær .v(i). þusundrud ára. enn fra þeim tima huat er fylgir allt til enda ueralldarinnar fyrir utan hit .vii<sup>da</sup>. þusundrad. þa megum uær eigi uita timans lengd at t&#7887;lu. þiat einum saman uárum herra er kunnigh þessi grein ok timanna skipan allt til domsdags. hueria er guð fadir eptir ordum sins sæta sonar setti i sealfs hans ualldi. Jesus Kristus lifandi guds sun frealsadi oss aa hinum .vi<sup>ta</sup>. heimsalldri fyrir heilaga skirn af þessarri utlegð at aptr golldnum meinleysiss stola. þat er at skilia uaru flecklausu ok huitu skirnarklædi. fyrir huert er uær skulum uænta uarum saalum hialpar ok huilldar ok eylifrar &#7887;mbunar eptir uart andlát. Enn at lyktadum ueralldarinnar tima ok uárrar utlegdar man uárr herra pryda oss ok søma medr huarumtueggia stolanum. fullkomliga ueitandi oss uart frelsi ok eylifan fagnad &#7887;ndum ok lik&#7887;mum eptir domsdag. Niu uikna fasta endrfórnar ok tér herleidingartima Jsraels folks i Babilonem. sem fyrr uar sagt. Nabugodonosor herleiddi Gyðinga lyð fyrir þeirra<ref>''rettelse; Codex har'' þetta</ref> syndagialld brot or Jorsalaborg i Babiloniam. þrælkadi hann þar ok angradi medr h&#7887;rdum ok herfilighum uerkum aa lxx aarum. Sua langan tima sem þeir uaru þar logdu þeir nidr ok letu alldrigi heyra sin organa h&#7887;rpur edr &#7887;nnur s&#7887;ngtól. moti þi sem þeir uaru uanir at g&#7887;ra heima i Jerusalem. sua segiandi. Huersu munum uær syngia guð drottins lofs&#7887;ng i utlegd ok annarra manna landi. helldr klædduz þeir sorgsamligum uesaldar klædum. Enn at lidnum .lx. uetra sigradi Cyrus konungr. er &#7887;dru nafni het Kristus. ok undir sik uann konung af Babilonia. ok gaf nefndu folki Jsrael gott orlof ok frelsi til heimferdar. For þa mikill partr af Judum heim i sitt eigit erfdaland eptir þa .lx. aara meðr þeim mikils hattar kennimanni sem Jesus het. endrbøttu þa ok uppsmidadu i annan tima i Jorsalaborg templum domini. enn nockurr partr af þeim uar eptir i fyrr sagðri herleidingu þar til er .lxx. aara uaru lidin. huerium fylldum ok frammkomnum foru þeir allir heim aptr medr fridi ok farsælld. sumir sua sem Darius ok Assuerus lifdu. adrir þann tima sem Esdras uar formadr. ok enn nockurir sua sem i þann tima er þeirra formadr uar Neemias. ok h&#7887;fdu sua tuifalldan fagnad. Til andaligs skilnings at tala þa hefir Nabugodonosor at merkia fiandann. Babilon heim þenna edr heluiti. Jorsalaborg paradisum. Jsraels folk mannkynit. Nabugodonosor herleiddi Jsraels folk or Hierusalem i Babilon. enn fiandinn rak mannkynit brott or paradiso i þessa ueslu uerolld edr heluiti. Nabugodonosor þiadi hann þar ok þrælkadi um .lxx. aara. þiat þetta ueralldar lif lidr ok aptr kemr um .vii. daga. ella fyrir þann skylld at þat lyktaz um .vii. þushundrad aara sem fyrr uar sagt. Jsraels folk gaf þa upp gledis&#7887;ngua ok sin s&#7887;ngtol. ok mannkynit þagði af gledis&#7887;ngum til guds. Sa lydr klæddiz sorgsamligum klædum. enn mannkynit klæddi sik meðr b&#7887;luanar hulningu ok klædnadi. eptir þi sem psalmista segir. Verdi hann þaleidiss sem sealfs hans klæði. Fyrr sagðr Jsraels lyðr frealsadiz ok aptr huarf eptir .lx. aara til sins eigins fostrlandz undir ualldi Jesu kennimanz. Mannkynit frealsadiz ok aa hinum .vi<sup>ta</sup> .heimsalldri fyrir Jesum Kristum sannan kennimann. Nockurir af Judum fengu sitt frelsi ok heimferdar orlof undir ualldi ok formannskap Esdre. enn sumir undir ualldi Neemie. Esdre ma uel segiaz fulltingiari eðr hialpari upp i norrænu. enn Néémias huggari. þiat allir godir menn ok retttruandi munu aptr huerfa til sinnar f&#7887;ðurleifðar. þat er til himinrikis. fyrir Jesum Kristum sinn hialpara ok fulltingiara ok fyrir helgan anda sinn sannan huggara. ok munu þa fá ok finna tuifalldan fagnað i dy(r)kan andar ok likama. J aðra deilld endrfórnar ok teer heilog kirkia alla þessa luti fra þeim tima er niu uikna fasta hefz ok allt til laugardags i páska uiku. ok fyrir þann skylld at Jsraels folk ok eigi sidr allt mannkynit hafdi uolltit ok fallit i fullkomna uesolld ok eymd. sem nu var fra sagt. þa byriar messu upphaf nu aa sunnudaghinn ok hennar embætti meðr þessum ordum sem her fylgia. Circumdederunt me gemitus mortis et cetera. Þessi orð eru sua at skilia til norrænu. Daudans stynir eðr sutir kringdu um mik hueruetna. ok heluitis harmar edr sorgir kringdu um mik. ok i minni þr&#7887;nguing ok angist het ek upp aa gud drottin. ok af sinu heilagu musteri heyrði hann aakall mitt. J þessum ordum synir ok iatar heil&#7887;g kirkia sik h&#7887;rmuliga ok margfalldliga &#7887;ngda uera i allzkyns þrautum. þeim sem hon þolir ok kennir sik mikilliga saman krepta sakir uesalligra synda uárra. Ok fyrir þi at hon angraz nu sakir margfalldligrar pinu meðr m&#7887;rgum erfidum þeim sem aa hana leggiaz. sua sem er hungr ok þorsti. frost ok ofrhiti. møding ok margskyns siukleiki. ok þar meðr sealfr daudinn fyrir uánda ok saara sina samuitzku. hiartans beiskleiki. myrkr ok daalig deyning. huilikir er heluitis harmar ok saarleikar eru. Enn til þess at þessi harmsamligr stynr ok syting gefi eigi edr g&#7887;ri medr oss hrygd ok gudleti. huer er manninum gorir auruilnan ok andaligan dauda. þa leggr hon til heilsamligha huggan i uersinu sua segiandi. Diligam te domine uirtus mea. huat er sua er at skilia til norrænu. Heyr þu drottinn uerandi minn kraptr. þik man ek elska. gud drottinn er minn styrkr ok studningh ok mitt rááskinn<ref>''saal. ogs. 225; en Haand fra 17de Aarh. har i'' A ''overstreget dette Ord og i Margen tilskrevet'' hressing. </ref> ok frealsari. Nu fyrir þi at uéér endrminnumz at tilkomandi niu uikna f&#7887;stu upp a uara uesolld. i hueria er uær fellum fyrir syndagialld uarra fyrstu fedgina. sem fyrr uar sagt. þa lesum uær bokina Genesim. i huerri er segiz af þeirra brottrekstri af paradiso ok odrum þeim lutum er þar fylgia. af hueriu or uær syngium þetta responsorium. Jn sudoro uultus tui uesceris pane tuo. Medr sueita sealfs þins aaseonu mantu fædaz uidr sealfs þins braud edr fæðzlu. Ok til enn meiri uesalldar merkianda ok munanda. þa lesum uær fyrr ok syngium af manzins tign ok uirding. þat fyrst at hann uar eptir likingh ok likneskiu sealfs guds g&#7887;rr ok skapadr. þar meðr at hann uar skipaðr i paradiso. þat hit þridia at konan uar skaupud hans samsiði honum til hugganar ok eptirlætis. þat hit fiorda at hann skylldi eigi hafua daait edr nockura pinu hafa þolat. utan þat hefdi af hans glæp ok syndagialldi til komit. Þat er ok mikilligha merkianda. at fyrr s&#7887;gd ord. Circumdederunt me gemitus mortis. eru ord ok aakall &#7887;nduerdrar kristninnar sytandi ok gratandi eptir guds frumuatt Abel. huers blod er af þeirri s&#7887;mu iordu kalladi til guds. sem sik rymdi til þess. at hon drack þat sama blod. sem ut uar hellt meðr hendi sealfs hans brødr Kayns. Nu sua (sem) Jsraels lydr lagði niðr sin s&#7887;ngtol i Babilone ok þagdi af sinum gledis&#7887;ngum. a þessum timum þegir ok heil&#7887;g kirkia aa s&#7887;mu leid af sinum festiflighum gleðis&#7887;ngum. sem er Alleluia. Gloria in excelsis deo ok Te deum laudamus. Ok af þi at þat sama folk misti þa sins sømdarklædis. sua berr nu ok eigi heil&#7887;g kirkia sinn dyra ok hátidliga skruda. sua sem dalmatikur ok subtila ok onnur þess hattar klædi. sem synaz megu gledibunadr edr skemtanarskrudi. helldr berr hon suartan ok syrgiligan bunad. J fædzlutekiu endrfornum u&#281;r ok þeirra hrygd fastandi. huadan af er hinn heilaghi Zacharias spamadr taladi sua til þeirra i .vii<sup>da</sup>. capitulo sinnar bøkr. Faustudut þer nockut þa f&#7887;stu fyrir mina skylld. sem þer fostudut um þessa .lxx. aara. Ok fyrir þessa skynsemi fasta Girkir þessa næstu uiku ok margir adrir godir menn. Sa lydr feck af Cyro. er odru nafni het Kristus. aa hinu sext&#7887;ganda aari frealsi af fyrr s&#7887;gdum þrældomi ok hægt heimferðar leyfi til sinnar f&#7887;durleifdar. sua uarum uær ok aa setta heimsalldri leystir ok frealsaðir af fiandans aanaud ok þrældom fyrir Jesum Kristum. gafz oss þa ok aptr galltz meinleysis stole fyrir skirnarinnar lausn ok fyrirgefningh. Syngium u&#281;r fyrir þann skylld eitt alleluia i messunni aa laugardaginn fyrir paschir. sua fagnandi nu þegar af uán eylifrar dyrdar ok endrbøtingar uarrar fodurleifðar. þat er himinrikiss dyrdar ok eylifrar &#7887;mbunar. Ok sua sem n&#7887;ckurr partr af Jsraels folki for þegar medr hertoga Zorobabel heim i sitt f&#7887;durland. ok margir uaru þa enn eptir i hertekninginni. sua reis ok mikill andaðra manna partr. þeirra sem rettlatir hofdu uerit. upp af dauda medr uarum lausnara Jesu Kristo. ok margir uaru eptir i bidlundar uán ok huggan. Ok sua sem þeir er heim foru til Hierusalem erfidadu mikit i sinum bunadi i samnan byrda sinna fearhluta ok þar medr mikilli leidarlengd. sua erum uær ok frealsadir. ef uær erfidum meðr frammkuæmd i fyllingu guds bodorda. Ok fyrir þann skylld syngium uær þegar eptir alleluia tractum Laudate. er starf ok erfidi merkir. huerr er þo er einkannligha sagdr ok sunginn af uars herra lofi. samfagnandi þa meðr af upprisu uárs herra Jesu Kristi. Fyrr sagdir menn medr gledi aptr huerfandi erfidadu mikit i ueginum. Vær syngium ok i páskauikunni graduale medr alleluia. merkianda starf ok erfidi fyrir graduale enn fagnad ok gledi fyrir alleluia. At sidarstu komu þeir heim allir i sitt eigit fostrland at fylldum ok frammkomnum lxx<sup>m</sup>. aara. ok fengu þar þa sinn fagnad ok gledi. Vær syngium ok .ii. alleluia laugardag i paskauiku. aa huerium er saa timi lyktaz fullkomligha. sem nu byriaz ok septuagesima heitir. merkiandi þat medr tuif&#7887;lldu alleluia. at uár herleiding man leysaz at lyktaðum ok umlidnum uarum utlegdartima. ok godra manna stole man þa tuifalldaz. þat er eylif dyrkan bædi til andar ok likama. A þessum timum þegiaz ok nidr leggiaz gledis&#7887;nguar. sem fyrr uar sagt. af huerium er hinn heilagi Jeremias segir sua i .vii<sup>da</sup>. capitulo sinnar bøkr. Huilaz man ek láta ok af letta gledis&#7887;ngua ok fagnadar ok þar medr bædi bruðguma rodd ok brudar. Leo paui segir sua. at fyrir þann skylld leggium uær niðr i niu uikna fostu engilliga lofs&#7887;ngua sua sem alleluia ok gloria in excelsis deo. at uær brott reknir ok af reiddir samkundu engilligrar skemtanar ok gledi fyrir glæp ok synd hins fyrsta manz sitium i Babilon. þat er i hneyking ok hneisu þessa heims yfir hennar eymd ok ymissleik. sytum þar ok grátum þar til er uær minnumz þeirrar Syon i huerri er allr lofs&#7887;ngr byr(iar) ok samir sealfum guði. Leggium uær ok niðr aa .ix. uikum i heilagri kirkiu Te deum laudamus. fra þi er niu uikna fasta hefz ok lesit er af þi er hinn fyrsti madr fell ok til hins fyrsta paschadags. af huerium er Jesus Kristus af dauda upprisandi sneri uarri hrygð i gudligha gleði. ok gallt oss aptr ok endrnyiadi alleluia. Septuagesima byriar medr sorg ok sut. en lyktaz meðr gledi ok gudligum fagnadi. þat er ok merkianda. (uer) reppeterum ok endrnyinm alleluia opt ok iðuliga aa næsta laugardag fyrir .ix. uikna fostu i kirkiunnar embætti. fyrir þann skylld at uær elskum þat ok hirðum i hiartans herbergi. upp aa þann hátt sem ner f&#7887;dmum ok haalsspennum giarnsamliga ok kyssum uárn uin. þann er sik byr i brott ok byriar sina ferð um langan ueg. Meðr annarri skilning margfalldaz alleluia fyrir þann skylld aa fyrrsagdan langardags aptan. er forðom kallaðiz ok uar huilldardagr. at uær tyndum ok mistum uárs fagnaðar i falli þess fyrsta manz. sem i mikla huilld ok sælu uar settr. huer er aundunum endrb&#7887;tiz eptir andlaatit i eylifri huilld til hinnar efztu upprisu. enn tuifalldaz sidan bædi aundum ok lik&#7887;mum medr eylifri dyrð. Drottinsdaga embætti fra .ix. uikna f&#7887;stu til paska. einkannliga messu upph&#7887;f. breytaz eðr skiptaz<ref>''rett. for'' skiptiz </ref> ual uidrku&#281;miliga fyrir þaa s&#491;k. at uær t&#7887;kum eðr skilium allan tima þessa lidanda lifs fyrir .ix. uikna f&#7887;stu. fyrir huat er skipan ok stettr uars lifnadar edr huerrar<ref>''rett. for'' þeirrar</ref> kristinnar saalu megu uel noteraz. sem hon hefir þo nockut misgert. Fyrir hit fyrsta officium Circumdederunt megum uær skynsamligha skilia einn huern iátanda sinar syndir. þar sem hann segir sua. Daudans stynir edr sutir kringdu um mik hueruetna. heluitis harmar edr saarleikar kringdu um mik. ok i minni þr&#7887;nguingh ok angist kallada ek aa gud drottin minn.
  
  
===Her hefz upp annarr partr þessarrar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdar eptir fors<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn uirðulighs herra Hakonar Noreghs konungs hins koronaða. byriar hann i fyrstu af Noe ok arkarinnar smid. eptir þi sem odrum sunnudegi i niu uikna f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>stu ok þeirri uikunni til heyrir. Scolastica historia. capitulum.===
+
===Her hefz upp annarr partr þessarrar g&#7887;rdar eptir fors&#7887;gn uirðulighs herra Hakonar Noreghs konungs hins koronaða. byriar hann i fyrstu af Noe ok arkarinnar smid. eptir þi sem odrum sunnudegi i niu uikna f&#7887;stu ok þeirri uikunni til heyrir. Scolastica historia. capitulum.===
  
'''18.''' Sva sem Moyses byreaði sina fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn af flodinu. spurdi hann aðr fyrir hueria sauk flodit uard sua segiandi. Þann tima sem mannfolkit tok at fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgaz i uerolldinni. þa sa synir guds dætr mannanna. at þær uaru miok u&#281;nar. Þat er sua at skilia. at sidferdugir menn synir Seth saa girndar<ref>''her beg. atter'' B</ref> augum til dætra Kayns ok þeirra afkuæmiss. l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gduz medr þeim ok toku þær ser til eiginkuinna.<ref>eiginkuenna, B</ref> af huerri sambud er þeim fædduz risar. Þat er eigi aakuedit aa huerium tima er þetta uard. huart þat uard aa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Noe edr fyrr. eigi ok huart þat uard miklu fyrir hans daga edr litlu. Fødduz ok adrir risar eptir flodit i þeirri borg sem Ebron heitir. huerir er sidan staðfestuz i þeirri borg aa Egiptalandi sem Tham heitir. ok þar af uaru þeir kalladir Tythanes. af huerra ætt er Enath fæddiz. ok bygdu hans synir i fyrr sagdri Ebron. af huerium er Golias medr fleirum oðrum uar kominn.
+
'''18.''' Sva sem Moyses byreaði sina fras&#7887;gn af flodinu. spurdi hann aðr fyrir hueria sauk flodit uard sua segiandi. Þann tima sem mannfolkit tok at fi&#7887;lgaz i uerolldinni. þa sa synir guds dætr mannanna. at þær uaru miok u&#281;nar. Þat er sua at skilia. at sidferdugir menn synir Seth saa girndar<ref>''her beg. atter'' B</ref> augum til dætra Kayns ok þeirra afkuæmiss. l&#7887;gduz medr þeim ok toku þær ser til eiginkuinna.<ref>eiginkuenna, B</ref> af huerri sambud er þeim fædduz risar. Þat er eigi aakuedit aa huerium tima er þetta uard. huart þat uard aa d&#7887;gum Noe edr fyrr. eigi ok huart þat uard miklu fyrir hans daga edr litlu. Fødduz ok adrir risar eptir flodit i þeirri borg sem Ebron heitir. huerir er sidan staðfestuz i þeirri borg aa Egiptalandi sem Tham heitir. ok þar af uaru þeir kalladir Tythanes. af huerra ætt er Enath fæddiz. ok bygdu hans synir i fyrr sagdri Ebron. af huerium er Golias medr fleirum oðrum uar kominn.
  
''Genesis.'' Noe gat Sém Chám ok Japheth. þa er hann uar .d. uetra at alldri. Josephus segir at synir Seth ok hans ættmenn uaru godir alt til hinnar seaundu kynkuislar ok knerunnz. Siþan sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruz þeir til illgerda. fyrirlatandi þær hatidligar dyrkanir sem þeirra feðr h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu framit ok fyrir þeim halldit. huar fyrir er þeir reittu guds reidi i moti ser. Sua segir hinn heilagi Methodius pinslaruattr. huerium er gud birti fyrir sinn helgan anda af heimsins upphafi ok endalykt þann tima sem hann sat<ref>var, B</ref> i myrkuastofu halldinn. at Seth skildi sina kynsmenn ok afspring<ref>afspringi, B</ref> brott fra kynsmonnum Kayns farandi aptr til sins fostrlandz ok faudurleifdar. þiat fadir hans Adam baud þat fastliga sua sem hann lifdi. at þeirra ættir skylldu meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti saman blandaz sin i milli. ok byggdi Seth þa i fialli nockuru þi sem nalægaz uar paradiso. enn Kayn bygdi i þeim sama stad sem hann hafði drepit brodur sinn Abel. Þa geck illzka mannanna sua miok af ser. at gud baud Noa. at hann skylldi fyrir þi aurk smida hundradi uetra fyrir floðit. ok gaf þenna tima folkinu til idranar. A þessu hundradi uetra predicadi Noe fyrir folkinu. medan hann let aurkina smida. ok leitadi at snua þeim til hialpsamligrar iðranar. þiat hann einn uar þa fullkominn i rettlæti ok g&#281;tzku. ok sagdi þeim fyrir þa guds reidi ok pinu. sem fyrir hondum uar ok þeir mattu þa fordaz. ef þeir uilldi snuaz til guds medr sannri idran. þiat miok sua allt mannkynit hafdi þa lengi rangan ueg gengit. J fyrstu h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðu synir Kayns herfiliga spillt ser i margfalldligu saurlifi meðr husfrum brædra sinna miok afleitliga. ok konurnar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rduz sua gintar ok galnar. at þær toku karlmennina ok l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu undir sik til saurlifiss medr liotligri orskemd.
+
''Genesis.'' Noe gat Sém Chám ok Japheth. þa er hann uar .d. uetra at alldri. Josephus segir at synir Seth ok hans ættmenn uaru godir alt til hinnar seaundu kynkuislar ok knerunnz. Siþan sn&#7887;ruz þeir til illgerda. fyrirlatandi þær hatidligar dyrkanir sem þeirra feðr h&#7887;fdu framit ok fyrir þeim halldit. huar fyrir er þeir reittu guds reidi i moti ser. Sua segir hinn heilagi Methodius pinslaruattr. huerium er gud birti fyrir sinn helgan anda af heimsins upphafi ok endalykt þann tima sem hann sat<ref>var, B</ref> i myrkuastofu halldinn. at Seth skildi sina kynsmenn ok afspring<ref>afspringi, B</ref> brott fra kynsmonnum Kayns farandi aptr til sins fostrlandz ok faudurleifdar. þiat fadir hans Adam baud þat fastliga sua sem hann lifdi. at þeirra ættir skylldu meðr &#7887;ngu moti saman blandaz sin i milli. ok byggdi Seth þa i fialli nockuru þi sem nalægaz uar paradiso. enn Kayn bygdi i þeim sama stad sem hann hafði drepit brodur sinn Abel. Þa geck illzka mannanna sua miok af ser. at gud baud Noa. at hann skylldi fyrir þi aurk smida hundradi uetra fyrir floðit. ok gaf þenna tima folkinu til idranar. A þessu hundradi uetra predicadi Noe fyrir folkinu. medan hann let aurkina smida. ok leitadi at snua þeim til hialpsamligrar iðranar. þiat hann einn uar þa fullkominn i rettlæti ok g&#281;tzku. ok sagdi þeim fyrir þa guds reidi ok pinu. sem fyrir hondum uar ok þeir mattu þa fordaz. ef þeir uilldi snuaz til guds medr sannri idran. þiat miok sua allt mannkynit hafdi þa lengi rangan ueg gengit. J fyrstu h&#7887;fðu synir Kayns herfiliga spillt ser i margfalldligu saurlifi meðr husfrum brædra sinna miok afleitliga. ok konurnar g&#7887;rduz sua gintar ok galnar. at þær toku karlmennina ok l&#7887;gdu undir sik til saurlifiss medr liotligri orskemd.
  
[[File:006.The World Is Destroyed by Water.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þa sagdi gud sua. Ek skal á aullu iarðriki eyða manninum utan ok þar meðr aullum lifandiss kuikendum.'''</center>]]''Genesis.'' Ok af þi at gud saa. at hardla mikil ok haduligh uar illzka mannanna i uerolldinni. ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll þeirra hiartaligh aastundan uar alla<ref>allan, B</ref> tima til illra luta. þa reiddiz gud þeirra syndum ok sektum. ok angradi hann þat er hann hafdi manninn skapad aa iorðina. eigi sua at hann hefdi þar af nockura angist. helldr eptir mannanna dømum ok uidrliking til frasagnar. ok sagdi sua medr sealfum ser .xx. uetrum fyrr enn aurkin uar smidat. Eigi man minn andi<ref>lifsandi, B</ref> æfinliga medr manninum uera. þiat hann uill at eins eptir likaminum frammfara ok lifa. ok fyrir þi skulu hans lifdagar uerda .c. tirætt ok .xx. aar. ''scolastica historia.'' Eigi eru þessi guðs orð mest af lifnaðar lengd manzins<ref>mannkynsins, B</ref> eptir flodit skiliandi. þiat margir menn urðu miklu ellri allt framm um Abrahams<ref>Adams (!) B</ref> æfi. ok sealfr hann hafði .c. aara tirætt .lxx. ok .v. aar adr hann andaðiz. helldr taladi gud .xx. aarum ok .c. tirædu [fyrir flodit.<ref>[fyrr enn flodit varð, B</ref> sem hann segdi sua. Eigi man ek hann æfinliga pina sua sem pukann. þiat hann er breyskr. helldr skal ek honum eptir þi hegna sem hann hefir til skylldat. ok skal ek ueita honum idranar tima til þess. ef hann uill idraz af sinum syndum. ok ueita honum .c. tirætt ok .xx. aar til iðranarinnar. ''gensis.'' Ok fyrir þann skylld at gud uilldi bera uarygd fyrir eptirkomanda tima af angrsamligri manzins tilskylldan. þa sagdi hann<ref>enn ''tilf.'' B</ref> sua. Ek skal á aullu iarðriki eyða manninum utan<ref>''mgl.'' B</ref> ok þar meðr aullum lifandiss kuikendum. sua fliugandum himinsins fuglum sem hinum lægztum skridkuikendum. skal ek þaleidiss eyda þessarri minni g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rð. sem sa madr er hann idraz sinnar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdar ok fyrir þi eydir hann hana ok onytir.
+
[[File:006.The World Is Destroyed by Water.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þa sagdi gud sua. Ek skal á aullu iarðriki eyða manninum utan ok þar meðr aullum lifandiss kuikendum.'''</center>]]''Genesis.'' Ok af þi at gud saa. at hardla mikil ok haduligh uar illzka mannanna i uerolldinni. ok &#7887;ll þeirra hiartaligh aastundan uar alla<ref>allan, B</ref> tima til illra luta. þa reiddiz gud þeirra syndum ok sektum. ok angradi hann þat er hann hafdi manninn skapad aa iorðina. eigi sua at hann hefdi þar af nockura angist. helldr eptir mannanna dømum ok uidrliking til frasagnar. ok sagdi sua medr sealfum ser .xx. uetrum fyrr enn aurkin uar smidat. Eigi man minn andi<ref>lifsandi, B</ref> æfinliga medr manninum uera. þiat hann uill at eins eptir likaminum frammfara ok lifa. ok fyrir þi skulu hans lifdagar uerda .c. tirætt ok .xx. aar. ''scolastica historia.'' Eigi eru þessi guðs orð mest af lifnaðar lengd manzins<ref>mannkynsins, B</ref> eptir flodit skiliandi. þiat margir menn urðu miklu ellri allt framm um Abrahams<ref>Adams (!) B</ref> æfi. ok sealfr hann hafði .c. aara tirætt .lxx. ok .v. aar adr hann andaðiz. helldr taladi gud .xx. aarum ok .c. tirædu [fyrir flodit.<ref>[fyrr enn flodit varð, B</ref> sem hann segdi sua. Eigi man ek hann æfinliga pina sua sem pukann. þiat hann er breyskr. helldr skal ek honum eptir þi hegna sem hann hefir til skylldat. ok skal ek ueita honum idranar tima til þess. ef hann uill idraz af sinum syndum. ok ueita honum .c. tirætt ok .xx. aar til iðranarinnar. ''gensis.'' Ok fyrir þann skylld at gud uilldi bera uarygd fyrir eptirkomanda tima af angrsamligri manzins tilskylldan. þa sagdi hann<ref>enn ''tilf.'' B</ref> sua. Ek skal á aullu iarðriki eyða manninum utan<ref>''mgl.'' B</ref> ok þar meðr aullum lifandiss kuikendum. sua fliugandum himinsins fuglum sem hinum lægztum skridkuikendum. skal ek þaleidiss eyda þessarri minni g&#7887;rð. sem sa madr er hann idraz sinnar g&#7887;rdar ok fyrir þi eydir hann hana ok onytir.
  
Fyrr nefndr Noe fann ok feck miskunn af sealfum gudi. uar hann rettlátr ok alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr madr eptir sinum kynkuislum. ''speculum historiale.'' þiat hann uar eigi þaleidiss alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr sem madrinn sua sem hann er i sinu f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durlandi. þat er i himinriki. helldr eptir sinni kynferd sem ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tligum manni er mattulight. ''genesis.'' Gekk hann ok frammfor gudligan ueg. ok gat þessa .iii. syni Sém Chám ok Japheth fyrir flodit. sem fyrr uar sagt. Nu af þi at aull uerolldin uar spellat i guds augliti ok fylldiz upp af illzku ok ranglæti. ok hann saa at huerr [sem einn<ref>[einn, B</ref> ok annarr ueralldar madr hafdi spellat sinn ueg ok framferd. þa taladi hann sua til Noe. Allr lifandis likami man lyktaz ok fyriruerdaz i minu augliti. þiat aull iordin er full af mannanna illzku ok ranglæti. ok fyrir þann skylld skal ek ollum þeim tapa ok tyna meðr iarðarinnar frykt ok freoleik.<ref>''Scolastica hystoria. tilf.'' B</ref> Fylldiz þat ok framm kom. þiat sua segiz ok truiz fylliliga<ref>fullulegha, B</ref> at allr iarðarinnar freoleiki uar miklu minni<ref>eptir floðit ''tilf.'' B</ref> enn aðr. Ok þaþan af kom saa uani. at menn áátu ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t eptir flodit. þar sem þeir fædduz adr medr iardarinnar aauexti. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r þer eina aurk af telgdum uidum<ref>uiði, B</ref> ok pulizadum treám. sagði gud til Noe. skalltu ok uista greinir ok golf i henni hafa. medr bik ok ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ru skalltu hana bræda bædi utan ok innan. ok þaleidiss skalltu hana g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sem nu segir ek þer fyrir. Hennar lengd skal uera .ccc. alna. enn breidleikinn .l. alna. ok hennar hæd skal uera .xxx. alna til efzta<ref>hins h&#281;sta, B</ref> þaksins. [Einn glugg skalltu a ofanverðri orkinni gi&#491;ra. ok laat hana þar eigi uiðari verða enn einnar aalnar. enn neðarlegha a hennar hlið eðr siðu skulu hennar dyrr vera. skalltu hana meðr golfum greina ok aa þann haatt sem meðr lopthusum.<ref>[''tilf.'' B</ref> Enn sidan er þat er alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. man ek láta u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn flæda yfir alla uerolldina. til þess at ek [drep ok deydi<ref>[deyði ok drepi, B</ref> huern þann likam. sem undir himninum er ok lifs andi er medr ok utan arkarinnar er. þiat allir þeir skulu fyrirfaraz ok eydaz aa iardrikinu. Enn meðr þer man ek mitt sááttmaal g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. ok skalltu ganga i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina ok synir þinir. husfru þin ok þar medr husfrur sona þinna. Medr þessum .viii. monnum uardueitiz saad ok freo allz mannkynsins ok eptirkomanda afkuæmiss. Nefndi gud ok ser huart karlmenn ok konur til inng<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu i aurkina. sem hann segði sua. A þessum pinadar ok kualar tima byriar ydr at bindaz af<ref>likamlegre ''tilf.'' B</ref> sambud ok fadml<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum. Af ollum likamligum ueralldar kuikendum skalltu Noe taka tuinn<ref>tuenne, B</ref> karlkyns ok kuenkyns ok leida inn i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina. at þau lifi þar medr þer. af fuglum eigi sidr i sinu kyni. af aullum ferfættum kuikendum medr sitt kyn. ok þar medr af aullum iardarinnar skridkuikendum meðr sinu eigin kyni. Af aullum þessum skulu æ [tuinne ok tuinne<ref>[tuenna ok tuenna, B</ref> ganga inn medr þer. at þau megi lif sitt hafa. ''scolastica historia.'' Af hinum minztum kuikendum. þeim sem eigi getaz af nockurri sambud. segir hinn heilagi Augustinus. at eigi uar naudsyn at<ref>at at, B</ref> þau uæri i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. sua sem þau er fædaz af iardar dupti edr molldu. af u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kum edr nætum. af skadsemd edr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs kyns spellan. eptir þi sem fyrr uar sagt. Ma þat ok synaz af ordum sealfrar Genesis. at þau ein kuikendi uaru i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina leidd edr latin. sem af sambud getaz ok fødaz. sua sem þar segir meðr sialfs sins eigin kyni. ''genesis.'' Af ollum þeim føðzlum sem ætar eru skalltu ok taka ok bera inn i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina meðr þer. at þær se<ref>''tilf.'' B </ref> sua þer sem þeim til føðzlu ok uidrlifis. Noe gerdi alla luti sem gud baud honum.
+
Fyrr nefndr Noe fann ok feck miskunn af sealfum gudi. uar hann rettlátr ok alg&#7887;rr madr eptir sinum kynkuislum. ''speculum historiale.'' þiat hann uar eigi þaleidiss alg&#7887;rr sem madrinn sua sem hann er i sinu f&#7887;durlandi. þat er i himinriki. helldr eptir sinni kynferd sem ki&#7887;tligum manni er mattulight. ''genesis.'' Gekk hann ok frammfor gudligan ueg. ok gat þessa .iii. syni Sém Chám ok Japheth fyrir flodit. sem fyrr uar sagt. Nu af þi at aull uerolldin uar spellat i guds augliti ok fylldiz upp af illzku ok ranglæti. ok hann saa at huerr [sem einn<ref>[einn, B</ref> ok annarr ueralldar madr hafdi spellat sinn ueg ok framferd. þa taladi hann sua til Noe. Allr lifandis likami man lyktaz ok fyriruerdaz i minu augliti. þiat aull iordin er full af mannanna illzku ok ranglæti. ok fyrir þann skylld skal ek ollum þeim tapa ok tyna meðr iarðarinnar frykt ok freoleik.<ref>''Scolastica hystoria. tilf.'' B</ref> Fylldiz þat ok framm kom. þiat sua segiz ok truiz fylliliga<ref>fullulegha, B</ref> at allr iarðarinnar freoleiki uar miklu minni<ref>eptir floðit ''tilf.'' B</ref> enn aðr. Ok þaþan af kom saa uani. at menn áátu ki&#7887;t eptir flodit. þar sem þeir fædduz adr medr iardarinnar aauexti. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> G&#7887;r þer eina aurk af telgdum uidum<ref>uiði, B</ref> ok pulizadum treám. sagði gud til Noe. skalltu ok uista greinir ok golf i henni hafa. medr bik ok ti&#7887;ru skalltu hana bræda bædi utan ok innan. ok þaleidiss skalltu hana g&#7887;ra sem nu segir ek þer fyrir. Hennar lengd skal uera .ccc. alna. enn breidleikinn .l. alna. ok hennar hæd skal uera .xxx. alna til efzta<ref>hins h&#281;sta, B</ref> þaksins. [Einn glugg skalltu a ofanverðri orkinni gi&#491;ra. ok laat hana þar eigi uiðari verða enn einnar aalnar. enn neðarlegha a hennar hlið eðr siðu skulu hennar dyrr vera. skalltu hana meðr golfum greina ok aa þann haatt sem meðr lopthusum.<ref>[''tilf.'' B</ref> Enn sidan er þat er alg&#7887;rt. man ek láta u&#7887;tn flæda yfir alla uerolldina. til þess at ek [drep ok deydi<ref>[deyði ok drepi, B</ref> huern þann likam. sem undir himninum er ok lifs andi er medr ok utan arkarinnar er. þiat allir þeir skulu fyrirfaraz ok eydaz aa iardrikinu. Enn meðr þer man ek mitt sááttmaal g&#7887;ra. ok skalltu ganga i &#7887;rkina ok synir þinir. husfru þin ok þar medr husfrur sona þinna. Medr þessum .viii. monnum uardueitiz saad ok freo allz mannkynsins ok eptirkomanda afkuæmiss. Nefndi gud ok ser huart karlmenn ok konur til inng&#7887;ngu i aurkina. sem hann segði sua. A þessum pinadar ok kualar tima byriar ydr at bindaz af<ref>likamlegre ''tilf.'' B</ref> sambud ok fadml&#7887;gum. Af ollum likamligum ueralldar kuikendum skalltu Noe taka tuinn<ref>tuenne, B</ref> karlkyns ok kuenkyns ok leida inn i &#7887;rkina. at þau lifi þar medr þer. af fuglum eigi sidr i sinu kyni. af aullum ferfættum kuikendum medr sitt kyn. ok þar medr af aullum iardarinnar skridkuikendum meðr sinu eigin kyni. Af aullum þessum skulu æ [tuinne ok tuinne<ref>[tuenna ok tuenna, B</ref> ganga inn medr þer. at þau megi lif sitt hafa. ''scolastica historia.'' Af hinum minztum kuikendum. þeim sem eigi getaz af nockurri sambud. segir hinn heilagi Augustinus. at eigi uar naudsyn at<ref>at at, B</ref> þau uæri i &#7887;rkinni. sua sem þau er fædaz af iardar dupti edr molldu. af u&#7887;kum edr nætum. af skadsemd edr n&#7887;ckurs kyns spellan. eptir þi sem fyrr uar sagt. Ma þat ok synaz af ordum sealfrar Genesis. at þau ein kuikendi uaru i &#7887;rkina leidd edr latin. sem af sambud getaz ok fødaz. sua sem þar segir meðr sialfs sins eigin kyni. ''genesis.'' Af ollum þeim føðzlum sem ætar eru skalltu ok taka ok bera inn i &#7887;rkina meðr þer. at þær se<ref>''tilf.'' B </ref> sua þer sem þeim til føðzlu ok uidrlifis. Noe gerdi alla luti sem gud baud honum.
  
''Speculum hystoriale.'' Orkin uar sua smidat. at hon uar tuihusat ok þrihusad. hon uar ok ferhyrnd. ok þi miori at rumi er ofarr uar i henni. ok þar dyrrin aa sem þat møttiz er hon uar tuihusat ok þrihusad. Hon hafdi .v. hus<ref>rum, B</ref> i ser um framm austrrumit.<ref>austrumit ''her og siden'' B</ref> þiat Augustinus segir sua. at yfir þi golfi sem yfir stod austrruminu uar hon tuihusat. stod uid<ref>um, B</ref> sina sidu arkarinnar huart husit. uar i oðru kuikenda føda. enn i annat samnadiz saurr þeirra. Enn yfir þessum uaru onnur hus þrigreind. ok uar skipat i einu husinu olm kuikendi ok i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru mannhæg kuikendi. Enn i þi husinu sem þar stod i milli uaru bædi menn ok fuglar. Nockurir menn setia oll þessi hus i einni saman hæd arkarinnar. enn Josephus segir .iiii. husin uerit hafa ok telr þa ecki þar medr austrrumit. ''scolastica hystoria.'' Hon uar ok .ccc. alna l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ng .l. alna breið ok .xxx. aalna diup. sem sagt uar. upp aa þann háátt ok mynd sem manzins likamr er uordinn ok uaxinn. eptir þi sem skrifat er. at hans hæð er .vi. lutum lengri enn breidd hans. enn .x. lutum lengri enn þyckleiki manzins er. huat er margir uilia skilia at eins talat uera af likama lausnara uárs Jesu Kristi.
+
''Speculum hystoriale.'' Orkin uar sua smidat. at hon uar tuihusat ok þrihusad. hon uar ok ferhyrnd. ok þi miori at rumi er ofarr uar i henni. ok þar dyrrin aa sem þat møttiz er hon uar tuihusat ok þrihusad. Hon hafdi .v. hus<ref>rum, B</ref> i ser um framm austrrumit.<ref>austrumit ''her og siden'' B</ref> þiat Augustinus segir sua. at yfir þi golfi sem yfir stod austrruminu uar hon tuihusat. stod uid<ref>um, B</ref> sina sidu arkarinnar huart husit. uar i oðru kuikenda føda. enn i annat samnadiz saurr þeirra. Enn yfir þessum uaru onnur hus þrigreind. ok uar skipat i einu husinu olm kuikendi ok i &#7887;dru mannhæg kuikendi. Enn i þi husinu sem þar stod i milli uaru bædi menn ok fuglar. Nockurir menn setia oll þessi hus i einni saman hæd arkarinnar. enn Josephus segir .iiii. husin uerit hafa ok telr þa ecki þar medr austrrumit. ''scolastica hystoria.'' Hon uar ok .ccc. alna l&#7887;ng .l. alna breið ok .xxx. aalna diup. sem sagt uar. upp aa þann háátt ok mynd sem manzins likamr er uordinn ok uaxinn. eptir þi sem skrifat er. at hans hæð er .vi. lutum lengri enn breidd hans. enn .x. lutum lengri enn þyckleiki manzins er. huat er margir uilia skilia at eins talat uera af likama lausnara uárs Jesu Kristi.
  
  
===Her segir fra þi er Noe geck medr sinu hyski ok aakuednum kuikendum i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina ok huersu aull <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur iardnesk kuikendi fyrirforuz i flodinu. Genesis. capitulum.===
+
===Her segir fra þi er Noe geck medr sinu hyski ok aakuednum kuikendum i &#7887;rkina ok huersu aull &#7887;nnur iardnesk kuikendi fyrirforuz i flodinu. Genesis. capitulum.===
  
[[File:007.The Great Flood.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Dóó þa ok fyrirforst huerr sa lifandiss likami. sem aa iardrikinu uar. bæði menn ok fuglar ferfætt kuikendi ok þar meðr aull skridkuikendi.'''</center>]]'''19.''' Eptir þat er orkin uar alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r. taladi gud sua til Noe. Gack inn þu i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina ok hyski þitt medr þer. fyrir þi at þik einn fann ek rettlatan af þessarri kynkuisl i minu augliti. Af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum reinum kuikendum ok himinsins fuglum skallt þu æ taka [.vii. ok .vii. kar(l)kyns ok kuenkyns.<ref>[.vii. karlkyns ok .vii. kuenkyns, B</ref> enn af hinum uhreinum medr sama hætti tuinni ok tuinne. at<ref>''saal.'' B; ok, A</ref> þeirra freo ok afku&#281;mi megi hialpaz ok halldaz her i uerolldinni. þiat eptir næstu .vii. daga man ok regna láta .xl. daga ok .xl. nátta yfir alla iordina. Skal ek sua eyda allri lifandiss skepnu.<ref>þeirri ''tilf.'' B</ref> er ek gorda ok til er aa iardriki. Noe g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi alla hluti<ref>eptir þi ''tilf.'' B</ref> sem gud baud honum. Geck hann þa fyrir flædarinnar skylld. ok synir hans husfru hans ok sunakonur hans meðr honum. inn i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina meðr ollum iardarinnar kuikendum fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum. huer er meðr guðs bodi ok bendingu ok þar meðr af englanna<ref>styrk ok ''tilf.'' B</ref> þeonostu uaru inn leidd. Ok sem næstu .vii. dagar uaru lidnir. toku u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin at æsaz ok yfir at fliota alla i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina. Nu sem Noe uar .dc. áára. ok hann hafdi medr aullu sinn hyski gengit i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina ok sua kuikendi.<ref>meðr &#491;llu sinu kyni ''tilf.'' B</ref> enn almuginn lá enn i sinu fullifi. þa let gud æðar ok uppsprettur þess mikla undirdiups. sem hann hafdi mestum lut iarðrikissins uatna til samnat sem fyrr uar sagt. opnaz ok upp lukaz aa hinum .xvii<sup>da</sup>. degi annars mánadar eptir ebreskra manna t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu. þat er i Maio manadi. Opnaduz þa ok upp lukuz þar medr allar himinsins uatnraasir ok urdu ytiruættiss regn .xl. daga ok .xl. nátta. Voxu u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin þa sua miok. at þau hofu <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina af i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdunni. ok æstuz sua ákafligha. at þau huldu alla iordina<ref>ok hennar asynd ''tilf.'' B</ref> ok flutu .xv.<ref>.xii., B</ref> alna diup yfir hin hæstu fioll i uerolldinni. ''scolastica historia.'' til þess at þau hreinsadi loptit af saurum ok suiuirdligum mannanna uerkum. er allt þagat hofdu nálgaz. ok allt til þess<ref>sama ''tilf.'' B</ref> stadar man elldrinn ganga upp at hinum efzta domi. til at hreinsa þa enn loptit af saurligum<ref>sauruglegum, B</ref> ok syndsamligum mannkynsins uerkum. einkannliga þa er þeir fórnfærandi sinum [falsadum gudum<ref>falsguðum, B</ref> kueiktu þar til ellda aa hinum hæstum fiollum. huers f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lskar eimr ok reykr mattu hardla langt upp leiðaz ok saurga sua loptit. þo at meðr odrum hætti mætti manna uerkin uarla sua langt hafa uppgengit. medr þi at þat fiall er Olimphus<ref>''saal. ogs.'' B</ref> heitir er sua háátt. at þat tekr allt upp or uedrinu i sk&#281;rt lopt. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifuat ok fyrri uar sagt af ordum hins heilaga Augustini.<ref>a hueriu er þat sama letr sem a þurru dufti var skrifat fannz meðr &#491;llu vskadt ok vblasit aari siðarr. huar er fuglar fa eigi lifat. ok eigi þeir hinir visaztu meistarar philosophi. sem opp þagat komu sakir skemtanar ok foruitni. mattu þar viðr halldaz eigi(!) nokkura stund. utan þeir hefði haft meðr ser siofa(r) suoppu fulla meðr vatn. hveria er þeir h&#491;fðu viðr sinar nasar. at þeir dregi þaðan af at sér þykkara lopt. eptir sinum vana ok matere. Eru þeir ok n&#491;kkurir sem fi&#491;llin segia þi eigi sua haa hafa verit sem nu eru þau ''tilf.'' B</ref> ''genesis.'' Ok sem Noe hafdi medr fyrr sagðri grein gengit inn i orkina. þa let gud hennar dyrr uerda byrgdar utan. ok þar medr uerda bikadar ok bræddar. Dóó þa ok fyrirforst huerr sa lifandiss likami. sem aa iardrikinu uar. bædi menn ok fuglar ferfætt kuikendi ok þar meðr aull skridkuikendi. Einn saman Noe lifði þa eptir. ok þeir .vii. menn ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur kuikendi sem medr honum uaru i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. Hellduz u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin medr þiliku yfiruættiss diupi ok æsingi<ref>&#281;singu, B</ref> halft annat hundrad daga tirætt fra þeim fyrsta degi sem Noe hafdi gengit i orkina.
+
[[File:007.The Great Flood.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Dóó þa ok fyrirforst huerr sa lifandiss likami. sem aa iardrikinu uar. bæði menn ok fuglar ferfætt kuikendi ok þar meðr aull skridkuikendi.'''</center>]]'''19.''' Eptir þat er orkin uar alg&#7887;r. taladi gud sua til Noe. Gack inn þu i &#7887;rkina ok hyski þitt medr þer. fyrir þi at þik einn fann ek rettlatan af þessarri kynkuisl i minu augliti. Af &#7887;llum reinum kuikendum ok himinsins fuglum skallt þu æ taka [.vii. ok .vii. kar(l)kyns ok kuenkyns.<ref>[.vii. karlkyns ok .vii. kuenkyns, B</ref> enn af hinum uhreinum medr sama hætti tuinni ok tuinne. at<ref>''saal.'' B; ok, A</ref> þeirra freo ok afku&#281;mi megi hialpaz ok halldaz her i uerolldinni. þiat eptir næstu .vii. daga man ok regna láta .xl. daga ok .xl. nátta yfir alla iordina. Skal ek sua eyda allri lifandiss skepnu.<ref>þeirri ''tilf.'' B</ref> er ek gorda ok til er aa iardriki. Noe g&#7887;rdi alla hluti<ref>eptir þi ''tilf.'' B</ref> sem gud baud honum. Geck hann þa fyrir flædarinnar skylld. ok synir hans husfru hans ok sunakonur hans meðr honum. inn i &#7887;rkina meðr ollum iardarinnar kuikendum fyrr s&#7887;gdum. huer er meðr guðs bodi ok bendingu ok þar meðr af englanna<ref>styrk ok ''tilf.'' B</ref> þeonostu uaru inn leidd. Ok sem næstu .vii. dagar uaru lidnir. toku u&#7887;tnin at æsaz ok yfir at fliota alla i&#7887;rdina. Nu sem Noe uar .dc. áára. ok hann hafdi medr aullu sinn hyski gengit i &#7887;rkina ok sua kuikendi.<ref>meðr &#491;llu sinu kyni ''tilf.'' B</ref> enn almuginn lá enn i sinu fullifi. þa let gud æðar ok uppsprettur þess mikla undirdiups. sem hann hafdi mestum lut iarðrikissins uatna til samnat sem fyrr uar sagt. opnaz ok upp lukaz aa hinum .xvii<sup>da</sup>. degi annars mánadar eptir ebreskra manna t&#7887;lu. þat er i Maio manadi. Opnaduz þa ok upp lukuz þar medr allar himinsins uatnraasir ok urdu ytiruættiss regn .xl. daga ok .xl. nátta. Voxu u&#7887;tnin þa sua miok. at þau hofu &#7887;rkina af i&#7887;rdunni. ok æstuz sua ákafligha. at þau huldu alla iordina<ref>ok hennar asynd ''tilf.'' B</ref> ok flutu .xv.<ref>.xii., B</ref> alna diup yfir hin hæstu fioll i uerolldinni. ''scolastica historia.'' til þess at þau hreinsadi loptit af saurum ok suiuirdligum mannanna uerkum. er allt þagat hofdu nálgaz. ok allt til þess<ref>sama ''tilf.'' B</ref> stadar man elldrinn ganga upp at hinum efzta domi. til at hreinsa þa enn loptit af saurligum<ref>sauruglegum, B</ref> ok syndsamligum mannkynsins uerkum. einkannliga þa er þeir fórnfærandi sinum [falsadum gudum<ref>falsguðum, B</ref> kueiktu þar til ellda aa hinum hæstum fiollum. huers f&#7887;lskar eimr ok reykr mattu hardla langt upp leiðaz ok saurga sua loptit. þo at meðr odrum hætti mætti manna uerkin uarla sua langt hafa uppgengit. medr þi at þat fiall er Olimphus<ref>''saal. ogs.'' B</ref> heitir er sua háátt. at þat tekr allt upp or uedrinu i sk&#281;rt lopt. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifuat ok fyrri uar sagt af ordum hins heilaga Augustini.<ref>a hueriu er þat sama letr sem a þurru dufti var skrifat fannz meðr &#491;llu vskadt ok vblasit aari siðarr. huar er fuglar fa eigi lifat. ok eigi þeir hinir visaztu meistarar philosophi. sem opp þagat komu sakir skemtanar ok foruitni. mattu þar viðr halldaz eigi(!) nokkura stund. utan þeir hefði haft meðr ser siofa(r) suoppu fulla meðr vatn. hveria er þeir h&#491;fðu viðr sinar nasar. at þeir dregi þaðan af at sér þykkara lopt. eptir sinum vana ok matere. Eru þeir ok n&#491;kkurir sem fi&#491;llin segia þi eigi sua haa hafa verit sem nu eru þau ''tilf.'' B</ref> ''genesis.'' Ok sem Noe hafdi medr fyrr sagðri grein gengit inn i orkina. þa let gud hennar dyrr uerda byrgdar utan. ok þar medr uerda bikadar ok bræddar. Dóó þa ok fyrirforst huerr sa lifandiss likami. sem aa iardrikinu uar. bædi menn ok fuglar ferfætt kuikendi ok þar meðr aull skridkuikendi. Einn saman Noe lifði þa eptir. ok þeir .vii. menn ok &#7887;nnur kuikendi sem medr honum uaru i &#7887;rkinni. Hellduz u&#7887;tnin medr þiliku yfiruættiss diupi ok æsingi<ref>&#281;singu, B</ref> halft annat hundrad daga tirætt fra þeim fyrsta degi sem Noe hafdi gengit i orkina.
  
[[File:008.A Dove Is Sent Forth from the Ark.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Kom dufu þa at apni þann sama dag aptr til hans. berandi honum i sinum munni einn blomgadan kuist af þi tre sem oliua heitir.'''</center>]]Eptir þat mintiz guð Noa medr sinni miskunnsemd ok allra þeirra kuikenda sem með honum uaru i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. let þa blasanda uind komi yfir i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina upp fra þeim degi. Toku þadan af u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin at minkaz. vndirdiupsins ædar ok uppsprettur ok eigi sidr himinsins uatnraasir byrgduz þa ok aptr lukuz. st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duuduz þa ok aflettu þar meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll regn. Toku þa u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin eptir .c. ok .l. fyrr sagda daga at minkaz ok fram at falla. þar til er aurkin stod grunn ok st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duadiz. aa hinum seaunda degi ok .xx<sup>ta</sup>. til hins .vi<sup>da</sup>. manadar. aa fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum þess landz er Armenia heitir. aa huerium er segiz at enn meghi finnaz m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rk ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rmul af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. ''scolastica historia.'' Josephus segir. at iafnuel hafi þeir menn minz ok getit flodsins ok arkarinnar i sinum fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gnum. sem heidinna manna s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gur samsettu ok skrifadu. huar af er Berosus er Kalldeus uar kalladr sagði sua. Nockurr partr þess skips sem uid Armeniam kom. segiz enn at eptir se uid fiallit Cordithum. ok at þar af takiz þat bik ok flytiz brott. af hueriu er menn taki hardla mikla hreinsan ok heilsubot. Saa madr sem het Manases uar kalladr Damascenus talar sua af fyrr nefndum hlutum. Upp fra Numidia er eitt fiall hátt i Armenia. er Baris heitir. aa hueriu er margir menn frealsaduz aa flædartimanum. þeir er þagat flydu eptir þi sem flytz. ''de genesi.'' Votnin þurru þa ok framm flutu allt til hins .x<sup>da</sup>. manadar. [enn á hinum fyrsta degi þers manaðar mattu<ref>[''saal.'' B; maattu þa, A</ref> seaz ofanuerdar fiallahædir. Eptir .xl. daga lidna lauk Noe upp arkarinnar glugg. þann sem hann hafdi g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. ok sendi ut einn rafn. uiliandi af hans brottsending ok aptrkuamu uiss uerda. huart er honum uæri utganganda edr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum kuikendum af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni fyrir uatna sakir edr eigi. Ok sem hann uard lauss ok lidugr. flaug hann i brott ok kom ecki sidan aptr til Noa. Lettliga segir Commestor. at u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn hafi angrat honum. ellar hafi hann fundit þat dautt kuikendis fliotanda ræ. sem hann hafi til lyst ok sidan aa setz. Þi næst sendi hann ut eina dufu. til þess at hann mætti þaþan af uita. ef hinum mesta uatnaganginum letti i uerolldinni. Ok sem hon fann þat huergi ne framm kom. at hennar fætr mætti huilld eðr nádir fáa. fyrir þann skylld at u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin huldu þa enn<ref>hueruitna ''tilf.'' B</ref> uerolldina. þa huarf hon aptr til arkarinnar. tok Noe hana meðr sinni hendi ok hafdi inn til sin i aurkina. Matti þat ual uera. at hinar hæstu fiallahædir uæri eigi þegar medr ollu þurrar. þo at þær sæiz medr nockuru moti. ok fyrir þi feck hon eigi huilld aa þess haattar ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum edr uatlendi helldr enn aa odru uatni. Eptir .vii.<ref>''saal.'' B; .v., A</ref> daga lidna sendi Noe dufuna ut af aurkinni annan tima. kom hon þa at apni þann sama dag aptr til hans. berandi honum i sinum munni einn blomgadan kuist af þi tre sem oliua heitir. Skildi Noe af þi er hon hafdi iarðarinnar aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt fundit. at hinum mesta uatnaganginum yfir iordina mundi þa letta. Beid hann þo allt at eins adra .vii.<ref>''saal.'' B; .v., A</ref> daga sendi hann þa enn dufuna ut af orkinni. kom hon þa ecki sidan aptr til hans.
+
[[File:008.A Dove Is Sent Forth from the Ark.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Kom dufu þa at apni þann sama dag aptr til hans. berandi honum i sinum munni einn blomgadan kuist af þi tre sem oliua heitir.'''</center>]]Eptir þat mintiz guð Noa medr sinni miskunnsemd ok allra þeirra kuikenda sem með honum uaru i &#7887;rkinni. let þa blasanda uind komi yfir i&#7887;rdina upp fra þeim degi. Toku þadan af u&#7887;tnin at minkaz. vndirdiupsins ædar ok uppsprettur ok eigi sidr himinsins uatnraasir byrgduz þa ok aptr lukuz. st&#7887;duuduz þa ok aflettu þar meðr &#7887;ll regn. Toku þa u&#7887;tnin eptir .c. ok .l. fyrr sagda daga at minkaz ok fram at falla. þar til er aurkin stod grunn ok st&#7887;duadiz. aa hinum seaunda degi ok .xx<sup>ta</sup>. til hins .vi<sup>da</sup>. manadar. aa fi&#7887;llum þess landz er Armenia heitir. aa huerium er segiz at enn meghi finnaz m&#7887;rk ok &#7887;rmul af &#7887;rkinni. ''scolastica historia.'' Josephus segir. at iafnuel hafi þeir menn minz ok getit flodsins ok arkarinnar i sinum fras&#7887;gnum. sem heidinna manna s&#7887;gur samsettu ok skrifadu. huar af er Berosus er Kalldeus uar kalladr sagði sua. Nockurr partr þess skips sem uid Armeniam kom. segiz enn at eptir se uid fiallit Cordithum. ok at þar af takiz þat bik ok flytiz brott. af hueriu er menn taki hardla mikla hreinsan ok heilsubot. Saa madr sem het Manases uar kalladr Damascenus talar sua af fyrr nefndum hlutum. Upp fra Numidia er eitt fiall hátt i Armenia. er Baris heitir. aa hueriu er margir menn frealsaduz aa flædartimanum. þeir er þagat flydu eptir þi sem flytz. ''de genesi.'' Votnin þurru þa ok framm flutu allt til hins .x<sup>da</sup>. manadar. [enn á hinum fyrsta degi þers manaðar mattu<ref>[''saal.'' B; maattu þa, A</ref> seaz ofanuerdar fiallahædir. Eptir .xl. daga lidna lauk Noe upp arkarinnar glugg. þann sem hann hafdi g&#7887;rt. ok sendi ut einn rafn. uiliandi af hans brottsending ok aptrkuamu uiss uerda. huart er honum uæri utganganda edr &#7887;drum kuikendum af &#7887;rkinni fyrir uatna sakir edr eigi. Ok sem hann uard lauss ok lidugr. flaug hann i brott ok kom ecki sidan aptr til Noa. Lettliga segir Commestor. at u&#7887;tn hafi angrat honum. ellar hafi hann fundit þat dautt kuikendis fliotanda ræ. sem hann hafi til lyst ok sidan aa setz. Þi næst sendi hann ut eina dufu. til þess at hann mætti þaþan af uita. ef hinum mesta uatnaganginum letti i uerolldinni. Ok sem hon fann þat huergi ne framm kom. at hennar fætr mætti huilld eðr nádir fáa. fyrir þann skylld at u&#7887;tnin huldu þa enn<ref>hueruitna ''tilf.'' B</ref> uerolldina. þa huarf hon aptr til arkarinnar. tok Noe hana meðr sinni hendi ok hafdi inn til sin i aurkina. Matti þat ual uera. at hinar hæstu fiallahædir uæri eigi þegar medr ollu þurrar. þo at þær sæiz medr nockuru moti. ok fyrir þi feck hon eigi huilld aa þess haattar ti&#7887;rnum edr uatlendi helldr enn aa odru uatni. Eptir .vii.<ref>''saal.'' B; .v., A</ref> daga lidna sendi Noe dufuna ut af aurkinni annan tima. kom hon þa at apni þann sama dag aptr til hans. berandi honum i sinum munni einn blomgadan kuist af þi tre sem oliua heitir. Skildi Noe af þi er hon hafdi iarðarinnar aau&#7887;xt fundit. at hinum mesta uatnaganginum yfir iordina mundi þa letta. Beid hann þo allt at eins adra .vii.<ref>''saal.'' B; .v., A</ref> daga sendi hann þa enn dufuna ut af orkinni. kom hon þa ecki sidan aptr til hans.
  
===Her segir af utg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu Noa ok hans manna af orkinni ok þat<ref>þui, B</ref> er gud blezadi þeim. Genesis.===
+
===Her segir af utg&#7887;ngu Noa ok hans manna af orkinni ok þat<ref>þui, B</ref> er gud blezadi þeim. Genesis.===
  
'''20.''' Nu sem Noe hafði .dc. aara ok eitt áár umfram. aa hinum fyrsta degi ok manadi til annars aars. let hann arkarinnar þekiu opnada uerda. litadiz þa um ok sáá. at u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu sua minnkaz ok þorrit. at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin uar þa miok sua þurr uordin. enn þo uilldi hann bida guddrottins<ref>guðsdrottins boðorðz ok, B</ref> atkuædiss um utg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguna. A næsta manadi eptir aa hinn .vii<sup>da</sup>. dag ok .xx. þess manadar. sem i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin uar fulluliga þurr uordin. taladi gud aa þessa leid til Noa. Gack ut þu af aurkinni ok husfru þin medr þer. synir þinir ok husfrur þeirra medr þeim. ok aull þau lifandis kuikendi sem medr þer eru skalltu ut leida. huart sem helldr eru þat fugla kyn edr ferfætt iardarinnar kuikendi edr skridkuikendi. þa gangit aull ut aa iordina. uaxit þar ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgiz. Baud gud nu serhuerium hiunum samfestiliga ut at ganga. i gegn þi sem þeim uar bodit i inng<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngunni. sua sem hann taladi upp aa þenna háátt. Nu er sambudartimi aptr kominn. at þer freoiz<ref>friofiz, B</ref> ok fiolgiz i uerolldinni. Geck Noe þa ut ok hans husfru. synir hans ok þeirra husfrur. aa þann sama dag eptir aarit umlidit sem hann geck inn i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina. ok oll þau kuikendi sem meðr þeim h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðu geymd uerit ok hirð. ''scolastica hystoria.'' Þann stað sem þau Noe gengu ut af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni kalla [landzmenn i<ref>[''saal.'' B; landz, A</ref> Armenia egressor(i)um. sua sem utg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu stad. enn synir Noe nefndu hann Tamnon. sua sem .viii. manna stad. af t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu þeirra manna sem ut gengu af aurkinni.
+
'''20.''' Nu sem Noe hafði .dc. aara ok eitt áár umfram. aa hinum fyrsta degi ok manadi til annars aars. let hann arkarinnar þekiu opnada uerda. litadiz þa um ok sáá. at u&#7887;tnin h&#7887;fdu sua minnkaz ok þorrit. at i&#7887;rdin uar þa miok sua þurr uordin. enn þo uilldi hann bida guddrottins<ref>guðsdrottins boðorðz ok, B</ref> atkuædiss um utg&#7887;nguna. A næsta manadi eptir aa hinn .vii<sup>da</sup>. dag ok .xx. þess manadar. sem i&#7887;rdin uar fulluliga þurr uordin. taladi gud aa þessa leid til Noa. Gack ut þu af aurkinni ok husfru þin medr þer. synir þinir ok husfrur þeirra medr þeim. ok aull þau lifandis kuikendi sem medr þer eru skalltu ut leida. huart sem helldr eru þat fugla kyn edr ferfætt iardarinnar kuikendi edr skridkuikendi. þa gangit aull ut aa iordina. uaxit þar ok fi&#7887;lgiz. Baud gud nu serhuerium hiunum samfestiliga ut at ganga. i gegn þi sem þeim uar bodit i inng&#7887;ngunni. sua sem hann taladi upp aa þenna háátt. Nu er sambudartimi aptr kominn. at þer freoiz<ref>friofiz, B</ref> ok fiolgiz i uerolldinni. Geck Noe þa ut ok hans husfru. synir hans ok þeirra husfrur. aa þann sama dag eptir aarit umlidit sem hann geck inn i &#7887;rkina. ok oll þau kuikendi sem meðr þeim h&#7887;fðu geymd uerit ok hirð. ''scolastica hystoria.'' Þann stað sem þau Noe gengu ut af &#7887;rkinni kalla [landzmenn i<ref>[''saal.'' B; landz, A</ref> Armenia egressor(i)um. sua sem utg&#7887;ngu stad. enn synir Noe nefndu hann Tamnon. sua sem .viii. manna stad. af t&#7887;lu þeirra manna sem ut gengu af aurkinni.
  
''Genesis.'' Eptir þat g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi Noe alltari eitt af .viii. steinum. eptir þi sem nockurir menn segia i minning þeirra .viii. manna sem i<ref>''tilf.'' B</ref> aurkinni hialpaduz. tok hann þa hit .vii<sup>da</sup>. huert af aullum hreinum kuikendum ok fuglum er hann hafdi medr ser haft. ok fornfærdi þau gudi. Hafdi gud fyrir þann skylld boðit. at æ skylldi .vii. ok .vii. i aurkinni geymaz. at .vi. skylldi eptir uera at aukaz ok aauaxtaz sidan er hit .vii<sup>da</sup>. uar fornfært. Var þessi hans fórn gudi sua þægilig. at hann blidkadiz sua sem<ref>''mgl.''</ref> medr miklum sætleiks ilm. talandi sua til Noa. Medr ongu moti man ek upp fra þessum tima i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðinni baulua ne banna fyrir mannanna skylld. þiat mannkynsins skilningaruit ok þess hiartaligh hugrenning hneigia sik ok sueigia [til illra<ref>[giarna til allra(!), B</ref> luta allt fra sinum barndomi. man ek eigi upp fra þeima tima þilikt slag ueita hueriu sem einu lifanda kuikendi sem nu gorda ek. Alla daga man iardarinnar saadtimi ok kornskurdartimi. frost ok hiti. uetr ok sumar eigi huilaz. sua at eigi geymiz<ref>geymaz, B</ref> þeirra timar. Lettliga segir Petrus at aarsins timar uaru ecki sua fulluligha greindir fyrir flodit. þiat eigi hofdu u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin til skyiaana samnad uerit fyrir floðit. Blezadi gud þa Noa ok sonum hans. ok sagdi sua til þeirra. Vaxit þer ok freoiz ok fyllit uerolldina. skal ydur ogn ok otti yfir uera aullum himinsins fuglum ok iarðar<ref>''tilf.'' B</ref> kuikendum. medr ollum þeim lutum sem aa i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdunni ræraz. ''scolastica historia.'' Þessa luti taladi gud þeim til hugganar. at sua fááir menn skylldu eigi ottaz nockura þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguing edr haaska af sua m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum storum ok hrædiligum dyrum ok kuikendum. ''speculum hystoriale.'' Blezadi gud Noa ok sonum hans. endrnyiandi þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu blezan. sem hann hafdi fyrr gefit Adami. þiat fyrir þenna<ref>skylld ''tilf.'' B</ref> uar þa mannkynit [annan tima<ref>[''tilf.'' B</ref> fiolganda. Enn þessi blezan stendr saman i .iii. lutum. sem bædi fyrirfarandum ordum ok eptirfarandum ma uel heyraz. fyrst i fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgan afkuæmissins. ok þar næst i drottnan yfuir oðrum kuikendum sem sagt uar. ok i þridia stað i þi er gud ueitti manninum til fædzlu ok uidrlifiss. en þo uar nu meirr fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgat føðzlufangit manninum enn fyrr. einkannliga fyrir þann skylld at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin uar miklu ofreouari eptir flodit enn fyrir. ok þar meðr fyrir ustyrkleik mannzins uar þat nu til lagit. at manninum uar lofat at eta kuikendanna ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t utan blods.
+
''Genesis.'' Eptir þat g&#7887;rdi Noe alltari eitt af .viii. steinum. eptir þi sem nockurir menn segia i minning þeirra .viii. manna sem i<ref>''tilf.'' B</ref> aurkinni hialpaduz. tok hann þa hit .vii<sup>da</sup>. huert af aullum hreinum kuikendum ok fuglum er hann hafdi medr ser haft. ok fornfærdi þau gudi. Hafdi gud fyrir þann skylld boðit. at æ skylldi .vii. ok .vii. i aurkinni geymaz. at .vi. skylldi eptir uera at aukaz ok aauaxtaz sidan er hit .vii<sup>da</sup>. uar fornfært. Var þessi hans fórn gudi sua þægilig. at hann blidkadiz sua sem<ref>''mgl.''</ref> medr miklum sætleiks ilm. talandi sua til Noa. Medr ongu moti man ek upp fra þessum tima i&#7887;rðinni baulua ne banna fyrir mannanna skylld. þiat mannkynsins skilningaruit ok þess hiartaligh hugrenning hneigia sik ok sueigia [til illra<ref>[giarna til allra(!), B</ref> luta allt fra sinum barndomi. man ek eigi upp fra þeima tima þilikt slag ueita hueriu sem einu lifanda kuikendi sem nu gorda ek. Alla daga man iardarinnar saadtimi ok kornskurdartimi. frost ok hiti. uetr ok sumar eigi huilaz. sua at eigi geymiz<ref>geymaz, B</ref> þeirra timar. Lettliga segir Petrus at aarsins timar uaru ecki sua fulluligha greindir fyrir flodit. þiat eigi hofdu u&#7887;tnin til skyiaana samnad uerit fyrir floðit. Blezadi gud þa Noa ok sonum hans. ok sagdi sua til þeirra. Vaxit þer ok freoiz ok fyllit uerolldina. skal ydur ogn ok otti yfir uera aullum himinsins fuglum ok iarðar<ref>''tilf.'' B</ref> kuikendum. medr ollum þeim lutum sem aa i&#7887;rdunni ræraz. ''scolastica historia.'' Þessa luti taladi gud þeim til hugganar. at sua fááir menn skylldu eigi ottaz nockura þr&#7887;nguing edr haaska af sua m&#7887;rgum storum ok hrædiligum dyrum ok kuikendum. ''speculum hystoriale.'' Blezadi gud Noa ok sonum hans. endrnyiandi þa s&#7887;mu blezan. sem hann hafdi fyrr gefit Adami. þiat fyrir þenna<ref>skylld ''tilf.'' B</ref> uar þa mannkynit [annan tima<ref>[''tilf.'' B</ref> fiolganda. Enn þessi blezan stendr saman i .iii. lutum. sem bædi fyrirfarandum ordum ok eptirfarandum ma uel heyraz. fyrst i fi&#7887;lgan afkuæmissins. ok þar næst i drottnan yfuir oðrum kuikendum sem sagt uar. ok i þridia stað i þi er gud ueitti manninum til fædzlu ok uidrlifiss. en þo uar nu meirr fi&#7887;lgat føðzlufangit manninum enn fyrr. einkannliga fyrir þann skylld at i&#7887;rdin uar miklu ofreouari eptir flodit enn fyrir. ok þar meðr fyrir ustyrkleik mannzins uar þat nu til lagit. at manninum uar lofat at eta kuikendanna ki&#7887;t utan blods.
  
''Genesis.'' Ok enn sagdi hann sua. Allir seofarins fiskar eru yðarri hendi undirgefnir.<ref>gefnir i valld, B</ref> ok sua sem fyrr meirr gaf ek monnum græn kaal ok annan iardarinnar aauoxt [til feðu. sua veiti ek yðr nu kuikenda ki&#491;t<ref>[''tilf.'' B</ref> til fædu ok uidrlifiss. at fra teknu þui at þer skulut eigi blodugt eta ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t ok eigi þat nockut kuikendi sem [sealfdautt hefir ordit.<ref>[kafnat hefir eðr suidda vordit, B</ref> Eptir þat bannaði gud þeim manndrapit ok sagdi sua. Mannzins aund ok hans lifsblod man ek af manzins ok hans brodur hendi krefia ok utheimta. ok eigi at eins af honum nema ok þar medr af kuikendum. fyrir þaa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>k at huerr sem rangliga hefir ut hellt mannzins blodi. þa hefir hann fyrirgert sinu blodi. fyrir þa skynsemd at madrinn er eptir guds likneskiu gorr. Vaxit nu ok fiolgiz. farit sua framm i uerolldinni ok fyllit hana. Ok af þi at þeir ottaduz hardla miok. huart gud mundi eigi u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnin æsaz láta ok flodit uerda annan tima. ok Noe bad þess dagliga. at þat skylldi eigi uerda. eptir þi sem Josephus segir. þa taladi gud enn sua til Noa ok sona hans. Se hérna. mitt sáttmaal ok skildaga man ek meðr ydr stadfesta ok medr ydru kyni eptir ydra daga. ok til huers sem eins lifandis kuikendiss. sem medr ydr eru. sua fuglum sem aullum iardarinnar kuikendum. þeim sem ut gengu af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. Sua man ek mitt sáttmaal medr ydr stadfesta. at alldrigin hedan fra man aull likamlig skepna i flodinu deyia ok fyrirfaraz. ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan tima upp fra þuisa man i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin af fløðinni eydaz. Ok enn sagði gud sua til þeirra. Þetta er þat sááttmaals mark sem ek man g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra ok gefa milli min ok yduar ok allz annars lifandiss anda. þess sem meðr yðr er. um æfinligar kynkuislir. at ek man minn boga i skyiunum setia ok stadfesta. ok skal hann uera saattmaals mark milli min ok iarðrikissins. ok þann tima sem ek hefir himininn skyia latit. þa man minn bogi þar synaz. man ek mins sáttmaals [með yðr<ref>[''tilf.'' B</ref> endrminnaz ok medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum þeim lifandiss anda. sem sinn likam flytr ok hrærir. ok alldrigi upp fra þessum tima manu u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn ok floð aullum lifandum kuikendum eyda. Ok sem fyrr sagðr minn bogi man i skyium uera.<ref>synaz, B</ref> man ek hann sea ok sua endrminnaz þess eylifs sattmaals. sem sett er ok stadfest milli guds ok allz likamligs lifandis kuikendiss. er til bidr aa iardriki. ''scolastica hystoria.'' Hefir þetta sáttmaals mark milli guds ok mannkynsins. sem u&#281;r kallum regnboga. i séér teikn ok mark tueggia hinna mestu guds doma her i uerolldinni. annars fyrir uatnit þess sem umlidinn er. at enginn þurfi þann hedan af ottaz. þess annars sem um elldinn kemr. þa er uerolldin skal brigdaz. Ok þo at hann<ref>segiz eðr ''tilf.'' B</ref> syniz hafa .vi. litu i ser. þa hefir hann allt at eins .ii. skyrazta af þeim aullum. [þat er d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckgrænn litr<ref>[þat (er) d&#491;kkgrenan, B</ref> næst hinum yzta kompasinum.<ref>kumpasinum, B </ref> til marks um þann dominn er uatnit geck yfir uerolldina. ok fyrir þann skylld er hann utarr meirr skipadr at hann er umlidinn. ok raudan er innarr meirr stendr. til marks um þann dominn sem at sidurstunni kemr um elldinn aa iardriki. Finnz ok sua i heilagra manna bokum ok frasaugnum.<ref>skrifat ''tilf.'' B</ref> at hann man [.xl. daga fyrir domsdagh alldregi seenn verða.<ref>[''saal.'' B; aa .xl. daga fyrir domsdagh sénn uerda sénn uerda(!), A</ref> hvat er aungum mun sidr synir eptir loptzins natturu þurkanina [þa þegar<ref>[''tilf.'' B</ref> til hafa tekit.
+
''Genesis.'' Ok enn sagdi hann sua. Allir seofarins fiskar eru yðarri hendi undirgefnir.<ref>gefnir i valld, B</ref> ok sua sem fyrr meirr gaf ek monnum græn kaal ok annan iardarinnar aauoxt [til feðu. sua veiti ek yðr nu kuikenda ki&#491;t<ref>[''tilf.'' B</ref> til fædu ok uidrlifiss. at fra teknu þui at þer skulut eigi blodugt eta ki&#7887;t ok eigi þat nockut kuikendi sem [sealfdautt hefir ordit.<ref>[kafnat hefir eðr suidda vordit, B</ref> Eptir þat bannaði gud þeim manndrapit ok sagdi sua. Mannzins aund ok hans lifsblod man ek af manzins ok hans brodur hendi krefia ok utheimta. ok eigi at eins af honum nema ok þar medr af kuikendum. fyrir þaa s&#7887;k at huerr sem rangliga hefir ut hellt mannzins blodi. þa hefir hann fyrirgert sinu blodi. fyrir þa skynsemd at madrinn er eptir guds likneskiu gorr. Vaxit nu ok fiolgiz. farit sua framm i uerolldinni ok fyllit hana. Ok af þi at þeir ottaduz hardla miok. huart gud mundi eigi u&#7887;tnin æsaz láta ok flodit uerda annan tima. ok Noe bad þess dagliga. at þat skylldi eigi uerda. eptir þi sem Josephus segir. þa taladi gud enn sua til Noa ok sona hans. Se hérna. mitt sáttmaal ok skildaga man ek meðr ydr stadfesta ok medr ydru kyni eptir ydra daga. ok til huers sem eins lifandis kuikendiss. sem medr ydr eru. sua fuglum sem aullum iardarinnar kuikendum. þeim sem ut gengu af &#7887;rkinni. Sua man ek mitt sáttmaal medr ydr stadfesta. at alldrigin hedan fra man aull likamlig skepna i flodinu deyia ok fyrirfaraz. ok &#7887;nguan tima upp fra þuisa man i&#7887;rdin af fløðinni eydaz. Ok enn sagði gud sua til þeirra. Þetta er þat sááttmaals mark sem ek man g&#7887;ra ok gefa milli min ok yduar ok allz annars lifandiss anda. þess sem meðr yðr er. um æfinligar kynkuislir. at ek man minn boga i skyiunum setia ok stadfesta. ok skal hann uera saattmaals mark milli min ok iarðrikissins. ok þann tima sem ek hefir himininn skyia latit. þa man minn bogi þar synaz. man ek mins sáttmaals [með yðr<ref>[''tilf.'' B</ref> endrminnaz ok medr &#7887;llum þeim lifandiss anda. sem sinn likam flytr ok hrærir. ok alldrigi upp fra þessum tima manu u&#7887;tn ok floð aullum lifandum kuikendum eyda. Ok sem fyrr sagðr minn bogi man i skyium uera.<ref>synaz, B</ref> man ek hann sea ok sua endrminnaz þess eylifs sattmaals. sem sett er ok stadfest milli guds ok allz likamligs lifandis kuikendiss. er til bidr aa iardriki. ''scolastica hystoria.'' Hefir þetta sáttmaals mark milli guds ok mannkynsins. sem u&#281;r kallum regnboga. i séér teikn ok mark tueggia hinna mestu guds doma her i uerolldinni. annars fyrir uatnit þess sem umlidinn er. at enginn þurfi þann hedan af ottaz. þess annars sem um elldinn kemr. þa er uerolldin skal brigdaz. Ok þo at hann<ref>segiz eðr ''tilf.'' B</ref> syniz hafa .vi. litu i ser. þa hefir hann allt at eins .ii. skyrazta af þeim aullum. [þat er d&#7887;ckgrænn litr<ref>[þat (er) d&#491;kkgrenan, B</ref> næst hinum yzta kompasinum.<ref>kumpasinum, B </ref> til marks um þann dominn er uatnit geck yfir uerolldina. ok fyrir þann skylld er hann utarr meirr skipadr at hann er umlidinn. ok raudan er innarr meirr stendr. til marks um þann dominn sem at sidurstunni kemr um elldinn aa iardriki. Finnz ok sua i heilagra manna bokum ok frasaugnum.<ref>skrifat ''tilf.'' B</ref> at hann man [.xl. daga fyrir domsdagh alldregi seenn verða.<ref>[''saal.'' B; aa .xl. daga fyrir domsdagh sénn uerda sénn uerda(!), A</ref> hvat er aungum mun sidr synir eptir loptzins natturu þurkanina [þa þegar<ref>[''tilf.'' B</ref> til hafa tekit.
  
  
===Her segir af b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luan Kams ok af Jonita syni Noa [ok huersu Noe skipti heiminum meðr sunum sinum ok hversu hans ættir hafa dreifz yfir iorðina.<ref>[''tilf.'' B</ref> speculum hystoriale. capitulum.===
+
===Her segir af b&#7887;luan Kams ok af Jonita syni Noa [ok huersu Noe skipti heiminum meðr sunum sinum ok hversu hans ættir hafa dreifz yfir iorðina.<ref>[''tilf.'' B</ref> speculum hystoriale. capitulum.===
  
[[File:009.Noah Curses Ham and Canaan.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Sagði Noe sua. Bauluadr smasueinn Chanaan man þræll ok þionustumadr uera sinna brøðra.'''</center>]]'''21.''' Sém einn af fyrr sogdum sunum Noe. af huerium er allt mannkynit i uerolldinni freouadiz ok aukadiz. lifdi .ii. aar eptir flodit. adr hann gat at eiga son þann sem hann kalladi Aarphaxath. aa huers d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum er su hin uidfræga ofdryckia Noa faudur hans barst at. af huerri er þat hlautz. at sa hinn sami hans fadir blezadi honum ok hans brodur Japhet. sakir sæmiligrar skammfyllingar ok fodurligrar uegsemdar er þeir ueittu honum. en hann b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luadi hinum þridia sinum syni Chám einkannliga i hans frumgetnum syni þeim sem Chanaan het. sakir þess haduligs spottz er Cham hafdi gort at sinum fedr. ''genesis.'' Noe tok þenna tima eptir flodit i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina at yrkia ok hana at fáága. vingard at planta ok uin at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. Ok af þi at hann uar þess hattar dryck uuanr<ref>ekki vanr, B</ref> ok hann uissi eigi uinsins megin ok styrk. uard hann auloðr. ok sem hann uar sofnaðr. hofdu klæðin farit af honum i tialldbud hans sealfs. sua at hans getnadarlimr uard berr. Ok sem Káám kom at fedr sinum sua liggianda. ok hann saa huersu hann laa. þa spottadi hann ok hlóó at honum. geck sidan ut medr skalkeid<ref>skaalkheið, B</ref> ok sagði brødrum sinum. Þeir toku m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ttul einn aa herdar ser ok gengu aufugir inn i herbergit. til þess at þeir sæi eigi hans leyndarlim. ok huldu hann sua meðr sama m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ttli. at þeir saa hann eigi. ''scolastica hystoria.'' Hedan<ref>at ''tilf.'' B</ref> þickir þat likt. at þa hafi enn litill uani til þess uerit. at menn hafi brøkr haft. Nu sem Noe uaknaði af suefninum ok ofdryckiunni. ok hann uard uiss huat er Cham hafdi honum gert. sagdi hann sua. Bauluadr smasueinn Chanaan man þræll ok þionustumadr uera sinna brøðra. Fyrir þi taladi hann sua. at hann uissi þa fyrir af spádoms anda. at eigi mundi Cham uerda þræll edr undirmadr brødra sinna. helldr hans afspringi. ok þo eigi allt hans afspringi utan Chanááns afku&#281;mi. Kann þat ok m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgu sinni ueita. at synir ok annat eptirkomanda kyn giallda<ref>gialldi, B</ref> þess. sem fedr ok adrir forelldrismenn hafa til skylldat. [sem forn orðzkuiðr kemr til. at griser giallda þess er g&#491;mul suin vallda.<ref>[''tilf.'' B</ref> Sem fyrr nefndr Noe segdi sua til sins sonar Cháms. Eigi skalltu meiri gledi edr yfiru&#281;ttiss<ref>''mgl.'' B</ref> fagnað fáá af þinum syni Chanaan. enn ek fær af þer. Ok enn taladi hann sua. Blezadr se guddrottinn Sém. uerdi Chanaan hans þræll ok þionostumadr. Varu þetta fullkomin spádoms orð. þiat hann saa þat fyrir. at guds nafn ok hans dyrkan mundi medr sunum Sém æfinliga uera ok stadfestaz. Ok enn taladi Noe. Mikli gud ok uaxa lati Japheth. hafi hann sina bygd i tialldbudum ok herbergium Sém. verði Canaan ok hans þeonostumadr.
+
[[File:009.Noah Curses Ham and Canaan.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Sagði Noe sua. Bauluadr smasueinn Chanaan man þræll ok þionustumadr uera sinna brøðra.'''</center>]]'''21.''' Sém einn af fyrr sogdum sunum Noe. af huerium er allt mannkynit i uerolldinni freouadiz ok aukadiz. lifdi .ii. aar eptir flodit. adr hann gat at eiga son þann sem hann kalladi Aarphaxath. aa huers d&#7887;gum er su hin uidfræga ofdryckia Noa faudur hans barst at. af huerri er þat hlautz. at sa hinn sami hans fadir blezadi honum ok hans brodur Japhet. sakir sæmiligrar skammfyllingar ok fodurligrar uegsemdar er þeir ueittu honum. en hann b&#7887;luadi hinum þridia sinum syni Chám einkannliga i hans frumgetnum syni þeim sem Chanaan het. sakir þess haduligs spottz er Cham hafdi gort at sinum fedr. ''genesis.'' Noe tok þenna tima eptir flodit i&#7887;rdina at yrkia ok hana at fáága. vingard at planta ok uin at g&#7887;ra. Ok af þi at hann uar þess hattar dryck uuanr<ref>ekki vanr, B</ref> ok hann uissi eigi uinsins megin ok styrk. uard hann auloðr. ok sem hann uar sofnaðr. hofdu klæðin farit af honum i tialldbud hans sealfs. sua at hans getnadarlimr uard berr. Ok sem Káám kom at fedr sinum sua liggianda. ok hann saa huersu hann laa. þa spottadi hann ok hlóó at honum. geck sidan ut medr skalkeid<ref>skaalkheið, B</ref> ok sagði brødrum sinum. Þeir toku m&#7887;ttul einn aa herdar ser ok gengu aufugir inn i herbergit. til þess at þeir sæi eigi hans leyndarlim. ok huldu hann sua meðr sama m&#7887;ttli. at þeir saa hann eigi. ''scolastica hystoria.'' Hedan<ref>at ''tilf.'' B</ref> þickir þat likt. at þa hafi enn litill uani til þess uerit. at menn hafi brøkr haft. Nu sem Noe uaknaði af suefninum ok ofdryckiunni. ok hann uard uiss huat er Cham hafdi honum gert. sagdi hann sua. Bauluadr smasueinn Chanaan man þræll ok þionustumadr uera sinna brøðra. Fyrir þi taladi hann sua. at hann uissi þa fyrir af spádoms anda. at eigi mundi Cham uerda þræll edr undirmadr brødra sinna. helldr hans afspringi. ok þo eigi allt hans afspringi utan Chanááns afku&#281;mi. Kann þat ok m&#7887;rgu sinni ueita. at synir ok annat eptirkomanda kyn giallda<ref>gialldi, B</ref> þess. sem fedr ok adrir forelldrismenn hafa til skylldat. [sem forn orðzkuiðr kemr til. at griser giallda þess er g&#491;mul suin vallda.<ref>[''tilf.'' B</ref> Sem fyrr nefndr Noe segdi sua til sins sonar Cháms. Eigi skalltu meiri gledi edr yfiru&#281;ttiss<ref>''mgl.'' B</ref> fagnað fáá af þinum syni Chanaan. enn ek fær af þer. Ok enn taladi hann sua. Blezadr se guddrottinn Sém. uerdi Chanaan hans þræll ok þionostumadr. Varu þetta fullkomin spádoms orð. þiat hann saa þat fyrir. at guds nafn ok hans dyrkan mundi medr sunum Sém æfinliga uera ok stadfestaz. Ok enn taladi Noe. Mikli gud ok uaxa lati Japheth. hafi hann sina bygd i tialldbudum ok herbergium Sém. verði Canaan ok hans þeonostumadr.
  
 
''Speculum hystoriale.'' Ættleggir af .iii. sunum Noa eru taldir .ii. ok .lxx. þiat .xv. varu af Japhet .xxx. af Cham. en .xxvii. af Sém. Sua segiz at Noe sealfr hafi sua skipt heiminum medr sunum sinum. at Sém ok hans afku&#281;mi fengi Asiam ser til bygdar. enn Cham ok hans kynsmenn Affricam. enn Europam Japhet ok hans kynsmenn.<ref>&#281;ttmenn, B</ref> Kom þat þo einkannliga mest framm eptir tungnaskiptit i Babilone. sem sidarr man heyraz. Ysidorus hefir sua skrifat i .xiiii<sup>du</sup>. bok Ethimologiarum. at heimrinn se skiptr i .iii. parta. ok þo eigi iafnstorir.<ref>iafnstora, B</ref> þiat Asia gengr af [sudrhaalfu heimsins um austr<ref>[utsuðrs haalfu til austrs, B</ref> ok allt til nordrættar. enn Europa fra nordri ok i uestr. enn þaþan af er Affrica allt til sudrættar. Ok hefir sua einsaman Asia helming heimsbygdarinnar. enn annan helming Europa ok Affrica. Eru þær af þi skiptar i .ii. luti. at hinn mikli miðiarðarsior gengr inn i milli þeirra or uthafinu.
 
''Speculum hystoriale.'' Ættleggir af .iii. sunum Noa eru taldir .ii. ok .lxx. þiat .xv. varu af Japhet .xxx. af Cham. en .xxvii. af Sém. Sua segiz at Noe sealfr hafi sua skipt heiminum medr sunum sinum. at Sém ok hans afku&#281;mi fengi Asiam ser til bygdar. enn Cham ok hans kynsmenn Affricam. enn Europam Japhet ok hans kynsmenn.<ref>&#281;ttmenn, B</ref> Kom þat þo einkannliga mest framm eptir tungnaskiptit i Babilone. sem sidarr man heyraz. Ysidorus hefir sua skrifat i .xiiii<sup>du</sup>. bok Ethimologiarum. at heimrinn se skiptr i .iii. parta. ok þo eigi iafnstorir.<ref>iafnstora, B</ref> þiat Asia gengr af [sudrhaalfu heimsins um austr<ref>[utsuðrs haalfu til austrs, B</ref> ok allt til nordrættar. enn Europa fra nordri ok i uestr. enn þaþan af er Affrica allt til sudrættar. Ok hefir sua einsaman Asia helming heimsbygdarinnar. enn annan helming Europa ok Affrica. Eru þær af þi skiptar i .ii. luti. at hinn mikli miðiarðarsior gengr inn i milli þeirra or uthafinu.
  
''Scolastica historia.'' Einn hardla frodr madr er Philo het segir sua i þeirri bok sem hann gordi yfir Genesim. at af .iii. fyrir nefndum sonum Noa uaru komnir at honum lifanda .xxiiii<ref>fi&#491;gur ok .xx. B</ref>; þusundrat karlmanna. ok enn .c. umframm at ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ldum konum ok b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum. Þetta folk hafdi þa yfir ser .iii. hertoga. Hinn fyrsti af þeim uar Nemroth sunarsun Chams. þiat Chus hans fadir uar [þa andadr<ref>[annarr, B</ref> sun Chams. Þessi Nemroth rikti yfir sinum ættmonnum. lærdr þar til af einum uisum manni syni Noa. huers er Moyses getr ecki i Genesi. af huerium er sua segir Methodius einn uiss meistari. at Noe gat sun eptir flodit i ellidomi sinum ser likan. huern er hann nefndi Jonitum. Ok sem hann hafdi .ccc. aara eptir flodit umlidit. gaf hann þessum syni sinum storar giafir ok ueitzlur. veitti hann honum þat land er Ethan heitir. for Jonitus þagat ok bygdi þar. Hann audladiz þa giof af gudi. at hann uar spekingr mikill at uiti ok uisdom ok forspáár um marga luti. ok fann Astronomiam. þa sem uær kaullum stiornuiþrott.<ref>stiornubokar list, B</ref> Ok af þi at hann uar hardla frægr af sinni uitru ok uisdomi. þa kom fyrr nefndr Nemroth risi sunarsun Chams til hans. at nema af<ref>at, B</ref> honum uitzku ok læridom. einkannliga til radagordar. at hann mætti n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur<ref>nokkut, B</ref> riki fá. þiat þessi Jonithus saa fyrir nockur þau tidindi ok æuintyr er l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu sidarr komu framm. ok mest af uppruna ok upphafi .iiii. hinna fræguztu rikia. þeirra er uerit hafa i uerolldinni. ok ofarr meirr af þeirra hallan ok niðrfalli. af huerium er hinn heilagi Daniel spaadi longu sidarr aa sinum d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum. Sagdi Jonitus sidan<ref>fyrir ''tilf.'' B</ref> sinum frænda ok lærisueini Nemroth. at Cháms afkuæmi ok ættmenn mundi<ref>mundu, B</ref> fyrstir rikia. þiat Belus hinn fyrsti konungr i Babilon uar son þessa sama Nemroths ok fadir Nini konungs. er g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra lét þa þina miklu borg Niniuen. ok at þar næst mundi synir Sém ok hans kynsmenn rikia. Þessi Ninus aukadi sua mikit Niniuen. at hon uar .iii. dagferda l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ng. ok kalladi hana sidan af sinu nafni Niniuen. Þat uar fra þi sem til tok ok hellzt Serkia riki. meðr huerium er hinn frægi Cyrus<ref>''saal.'' B; Tyrus, A</ref> konungr ok hinn mikli Xerxes. Nabugodonosor. Assuerus er odru nafni het Arthaserxes ok Darius son Arsami riktu. ok margir adrir uolldugir menn ok mikils haattar konungar. ok eigi sidr um Girkia<ref>Grikkia, B</ref> riki er<ref>''saal.'' B; ok, A</ref> hofzt af hinum mikla Alexandro. ok sua lengi sem þat helltz. enn sidan<ref>siðazt, B</ref> ættmenn ok afku&#281;mi Japheth sem Romueria riki tok til. ok sua langan tima sem þat uannz ok uidr hellz. Nu sem fyrr nefndr Nemroth for brott fra nefndum Jonitho. ok hann hafdi heyrt af honum þess hattar spaar ok forsagnir. þa fystiz hann miok at hafa<ref>fá, B</ref> ualld ok drottnan yfir folkinn. yrkti þa ok unádaði kynsmenn Sém. at þeir skylldu odrum uilia<ref>þiona eðr ''tilf.'' B</ref> stiorna sem þeir uaru bornir til. þiat þeir uaru komnir af hinum ellzta ok frumgetnum syni Noa. ella at hann skylldi rikia ok fullkomna drottnan yfir þeim hafa. enn þeir uilldu þat meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti. Fór hann siðan til fodurfedr sins Cháms ok hans kynsmanna. ok toku þeir hann séér til formannz. ok setti hann sitt riki i Babilon. [''scolastica hystoria.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Hann uar einn hinn fyrsti ok hinn mesti ofbelldissmadr ok sterkr ueidimadr fyrir gudi. þat er sua mikit at segia. at hann uar ramr at afli mandrapari ok hinn mesti ágangsmadr. sakir þess at hann uilldi yfir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðrum<ref>valld ok ''tilf.'' B</ref> ægishialm bera. Hann neyddi menn ok kugadi til þess at dyrka elldinn. þadan af uar sa ordzkuidr þann tima kiærr manna i milli. þa er talat uar af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum rommum ribballda. at hann uar sterkr madr ok illr sem Nemroth. ''speculum hystoriale.'' Af hans dømum<ref>eptird&#281;mum, B</ref> tok Jetthan at rikia yfir sonum Sém. enn saa madr sem Suphne<ref>Suphene, B</ref> hét yfir ættmonnum ok afkuæmi Japheths. Noe lifði .ccc. ok .l. aara eptir flodit. andadiz hann sua sem hann hafdi .ix. hundrad uetra ok .l.
+
''Scolastica historia.'' Einn hardla frodr madr er Philo het segir sua i þeirri bok sem hann gordi yfir Genesim. at af .iii. fyrir nefndum sonum Noa uaru komnir at honum lifanda .xxiiii<ref>fi&#491;gur ok .xx. B</ref>; þusundrat karlmanna. ok enn .c. umframm at ut&#7887;ldum konum ok b&#7887;rnum. Þetta folk hafdi þa yfir ser .iii. hertoga. Hinn fyrsti af þeim uar Nemroth sunarsun Chams. þiat Chus hans fadir uar [þa andadr<ref>[annarr, B</ref> sun Chams. Þessi Nemroth rikti yfir sinum ættmonnum. lærdr þar til af einum uisum manni syni Noa. huers er Moyses getr ecki i Genesi. af huerium er sua segir Methodius einn uiss meistari. at Noe gat sun eptir flodit i ellidomi sinum ser likan. huern er hann nefndi Jonitum. Ok sem hann hafdi .ccc. aara eptir flodit umlidit. gaf hann þessum syni sinum storar giafir ok ueitzlur. veitti hann honum þat land er Ethan heitir. for Jonitus þagat ok bygdi þar. Hann audladiz þa giof af gudi. at hann uar spekingr mikill at uiti ok uisdom ok forspáár um marga luti. ok fann Astronomiam. þa sem uær kaullum stiornuiþrott.<ref>stiornubokar list, B</ref> Ok af þi at hann uar hardla frægr af sinni uitru ok uisdomi. þa kom fyrr nefndr Nemroth risi sunarsun Chams til hans. at nema af<ref>at, B</ref> honum uitzku ok læridom. einkannliga til radagordar. at hann mætti n&#7887;ckur<ref>nokkut, B</ref> riki fá. þiat þessi Jonithus saa fyrir nockur þau tidindi ok æuintyr er l&#7887;ngu sidarr komu framm. ok mest af uppruna ok upphafi .iiii. hinna fræguztu rikia. þeirra er uerit hafa i uerolldinni. ok ofarr meirr af þeirra hallan ok niðrfalli. af huerium er hinn heilagi Daniel spaadi longu sidarr aa sinum d&#7887;gum. Sagdi Jonitus sidan<ref>fyrir ''tilf.'' B</ref> sinum frænda ok lærisueini Nemroth. at Cháms afkuæmi ok ættmenn mundi<ref>mundu, B</ref> fyrstir rikia. þiat Belus hinn fyrsti konungr i Babilon uar son þessa sama Nemroths ok fadir Nini konungs. er g&#7887;ra lét þa þina miklu borg Niniuen. ok at þar næst mundi synir Sém ok hans kynsmenn rikia. Þessi Ninus aukadi sua mikit Niniuen. at hon uar .iii. dagferda l&#7887;ng. ok kalladi hana sidan af sinu nafni Niniuen. Þat uar fra þi sem til tok ok hellzt Serkia riki. meðr huerium er hinn frægi Cyrus<ref>''saal.'' B; Tyrus, A</ref> konungr ok hinn mikli Xerxes. Nabugodonosor. Assuerus er odru nafni het Arthaserxes ok Darius son Arsami riktu. ok margir adrir uolldugir menn ok mikils haattar konungar. ok eigi sidr um Girkia<ref>Grikkia, B</ref> riki er<ref>''saal.'' B; ok, A</ref> hofzt af hinum mikla Alexandro. ok sua lengi sem þat helltz. enn sidan<ref>siðazt, B</ref> ættmenn ok afku&#281;mi Japheth sem Romueria riki tok til. ok sua langan tima sem þat uannz ok uidr hellz. Nu sem fyrr nefndr Nemroth for brott fra nefndum Jonitho. ok hann hafdi heyrt af honum þess hattar spaar ok forsagnir. þa fystiz hann miok at hafa<ref>fá, B</ref> ualld ok drottnan yfir folkinn. yrkti þa ok unádaði kynsmenn Sém. at þeir skylldu odrum uilia<ref>þiona eðr ''tilf.'' B</ref> stiorna sem þeir uaru bornir til. þiat þeir uaru komnir af hinum ellzta ok frumgetnum syni Noa. ella at hann skylldi rikia ok fullkomna drottnan yfir þeim hafa. enn þeir uilldu þat meðr &#7887;ngu moti. Fór hann siðan til fodurfedr sins Cháms ok hans kynsmanna. ok toku þeir hann séér til formannz. ok setti hann sitt riki i Babilon. [''scolastica hystoria.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Hann uar einn hinn fyrsti ok hinn mesti ofbelldissmadr ok sterkr ueidimadr fyrir gudi. þat er sua mikit at segia. at hann uar ramr at afli mandrapari ok hinn mesti ágangsmadr. sakir þess at hann uilldi yfir &#7887;ðrum<ref>valld ok ''tilf.'' B</ref> ægishialm bera. Hann neyddi menn ok kugadi til þess at dyrka elldinn. þadan af uar sa ordzkuidr þann tima kiærr manna i milli. þa er talat uar af n&#7887;ckurum rommum ribballda. at hann uar sterkr madr ok illr sem Nemroth. ''speculum hystoriale.'' Af hans dømum<ref>eptird&#281;mum, B</ref> tok Jetthan at rikia yfir sonum Sém. enn saa madr sem Suphne<ref>Suphene, B</ref> hét yfir ættmonnum ok afkuæmi Japheths. Noe lifði .ccc. ok .l. aara eptir flodit. andadiz hann sua sem hann hafdi .ix. hundrad uetra ok .l.
  
''Scolastica historia.'' Josephus segir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan mistrua þurfua edr hyggia þat fals uera. sem af æuinlengd ok ellidomi hinna fyrri manna finnz skrifat. þiat gud ueitti þeim fyrir sin<ref>''saal.'' B; sinn, A</ref> kraptauerk ok dyrdarsamligar nytsemdir lengri lifstundir. þar sem þeir skodadu skynsemliga ok reiknaðu opt ok iduliga himintungla gang ok þa list sem astrologia heitir. hueria er þeir hefdi eigi megat i fyrstunni skiluislega<ref>''saal.'' B; skiliga, A</ref> skilia ok gloggliga greina. utan þeir hefdi lifat um .dc. aara. þiat hin gamla aulld ferr ok fylliz um sua morg áár.  
+
''Scolastica historia.'' Josephus segir &#7887;nguan mistrua þurfua edr hyggia þat fals uera. sem af æuinlengd ok ellidomi hinna fyrri manna finnz skrifat. þiat gud ueitti þeim fyrir sin<ref>''saal.'' B; sinn, A</ref> kraptauerk ok dyrdarsamligar nytsemdir lengri lifstundir. þar sem þeir skodadu skynsemliga ok reiknaðu opt ok iduliga himintungla gang ok þa list sem astrologia heitir. hueria er þeir hefdi eigi megat i fyrstunni skiluislega<ref>''saal.'' B; skiliga, A</ref> skilia ok gloggliga greina. utan þeir hefdi lifat um .dc. aara. þiat hin gamla aulld ferr ok fylliz um sua morg áár.  
  
  
 
===Her segir af Arphaxath ok [st&#491;plinum Babel ok tungnaskipti ok hinum dramblata Nemroth<ref>[''saal.'' B; hans afspringi. capitulum, A</ref>===
 
===Her segir af Arphaxath ok [st&#491;plinum Babel ok tungnaskipti ok hinum dramblata Nemroth<ref>[''saal.'' B; hans afspringi. capitulum, A</ref>===
 
   
 
   
'''22.''' Fyrr nefndr son Sém Arphaxath gat sér son er hét Sale. sem hann uar halffertugr at alldri. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin .vii. aar ok .xxx. Sale gat Heber sua sem hann uar þritugr at alldri. enn af oðrum heimsalldri uaru lidin .vii. aar ok .lx.<ref>''saal.'' B; .xl., A</ref> Af þessarra tueggia fedga d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Arphaxath ok Sale<ref>''saal.'' B; Phale, A</ref> bar ecki þat til. at miok hafi frægt edr i frasagnir fært uerit. Heber gat Phalech. þa er hann hafdi .iiii. uetr hins fiorda tigar. enn lidit uar fra upphafi annars alldrs heimsins .c. uetra ok eitt áár. Sua segir Josephus. at Ebrei eru kalladir af nafni Heber. þiat i hans husi at eins hellz ebresk tunga eptir tungnaskiptit. enn fyrr uar hon ecki kaullut ebresk tunga. helldr mannligh tunga einfalldliga sua sem uán<ref>von, B</ref> uar. þa er menn h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu ongar fleiri tungur at tala medr. ''speculum hystoriale.'' Sun Heber tok nafn af tungnaskipti ok þiodanna. þiat Phalech þydiz sundrskipting. fyrir þann skylld at aa hans d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum skiptiz i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin medr þiodunum. þiat fyrr nefndir hertogar Nemroth Jethan ok Suphene ok margir adrir risar medr þeim færdu sina bygd austan eptir Asia. þadan sem adr h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu þeir uerit. eptir þat er Noe uar allr. ok komu saman aa einum [slettum uelli.<ref>[velli edr slettlendi, B</ref> sem heitir Sennáár. Uard þaþan at ryma ok brott at flyia Assur einn af sonum Sém Noa sunar. þiat Nemroth rak hann medr ofriki ok uiafnadi brott af sinn erfðarlandi. Þessi sami Assur einn af .v. sunum Sém fann fyrstr purpura ok smyrsl at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. af huers nafni er Assiria heitir.<ref>þat land er sua er kallat ''tilf.'' B</ref>
+
'''22.''' Fyrr nefndr son Sém Arphaxath gat sér son er hét Sale. sem hann uar halffertugr at alldri. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin .vii. aar ok .xxx. Sale gat Heber sua sem hann uar þritugr at alldri. enn af oðrum heimsalldri uaru lidin .vii. aar ok .lx.<ref>''saal.'' B; .xl., A</ref> Af þessarra tueggia fedga d&#7887;gum Arphaxath ok Sale<ref>''saal.'' B; Phale, A</ref> bar ecki þat til. at miok hafi frægt edr i frasagnir fært uerit. Heber gat Phalech. þa er hann hafdi .iiii. uetr hins fiorda tigar. enn lidit uar fra upphafi annars alldrs heimsins .c. uetra ok eitt áár. Sua segir Josephus. at Ebrei eru kalladir af nafni Heber. þiat i hans husi at eins hellz ebresk tunga eptir tungnaskiptit. enn fyrr uar hon ecki kaullut ebresk tunga. helldr mannligh tunga einfalldliga sua sem uán<ref>von, B</ref> uar. þa er menn h&#7887;fdu ongar fleiri tungur at tala medr. ''speculum hystoriale.'' Sun Heber tok nafn af tungnaskipti ok þiodanna. þiat Phalech þydiz sundrskipting. fyrir þann skylld at aa hans d&#7887;gum skiptiz i&#7887;rdin medr þiodunum. þiat fyrr nefndir hertogar Nemroth Jethan ok Suphene ok margir adrir risar medr þeim færdu sina bygd austan eptir Asia. þadan sem adr h&#7887;fdu þeir uerit. eptir þat er Noe uar allr. ok komu saman aa einum [slettum uelli.<ref>[velli edr slettlendi, B</ref> sem heitir Sennáár. Uard þaþan at ryma ok brott at flyia Assur einn af sonum Sém Noa sunar. þiat Nemroth rak hann medr ofriki ok uiafnadi brott af sinn erfðarlandi. Þessi sami Assur einn af .v. sunum Sém fann fyrstr purpura ok smyrsl at g&#7887;ra. af huers nafni er Assiria heitir.<ref>þat land er sua er kallat ''tilf.'' B</ref>
  
[[File:010.The Tower of Babel.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Gorum oss eina stora ok sterka borg edr st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>pul. huers turn edr hæd taki allt upp til himna.'''</center>]]Ok af þi at þeir ottaduz þa enn flodit ok uilldu rikia yfir odrum monnum at radi Nemroths. þa taladi huerr uid sinn naaungh. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Komum her ok gerum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurt aag&#281;tisuerk. at þadan af frægimz uær fyrr enn uær deyim. edr uær skilimz ok skiptimz til ymissa landa. Gorum oss eina stora ok sterka borg edr st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>pul. huers turn edr hæd taki allt upp til himna. Toku þeir þa at reisa einn mikinn staupul af tigli ok þi limi sem likaz uar biki medr griotmol<ref>griotmi&#491;l, B</ref> g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. Af þessum staupli segir Josephus. at hans uiðleiki uar sua sterklegr. at þeim er nærri uaru syndiz hans hæd ok lengd litils uerd.<ref>var hann sua mikill at .xiii. milur var vm hann at m&#281;la. huern uegar(!). Mikinn stað gi&#491;rðu þeir ok utan um st&#491;pulinn. hann var.iiii. milna ok .lx. huern ueginn um at m&#281;la ''tilf.'' B</ref> Gud drottinn geymdi at huat er þeir gordu. sua sem hugsandi þeim þar fyrir hegnd ok pinu. ok sa þa borg ok turn sem þeir smiðaðu. ok sagdi sua til sinna heilagra engla. Ein tunga gengr medr ollu þessu folki. er þaleidis er talat sem einn samlendr lydr. Hófu þeir ok sua upp þessa sina gerd ok fyrirætlan. at þeir munu ecki sealfkrafi af henni letta.<ref>laata, B</ref> þar til er þeir hafa hana medr uerkum fyllt ok frammkomit. Nidrum þa ok neisum þeirra tungur. sua at engin þeirra skili annars tal. Ok þegar i stad uard sua. at engin þeirra feck annars tal ne tungu undirstadit. þiat ef nockurr bad faa ser steina.<ref>vatn, B</ref> þa baru þeir til hans uatn<ref>steina, B</ref> edr eitthuert annat. Braut þat ok annarr nidr sem annarr g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi upp. Vurdu þeir sua af at lata uppteknu uerki. þiat .ii. ok .lxx. uurðu þa maalsgreinir ok tungnaskipti. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifat. ''scolastica historia.'' Petrus Commestor segir. at gud uann <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua nyskapada g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd i þessu tungnaskipti. þiat hinar<ref>hinu, B</ref> s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu raddir ok ord eru af hinu sama efni medr aullum þiodum. enn medr ymissu kyni skildi hann ok greindi ordanna myndir ok maalshaattu. Var þessi staupull kalladr Babel. þiat af hans smid ok uppgord nidraduz tungurnar ok umskiptuz. þiat Babel er sua sem neyking edr suiuirding. ''genesis.'' Var borgin ok af þessu <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu saman kallat Babilon. Dreifduz þeir sua sidan um þenna þrigreindan heim. sem fyrr uar sagt. at afku&#281;mi Sém bygdi at mestum luta Asiam. kynsmenn Cháms Affricam. enn Japheths ættmenn Europam. Fyrir huern skylld er<ref>at, B</ref> þat ma eigi uuidrkuæmiligt synaz at segia her n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut af landanna skipan. eptir þi sem Ysidorus segir ok eigi sidr Speculum historiale. huer er mestz haattar ok fræguz l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd liggia i séér huerium haalfum heimsins. ok huat er mætaz ok faagi&#281;taz i hueriu landinu er ok minniligaz til frasagnar.
+
[[File:010.The Tower of Babel.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Gorum oss eina stora ok sterka borg edr st&#7887;pul. huers turn edr hæd taki allt upp til himna.'''</center>]]Ok af þi at þeir ottaduz þa enn flodit ok uilldu rikia yfir odrum monnum at radi Nemroths. þa taladi huerr uid sinn naaungh. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Komum her ok gerum n&#7887;ckurt aag&#281;tisuerk. at þadan af frægimz uær fyrr enn uær deyim. edr uær skilimz ok skiptimz til ymissa landa. Gorum oss eina stora ok sterka borg edr st&#7887;pul. huers turn edr hæd taki allt upp til himna. Toku þeir þa at reisa einn mikinn staupul af tigli ok þi limi sem likaz uar biki medr griotmol<ref>griotmi&#491;l, B</ref> g&#7887;rt. Af þessum staupli segir Josephus. at hans uiðleiki uar sua sterklegr. at þeim er nærri uaru syndiz hans hæd ok lengd litils uerd.<ref>var hann sua mikill at .xiii. milur var vm hann at m&#281;la. huern uegar(!). Mikinn stað gi&#491;rðu þeir ok utan um st&#491;pulinn. hann var.iiii. milna ok .lx. huern ueginn um at m&#281;la ''tilf.'' B</ref> Gud drottinn geymdi at huat er þeir gordu. sua sem hugsandi þeim þar fyrir hegnd ok pinu. ok sa þa borg ok turn sem þeir smiðaðu. ok sagdi sua til sinna heilagra engla. Ein tunga gengr medr ollu þessu folki. er þaleidis er talat sem einn samlendr lydr. Hófu þeir ok sua upp þessa sina gerd ok fyrirætlan. at þeir munu ecki sealfkrafi af henni letta.<ref>laata, B</ref> þar til er þeir hafa hana medr uerkum fyllt ok frammkomit. Nidrum þa ok neisum þeirra tungur. sua at engin þeirra skili annars tal. Ok þegar i stad uard sua. at engin þeirra feck annars tal ne tungu undirstadit. þiat ef nockurr bad faa ser steina.<ref>vatn, B</ref> þa baru þeir til hans uatn<ref>steina, B</ref> edr eitthuert annat. Braut þat ok annarr nidr sem annarr g&#7887;rdi upp. Vurdu þeir sua af at lata uppteknu uerki. þiat .ii. ok .lxx. uurðu þa maalsgreinir ok tungnaskipti. eptir þi sem i skiluisum bokum finnz skrifat. ''scolastica historia.'' Petrus Commestor segir. at gud uann &#7887;ngua nyskapada g&#7887;rd i þessu tungnaskipti. þiat hinar<ref>hinu, B</ref> s&#7887;mu raddir ok ord eru af hinu sama efni medr aullum þiodum. enn medr ymissu kyni skildi hann ok greindi ordanna myndir ok maalshaattu. Var þessi staupull kalladr Babel. þiat af hans smid ok uppgord nidraduz tungurnar ok umskiptuz. þiat Babel er sua sem neyking edr suiuirding. ''genesis.'' Var borgin ok af þessu &#7887;llu saman kallat Babilon. Dreifduz þeir sua sidan um þenna þrigreindan heim. sem fyrr uar sagt. at afku&#281;mi Sém bygdi at mestum luta Asiam. kynsmenn Cháms Affricam. enn Japheths ættmenn Europam. Fyrir huern skylld er<ref>at, B</ref> þat ma eigi uuidrkuæmiligt synaz at segia her n&#7887;ckut af landanna skipan. eptir þi sem Ysidorus segir ok eigi sidr Speculum historiale. huer er mestz haattar ok fræguz l&#7887;nd liggia i séér huerium haalfum heimsins. ok huat er mætaz ok faagi&#281;taz i hueriu landinu er ok minniligaz til frasagnar.
  
  
 
===Her segir af skipan heimsins [ok fyrst af Asia ok huer l&#491;nd hon hefir i seer.<ref>[''tilf.'' B</ref> speculum hystoriale. capitulum.===
 
===Her segir af skipan heimsins [ok fyrst af Asia ok huer l&#491;nd hon hefir i seer.<ref>[''tilf.'' B</ref> speculum hystoriale. capitulum.===
  
'''23.''' Asia er kallat af nafni nockurrar konu. huer er i fyrndinni hellt riki i austrhaalfu ueralldarinnar. Þessi Asia liggr ok er skipat i þridia part ueralldar. sem fyrr uar sagt. ok hefir endimark af austri undir solarinnar uppraas. af sudri endir hana uthafit. enn fyrir uestan midiardarsior. enn af nordri endiz hon uid aa þa er Tanais heitir ok þann l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>g er þar fellr or. Asia hefir i sér stór laund ok morg riki. huerra n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn ok skipan ek man skiotliga greina. hefiandi fyrst af hennar haufdi ok hinum hæsta part paradiso.
+
'''23.''' Asia er kallat af nafni nockurrar konu. huer er i fyrndinni hellt riki i austrhaalfu ueralldarinnar. Þessi Asia liggr ok er skipat i þridia part ueralldar. sem fyrr uar sagt. ok hefir endimark af austri undir solarinnar uppraas. af sudri endir hana uthafit. enn fyrir uestan midiardarsior. enn af nordri endiz hon uid aa þa er Tanais heitir ok þann l&#7887;g er þar fellr or. Asia hefir i sér stór laund ok morg riki. huerra n&#7887;fn ok skipan ek man skiotliga greina. hefiandi fyrst af hennar haufdi ok hinum hæsta part paradiso.
  
Paradisus er einn aag&#281;tr stadr i austrhaalfu. huers nafn snuit af girzku i latinu er hortus. þat kaullum uær grasgard. enn aa ebreska tungu kallaz þessi stadr Eden. þat þydaz<ref>þyðez, B</ref> krásir edr sællifi at uáru maali. Enn þetta huarttueggia samtengt g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rir krásagrasgard<ref>[krasagarð, B</ref> ok sællifiss. þiat þessi stadr er allzkyns uidum ok alldintream audgadr. Hann hefir i séér<ref>iafnuel ''tilf.'' B</ref> lifstre. þar er alldrigi frost ne ofmikill hiti. helldr er þar iafnan hin bezta tempran loptzins. J midri paradis sprettr upp uatn mikit. þat sem at nogu d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguir allan alldinuiðinn. enn þat<ref>''saal.'' B; þiat, A</ref> sama uatnfall skiptiz þadan i fiorar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futaar. Tilferd þessa stadar uar manninum eptir syndina byrgd ok bannat. Segir sua heilog ritning. at hann er aullum megin uardr ok uerndadr medr elldligu suerdi. Þat er sua at skilia. at elldligr hiti gengr umhuerfiss sua haatt. at hans bruni tekr nær til himins. Þar eru skipadir til uerndar cherubim. þat eru guds englar. at elldzins<ref>storr elldzens, B</ref> logi byrgi mennina uti ok i brott reki. enn englar guds reki brott andskotans engla. sua at huarki megi þar<ref>n&#491;kkurr ''tilf.'' B</ref> madr ne andi [inn ganga<ref>[inngang faa, B</ref> sa sem eigi er gudi hlydinn.
+
Paradisus er einn aag&#281;tr stadr i austrhaalfu. huers nafn snuit af girzku i latinu er hortus. þat kaullum uær grasgard. enn aa ebreska tungu kallaz þessi stadr Eden. þat þydaz<ref>þyðez, B</ref> krásir edr sællifi at uáru maali. Enn þetta huarttueggia samtengt g&#7887;rir krásagrasgard<ref>[krasagarð, B</ref> ok sællifiss. þiat þessi stadr er allzkyns uidum ok alldintream audgadr. Hann hefir i séér<ref>iafnuel ''tilf.'' B</ref> lifstre. þar er alldrigi frost ne ofmikill hiti. helldr er þar iafnan hin bezta tempran loptzins. J midri paradis sprettr upp uatn mikit. þat sem at nogu d&#7887;gguir allan alldinuiðinn. enn þat<ref>''saal.'' B; þiat, A</ref> sama uatnfall skiptiz þadan i fiorar h&#7887;futaar. Tilferd þessa stadar uar manninum eptir syndina byrgd ok bannat. Segir sua heilog ritning. at hann er aullum megin uardr ok uerndadr medr elldligu suerdi. Þat er sua at skilia. at elldligr hiti gengr umhuerfiss sua haatt. at hans bruni tekr nær til himins. Þar eru skipadir til uerndar cherubim. þat eru guds englar. at elldzins<ref>storr elldzens, B</ref> logi byrgi mennina uti ok i brott reki. enn englar guds reki brott andskotans engla. sua at huarki megi þar<ref>n&#491;kkurr ''tilf.'' B</ref> madr ne andi [inn ganga<ref>[inngang faa, B</ref> sa sem eigi er gudi hlydinn.
  
Jndia<ref>land ''tilf.'' B</ref> feck nafn af aanni Jndo. hon er endimark landzins af uestrhaalfu. Þetta sama land liggr af sudrætt med<ref>meðr, B</ref> uthafinu allt austr til heims enda. ok allt tekr þat nordr<ref>austr, B</ref> til þess haa fiallz Caucasus.<ref>er Caucasus heitir, B</ref> Jndia hefir i seer marger þiodir ok fiolda storstada. Þar fædaz Cenocephali. þeir menn sem fyrir þann skylld heita sua. at þeir hafa hundz h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fut. huerra gaud er þa synir<ref>ok sannar ''tilf.'' B</ref> litlu sidr hunda uera enn menn. eru þeir ok eigi sidr i suma stadi taldir medr skynlausum kuikendum [enn medr monnum sem apyniur.<ref>[sem apyniur en meðr monnum, B</ref> þiat þeim eru þeir utan at h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdunum eigi ulikir. Þar fædaz ok Cipodes.<ref>i&#491;tnar cypodes, B</ref> þeir eru sua uordnir sik. at þeir hafa eitt augat i midiu enninu. eptir þi sem segiz. þeir heita <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru nafni Agriophagite. fyrir þa grein at þeir eta ecki uætta nema dyra ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t. Þar segiz ok at su þiod se sem Acroni heitir.<ref>heita, B</ref> þeir menn eru sua langir at þeir eru .xii. fota hafir. Þeir menn hafaz ok þar uidr i Jndialandz fiallbygdum næri sialfu uthafinu. sem eigi eru lengri enn einnar alnar hafir. hueria er Girkir<ref>Grikkir ''her og senere'' B</ref> kalla Pigmeos. Þess haattar kuendi [er þar n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut.<ref>[n&#491;kkut segia þeir ok þar vera, B</ref> at þær geta b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn sua sem þær eru .v. uetra gamlar. ok uerda sealldan eðr alldrigi ellri enn .viii. uetra gamlar. þar er ey su er Probana<ref>Thaprobana, B</ref> heitir. hafandi um .dccc. ok .lxx. skrefa aa lengd. enn um .dc. ok .xx. skref aa breidd. full medr m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum frægilighum<ref>ok f&#491;grum ''tilf.'' B</ref> hinum dyruztum gimsteinum. er hon hefir af þeirri aa sem um hana flytr ok fellr. Annarr hennar partr er af monnum bygdr. en annarr er driugum fullr ok alskipadr af filum ok odrum dyrum. J þessarri ey segiz at .ii. uetr ok .ii sumur séé aa einn aari. ok at saa stadr beri sit<ref>sinn, B</ref> blomstr upp aa huert aar .ii. sinnum. Adrar .ii. eyiar þær sem i Jndialandz uthafi liggia. kalla induerskir menn Crisen ok Argiren. ok fyrir þi sua. at i þeim er harðla mikit gull ok silfr. ok margir menn segia. at þar see sua til at sea sem aa gull ok silfr seai. huar af er þær fengu þessi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn. Tilen kalla þeir hina þridia. þar þrytr alldri grænt gras edr lauf aa uidum. Yfiruættis storar aar falla um Jndialand. þær sem mikit bøta landit. Ein af þeim er hin mikla Ganges. takandi nafn af Gangaro konungi. sem fyrr uar sagt. hueria er Genesis nefnir Phison. enn þat þydiz flockr. Heitir hon fyrir þa sauk sua. at hon aukaz ok fylliz af þeim .x. storáám. sem i hana falla ok uerda allar at einni áá. Sua segiz. at hon reisiz aa þa leid ok takiz upp ok freoui l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndin i austrhalfunni sem aain Nilus Egiptaland. Adra kalla þeir Jndum ok þina þridiu Ypponen. Sua segiz at þeir aalar finniz ok faiz i aanni Jndo. sem .xxx. fota lengd hafi. Ysidorus segir hans uppráás af leiri uordna uera. ok fyrir þann skylld sua háálan ok sléttan skapadan. at hann sleppr manninum æ þi skiotara sem hann gripr hann fastara. Hann segir ok at madrinn uerdi uuiliugr sidan uin at drecka. ef hann hefir druckit af þi uini sem aalarnir hafa uerit drepnir i. Jndia er hardla gott land ok heilsamligt af þi ski&#281;ra lopti. sem þar uerdr af heilsamligum uestanuindi. Þar eru tysuar akrar skornir aa hueriu áári. Solar hiti meinar þar um sumar i stad kulda þess sem uidaz er aa uetrar tima. Þar getaz ok fædaz menn medr ymissum litum. Storir fuglar eru þar ok einhyrnd dyr monoceron. Binoceron edr monoceron er allt eitt dyr ok unicornis. huert er fyrir þa sauk heitir sua. [at þat hefir eitt horn fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gurra fota langt. er stendr upp or midiu hofðinu sua huast ok sterkt. at huat er unicornis hefir til radit. lemr þat edr leggr igegnum med ollu. Þat dyr uid stendr sterkum filum ok uinnr opt yfir þa upp aa þann haatt. at þat særir edr horninu kuidinn aa filnum ok fellir hann sua. þat<ref>[hafandi sitt hit vaaðalega horn fi&#491;gurra fota langt af miðiu enninu sem siðarr verðr sagt. at þat, B</ref> er sua sterkt ok klokt. at þat uerdr medr engarra ueidimanna afla<ref>orku, B</ref> ueitt edr uunnit. helldr eptir þi sem hinir uisuztu menn segia. þeir sem kuikendanna natturur uissu ok skrifadu. þa setia menn eina skiæra ok uskadda iungfru moti þi dyri. huer er sinn fadm skal breida moti þi. þann tima sem þat nalgaz henni. ok þegar i stað leggr þat sitt h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fut blidliga i hennar fadm. allri sinni grimd niðr lagðri. ok sidan sem þat er þar sætliga sofnat. uerdr þat ok sua<ref>fangit ok ''tilf.'' B</ref> yfirunnit sem þat hafi ecki ser til uapns ok uerndar. Fugl sa sem psitacus heitir grænn at lit. fæðiz þar ok aa Jndialandz utstr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum. hann hefir miklu størri tungu. einkannliga uidari ok breidari enn adrir fuglar. huadan af er hann heyriz tala nockur articulerat ord. sua at ual megi madr skilia. ok ef hann seer eigi sealfan fuglinn. þa skal hann þat ætla at maðrinn tali. Hefir hann þat þo mest af [sealfs sins<ref>[sinni, B</ref> natturugi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>f. at heilsa giarna ok segia sua. Ver heill edr uel kominn kiæri. Aunnur naufn eþr tal enn heilsa [eðr kalla kiæra sinn.<ref>[''mgl.'' B</ref> nemr hann sua sem af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri manna tilskipan. Þar af eru þessi uers.
+
Jndia<ref>land ''tilf.'' B</ref> feck nafn af aanni Jndo. hon er endimark landzins af uestrhaalfu. Þetta sama land liggr af sudrætt med<ref>meðr, B</ref> uthafinu allt austr til heims enda. ok allt tekr þat nordr<ref>austr, B</ref> til þess haa fiallz Caucasus.<ref>er Caucasus heitir, B</ref> Jndia hefir i seer marger þiodir ok fiolda storstada. Þar fædaz Cenocephali. þeir menn sem fyrir þann skylld heita sua. at þeir hafa hundz h&#7887;fut. huerra gaud er þa synir<ref>ok sannar ''tilf.'' B</ref> litlu sidr hunda uera enn menn. eru þeir ok eigi sidr i suma stadi taldir medr skynlausum kuikendum [enn medr monnum sem apyniur.<ref>[sem apyniur en meðr monnum, B</ref> þiat þeim eru þeir utan at h&#7887;fdunum eigi ulikir. Þar fædaz ok Cipodes.<ref>i&#491;tnar cypodes, B</ref> þeir eru sua uordnir sik. at þeir hafa eitt augat i midiu enninu. eptir þi sem segiz. þeir heita &#7887;dru nafni Agriophagite. fyrir þa grein at þeir eta ecki uætta nema dyra ki&#7887;t. Þar segiz ok at su þiod se sem Acroni heitir.<ref>heita, B</ref> þeir menn eru sua langir at þeir eru .xii. fota hafir. Þeir menn hafaz ok þar uidr i Jndialandz fiallbygdum næri sialfu uthafinu. sem eigi eru lengri enn einnar alnar hafir. hueria er Girkir<ref>Grikkir ''her og senere'' B</ref> kalla Pigmeos. Þess haattar kuendi [er þar n&#7887;ckut.<ref>[n&#491;kkut segia þeir ok þar vera, B</ref> at þær geta b&#7887;rn sua sem þær eru .v. uetra gamlar. ok uerda sealldan eðr alldrigi ellri enn .viii. uetra gamlar. þar er ey su er Probana<ref>Thaprobana, B</ref> heitir. hafandi um .dccc. ok .lxx. skrefa aa lengd. enn um .dc. ok .xx. skref aa breidd. full medr m&#7887;rgum frægilighum<ref>ok f&#491;grum ''tilf.'' B</ref> hinum dyruztum gimsteinum. er hon hefir af þeirri aa sem um hana flytr ok fellr. Annarr hennar partr er af monnum bygdr. en annarr er driugum fullr ok alskipadr af filum ok odrum dyrum. J þessarri ey segiz at .ii. uetr ok .ii sumur séé aa einn aari. ok at saa stadr beri sit<ref>sinn, B</ref> blomstr upp aa huert aar .ii. sinnum. Adrar .ii. eyiar þær sem i Jndialandz uthafi liggia. kalla induerskir menn Crisen ok Argiren. ok fyrir þi sua. at i þeim er harðla mikit gull ok silfr. ok margir menn segia. at þar see sua til at sea sem aa gull ok silfr seai. huar af er þær fengu þessi n&#7887;fn. Tilen kalla þeir hina þridia. þar þrytr alldri grænt gras edr lauf aa uidum. Yfiruættis storar aar falla um Jndialand. þær sem mikit bøta landit. Ein af þeim er hin mikla Ganges. takandi nafn af Gangaro konungi. sem fyrr uar sagt. hueria er Genesis nefnir Phison. enn þat þydiz flockr. Heitir hon fyrir þa sauk sua. at hon aukaz ok fylliz af þeim .x. storáám. sem i hana falla ok uerda allar at einni áá. Sua segiz. at hon reisiz aa þa leid ok takiz upp ok freoui l&#7887;ndin i austrhalfunni sem aain Nilus Egiptaland. Adra kalla þeir Jndum ok þina þridiu Ypponen. Sua segiz at þeir aalar finniz ok faiz i aanni Jndo. sem .xxx. fota lengd hafi. Ysidorus segir hans uppráás af leiri uordna uera. ok fyrir þann skylld sua háálan ok sléttan skapadan. at hann sleppr manninum æ þi skiotara sem hann gripr hann fastara. Hann segir ok at madrinn uerdi uuiliugr sidan uin at drecka. ef hann hefir druckit af þi uini sem aalarnir hafa uerit drepnir i. Jndia er hardla gott land ok heilsamligt af þi ski&#281;ra lopti. sem þar uerdr af heilsamligum uestanuindi. Þar eru tysuar akrar skornir aa hueriu áári. Solar hiti meinar þar um sumar i stad kulda þess sem uidaz er aa uetrar tima. Þar getaz ok fædaz menn medr ymissum litum. Storir fuglar eru þar ok einhyrnd dyr monoceron. Binoceron edr monoceron er allt eitt dyr ok unicornis. huert er fyrir þa sauk heitir sua. [at þat hefir eitt horn fi&#7887;gurra fota langt. er stendr upp or midiu hofðinu sua huast ok sterkt. at huat er unicornis hefir til radit. lemr þat edr leggr igegnum med ollu. Þat dyr uid stendr sterkum filum ok uinnr opt yfir þa upp aa þann haatt. at þat særir edr horninu kuidinn aa filnum ok fellir hann sua. þat<ref>[hafandi sitt hit vaaðalega horn fi&#491;gurra fota langt af miðiu enninu sem siðarr verðr sagt. at þat, B</ref> er sua sterkt ok klokt. at þat uerdr medr engarra ueidimanna afla<ref>orku, B</ref> ueitt edr uunnit. helldr eptir þi sem hinir uisuztu menn segia. þeir sem kuikendanna natturur uissu ok skrifadu. þa setia menn eina skiæra ok uskadda iungfru moti þi dyri. huer er sinn fadm skal breida moti þi. þann tima sem þat nalgaz henni. ok þegar i stað leggr þat sitt h&#7887;fut blidliga i hennar fadm. allri sinni grimd niðr lagðri. ok sidan sem þat er þar sætliga sofnat. uerdr þat ok sua<ref>fangit ok ''tilf.'' B</ref> yfirunnit sem þat hafi ecki ser til uapns ok uerndar. Fugl sa sem psitacus heitir grænn at lit. fæðiz þar ok aa Jndialandz utstr&#7887;ndum. hann hefir miklu størri tungu. einkannliga uidari ok breidari enn adrir fuglar. huadan af er hann heyriz tala nockur articulerat ord. sua at ual megi madr skilia. ok ef hann seer eigi sealfan fuglinn. þa skal hann þat ætla at maðrinn tali. Hefir hann þat þo mest af [sealfs sins<ref>[sinni, B</ref> natturugi&#7887;f. at heilsa giarna ok segia sua. Ver heill edr uel kominn kiæri. Aunnur naufn eþr tal enn heilsa [eðr kalla kiæra sinn.<ref>[''mgl.'' B</ref> nemr hann sua sem af n&#7887;ckurri manna tilskipan. Þar af eru þessi uers.
  
 
:Psitacus a uobis aliorum nomina discam.  
 
:Psitacus a uobis aliorum nomina discam.  
 
:Hoc didici per me dicere cesar aue.
 
:Hoc didici per me dicere cesar aue.
  
Sem þessi sami fugl psitacus segi sua. Annarra n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn man ek af ydr nema. enn þat nam ek af sealfum mer. at segia sua Ver heill keisari. Filar fødaz þar ok einkannliga mest. huerir er af mikilleik sins likama heita fyrir þa sauk elephantes. at elephio upp aa girzku er sua sem fiall upp aa norrænu. Þessor storkuikendi filarnir eru storliga uel tilfallin ok uidrkuæmiligh at uera i storom orrostum. hafa Serkir ok induerskir menn aa þeim hafa turna. þann tima sem þeir buaz til bardaga [ok byrea sik til at beriaz.<ref>[''mgl.'' B</ref> ok ueita sidan or þeim turnum edr kastalum sinum uuinum<ref>storar ok ''tilf.'' B</ref> skiædar skothridir sua sem af einum múr. Þeir hafa bædi hardla mikla skilning ok minni. eptir þi sem skynlausum kuikendum berr til. sua sem heyraz má i s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gu hins mikla Alexandri. huersu einn fill fylgði honum<ref>[''mgl.'' B</ref> ok uerndaði sinn meistara Porum konung. Þeir synaz heilsa medr þilikari likamsins teiknan ok tilneigingu sem þeir megu þat g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. flyia þeir myss ef þær uerða fyrir þeim. þeir snuaz ifra huarr oðrum i sambudinni. Enn ef þeir fæda sua i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum edr i skogum. at þeir uerda uidr dreka uarir. þa fyrirláta þeir ok flyia sinn burd. þiat þeir eru uuinir sin i milli. verðr fillinn ok fanginn stundum ok drepinn af drekanum. Fillinn gengr .ii. aar meðr burdinum. ok getr eigi optarr enn um sinn ok þo eigi meirr enn einn at eins. Hann lifir nær .ccc. aara tirætt. Sua finnaz ok þar dyrir steinar berilli. crisoprassi. adamantes. carbunculi. lignites. margariti<ref>margarite, B</ref> ok unioines. til huerra er miok girnazst rikar konur at skreyta sik medr. Þa(r) eru fioll gullig. þau sem sakir drepsamligre dreka ok grimmligra griffona<ref>griphona, B</ref> ok undarligra ok storra skrimsla. þeirra sem mannz mynd hafa. er umattuligt [er manninum til<ref>''saal.'' B; er umattuligt, A</ref> at fara. Griffes er eitt mikit ok miok hræðiligt kuikendi ok þo meðr u&#281;ngium.<ref>ok ferfætt ''tilf.'' B </ref> i aullum likams uexti storliga<ref>storlegans, B</ref> likr leonum. utan<ref>i ''tilf.'' B</ref> uængium ok aseonu ero þeir aranum likaztir ok uidr hesta hardla skædir. þeir reyta ok rifa i sundr medr ollu lifandis menn. einkannliga ef þeir eru nockur<ref>nokkut, B</ref> hestunum nærri. Leo er þo einn framaztr ok frægaztr af aullum dyrum. huat er sealfs hans nafn tér uel ok synir. þiat leo upp aa girzku er allt eitt at segia ok konungr upp i norrænu. sua sem hann se annarra dyra hofdingi. Hug hefir hann mikinn ok yfrit aarædi i sinu brosti enn sterkleik i h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdi. Þann tima sem hann er af ueidimonnum einangradr ok umkringdr. þa er hann helldr nidrleitr. til þess at hann seai þi sidr eðr rædiz þeirra tol edr ueidartæki. Hiola gang ok gnisting ottaz þeir nockut. ok þo enn meirr elldzins. Augu þeirra eru opin ok uaka þann tima sem þeir sofa. Farueg sinn ok fotspor hylr hann ok slædir medr halenum. þa er hann gengr. til þess at ueidimaðrinn faai þi sidr fundit hann. Leonsins kuendyr fæðir ok sofandi edr dauda sina huelpa. ok sua liggia þeir um .iii. daga ok .iii. nætr. ok eptir þat segiz at karldyrit. þat sem fadirinn er. reisi þa upp medr sinni rauten ok rytingu. Vidr manninn er su leonsins nattura. at hann reidiz honum uarla fyrr enn honum er nockut mein eðr moti gort. Hans miskunn ok hogleiki teez ok audsyniz af iduligum dømum ok m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum merkiligum fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gnum. at þeir uerða þeim monnum lyðnir ok eptirlaatir. sem nidr leggiaz [fyrir þeim.<ref>[ok gefaz fyrir þeim upp, B</ref> fangna menn moti ser farandi gefa þeir l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum liduga. ok lata fara huert er þeim likar. ok sua segiz. at þeir drepi eigi þann mann er þeim gorir ecki mein. utan af miklum ok saarum sullt. Huedan af er Lucrecius tok sua til ordz i einum stad. at hann kallar heilagan leoninn. Leonthophonus heitir þar ok eitt litit dyr. heitir þat fyrir þi sua. at þat er brent sua sem þat er fengit ok ueitt. ok dreifd sidan askan [ok ridit<ref>[''mgl.'' B</ref> sem uidaz um þau ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t. sem til þess eru nidr logð [aa uegum ok uega motum.<ref>[''mgl.'' B</ref> at leones eti þar af. þiat huersu litit sem leoninn etr af ausku þeirri. þa deyr hann af. Þat er ok uani Jndialandz kuendiss<ref>manna, B</ref> at binda hunda i skogum aa nattar tima fyrir þeim dyrum sem tigrides heita. ok gefa þeim rackana upp til aahlaupa ok sambudar. ok af þess haattar burð ok sambud fædaz sua grimmir ok storir rackar. at medr sinni aaraas briota þeir undir sik sterka leones. A s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu Jndialandi eru fyrr nefndar aar mestar Ganges ok Jndus. þar sem minnz er breidd Gangis. þa er yfir hana .m. skrefa. enn .xx. þusundrat skrefa þar sem hon er breidaz. Diup hennar er þar meirr enn .c. fota.
+
Sem þessi sami fugl psitacus segi sua. Annarra n&#7887;fn man ek af ydr nema. enn þat nam ek af sealfum mer. at segia sua Ver heill keisari. Filar fødaz þar ok einkannliga mest. huerir er af mikilleik sins likama heita fyrir þa sauk elephantes. at elephio upp aa girzku er sua sem fiall upp aa norrænu. Þessor storkuikendi filarnir eru storliga uel tilfallin ok uidrkuæmiligh at uera i storom orrostum. hafa Serkir ok induerskir menn aa þeim hafa turna. þann tima sem þeir buaz til bardaga [ok byrea sik til at beriaz.<ref>[''mgl.'' B</ref> ok ueita sidan or þeim turnum edr kastalum sinum uuinum<ref>storar ok ''tilf.'' B</ref> skiædar skothridir sua sem af einum múr. Þeir hafa bædi hardla mikla skilning ok minni. eptir þi sem skynlausum kuikendum berr til. sua sem heyraz má i s&#7887;gu hins mikla Alexandri. huersu einn fill fylgði honum<ref>[''mgl.'' B</ref> ok uerndaði sinn meistara Porum konung. Þeir synaz heilsa medr þilikari likamsins teiknan ok tilneigingu sem þeir megu þat g&#7887;ra. flyia þeir myss ef þær uerða fyrir þeim. þeir snuaz ifra huarr oðrum i sambudinni. Enn ef þeir fæda sua i u&#7887;tnum edr i skogum. at þeir uerda uidr dreka uarir. þa fyrirláta þeir ok flyia sinn burd. þiat þeir eru uuinir sin i milli. verðr fillinn ok fanginn stundum ok drepinn af drekanum. Fillinn gengr .ii. aar meðr burdinum. ok getr eigi optarr enn um sinn ok þo eigi meirr enn einn at eins. Hann lifir nær .ccc. aara tirætt. Sua finnaz ok þar dyrir steinar berilli. crisoprassi. adamantes. carbunculi. lignites. margariti<ref>margarite, B</ref> ok unioines. til huerra er miok girnazst rikar konur at skreyta sik medr. Þa(r) eru fioll gullig. þau sem sakir drepsamligre dreka ok grimmligra griffona<ref>griphona, B</ref> ok undarligra ok storra skrimsla. þeirra sem mannz mynd hafa. er umattuligt [er manninum til<ref>''saal.'' B; er umattuligt, A</ref> at fara. Griffes er eitt mikit ok miok hræðiligt kuikendi ok þo meðr u&#281;ngium.<ref>ok ferfætt ''tilf.'' B </ref> i aullum likams uexti storliga<ref>storlegans, B</ref> likr leonum. utan<ref>i ''tilf.'' B</ref> uængium ok aseonu ero þeir aranum likaztir ok uidr hesta hardla skædir. þeir reyta ok rifa i sundr medr ollu lifandis menn. einkannliga ef þeir eru nockur<ref>nokkut, B</ref> hestunum nærri. Leo er þo einn framaztr ok frægaztr af aullum dyrum. huat er sealfs hans nafn tér uel ok synir. þiat leo upp aa girzku er allt eitt at segia ok konungr upp i norrænu. sua sem hann se annarra dyra hofdingi. Hug hefir hann mikinn ok yfrit aarædi i sinu brosti enn sterkleik i h&#7887;fdi. Þann tima sem hann er af ueidimonnum einangradr ok umkringdr. þa er hann helldr nidrleitr. til þess at hann seai þi sidr eðr rædiz þeirra tol edr ueidartæki. Hiola gang ok gnisting ottaz þeir nockut. ok þo enn meirr elldzins. Augu þeirra eru opin ok uaka þann tima sem þeir sofa. Farueg sinn ok fotspor hylr hann ok slædir medr halenum. þa er hann gengr. til þess at ueidimaðrinn faai þi sidr fundit hann. Leonsins kuendyr fæðir ok sofandi edr dauda sina huelpa. ok sua liggia þeir um .iii. daga ok .iii. nætr. ok eptir þat segiz at karldyrit. þat sem fadirinn er. reisi þa upp medr sinni rauten ok rytingu. Vidr manninn er su leonsins nattura. at hann reidiz honum uarla fyrr enn honum er nockut mein eðr moti gort. Hans miskunn ok hogleiki teez ok audsyniz af iduligum dømum ok m&#7887;rgum merkiligum fras&#7887;gnum. at þeir uerða þeim monnum lyðnir ok eptirlaatir. sem nidr leggiaz [fyrir þeim.<ref>[ok gefaz fyrir þeim upp, B</ref> fangna menn moti ser farandi gefa þeir l&#7887;ngum liduga. ok lata fara huert er þeim likar. ok sua segiz. at þeir drepi eigi þann mann er þeim gorir ecki mein. utan af miklum ok saarum sullt. Huedan af er Lucrecius tok sua til ordz i einum stad. at hann kallar heilagan leoninn. Leonthophonus heitir þar ok eitt litit dyr. heitir þat fyrir þi sua. at þat er brent sua sem þat er fengit ok ueitt. ok dreifd sidan askan [ok ridit<ref>[''mgl.'' B</ref> sem uidaz um þau ki&#7887;t. sem til þess eru nidr logð [aa uegum ok uega motum.<ref>[''mgl.'' B</ref> at leones eti þar af. þiat huersu litit sem leoninn etr af ausku þeirri. þa deyr hann af. Þat er ok uani Jndialandz kuendiss<ref>manna, B</ref> at binda hunda i skogum aa nattar tima fyrir þeim dyrum sem tigrides heita. ok gefa þeim rackana upp til aahlaupa ok sambudar. ok af þess haattar burð ok sambud fædaz sua grimmir ok storir rackar. at medr sinni aaraas briota þeir undir sik sterka leones. A s&#7887;gdu Jndialandi eru fyrr nefndar aar mestar Ganges ok Jndus. þar sem minnz er breidd Gangis. þa er yfir hana .m. skrefa. enn .xx. þusundrat skrefa þar sem hon er breidaz. Diup hennar er þar meirr enn .c. fota.
  
Parthiam tok þat folk undir sik er Parthi uoru kalladir. þeir komu af hinni miklu Suiþioð ok k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lludu sua landit af sinn nafni. Sunnan at Parthia liggr hit rauða haf. Fyrir þa sauk heitir þat sua. at þess sior er sua raudr sem rosa. eigi sua þo at þat se þilikt i natturunni sem þat syniz. helldr hitt at l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>grinn litaz at landzins str<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum. þeim sem aullum megin at hafinu eru sua raudar driugum sem blod. ok fyrir þi finnz ok flytz þadan margr hinn bezti ok hinn skiærazti kolorr. Nu meðr þi at londin þau sem umhuerfiss liggia hafit hafa þess hátter natturu. þa blandaz siorrinn sua at af aullu þi. sem [af hans bárum ok bylgium i hann beraz.<ref>[i hann berst ok af hans baarum ok bylgium, B</ref> ok fyrir þi finnaz þar þrátt raudir gimsteinar. Þiat þess hattar steinn hefir þa bæði iarðarinnar lit ok hafsins. er hann uelltiz ok ualkaz ymizt i leirinu edr sandinum. Þetta haf skilz ok i sundr skiptiz i .ii. fiordu. er sa kalladr Persicus er meirr er til austrs. fyrir þann skylld at þær þiodir byggia uidr hans halfur sem Perse heita. hueria er uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum Serki. enn annarr af þeim heitir Arabicus. fyrir þa sauk at hann er uidr landit Arabiam. Af norðri liggr þat haf uidr Parthiam. sem kallaz Hircanum salum. Vestan at henni liggr næst þat land er Media heitir. Atian konungeriki eru i Parthia allt fra þeirri str<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd sem kallaz<ref>kallat er, B</ref> Kaspium litus [ok til micklu Suiþioðar.<ref>[''tilf.'' B </ref>
+
Parthiam tok þat folk undir sik er Parthi uoru kalladir. þeir komu af hinni miklu Suiþioð ok k&#7887;lludu sua landit af sinn nafni. Sunnan at Parthia liggr hit rauða haf. Fyrir þa sauk heitir þat sua. at þess sior er sua raudr sem rosa. eigi sua þo at þat se þilikt i natturunni sem þat syniz. helldr hitt at l&#7887;grinn litaz at landzins str&#7887;ndum. þeim sem aullum megin at hafinu eru sua raudar driugum sem blod. ok fyrir þi finnz ok flytz þadan margr hinn bezti ok hinn skiærazti kolorr. Nu meðr þi at londin þau sem umhuerfiss liggia hafit hafa þess hátter natturu. þa blandaz siorrinn sua at af aullu þi. sem [af hans bárum ok bylgium i hann beraz.<ref>[i hann berst ok af hans baarum ok bylgium, B</ref> ok fyrir þi finnaz þar þrátt raudir gimsteinar. Þiat þess hattar steinn hefir þa bæði iarðarinnar lit ok hafsins. er hann uelltiz ok ualkaz ymizt i leirinu edr sandinum. Þetta haf skilz ok i sundr skiptiz i .ii. fiordu. er sa kalladr Persicus er meirr er til austrs. fyrir þann skylld at þær þiodir byggia uidr hans halfur sem Perse heita. hueria er uær k&#7887;llum Serki. enn annarr af þeim heitir Arabicus. fyrir þa sauk at hann er uidr landit Arabiam. Af norðri liggr þat haf uidr Parthiam. sem kallaz Hircanum salum. Vestan at henni liggr næst þat land er Media heitir. Atian konungeriki eru i Parthia allt fra þeirri str&#7887;nd sem kallaz<ref>kallat er, B</ref> Kaspium litus [ok til micklu Suiþioðar.<ref>[''tilf.'' B </ref>
  
Assyria er land þat sem nafn feck af Assur syni Sém. þeim sem hana bygdi fyrstr medr sinn folki eptir flodit. þar til er hinn mikli Nemroth rak hann i brott þaðan medr ofriki ok uiafnaði. sem fyrr uer sagt. Þetta land hefir Jndiam austan at sér enn Mediam sunnan. fyrir uestan er aain Tigris. enn fyrir norðan fiall þat er Caucasus heitir. Þar skerz inn haf þat er kallaz Kaspium mare. J þessu landi uar fyrst fundit af fyrr nefndum Assur at gera purpura ok klædaz.<ref>honum ''tilf.'' B</ref> Þaðan af kom se haattr ok at smyria háár manna ok likami. ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra séér þar medr sætan ilm ok anga. geck þetta sidan or hófi bædi meðr Girkium ok Romuerium.
+
Assyria er land þat sem nafn feck af Assur syni Sém. þeim sem hana bygdi fyrstr medr sinn folki eptir flodit. þar til er hinn mikli Nemroth rak hann i brott þaðan medr ofriki ok uiafnaði. sem fyrr uer sagt. Þetta land hefir Jndiam austan at sér enn Mediam sunnan. fyrir uestan er aain Tigris. enn fyrir norðan fiall þat er Caucasus heitir. Þar skerz inn haf þat er kallaz Kaspium mare. J þessu landi uar fyrst fundit af fyrr nefndum Assur at gera purpura ok klædaz.<ref>honum ''tilf.'' B</ref> Þaðan af kom se haattr ok at smyria háár manna ok likami. ok g&#7887;ra séér þar medr sætan ilm ok anga. geck þetta sidan or hófi bædi meðr Girkium ok Romuerium.
  
Media ok Persia. þau l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd er sua heite. fengu n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn af tueim konungum Medo ok Perso. er þau s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd unnu undir sik medr orrostum. Media ok Persia liggr annat uestan uidr Parthiam ok annat sunnan. Enn nordan uid Mediam liggr Armenia. enn austan at er hafit Kaspium. J Media uex þat tre sem heitir medica.<ref>''saal.'' B; medita, A</ref> enn þat uex i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu landi odru. þetta tre kalla Girkir cetromelam. enn Latini kalla þat cetriam. ok fyrir þann skylld kalla þessir huarirtueggiu þat sua. at þess lauf ok epli berr þilikan ilm ok enga sem cedrus. huers epli eitri eru miok gagnstadlig. er þat þaðan af er fornskalldit segir. at mannzins aund næriz af þi. Þetta tre er driugum aa aullum aarsins timum alskipat ok fullt af eplum. hefir þat i sumum st&#491;dum aa ser súr epli. suma staði fullkomin ok uaxin sæt epli. enn i suma stadi þa enn blomgandiz ok uaxandi epli. huat er hardla sealldan finnz ok faag&#281;tt er aa audrum tream. þeim sem menn hafa sagnir af. Enn .ii. eru þau l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd er huarttueggia heitir Media. hit meira ok hit minna.
+
Media ok Persia. þau l&#7887;nd er sua heite. fengu n&#7887;fn af tueim konungum Medo ok Perso. er þau s&#7887;mu l&#7887;nd unnu undir sik medr orrostum. Media ok Persia liggr annat uestan uidr Parthiam ok annat sunnan. Enn nordan uid Mediam liggr Armenia. enn austan at er hafit Kaspium. J Media uex þat tre sem heitir medica.<ref>''saal.'' B; medita, A</ref> enn þat uex i &#7887;ngu landi odru. þetta tre kalla Girkir cetromelam. enn Latini kalla þat cetriam. ok fyrir þann skylld kalla þessir huarirtueggiu þat sua. at þess lauf ok epli berr þilikan ilm ok enga sem cedrus. huers epli eitri eru miok gagnstadlig. er þat þaðan af er fornskalldit segir. at mannzins aund næriz af þi. Þetta tre er driugum aa aullum aarsins timum alskipat ok fullt af eplum. hefir þat i sumum st&#491;dum aa ser súr epli. suma staði fullkomin ok uaxin sæt epli. enn i suma stadi þa enn blomgandiz ok uaxandi epli. huat er hardla sealldan finnz ok faag&#281;tt er aa audrum tream. þeim sem menn hafa sagnir af. Enn .ii. eru þau l&#7887;nd er huarttueggia heitir Media. hit meira ok hit minna.
  
Persida hefir uid Jndialand endimark fyrir austan. enn fyrir uestan uid rauda haf. Af norðri snertr<ref>''saal.'' B; liggr, A</ref> hon Mediam. enn sunnan at henni liggr Armenia.<ref>''rett. for'' Germania</ref> su sem aafaust er Perside. J þeim laundum er sa stadr aagi&#281;taztr er Susa heitir. huers<ref>huerra(r), B</ref> er gefit uerdr i saugu Hester af konunginum Assuero. Þar er ok miok þat skiota dyr er tigris heitir. þat dyr er allt fleckott ok mislitt ok miok nafnfrægt bædi af skiotleik sinum ok orku. af huers nafni er ein af þeim .iiii. aam. sem falla or paradiso ok framm fliota. er kallat Tigris. fyrir þann skylld at hon fellr allra aa strangaz ok striðaz er til biðr. J Persida uar fyrst fundin fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lkyngislist. Þat land tok Nemroth<ref>risi ''tilf.'' B</ref> ser til bygdar eptir tungnaskiptit. ok kendi þi folki sem þar bygdi þann atrunat at dyrka elld ok sol. hallda flestir solina fyrir gud i þeim haalfum ok kalla hana elld upp aa sina tungu.
+
Persida hefir uid Jndialand endimark fyrir austan. enn fyrir uestan uid rauda haf. Af norðri snertr<ref>''saal.'' B; liggr, A</ref> hon Mediam. enn sunnan at henni liggr Armenia.<ref>''rett. for'' Germania</ref> su sem aafaust er Perside. J þeim laundum er sa stadr aagi&#281;taztr er Susa heitir. huers<ref>huerra(r), B</ref> er gefit uerdr i saugu Hester af konunginum Assuero. Þar er ok miok þat skiota dyr er tigris heitir. þat dyr er allt fleckott ok mislitt ok miok nafnfrægt bædi af skiotleik sinum ok orku. af huers nafni er ein af þeim .iiii. aam. sem falla or paradiso ok framm fliota. er kallat Tigris. fyrir þann skylld at hon fellr allra aa strangaz ok striðaz er til biðr. J Persida uar fyrst fundin fi&#7887;lkyngislist. Þat land tok Nemroth<ref>risi ''tilf.'' B</ref> ser til bygdar eptir tungnaskiptit. ok kendi þi folki sem þar bygdi þann atrunat at dyrka elld ok sol. hallda flestir solina fyrir gud i þeim haalfum ok kalla hana elld upp aa sina tungu.
  
Mesopotamia eignaz nafn aa girzku af tueimr áám er falla umhuerfis landit. þiat Tigris fellr fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. Eufrates hin fiorda af paradisar áám. hafandi i ser nægd mikla agi&#281;tra gimsteina. flytr ok fellr um midia borgina Babilonem. Var hon sua k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llut af þeim freoleik ok aauexti. sem hon gefr landzskipunum<ref>landszkapinum, B</ref> i Mesopotamia. þiat hon daugguar þaleidis i sumum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum Mesopotamiam. sem Nilus Egiptalandz aa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguar ok freouar Alexandriam. Salustius einn hinn uisazti madr segir þessar bádar aar Tigrem ok Eufratem eina uppsprettu hafa i Armenia. ok falla sidan i sundr uids uegar ok langleidi sin i milli. er þat mikla land sem milli þeirra uerðr ok þær umkringia þadan af er þat land kallet Mesopotamia. Enn hon hefz af nordri milli fialla þeirra. sem annat heitir Taurus enn annat Caukasus. Enn i<ref>''saal.'' B; u, A</ref> sudrhalfu landzins er hin mikla borg Babilon. þar n&#281;st er Kalldea. ok sudr af þi landi liggr Arabia. Eudemon kallaz þat land er liggr i millum tueggia hafsbotna. er inn gengr uidr Persidam annarr ok annarr uidr Arabiam. sunnan af uthafinu<ref>utsionum, B</ref> ok horfir lengd landzins austr ok uestr medr utseonum.<ref>uthafinu, B</ref> Babilon er sua fræg borg. at hon kallaz h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fut rikissins. ok fyrir þann skylld kallaz aull þau þriu riki Kalldea Assyria ok Mesopotamia aa<ref>i, B</ref> sumum bokum medr Babilonar nafni.
+
Mesopotamia eignaz nafn aa girzku af tueimr áám er falla umhuerfis landit. þiat Tigris fellr fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. Eufrates hin fiorda af paradisar áám. hafandi i ser nægd mikla agi&#281;tra gimsteina. flytr ok fellr um midia borgina Babilonem. Var hon sua k&#7887;llut af þeim freoleik ok aauexti. sem hon gefr landzskipunum<ref>landszkapinum, B</ref> i Mesopotamia. þiat hon daugguar þaleidis i sumum st&#7887;dum Mesopotamiam. sem Nilus Egiptalandz aa d&#7887;gguar ok freouar Alexandriam. Salustius einn hinn uisazti madr segir þessar bádar aar Tigrem ok Eufratem eina uppsprettu hafa i Armenia. ok falla sidan i sundr uids uegar ok langleidi sin i milli. er þat mikla land sem milli þeirra uerðr ok þær umkringia þadan af er þat land kallet Mesopotamia. Enn hon hefz af nordri milli fialla þeirra. sem annat heitir Taurus enn annat Caukasus. Enn i<ref>''saal.'' B; u, A</ref> sudrhalfu landzins er hin mikla borg Babilon. þar n&#281;st er Kalldea. ok sudr af þi landi liggr Arabia. Eudemon kallaz þat land er liggr i millum tueggia hafsbotna. er inn gengr uidr Persidam annarr ok annarr uidr Arabiam. sunnan af uthafinu<ref>utsionum, B</ref> ok horfir lengd landzins austr ok uestr medr utseonum.<ref>uthafinu, B</ref> Babilon er sua fræg borg. at hon kallaz h&#7887;fut rikissins. ok fyrir þann skylld kallaz aull þau þriu riki Kalldea Assyria ok Mesopotamia aa<ref>i, B</ref> sumum bokum medr Babilonar nafni.
  
Arabia liggr ok i fyrr nefndri Asia. hafandi i sér meira reykelsiligan ok iurtharligan<ref>iurtalegan, B</ref> ilm ok sætleik enn flest l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd onnur. ok fyrir þann skylld heitir þat Arabia. enn þat er upp aa uárt maal sua sem heilagt edr heilagt at fornfæra. i huerrar skogum ok merk er fæz bædi mirra ok sua cinnamomum. Þar fædiz ok fuglinn Fenix. af huerium er segiz at hann finniz<ref>finnz, B</ref> i <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu landi <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru. ok þo þar<ref>''saal.'' B; þa, A</ref> einn at eins enn eigi fleiri. ok fyrir þi segir sua<ref>af honum ''tilf.'' B</ref> hinn agi&#281;ti Ysidorus i .xii<sup>tu</sup>. bok Ethimologiarum. at þann tima sem hann hefir lifat meirr enn um .d. aara. ok hann skilr at hann tekr at elldaz. þa berr hann saman ok gorir sér baal af iurta teinungum ok unguidi. ok setr sik hit beinazta i gegn geislanum.<ref>solargeislanum, B</ref> blakar hann [u&#281;ngiunum sealfs sins<ref>[með baðum sinum vengium, B</ref> þar at siden ok gorir séér sua uilianligan bruna. riss sua upp annen tima af sealfs sins eiginligum auskum. Sa fugl er þar<ref>ok ''tilf.'' B</ref> miok sem cynnomagus<ref>cinnamagus, B</ref> heitir. hann uerpr i ofanuerdum limum. þeim sem til bidr i hinum hæstum skogum. ok gorir ser þar hreiðr af aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtum þeirrar dyraztu iurtar sem cinnamomum<ref>cinnamum, B</ref> heitir. huar af er hann heitir cynnomagus.<ref>cinnamagus, B</ref> Sækia menn þeirra hreiðr þess haattar af þi medr þungum blyskeytum ok fella þær s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu iurtir sua nidr. at þeir faa eigi sakir treonna hæda ok limanna lengda upp komiz ok sott odruuiss. Selia þau s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu cinnama siðan miklu dyrra ok meira uerdi enn aðrar þess hattar iurtir. fyrir þi at kaupmenn lofa þær mest<ref>mi&#491;k, B</ref> ok láta yfir þeim bezt. sem sua eru teknar ok tilkomnar. Þar finnz ok sardonis. einn hinn dyrazti steinn. Ulfalldar fædaz þar ok fleiri enn i flestum l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum. Odru nafni heitir þetta land Saba. ok kallad sua af syni Chuss sonarsoner Noa er Saba het. huadan er su hin rika drottning uar. er kom at finna konunginn Salomonem.
+
Arabia liggr ok i fyrr nefndri Asia. hafandi i sér meira reykelsiligan ok iurtharligan<ref>iurtalegan, B</ref> ilm ok sætleik enn flest l&#7887;nd onnur. ok fyrir þann skylld heitir þat Arabia. enn þat er upp aa uárt maal sua sem heilagt edr heilagt at fornfæra. i huerrar skogum ok merk er fæz bædi mirra ok sua cinnamomum. Þar fædiz ok fuglinn Fenix. af huerium er segiz at hann finniz<ref>finnz, B</ref> i &#7887;ngu landi &#7887;dru. ok þo þar<ref>''saal.'' B; þa, A</ref> einn at eins enn eigi fleiri. ok fyrir þi segir sua<ref>af honum ''tilf.'' B</ref> hinn agi&#281;ti Ysidorus i .xii<sup>tu</sup>. bok Ethimologiarum. at þann tima sem hann hefir lifat meirr enn um .d. aara. ok hann skilr at hann tekr at elldaz. þa berr hann saman ok gorir sér baal af iurta teinungum ok unguidi. ok setr sik hit beinazta i gegn geislanum.<ref>solargeislanum, B</ref> blakar hann [u&#281;ngiunum sealfs sins<ref>[með baðum sinum vengium, B</ref> þar at siden ok gorir séér sua uilianligan bruna. riss sua upp annen tima af sealfs sins eiginligum auskum. Sa fugl er þar<ref>ok ''tilf.'' B</ref> miok sem cynnomagus<ref>cinnamagus, B</ref> heitir. hann uerpr i ofanuerdum limum. þeim sem til bidr i hinum hæstum skogum. ok gorir ser þar hreiðr af aau&#7887;xtum þeirrar dyraztu iurtar sem cinnamomum<ref>cinnamum, B</ref> heitir. huar af er hann heitir cynnomagus.<ref>cinnamagus, B</ref> Sækia menn þeirra hreiðr þess haattar af þi medr þungum blyskeytum ok fella þær s&#7887;mu iurtir sua nidr. at þeir faa eigi sakir treonna hæda ok limanna lengda upp komiz ok sott odruuiss. Selia þau s&#7887;mu cinnama siðan miklu dyrra ok meira uerdi enn aðrar þess hattar iurtir. fyrir þi at kaupmenn lofa þær mest<ref>mi&#491;k, B</ref> ok láta yfir þeim bezt. sem sua eru teknar ok tilkomnar. Þar finnz ok sardonis. einn hinn dyrazti steinn. Ulfalldar fædaz þar ok fleiri enn i flestum l&#7887;ndum &#7887;drum. Odru nafni heitir þetta land Saba. ok kallad sua af syni Chuss sonarsoner Noa er Saba het. huadan er su hin rika drottning uar. er kom at finna konunginn Salomonem.
  
Syria feck nafn af Syro þeim manni. eptir þi sem segiz. sem sér tok þar bygdarland. Hon liggr austanuerd uidr aana Eufraten. enn uestanuerd at uaru mikla hafi. nordanuerd liggr hon uidr Armeniam ok Cappadociam. enn sunnan at henni liggr fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðrinn arabicus. þann kaullum uær hit rauða haf. medr þeirri grein sem fyrri uar fra sagt. Hennar u&#491;xtr er sua uordinn sik.<ref>''mgl.'' B</ref> at hon er umatiss<ref>umattis, B</ref> l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ng. enn nockuru minni aa breidd. Hon hefir i sér þessor l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd. Conmagenam Pheniciam ok Palestinam. ok er Judea er uær kaullum Gydingaland einn partr af Palestina. Conmagena er hit fyrsta land af Syria.<ref>''saal.'' B; Assyria, A</ref> kallaz sua af þeirri Conmage sem þar uar fordum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudborg. Fenix brodir Chathmi. af huerium Cathmo er marger frasagnir eru. farandi brott af Egiptalandi kom i Syriam ok rikti i þeirri borg er Sydon heitir. ok kalladi sidan fyrr nefnt land af sinu nafni Pheniciam. Palestina hinn þridi partr af Syria hafdi fyrr meirr þa hina hæstu h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>futborg i ser sem Philistijm<ref>Philistim, B</ref> het. af huerri er þat land feck nafn. enn nu heitir su sama borg Ascelóm.<ref>Ascalon, B</ref>
+
Syria feck nafn af Syro þeim manni. eptir þi sem segiz. sem sér tok þar bygdarland. Hon liggr austanuerd uidr aana Eufraten. enn uestanuerd at uaru mikla hafi. nordanuerd liggr hon uidr Armeniam ok Cappadociam. enn sunnan at henni liggr fi&#7887;rðrinn arabicus. þann kaullum uær hit rauða haf. medr þeirri grein sem fyrri uar fra sagt. Hennar u&#491;xtr er sua uordinn sik.<ref>''mgl.'' B</ref> at hon er umatiss<ref>umattis, B</ref> l&#7887;ng. enn nockuru minni aa breidd. Hon hefir i sér þessor l&#7887;nd. Conmagenam Pheniciam ok Palestinam. ok er Judea er uær kaullum Gydingaland einn partr af Palestina. Conmagena er hit fyrsta land af Syria.<ref>''saal.'' B; Assyria, A</ref> kallaz sua af þeirri Conmage sem þar uar fordum h&#7887;fudborg. Fenix brodir Chathmi. af huerium Cathmo er marger frasagnir eru. farandi brott af Egiptalandi kom i Syriam ok rikti i þeirri borg er Sydon heitir. ok kalladi sidan fyrr nefnt land af sinu nafni Pheniciam. Palestina hinn þridi partr af Syria hafdi fyrr meirr þa hina hæstu h&#7887;futborg i ser sem Philistijm<ref>Philistim, B</ref> het. af huerri er þat land feck nafn. enn nu heitir su sama borg Ascelóm.<ref>Ascalon, B</ref>
  
Judea einn partr af Palestina feck nafn af Juda. enn fyrrum het þat land Chanáán af syni Cham. er fyrr uar gefit. ellar af þeim .x. þiodum sem komnar uoru af þeim sama Chanáán. huerium þadan brott reknum eignaduz Judar þat sama land. Enn lengd landzins er af þeim stad sem Arpha heitir ok til Juliadem. er þar huarratueggiu<ref>huartueggiu, B</ref> bygd sameiginlig Juða ok Tyriorum.<ref>Syriorum, B</ref> Breidd landzins er fra fiallinu Libano til þess stora uatnz sem Tyberiadis heitir. Vndir fiallinu Libano spretta upp þær .ii. ædar edr uppsprettur. sem onnur heitir Jor enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur Dán. Gorir huár þeirra þar fyrst sinn fliotanda beck af séér framm fallenda. enn þa er þeir koma badir samt. þa hefir aain þar beggia þeirra nafn ok heitir Jordan. Þar er ok su hin undrsamliga ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn edr st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duuatn sem heitir Lacus Asfalti. þat er sua sem ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. i huerium er engin saa lutr ma dreckiaz sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs kyns lif er medr. þat heitir fyrir þann skylld hit dauda haf. at þar bidr engan lifanda hlut ok [þat er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum þeim lut<ref>[þeim er eingum þar lifandi luth, B</ref> uidrtøkiligt sem lif er medr. þar er huarki fiskr ne n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr saa fugl. sem uana hefir til at kafa edr i uatni at uera. Medr huerri uæl eðr klokskap edr huersu sterkliga sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum lifandis lut hefir þar i steytt uerit.<ref>ok drekt ''tilf.'' B</ref> þa hleypr þat ok skytz þegar i stad upp or kafinu aptr. huersu sterkliga ok akafliga þat hefir nidr keyrt uerit. Þar uerdr eigi nockurn tima sua mikill stormr at þat hræriz. sakir þess at allt uatnit floar ofan ok flytr medr bik ok ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ru. Eigi ma þar ok aa skipum fara. þiat þar s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckr allt þat<ref>sem ''tilf.'' B</ref> eigi er lif meðr. sua sem hinu uerdr eigi þar dreckt eðr sokt sem lifandis er. ok eigi þolir þat<ref>þar, B</ref> n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs kyns annat efni utan þat sem allt er brætt ok bikat. Sua segiz. at þar flioti logandi lampi ok huert þat ker ok kerti sem liosit fylgir. enn s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckui<ref>slokne, B</ref> þegar sem slokit er. Enn i þi flioti sem menn kalla Dyssiden segiz. at enginn hlutr flioti ok huetuetna s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckui þat sem þar kemr. Þar igegn er su ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn i odrum stad sem Alcys<ref>Alltus, B</ref> er kallet. i huerri er engi lutr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckr. utan helldr fliota þar allir lutir þeir sem pangat eru latnir. huart sem lif er medr þeim edr eigi. A midiu Gydinga landi stendr Jorsalaborg. sua sem midlutr ok hinn bezti partr af aullu landinu. rik af ymissum audæfum hardla frea<ref>frio, B</ref> af sinum au&#491;xtum.<ref>''saal.'' B; audæfum, A</ref> enn fræg af uotnum ok nægiandiz<ref>negiandi, B</ref> af hinum dyruztum iurtum einkannliga balsamo. en þo einna fræguz af naueru ok iartegnag<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðum. predican ok piningu. grepti ok upprisu uars herra ok lausnara Jesu Kristi.<ref>''her indskyder'' B ''Stykket om Fuglen'' Alcion ''og har derpaa nyt Cap. med Overskrift:'' her segir af Egiptalandi ok þeim dyrum er þar f&#281;ðaz</ref>
+
Judea einn partr af Palestina feck nafn af Juda. enn fyrrum het þat land Chanáán af syni Cham. er fyrr uar gefit. ellar af þeim .x. þiodum sem komnar uoru af þeim sama Chanáán. huerium þadan brott reknum eignaduz Judar þat sama land. Enn lengd landzins er af þeim stad sem Arpha heitir ok til Juliadem. er þar huarratueggiu<ref>huartueggiu, B</ref> bygd sameiginlig Juða ok Tyriorum.<ref>Syriorum, B</ref> Breidd landzins er fra fiallinu Libano til þess stora uatnz sem Tyberiadis heitir. Vndir fiallinu Libano spretta upp þær .ii. ædar edr uppsprettur. sem onnur heitir Jor enn &#7887;nnur Dán. Gorir huár þeirra þar fyrst sinn fliotanda beck af séér framm fallenda. enn þa er þeir koma badir samt. þa hefir aain þar beggia þeirra nafn ok heitir Jordan. Þar er ok su hin undrsamliga ti&#7887;rn edr st&#7887;duuatn sem heitir Lacus Asfalti. þat er sua sem ti&#7887;ruti&#7887;rn. i huerium er engin saa lutr ma dreckiaz sem n&#7887;ckurs kyns lif er medr. þat heitir fyrir þann skylld hit dauda haf. at þar bidr engan lifanda hlut ok [þat er &#7887;ngum þeim lut<ref>[þeim er eingum þar lifandi luth, B</ref> uidrtøkiligt sem lif er medr. þar er huarki fiskr ne n&#7887;ckurr saa fugl. sem uana hefir til at kafa edr i uatni at uera. Medr huerri uæl eðr klokskap edr huersu sterkliga sem n&#7887;ckurum lifandis lut hefir þar i steytt uerit.<ref>ok drekt ''tilf.'' B</ref> þa hleypr þat ok skytz þegar i stad upp or kafinu aptr. huersu sterkliga ok akafliga þat hefir nidr keyrt uerit. Þar uerdr eigi nockurn tima sua mikill stormr at þat hræriz. sakir þess at allt uatnit floar ofan ok flytr medr bik ok ti&#7887;ru. Eigi ma þar ok aa skipum fara. þiat þar s&#7887;ckr allt þat<ref>sem ''tilf.'' B</ref> eigi er lif meðr. sua sem hinu uerdr eigi þar dreckt eðr sokt sem lifandis er. ok eigi þolir þat<ref>þar, B</ref> n&#7887;ckurs kyns annat efni utan þat sem allt er brætt ok bikat. Sua segiz. at þar flioti logandi lampi ok huert þat ker ok kerti sem liosit fylgir. enn s&#7887;ckui<ref>slokne, B</ref> þegar sem slokit er. Enn i þi flioti sem menn kalla Dyssiden segiz. at enginn hlutr flioti ok huetuetna s&#7887;ckui þat sem þar kemr. Þar igegn er su ti&#7887;rn i odrum stad sem Alcys<ref>Alltus, B</ref> er kallet. i huerri er engi lutr s&#7887;ckr. utan helldr fliota þar allir lutir þeir sem pangat eru latnir. huart sem lif er medr þeim edr eigi. A midiu Gydinga landi stendr Jorsalaborg. sua sem midlutr ok hinn bezti partr af aullu landinu. rik af ymissum audæfum hardla frea<ref>frio, B</ref> af sinum au&#491;xtum.<ref>''saal.'' B; audæfum, A</ref> enn fræg af uotnum ok nægiandiz<ref>negiandi, B</ref> af hinum dyruztum iurtum einkannliga balsamo. en þo einna fræguz af naueru ok iartegnag&#7887;rðum. predican ok piningu. grepti ok upprisu uars herra ok lausnara Jesu Kristi.<ref>''her indskyder'' B ''Stykket om Fuglen'' Alcion ''og har derpaa nyt Cap. med Overskrift:'' her segir af Egiptalandi ok þeim dyrum er þar f&#281;ðaz</ref>
  
Samaria annarr partr Palestine tok nafn af þorpi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru edr borg. er fordum þat Samaria. sua sem eitt konungs sæti medr Jsraels folki. en nu heitir su borg Sebastia. Hon liggr milli Gydingalandz ok Galileam. hennar u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtr er sua likr Gydingalandi. at þar berr driugum ecki i milli. Galilea er hinn þridi partr Palestine. takandi þadan af sitt nafn. at þar fæðaz huitari menn enn annars stader.<ref>i Palestina ''tilf.'' B</ref> Galilee eru tuennar. hin efri ok hin nedarri.<ref>neðri, B</ref> ok þo samfastar sin i milli. liggiandi sua uid Syriam ok Feniciam. Þat land er uel uitt<ref>rikt, B</ref> ok storliga<ref>storlegans, B</ref> freott ok aauaxtsamt.<ref>vaxtsamt, B</ref>
+
Samaria annarr partr Palestine tok nafn af þorpi n&#7887;ckuru edr borg. er fordum þat Samaria. sua sem eitt konungs sæti medr Jsraels folki. en nu heitir su borg Sebastia. Hon liggr milli Gydingalandz ok Galileam. hennar u&#7887;xtr er sua likr Gydingalandi. at þar berr driugum ecki i milli. Galilea er hinn þridi partr Palestine. takandi þadan af sitt nafn. at þar fæðaz huitari menn enn annars stader.<ref>i Palestina ''tilf.'' B</ref> Galilee eru tuennar. hin efri ok hin nedarri.<ref>neðri, B</ref> ok þo samfastar sin i milli. liggiandi sua uid Syriam ok Feniciam. Þat land er uel uitt<ref>rikt, B</ref> ok storliga<ref>storlegans, B</ref> freott ok aauaxtsamt.<ref>vaxtsamt, B</ref>
  
Su i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd sem Pentapolis heitir. ok liggr uidr landamæri Arabie ok Palestine er<ref>ok, B</ref> um rid uar fra sagt. feck nafn af þeim .v. borgum<ref>hinna verstu manna ''tilf.'' B</ref> Sodomiticorum. sem af himneskum elldi uaru brendar ok<ref> upp ''tilf.'' B</ref> eyddar. Þat land uar enn agi&#281;tara af sinni nægd ok aauexti enn þat sem Jorsalaborgh stendr aa. enn nu er þat brent ok medr ollu eytt af glæpum ok tilskylldan þeirra uandu manna er þar bygdu. sem heyraz man mega þann tima sem sagt er af Abrahám ok af Loth hans brodursyni. Enn þo segir Ysidorus. at þar uaxa blomgandiz epli medr sua mikilli fegrd. at huern er þau ser fysir til at eta þar af. en þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa molna<ref>''saal.'' B; moolna, A</ref> þau ok uerda aull medr blásenda reyk at <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>sku. sua sem þau brenni enn. Nabuthea liggr milli Gyðingalandz ok Arabiam. þat land feck nafn af Nabeth syni Jsmaels Abrahams soner.
+
Su i&#7887;rd sem Pentapolis heitir. ok liggr uidr landamæri Arabie ok Palestine er<ref>ok, B</ref> um rid uar fra sagt. feck nafn af þeim .v. borgum<ref>hinna verstu manna ''tilf.'' B</ref> Sodomiticorum. sem af himneskum elldi uaru brendar ok<ref> upp ''tilf.'' B</ref> eyddar. Þat land uar enn agi&#281;tara af sinni nægd ok aauexti enn þat sem Jorsalaborgh stendr aa. enn nu er þat brent ok medr ollu eytt af glæpum ok tilskylldan þeirra uandu manna er þar bygdu. sem heyraz man mega þann tima sem sagt er af Abrahám ok af Loth hans brodursyni. Enn þo segir Ysidorus. at þar uaxa blomgandiz epli medr sua mikilli fegrd. at huern er þau ser fysir til at eta þar af. en þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa molna<ref>''saal.'' B; moolna, A</ref> þau ok uerda aull medr blásenda reyk at &#7887;sku. sua sem þau brenni enn. Nabuthea liggr milli Gyðingalandz ok Arabiam. þat land feck nafn af Nabeth syni Jsmaels Abrahams soner.
  
Egiptaland er fordum<ref>i fyrndinni, B</ref> het Axea. fekk nafn af Egipto brodur Danai eins frægs manz. huerr er þar rikti siðan. Þat liggr austan uerdt uið Syriam ok hit rauda haf. enn uestan at þi liggr [Libia. norðan at þui liggr<ref>[''tilf.'' B</ref> hit mikla haf. enn sunnanuert uendir þat ok uikr til Blalanz. Þar kann sealldan eðr nær alldri regn at koma edr uætur. enn aain Nilus hin fyrsta af paradisar áám. hueria er Genesis nefnir Phison.<ref>seon(!), B</ref> er um landit flytr ok fellr. u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kuar þat sua ok freouar meðr sinni d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguan. at mikill partr af<ref>i, B</ref> uerolldinni fødiz af þi hueiti sem þar uex. sua er þat land freott ok aauaxtsamt. Þat berr ok eigi sidr sua margen annan dyran frykt ok mætan. at þat uinnz driugum um alle uerolldina. Ok þo segir Plato einn hinn uisazti meistari i fyrndinni. at alldri k&#281;mi<ref>komi, B</ref> regn aa Egiptalandi. J aanni Nilo fødiz þat ferfætt kuikendi. huart sem þat skal helldr heita fiskr eðr odruuiss. sem cocodrillus heitir. mikill ok sterkr huart sem hann er i sio edr aa landi. Hann uerðr iafnliga .x. aalna langr. ok hefir sua einkannliga storar tenn ok klær. at þeim kuikendum eru þær uádaligar sem uápn. er fyrir þeim uerða. Hans hud er sua horð ok sterk. at hann kennir eigi þo at hans bak se barit ok medr storum steinum sterkliga slegit. Hann hefz<ref>hefez, B</ref> aa náttar tima uidr i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum. enn [um daga<ref>[a d&#491;ghum, B</ref> huiliz hann aa landi. Kuendyrit uerpr þaleidiss eggium sem fuglar [aa landi. ok þo<ref>[ok þau, B</ref> geymir huart þeirra karldyrsins ok kuendyrsins sinnar natturu ok edlis sin i milli. sem flest aull kuikendi onnur. utan orrinn eigi i alla stadi. Kuidinn hefir cocodrillus sua meyran ok lasmæran. at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurir þeir fiskar sem huassk<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mbottir<ref>huass&#491;gn&#491;tter, B</ref> eru um bakit. sem saga tenn séé. gnua ser sua<ref>þratt ok ''tilf.'' B</ref> fast uid kuidinu aa honum. at þar af særiz hann ok deyr. Eitt litit iardar dyr. þat sem enidros<ref>enideos, B</ref> heitir. er sua fallit. at þat liggr l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tnum ok þo einkannligaz i þessarri aa Nilo. en ef þat kemr sua at cocodrillo. at hann sefr. þa uelltiz hann fyrst i leiri. siþan smygr þat inn um munninn allt<ref>ofan ''tilf.'' B</ref> i kuiðinn cocodrilli. klorar hann<ref>þar, B</ref> þa ok<ref>rispar ok ''tilf.'' B</ref> rifr sua aull hans innyfli. at þar af deyr hann. Sua segiz at cocodrillus einn af aullum kuikendum ræri sinn hinn efra kinnarkialka til at tyggia medr. þann tima sem hann bitr eitt huat edr tyggr.<ref>af orranum. cap. ''tilf.'' B</ref> Orrinn er um rid uar nefndr er einn [full ok prettafullr fugl.<ref>[litill fugl ok prettafullr, B</ref> þiat hann kann þat henda. at karlfuglinn kemr ok blandaz uid annan karlfugl. ok gleymir sua sinnar tegundar ok natturuligs edlis af rasandi girnd ok fulu raadleysi. Hann er ok sua prettottr ok flærdafullr. at hann rifsar ok grápar<ref>gripr, B</ref> egg undan odrum fuglum. leggz aa þau siþan ok klekr þau ut. Enn fals ok flærð fær alldrigi goden aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt. ok afsællt uerdr annars glys iafnan. ferr honum ok sua. at þann tima sem sua tilkomnir ungar utklaktir kenna r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd sinnar eiginnar<ref>eiginlegrar, B</ref> modur. þa fyrirláta þeir sua sem af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri natturunnar stangan ok aauisan þann fuglinn. sem þa hefir adr nærda ok fædda. enn fara aptr til hins ok fylgia þeim siðan æ. sem þeim hefir uorpit ok fætt i fyrstunni. Sa fiskr fædiz þar ok sem ypotamus<ref>Ypothanus, B</ref> heitir.<ref>i eyðim&#491;rkinni ''tilf.'' B</ref> hann hefir þilikt bak ok fax ok þaleiðiss gneggiar hann sem einn hestr. hann er fattskolptadr ok hefir sua storar tenn sem uillig<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lltr. ok hlyckiuttan huart er kalla uill spord eðr hala. Hann hefiz<ref>hefz, B</ref> uidr a dogum i u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lnum moti þi sem cocodrillus. enn um nætr fædiz hann aa landi. Saa fugl [hefir þar ok iafnliga uerit i eydimorkum<ref>[hefz þar ok iafnlega uiðr, B</ref> nærri aanni Nilo. sem pellicanus heitir. af huerimn er þat segiz. at hann drepi sealfr sina eiginliga unga. þráár hann sidan ok sytir eptir þeim .iii. daga. eptir þat særir hann sealfan sik. ok dreifir þa medr blodinu. lifgandi þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu sina unga medr aadreifingu sins blods. Alcion heitir einn haffugl. sa sem um haauetri gorir ser hreiðr i sealfu uthafinu. uerpr þar ok klekr ut ungana. Enn þa hlydni ok eptirlætiss þionostu segiz at sealf natturen ueiti. til þess at hann megi sinn burd upp fæda. at aa uidum ok rumum seo see hafit þa sua kyrt ok hægt. at huarki bidi þar bááru ne uindzblæ samfleytt aa þeim .vii. nattum. sem hann liggr aa eggiunum ok hann skal ut klekia.
+
Egiptaland er fordum<ref>i fyrndinni, B</ref> het Axea. fekk nafn af Egipto brodur Danai eins frægs manz. huerr er þar rikti siðan. Þat liggr austan uerdt uið Syriam ok hit rauda haf. enn uestan at þi liggr [Libia. norðan at þui liggr<ref>[''tilf.'' B</ref> hit mikla haf. enn sunnanuert uendir þat ok uikr til Blalanz. Þar kann sealldan eðr nær alldri regn at koma edr uætur. enn aain Nilus hin fyrsta af paradisar áám. hueria er Genesis nefnir Phison.<ref>seon(!), B</ref> er um landit flytr ok fellr. u&#7887;kuar þat sua ok freouar meðr sinni d&#7887;gguan. at mikill partr af<ref>i, B</ref> uerolldinni fødiz af þi hueiti sem þar uex. sua er þat land freott ok aauaxtsamt. Þat berr ok eigi sidr sua margen annan dyran frykt ok mætan. at þat uinnz driugum um alle uerolldina. Ok þo segir Plato einn hinn uisazti meistari i fyrndinni. at alldri k&#281;mi<ref>komi, B</ref> regn aa Egiptalandi. J aanni Nilo fødiz þat ferfætt kuikendi. huart sem þat skal helldr heita fiskr eðr odruuiss. sem cocodrillus heitir. mikill ok sterkr huart sem hann er i sio edr aa landi. Hann uerðr iafnliga .x. aalna langr. ok hefir sua einkannliga storar tenn ok klær. at þeim kuikendum eru þær uádaligar sem uápn. er fyrir þeim uerða. Hans hud er sua horð ok sterk. at hann kennir eigi þo at hans bak se barit ok medr storum steinum sterkliga slegit. Hann hefz<ref>hefez, B</ref> aa náttar tima uidr i u&#7887;tnum. enn [um daga<ref>[a d&#491;ghum, B</ref> huiliz hann aa landi. Kuendyrit uerpr þaleidiss eggium sem fuglar [aa landi. ok þo<ref>[ok þau, B</ref> geymir huart þeirra karldyrsins ok kuendyrsins sinnar natturu ok edlis sin i milli. sem flest aull kuikendi onnur. utan orrinn eigi i alla stadi. Kuidinn hefir cocodrillus sua meyran ok lasmæran. at n&#7887;ckurir þeir fiskar sem huassk&#7887;mbottir<ref>huass&#491;gn&#491;tter, B</ref> eru um bakit. sem saga tenn séé. gnua ser sua<ref>þratt ok ''tilf.'' B</ref> fast uid kuidinu aa honum. at þar af særiz hann ok deyr. Eitt litit iardar dyr. þat sem enidros<ref>enideos, B</ref> heitir. er sua fallit. at þat liggr l&#7887;ngum i u&#7887;tnum ok þo einkannligaz i þessarri aa Nilo. en ef þat kemr sua at cocodrillo. at hann sefr. þa uelltiz hann fyrst i leiri. siþan smygr þat inn um munninn allt<ref>ofan ''tilf.'' B</ref> i kuiðinn cocodrilli. klorar hann<ref>þar, B</ref> þa ok<ref>rispar ok ''tilf.'' B</ref> rifr sua aull hans innyfli. at þar af deyr hann. Sua segiz at cocodrillus einn af aullum kuikendum ræri sinn hinn efra kinnarkialka til at tyggia medr. þann tima sem hann bitr eitt huat edr tyggr.<ref>af orranum. cap. ''tilf.'' B</ref> Orrinn er um rid uar nefndr er einn [full ok prettafullr fugl.<ref>[litill fugl ok prettafullr, B</ref> þiat hann kann þat henda. at karlfuglinn kemr ok blandaz uid annan karlfugl. ok gleymir sua sinnar tegundar ok natturuligs edlis af rasandi girnd ok fulu raadleysi. Hann er ok sua prettottr ok flærdafullr. at hann rifsar ok grápar<ref>gripr, B</ref> egg undan odrum fuglum. leggz aa þau siþan ok klekr þau ut. Enn fals ok flærð fær alldrigi goden aau&#7887;xt. ok afsællt uerdr annars glys iafnan. ferr honum ok sua. at þann tima sem sua tilkomnir ungar utklaktir kenna r&#7887;dd sinnar eiginnar<ref>eiginlegrar, B</ref> modur. þa fyrirláta þeir sua sem af n&#7887;ckurri natturunnar stangan ok aauisan þann fuglinn. sem þa hefir adr nærda ok fædda. enn fara aptr til hins ok fylgia þeim siðan æ. sem þeim hefir uorpit ok fætt i fyrstunni. Sa fiskr fædiz þar ok sem ypotamus<ref>Ypothanus, B</ref> heitir.<ref>i eyðim&#491;rkinni ''tilf.'' B</ref> hann hefir þilikt bak ok fax ok þaleiðiss gneggiar hann sem einn hestr. hann er fattskolptadr ok hefir sua storar tenn sem uillig&#7887;lltr. ok hlyckiuttan huart er kalla uill spord eðr hala. Hann hefiz<ref>hefz, B</ref> uidr a dogum i u&#7887;lnum moti þi sem cocodrillus. enn um nætr fædiz hann aa landi. Saa fugl [hefir þar ok iafnliga uerit i eydimorkum<ref>[hefz þar ok iafnlega uiðr, B</ref> nærri aanni Nilo. sem pellicanus heitir. af huerimn er þat segiz. at hann drepi sealfr sina eiginliga unga. þráár hann sidan ok sytir eptir þeim .iii. daga. eptir þat særir hann sealfan sik. ok dreifir þa medr blodinu. lifgandi þa s&#7887;mu sina unga medr aadreifingu sins blods. Alcion heitir einn haffugl. sa sem um haauetri gorir ser hreiðr i sealfu uthafinu. uerpr þar ok klekr ut ungana. Enn þa hlydni ok eptirlætiss þionostu segiz at sealf natturen ueiti. til þess at hann megi sinn burd upp fæda. at aa uidum ok rumum seo see hafit þa sua kyrt ok hægt. at huarki bidi þar bááru ne uindzblæ samfleytt aa þeim .vii. nattum. sem hann liggr aa eggiunum ok hann skal ut klekia.
  
Seres<ref>Heres, B</ref> uar eitt frægt þorp edr borg enn þar i austrhalfu.<ref>austrveginum, B</ref> af huerri er bædi feck nafn þioðin ok landit. Þat land hefir mikinn freoleik af agi&#281;tum<ref>ok fagerlegum ''tilf.'' B</ref> ok frægiligum laufum. huer er þeir kemba sem ullar reyfi. ok selia sidan <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum þiodum þeim til klædnadar.
+
Seres<ref>Heres, B</ref> uar eitt frægt þorp edr borg enn þar i austrhalfu.<ref>austrveginum, B</ref> af huerri er bædi feck nafn þioðin ok landit. Þat land hefir mikinn freoleik af agi&#281;tum<ref>ok fagerlegum ''tilf.'' B</ref> ok frægiligum laufum. huer er þeir kemba sem ullar reyfi. ok selia sidan &#7887;drum þiodum þeim til klædnadar.
  
 
Baktria heitir þar eitt land. kallad af aa þeirri sem þar fellr ok Baktros heitir.
 
Baktria heitir þar eitt land. kallad af aa þeirri sem þar fellr ok Baktros heitir.
  
Scithia er uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum miklu Suiþiod uar fordum eitt stort land. kallet sua af Magog<ref>''mgl.'' B</ref> einum syni Japheth. eptir þi sem segiz. Henni liggr aafast þat land er Hircania heitir. Hafa þessor laund bædi samt margar þiodir uida reikandi ok farandi sakir landanna ufreoleiks. af huerium sumar plægia akra ser til uidrlifis. sumar af þeim uordner miok skyrsiligar ok rædiligar fædaz uidr manna likami ok drecka þeirra blod. sem Aneropagi<ref>matropophagi, B</ref> heita. Þar er ok su ein þiod er Panothios heitir. hafandi sua stor<ref>ok uið ''tilf.'' B</ref> eyrun. at hon hylr driugum allan sinn likama meðr eyrunum einum saman. huadan af er þeir heita panothi. þiat pan aa girzku er upp aa uárt maal at segia sua sem allt. enn othi er allt eitt ok eyra. Ypodes ero þar ok. þeir hafa manz mynd áá sér. utan þat at fætr hafa þeir sua uordna sem hestafætr. Þeir ero ok einir sem ermofrodite heite. er af þi ero sua kalladir. at þeir synaz bædi uera karlkindar ok kuenkindar. þiat erma upp aa girzku er karlmadr opp i norrænu. enn afrodi þydiz konan. Þessir hafa hit hægra briostit sua uordit sem karlmenn. enn hit uinstra sem konur. þeir geta badir eina leid samt ok i senn huarr þeirra medr odrum i sambudinni. ok fæda sua sidan. J utanuerdri heimsins austrhaalfu segiz at margar se skyssilighar<ref>skyrsiligar, B</ref> þiodanna aaseonur. eptir þi sem skrifat er. at [þeir se<ref>[sumir eru, B</ref> sua liotliga uordnir sik. at þeir hafi huarki nef ne nasir. ok allt andlitit liggi iafnhátt ok iafnslétt.<ref>alslett, B</ref> Audrum liggr<ref>skagir, B</ref> sua langt framm hin nedri u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rrin. at þeir hylia medr henni alla sina aaseonu i solar hita. þann tima sem þeir sofa. Sumir af þeim eru sua munnlitlir. at þeir hafa þar eina litla boru sem adrir menn hafa munninn. med huerri er þeir draga ok suga sua sem um nockurn feadrstaf at ser fæduna. Af odrum segiz at <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguar hafi tungurnar meðr aullu. ok teikni<ref>''saal.'' B; reikni, A</ref> medr einum ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum bendingum ok likamsins tilhneigingum<ref>hneigingum, B</ref> fyrir tal ok malsgreinir sin i milli. Enn þo at nockurum monnum þicki þat undr edr utruanligt. sem sagt er af þess hattar edr annarri skyrsiligri<ref>skynsamligri, B</ref> skepnu. þa er þat þo satt eigi þi sidr. ok Ysidorus segir þi framarr. at þess hátter skepnur ero eigi i moti natturu. þiat þær uerda medr guds uilia. enn skaparens uili er nattura huers sem eins lutar<ref>''saal.'' B; luta, A</ref>þess sem skapaðr er. huadan af er heidnir spekingar kolluðu sealfan gud annan tima natturu enn annan tima gud. Nu fyrir þessa skynsemdargrein sem hann gorir ok gefr. at skaparens uili er skepnunnar nattura. þa er þess hattar undr ok skyrsilig skepna eigi moti sealfri natturunni uordin. utan moti þeirri natturu sem oss er kunnig. J fyrr nefndri Sithia eru morg riki<ref>rik lond, B</ref> ok þo flest ubygd. þiat i marga þá stadi sem yfrin gnott er af gulli ok gimsteinum. fær sealldan edr alldrigi madr komit sakir orma<ref>ognar, B</ref> ok mikilleika griphorum. Smaragdus einn hinn dyrazti steinn er þar miok.<ref>i nogh ''tilf.'' B</ref> ok sa steinn sem cyaneus heitir ok hinn ski&#281;razti cristallus. Hon hefir ok margar storar áár i sér. sua sem Fasiden ok Araxen medr fleirum odrum.
+
Scithia er uær k&#7887;llum miklu Suiþiod uar fordum eitt stort land. kallet sua af Magog<ref>''mgl.'' B</ref> einum syni Japheth. eptir þi sem segiz. Henni liggr aafast þat land er Hircania heitir. Hafa þessor laund bædi samt margar þiodir uida reikandi ok farandi sakir landanna ufreoleiks. af huerium sumar plægia akra ser til uidrlifis. sumar af þeim uordner miok skyrsiligar ok rædiligar fædaz uidr manna likami ok drecka þeirra blod. sem Aneropagi<ref>matropophagi, B</ref> heita. Þar er ok su ein þiod er Panothios heitir. hafandi sua stor<ref>ok uið ''tilf.'' B</ref> eyrun. at hon hylr driugum allan sinn likama meðr eyrunum einum saman. huadan af er þeir heita panothi. þiat pan aa girzku er upp aa uárt maal at segia sua sem allt. enn othi er allt eitt ok eyra. Ypodes ero þar ok. þeir hafa manz mynd áá sér. utan þat at fætr hafa þeir sua uordna sem hestafætr. Þeir ero ok einir sem ermofrodite heite. er af þi ero sua kalladir. at þeir synaz bædi uera karlkindar ok kuenkindar. þiat erma upp aa girzku er karlmadr opp i norrænu. enn afrodi þydiz konan. Þessir hafa hit hægra briostit sua uordit sem karlmenn. enn hit uinstra sem konur. þeir geta badir eina leid samt ok i senn huarr þeirra medr odrum i sambudinni. ok fæda sua sidan. J utanuerdri heimsins austrhaalfu segiz at margar se skyssilighar<ref>skyrsiligar, B</ref> þiodanna aaseonur. eptir þi sem skrifat er. at [þeir se<ref>[sumir eru, B</ref> sua liotliga uordnir sik. at þeir hafi huarki nef ne nasir. ok allt andlitit liggi iafnhátt ok iafnslétt.<ref>alslett, B</ref> Audrum liggr<ref>skagir, B</ref> sua langt framm hin nedri u&#7887;rrin. at þeir hylia medr henni alla sina aaseonu i solar hita. þann tima sem þeir sofa. Sumir af þeim eru sua munnlitlir. at þeir hafa þar eina litla boru sem adrir menn hafa munninn. med huerri er þeir draga ok suga sua sem um nockurn feadrstaf at ser fæduna. Af odrum segiz at &#7887;nguar hafi tungurnar meðr aullu. ok teikni<ref>''saal.'' B; reikni, A</ref> medr einum ok &#7887;drum bendingum ok likamsins tilhneigingum<ref>hneigingum, B</ref> fyrir tal ok malsgreinir sin i milli. Enn þo at nockurum monnum þicki þat undr edr utruanligt. sem sagt er af þess hattar edr annarri skyrsiligri<ref>skynsamligri, B</ref> skepnu. þa er þat þo satt eigi þi sidr. ok Ysidorus segir þi framarr. at þess hátter skepnur ero eigi i moti natturu. þiat þær uerda medr guds uilia. enn skaparens uili er nattura huers sem eins lutar<ref>''saal.'' B; luta, A</ref>þess sem skapaðr er. huadan af er heidnir spekingar kolluðu sealfan gud annan tima natturu enn annan tima gud. Nu fyrir þessa skynsemdargrein sem hann gorir ok gefr. at skaparens uili er skepnunnar nattura. þa er þess hattar undr ok skyrsilig skepna eigi moti sealfri natturunni uordin. utan moti þeirri natturu sem oss er kunnig. J fyrr nefndri Sithia eru morg riki<ref>rik lond, B</ref> ok þo flest ubygd. þiat i marga þá stadi sem yfrin gnott er af gulli ok gimsteinum. fær sealldan edr alldrigi madr komit sakir orma<ref>ognar, B</ref> ok mikilleika griphorum. Smaragdus einn hinn dyrazti steinn er þar miok.<ref>i nogh ''tilf.'' B</ref> ok sa steinn sem cyaneus heitir ok hinn ski&#281;razti cristallus. Hon hefir ok margar storar áár i sér. sua sem Fasiden ok Araxen medr fleirum odrum.
  
Hircania er kallet af þeim [sama skogi sem aa þa leid<ref>[skogh sem s&#491;mu leið, B</ref> heitir. þat land hefir i sér mikla nægð af storum skogum ok mikils hattar dyrum. bæði tigribus þeim hinum skiotum ok fræknum fleckottum dyrum sem fyrr uar fra sagt. ok þar medr panteris ok pardis. Panter er sua fallit dyr. at þat er ollum kuikendum blitt<ref>hogu&#281;rt, B</ref> uten [drekum einum.<ref>[eigi drekum, B</ref> þat er sua fleckott sem þat se medr smáringum. ymiz huitum edr su<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtum. ok sua sem meðr augum innan i ringunum. af gulli g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruum eðr diuiseredum. skreytt ok skrifuat. Þetta dyr fædir eigi fyrir þann skylld optarr sinn burð enn um sinn. at huelparnir klora mædrinnar kuid. sua sem hann er þuingadr ok fullr af burdinum. sem hann se þeim motstadligr at þeir fødiz.<ref>f&#281;daz, B</ref> skera sua ok slita allan hennar kuid medr sinum klóm ok allan getnadarliminn. þann tima sem þeir eru kuiknadir ok fyrir afls sakir ok alldrs tilfallnir at fædaz. at hon fellir þa helldr [fyrir sakir saarleiks<ref>[skyndilegha, B</ref> ok kastar nidr burdinum. enn fædir eptir annarra kuikenda natturu. huar fyrir er getnaderfreoit ma eigi i tilskipadum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rrottum<ref>ok rettum, B</ref> skornum ok sk<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ddum takaz ne stadfestaz sidan. þiat sua segir Plinius einn hinn uisazti madr i fyrndinni ok fleiri naturiste. at engin kuikendi megi m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum sinnum þann burd føda. sem medr hu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ssum klóóm er i moður kuidi. þiat þau sk&#281;raz ok skemmaz innan sua sem huelpar ræraz. Pardus er ok annat mislitt ok fleckott dyr enn panter. storliga<ref>storlegans, B</ref> skiott aa føti ok sua fust ok fliott til blods ok uillibrada. at þat leypr þar til er þat fellr dautt nidr. Leopardus er getinn af pardo enn [kuenkuikendinu leona.<ref>[kuendyrinu leena, B</ref> sua sem af uuidrku&#281;miligri ok usambæriligri<ref>vsamheyriligri, B</ref> þeirra tueggia dyra sambud. leonsins ok pardi. Verdr af þess háttar sambudum<ref>sambuuð, B</ref> iafnan einkannligr kynia<ref>&#491;rkynia, B</ref> burdr. sua sem leopardus af nefndum pardo ok leona.<ref>leone, B</ref> mull af asna ok rossi. burdo af hesti ok ausnu. jbridus<ref>ok bridus, B</ref> af uilligellti ok alisuini. tycirus<ref>tytirus, B</ref> af buck ok aaseud.<ref>sauð, B</ref> en musco<ref>musto, B</ref> af vedr ok geit.<ref>heitir þers haattar burðr af kuikendum kyniaðr sua sem hann er ''tilf.'' B</ref>
+
Hircania er kallet af þeim [sama skogi sem aa þa leid<ref>[skogh sem s&#491;mu leið, B</ref> heitir. þat land hefir i sér mikla nægð af storum skogum ok mikils hattar dyrum. bæði tigribus þeim hinum skiotum ok fræknum fleckottum dyrum sem fyrr uar fra sagt. ok þar medr panteris ok pardis. Panter er sua fallit dyr. at þat er ollum kuikendum blitt<ref>hogu&#281;rt, B</ref> uten [drekum einum.<ref>[eigi drekum, B</ref> þat er sua fleckott sem þat se medr smáringum. ymiz huitum edr su&#7887;rtum. ok sua sem meðr augum innan i ringunum. af gulli g&#7887;ruum eðr diuiseredum. skreytt ok skrifuat. Þetta dyr fædir eigi fyrir þann skylld optarr sinn burð enn um sinn. at huelparnir klora mædrinnar kuid. sua sem hann er þuingadr ok fullr af burdinum. sem hann se þeim motstadligr at þeir fødiz.<ref>f&#281;daz, B</ref> skera sua ok slita allan hennar kuid medr sinum klóm ok allan getnadarliminn. þann tima sem þeir eru kuiknadir ok fyrir afls sakir ok alldrs tilfallnir at fædaz. at hon fellir þa helldr [fyrir sakir saarleiks<ref>[skyndilegha, B</ref> ok kastar nidr burdinum. enn fædir eptir annarra kuikenda natturu. huar fyrir er getnaderfreoit ma eigi i tilskipadum st&#7887;dum &#7887;rrottum<ref>ok rettum, B</ref> skornum ok sk&#7887;ddum takaz ne stadfestaz sidan. þiat sua segir Plinius einn hinn uisazti madr i fyrndinni ok fleiri naturiste. at engin kuikendi megi m&#7887;rgum sinnum þann burd føda. sem medr hu&#7887;ssum klóóm er i moður kuidi. þiat þau sk&#281;raz ok skemmaz innan sua sem huelpar ræraz. Pardus er ok annat mislitt ok fleckott dyr enn panter. storliga<ref>storlegans, B</ref> skiott aa føti ok sua fust ok fliott til blods ok uillibrada. at þat leypr þar til er þat fellr dautt nidr. Leopardus er getinn af pardo enn [kuenkuikendinu leona.<ref>[kuendyrinu leena, B</ref> sua sem af uuidrku&#281;miligri ok usambæriligri<ref>vsamheyriligri, B</ref> þeirra tueggia dyra sambud. leonsins ok pardi. Verdr af þess háttar sambudum<ref>sambuuð, B</ref> iafnan einkannligr kynia<ref>&#491;rkynia, B</ref> burdr. sua sem leopardus af nefndum pardo ok leona.<ref>leone, B</ref> mull af asna ok rossi. burdo af hesti ok ausnu. jbridus<ref>ok bridus, B</ref> af uilligellti ok alisuini. tycirus<ref>tytirus, B</ref> af buck ok aaseud.<ref>sauð, B</ref> en musco<ref>musto, B</ref> af vedr ok geit.<ref>heitir þers haattar burðr af kuikendum kyniaðr sua sem hann er ''tilf.'' B</ref>
  
Picha heitir ok einn fugl. huerr er sua er fallinn. at hann heyriz tala meðr sinni raddargrein sem madr. þiat þar sem hann sitr<ref>ok klunner ''tilf.'' B</ref> aa [skogar tream.<ref>[''saal.'' B; skoga trénu, A</ref> þo at hann megi eigi medr tungunni sitt maal skyrt ok skilianligt g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra.<ref>tala, B</ref> þa fær hann allt at eins meðr sinni þraligri liodan. þar sem hann<ref>kallar ok ''tilf.'' B</ref> klakar medr uidanna lauf ok kuistu. manzins r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd latit sua likt. at uarla ueit huart heyrir. at madr ueit eigi adr uan i. Af huers uegna er einn meistari segir sua.
+
Picha heitir ok einn fugl. huerr er sua er fallinn. at hann heyriz tala meðr sinni raddargrein sem madr. þiat þar sem hann sitr<ref>ok klunner ''tilf.'' B</ref> aa [skogar tream.<ref>[''saal.'' B; skoga trénu, A</ref> þo at hann megi eigi medr tungunni sitt maal skyrt ok skilianligt g&#7887;ra.<ref>tala, B</ref> þa fær hann allt at eins meðr sinni þraligri liodan. þar sem hann<ref>kallar ok ''tilf.'' B</ref> klakar medr uidanna lauf ok kuistu. manzins r&#7887;dd latit sua likt. at uarla ueit huart heyrir. at madr ueit eigi adr uan i. Af huers uegna er einn meistari segir sua.
  
 
:Picha loquax certa domine te uoce saluto.  
 
:Picha loquax certa domine te uoce saluto.  
 
:Si me non uideas esse negabis auem.
 
:Si me non uideas esse negabis auem.
  
Sem hann segdi sua af fuglsins haalfu. Medr sua uissuligri málsr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd heilsar ek þik minn herra. at þu munt nita ok dyliaz uid at ek séé fugl. ef þu fær eigi seed mik. Pichus er annars háttar fugl. þo at þeir beri likt nafn baðir. Hann hefir fyrir þann skylld þat nafn fengit. at Pichus sun Saturni hafdi hann sua sem til nockurs forsagnar frodleiks ok forbendingar um eina luti ok adra. þiat sua segiz at saa fugl hafi fyrir þa sauk nockut fyriruissu mark medr sér. at aa hueriu tre sem hann hefir hreidraz edr uorpit. eðr aa huat annat fast sem hann hefir setz meðr sitt reidr. þa ma þat eigi lengi sidan standa sua at þat falli eigi. Hann er kalladr pichus marcius. ok fyrir þi er picha annars háttar fugl enn þessi. [Arinn hefir sua huassa syn ok augu. at þann tima sem hann flygr sua haatt yfir u&#491;tn eðr sio. at eingi maðr megi hann sia. þa siai hann fliugandi suimandi fiska i sionum eðr uatninu. Ferr hann þa ok flygr sua hart niðr sem kolfi skioti. gripr séér sua villibraað ok flytr til strandar. Þat segiz ok at hann viki meðr engu moti sinni syn eðr blundskaki n&#491;kkurs haattar moti solargeislanum. Hann profar ok sua sina vnga. at hann henger þaa vpp meðr sialfs sins klóm. snuandi þeim ondverðum rett hið beinazta moti solargeislanum. geymir hann þeim sem eignum sonum sinum ok vel tilkomnum. sem sina syn ok sialldr bera vbl&#491;skrandi framm moti solargeislanum. enn hinum kastar hann brott ok annzar ekki vetta sem &#281;ttlerum. er hann sier at a nokkurn vegh uikia eðr uenda sinni syn.<ref>[''tilf.'' B</ref>
+
Sem hann segdi sua af fuglsins haalfu. Medr sua uissuligri málsr&#7887;dd heilsar ek þik minn herra. at þu munt nita ok dyliaz uid at ek séé fugl. ef þu fær eigi seed mik. Pichus er annars háttar fugl. þo at þeir beri likt nafn baðir. Hann hefir fyrir þann skylld þat nafn fengit. at Pichus sun Saturni hafdi hann sua sem til nockurs forsagnar frodleiks ok forbendingar um eina luti ok adra. þiat sua segiz at saa fugl hafi fyrir þa sauk nockut fyriruissu mark medr sér. at aa hueriu tre sem hann hefir hreidraz edr uorpit. eðr aa huat annat fast sem hann hefir setz meðr sitt reidr. þa ma þat eigi lengi sidan standa sua at þat falli eigi. Hann er kalladr pichus marcius. ok fyrir þi er picha annars háttar fugl enn þessi. [Arinn hefir sua huassa syn ok augu. at þann tima sem hann flygr sua haatt yfir u&#491;tn eðr sio. at eingi maðr megi hann sia. þa siai hann fliugandi suimandi fiska i sionum eðr uatninu. Ferr hann þa ok flygr sua hart niðr sem kolfi skioti. gripr séér sua villibraað ok flytr til strandar. Þat segiz ok at hann viki meðr engu moti sinni syn eðr blundskaki n&#491;kkurs haattar moti solargeislanum. Hann profar ok sua sina vnga. at hann henger þaa vpp meðr sialfs sins klóm. snuandi þeim ondverðum rett hið beinazta moti solargeislanum. geymir hann þeim sem eignum sonum sinum ok vel tilkomnum. sem sina syn ok sialldr bera vbl&#491;skrandi framm moti solargeislanum. enn hinum kastar hann brott ok annzar ekki vetta sem &#281;ttlerum. er hann sier at a nokkurn vegh uikia eðr uenda sinni syn.<ref>[''tilf.'' B</ref>
  
Fyrr nefnd Asia hefir i sér enn fleiri fræg l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd enn þessi. sua sem Albaniam. er af þeirra manna birtu ok huitleika sem þar fædaz feck þat nafn. þiat þeir eru miok lioshærdir. Þar uerda ok sua storir hundar. at þeir drepa bædi gradunga ok eigi sidr leones. Hon hefir i ser Armeniam. er nafn feck af Armenio konungi. þeim sem hana feck medr hernadi ok gaf henni sidan þat nafn. J þeim fiollum sem nordan liggia at Armenia sprettr upp ein hin frægazta aa Tigris. ok aa hennar fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duadiz Noa aurk eptir flodit. sem fyrr uar sagt. Ok er þo tuenn Armenia hin efri ok hin nedri. Hon hefir ok i sér Hiberiam. i hueriu er betri litanar<ref>litar, B</ref> gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>s uaxa enn i odrum stodum. ok Capadociam ok Ciliciam. Vestr af Capadocia liggr hin minni Asia enn ollum megin annars stadar kringir haf um hana. Hon hefir i ser m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd edr stor herað. Bithiniam. tuenna Frigiam. Galaciam. Lidiam. Chariam. Pamphiliam. Ysuriam.<ref>Hysauriam, B</ref> Liciam [ok Ciliciam.<ref>[''mgl.'' B</ref> J fyrr nefndri Frigia er hin frægea Troea. hueria er Thror Troeomanna konungr fadir Ganimedis kalladi sua af sealfs sins nafni. Enn i Licialandi er þat fiall er Chimera<ref>''saal.'' B; Thimera, A</ref> heitir. huert er sua miklar iardhitur hefir i sér. eptir þi sem segiz i s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gu hins heilaga Nicholai. at aa náttar tima ryðr þat ok eyss elldi or ser upp. sua sem þat fiall i Sichiley<ref>Sikiley, B</ref> er Ethna heitir edr Ueseuus i Campania edr Heklufiall aa Jslandi.  
+
Fyrr nefnd Asia hefir i sér enn fleiri fræg l&#7887;nd enn þessi. sua sem Albaniam. er af þeirra manna birtu ok huitleika sem þar fædaz feck þat nafn. þiat þeir eru miok lioshærdir. Þar uerda ok sua storir hundar. at þeir drepa bædi gradunga ok eigi sidr leones. Hon hefir i ser Armeniam. er nafn feck af Armenio konungi. þeim sem hana feck medr hernadi ok gaf henni sidan þat nafn. J þeim fiollum sem nordan liggia at Armenia sprettr upp ein hin frægazta aa Tigris. ok aa hennar fi&#7887;llum st&#7887;duadiz Noa aurk eptir flodit. sem fyrr uar sagt. Ok er þo tuenn Armenia hin efri ok hin nedri. Hon hefir ok i sér Hiberiam. i hueriu er betri litanar<ref>litar, B</ref> gr&#7887;s uaxa enn i odrum stodum. ok Capadociam ok Ciliciam. Vestr af Capadocia liggr hin minni Asia enn ollum megin annars stadar kringir haf um hana. Hon hefir i ser m&#7887;rg l&#7887;nd edr stor herað. Bithiniam. tuenna Frigiam. Galaciam. Lidiam. Chariam. Pamphiliam. Ysuriam.<ref>Hysauriam, B</ref> Liciam [ok Ciliciam.<ref>[''mgl.'' B</ref> J fyrr nefndri Frigia er hin frægea Troea. hueria er Thror Troeomanna konungr fadir Ganimedis kalladi sua af sealfs sins nafni. Enn i Licialandi er þat fiall er Chimera<ref>''saal.'' B; Thimera, A</ref> heitir. huert er sua miklar iardhitur hefir i sér. eptir þi sem segiz i s&#7887;gu hins heilaga Nicholai. at aa náttar tima ryðr þat ok eyss elldi or ser upp. sua sem þat fiall i Sichiley<ref>Sikiley, B</ref> er Ethna heitir edr Ueseuus i Campania edr Heklufiall aa Jslandi.  
  
  
===Her segir af Europa odrum heimsins part ok huar af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn landanna byriaz. capitulum.===
+
===Her segir af Europa odrum heimsins part ok huar af n&#7887;fn landanna byriaz. capitulum.===
  
'''24.''' Eptir fyrr sagda luti af Asia. ero ok n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurir lutir skrifandi af Europa annarri heimsins halfu. Europa het<ref>''tilf.'' B.</ref> dottir hins fræga Agenoris konungs i Libia. hueria er Jupiter hertok brott af sealfs hans landi Affrica ok flutti heim til sin i eyna Krit. ok kallaði sidan [hinn þridia part heimsins<ref>[hina þriðiu heimsins haalfu, B</ref> af hennar nafni Europam. Þessi Agenor uar sun þeirrar konu er het Libia. af huerri er Libia.<ref>er kallat ''tilf.'' B</ref> þat er allt eitt ok Affrica hinn þriði ueralldarinnar partr. feck þat nafn. Varu sua þessar .ii. heimsins halfur Affrica ok Europa kallaðar ok nafngiptar. onnur af mæðr konungsins Agenoris enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur af hans dottur Europa. sem nu uar sagt. Huaðan af er þat er auðsynt. at Libia hefir fyrri fengit sitt nafn enn Europa. Europa hefz upp ok tekr til af einni mikils hattar ok frægri aa Tanays. ok gengr sua medr norðanuerdu uthafinu uestr allt til endimarka Hyspanie. enn hennar austrhaalfa<ref>''saal.'' B; uthaalfa, A</ref> ok hinn synnri<ref>syðri, B</ref> partr byriaz af Ponto. ok gengr allt medr hinu mikla hafi ok lyktaz<ref>''saal.'' B; lyktiz, A</ref> uidr þær eyiar sem Gades heita.
+
'''24.''' Eptir fyrr sagda luti af Asia. ero ok n&#7887;ckurir lutir skrifandi af Europa annarri heimsins halfu. Europa het<ref>''tilf.'' B.</ref> dottir hins fræga Agenoris konungs i Libia. hueria er Jupiter hertok brott af sealfs hans landi Affrica ok flutti heim til sin i eyna Krit. ok kallaði sidan [hinn þridia part heimsins<ref>[hina þriðiu heimsins haalfu, B</ref> af hennar nafni Europam. Þessi Agenor uar sun þeirrar konu er het Libia. af huerri er Libia.<ref>er kallat ''tilf.'' B</ref> þat er allt eitt ok Affrica hinn þriði ueralldarinnar partr. feck þat nafn. Varu sua þessar .ii. heimsins halfur Affrica ok Europa kallaðar ok nafngiptar. onnur af mæðr konungsins Agenoris enn &#7887;nnur af hans dottur Europa. sem nu uar sagt. Huaðan af er þat er auðsynt. at Libia hefir fyrri fengit sitt nafn enn Europa. Europa hefz upp ok tekr til af einni mikils hattar ok frægri aa Tanays. ok gengr sua medr norðanuerdu uthafinu uestr allt til endimarka Hyspanie. enn hennar austrhaalfa<ref>''saal.'' B; uthaalfa, A</ref> ok hinn synnri<ref>syðri, B</ref> partr byriaz af Ponto. ok gengr allt medr hinu mikla hafi ok lyktaz<ref>''saal.'' B; lyktiz, A</ref> uidr þær eyiar sem Gades heita.
  
Hit fyrsta land i Europa er hin nedri Sithia. huer er tiltekr ok upphefz af þeim storum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duuautnum sem Meotides heita. ok liggr milli aarinnar Danubium er uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum Dynu ok nordanuerdz uthafsins allt til Germaniam. Hinn fyrsti partr Sithie heitir Alania. þar næst Dacia ok Gothia. Næst fyrr nefndri Scithie er þat land er Germania heitir. huert er austanuert liggr uiðr aana Danubium enn sunnanuert uidr Rin. enn norðan ok uestan at henni liggr uthafit sealft. stóraudigt bæði at rikdomi ok folksins fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lda ok þeirra mekt ok mikilleika. [huaðan af er hon heitir Germania<ref>[''tilf.'' B</ref> sakir freoleiks folksins ok almugans. þar fædaz þeir fuglar sem hercynee heita. af þeirri einni maurk i Germanie sem Hercineus salltus heitir. huerra u&#281;ngir eru sua mætir ok agi&#281;tir. at alldrigi uerdr sua myrkt aa n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri nátt. at eigi se þeirra skinanda fiðri <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruggr<ref>vruggr, B</ref> leidaruisir. huar sem þeirra u&#281;ngium uerdr kastat, aa ueginn framm monnum til leidar lysingar ok farar greiða. Hon hefir ok i sér dyr þau meinlaus ok monnum hoguær. sem i audrum londum eru miok uadalig sem bi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnu ok fleiri aunnur. ok þar medr hardla dyra gimsteina. cristallum ok succinum. grænan callaticum ok huitan ceraunum. Germanie eru tuennar. hin efri er liggr uiðr nordanuert uthafit ok hin nedri er liggr uidr Rin.
+
Hit fyrsta land i Europa er hin nedri Sithia. huer er tiltekr ok upphefz af þeim storum st&#7887;duuautnum sem Meotides heita. ok liggr milli aarinnar Danubium er uær k&#7887;llum Dynu ok nordanuerdz uthafsins allt til Germaniam. Hinn fyrsti partr Sithie heitir Alania. þar næst Dacia ok Gothia. Næst fyrr nefndri Scithie er þat land er Germania heitir. huert er austanuert liggr uiðr aana Danubium enn sunnanuert uidr Rin. enn norðan ok uestan at henni liggr uthafit sealft. stóraudigt bæði at rikdomi ok folksins fi&#7887;lda ok þeirra mekt ok mikilleika. [huaðan af er hon heitir Germania<ref>[''tilf.'' B</ref> sakir freoleiks folksins ok almugans. þar fædaz þeir fuglar sem hercynee heita. af þeirri einni maurk i Germanie sem Hercineus salltus heitir. huerra u&#281;ngir eru sua mætir ok agi&#281;tir. at alldrigi uerdr sua myrkt aa n&#7887;ckurri nátt. at eigi se þeirra skinanda fiðri &#7887;ruggr<ref>vruggr, B</ref> leidaruisir. huar sem þeirra u&#281;ngium uerdr kastat, aa ueginn framm monnum til leidar lysingar ok farar greiða. Hon hefir ok i sér dyr þau meinlaus ok monnum hoguær. sem i audrum londum eru miok uadalig sem bi&#7887;rnu ok fleiri aunnur. ok þar medr hardla dyra gimsteina. cristallum ok succinum. grænan callaticum ok huitan ceraunum. Germanie eru tuennar. hin efri er liggr uiðr nordanuert uthafit ok hin nedri er liggr uidr Rin.
  
Þessi l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd liggia ok milli fyrr nefndrar Danubium ok midiarðarsiofar. Fyrst Misia takandi nafn af sinu mikla saaði ok mætum aauexti. huadan af er heiðnir men kalladu Misiam kornhlauðu Cereris. er þeir [trudu korngydiu uera ok<ref>[k&#491;lluðu kornguðiu vera ok iarðarinnar, B</ref> aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt gefa. [Hon liggr austanverð viðr osa Danubii. enn til landsuðrs viðr hana<ref>''saal.'' B; Austan uidr hana liggr, A</ref> þat land er Tracia heitir. Sunnan at henni liggr sa partr af Girklandi sem Macedonia heitir. enn af uestri liggr hon uid Hystriam. Þar næst liggr Pannonia. þat land sem sua heitir. a hueriu hinn heilagi Martinus turonensis erchibiskup uar fæddr. Ok þa Tracia er nafn feck af Tyrase syni Japheths. þar er Constantinopolis. su borg sem Nordmenn kalla Miklagarð. i henni austanuerdri. huer er af miklum uolldugskap<ref>v&#491;lldugleik, B</ref> ok margri uerdskylldan er i marga stadi samuirdandi sealfri Roma. Nordan at henni liggr aain Hyster. su hin sama er Danubius. Hon er ein<ref>''mgl.'' B</ref> mest af aullum þeim aám sem Europa hefir i sér. Enn sunnan at Tracia liggr þat haf sem Egeum mare heitir. enn uestan at henni gengr Macedonia. Þetta land bygdu fordum margar ok ymissligar þiodir. Massagete edr Mesigete.<ref>Missigete, B</ref> Sarmathe ok Scithe ok enn fleiri adrar. ok fyrir þann skylld at þat er eitt mikit land. þa tok þat mikit folk ok margar þiodir.
+
Þessi l&#7887;nd liggia ok milli fyrr nefndrar Danubium ok midiarðarsiofar. Fyrst Misia takandi nafn af sinu mikla saaði ok mætum aauexti. huadan af er heiðnir men kalladu Misiam kornhlauðu Cereris. er þeir [trudu korngydiu uera ok<ref>[k&#491;lluðu kornguðiu vera ok iarðarinnar, B</ref> aau&#7887;xt gefa. [Hon liggr austanverð viðr osa Danubii. enn til landsuðrs viðr hana<ref>''saal.'' B; Austan uidr hana liggr, A</ref> þat land er Tracia heitir. Sunnan at henni liggr sa partr af Girklandi sem Macedonia heitir. enn af uestri liggr hon uid Hystriam. Þar næst liggr Pannonia. þat land sem sua heitir. a hueriu hinn heilagi Martinus turonensis erchibiskup uar fæddr. Ok þa Tracia er nafn feck af Tyrase syni Japheths. þar er Constantinopolis. su borg sem Nordmenn kalla Miklagarð. i henni austanuerdri. huer er af miklum uolldugskap<ref>v&#491;lldugleik, B</ref> ok margri uerdskylldan er i marga stadi samuirdandi sealfri Roma. Nordan at henni liggr aain Hyster. su hin sama er Danubius. Hon er ein<ref>''mgl.'' B</ref> mest af aullum þeim aám sem Europa hefir i sér. Enn sunnan at Tracia liggr þat haf sem Egeum mare heitir. enn uestan at henni gengr Macedonia. Þetta land bygdu fordum margar ok ymissligar þiodir. Massagete edr Mesigete.<ref>Missigete, B</ref> Sarmathe ok Scithe ok enn fleiri adrar. ok fyrir þann skylld at þat er eitt mikit land. þa tok þat mikit folk ok margar þiodir.
  
Grecia tok af þeim konungi nafn. sem [riki feck<ref>[rikti, B</ref> yfir ollu þi landi ok Grecus het. Ero i henni .vii. l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd edr storherad sem sua heita. Af uestri er fyrst Dalmathia er nafn feck af þeirre fremztu borg i þi landi sem Delme heitir. eptir þi sem segiz. Liggr hon austanuerd uidr Macedoniam enn af nordri uid Misiam. af uestri lyktaz hon uidr Hystrim enn af sudri uidr hafit Adriaticum. Annarr partr af Grecia heitir Epyrus af Piro syni Achillis. Hinn þridi heitir Elladas ok odru nafni Attica af Attis<ref>Athis, B</ref> dottur þess manz sem Granus heitir<ref>het, B</ref> huerr er ser tok fordum bygd ok riki i Grecia. Hon liggr i milli Macedoniam ok Achaiam er Nordmenn kalla Engils nes. Nordan at henni liggr Archadia. Þessi Atticha<ref>Archadia(!), B</ref> er einn hinn fremzti partr i Grecia. i huerri er hin fræga borg Athene. er sannliga kallaz modir allra boklista ok fostrmodir allra philosophorum.<ref>stendr ''tilf.'' B</ref> ok ecki hafdi Girkland i sér henni framarri edr frægiligra. J fyrr nefndri Atthica eru .ii. prouincie. af huerium er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur heitir Boecia ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur Pelopenesus.<ref>Pelopenese, B</ref> Enn Boecia fekk nafn af þeirri sauk ok tilfelli sem her fylgir. Þann tima sem Cathmus son Agenoris. er um rid uar nefndr ok brodir fyrr nefndrar Europe. skylldi fara at leita hennar eptir fedr sins bodskap. sidan er Jupiter hafdi fangit<ref>fengit, B</ref> hana sem fyrr uar sagt. ok hann feck eigi fundit hana. þa ottadiz hann sua sins fedr<ref>f&#491;ður, B</ref> reidi. at hann stadfesti þat rad fulluliga medr<ref>siolfum ''tilf.'' B</ref> ser. at taka helldr aa sik utlegd enn koma aptr til fedr<ref>f&#491;ður, B</ref> sins. Ok þa berr sua til. at einn uxi gengr fyrir honum. ok hann geck þar eptir þar til er hann nemr stad.<ref>staðar, B</ref> ok setr þar sina bygd sem uxinn lagdiz nidr ok huilldiz. ok kalladi sidan af uxans nafni Bocciam. þiat bos aa latinu er uxi upp i norrænu. ok smidaði i þeim stad borgina Thebas. i huerri er frægir bardagar uaru i fyrndinni. Fæddiz<ref>fædduz, B</ref> þar upp bædi Apollo ok Hercules hinn sterki. er einn hefir mestr uerit i fyrndinni af Thebanis ok frægaztr. J Boecia eru þeir .ii. brunnar. sem sua ero fallnir ok natturadir. at annarr eykr þeim manuit<ref>''saal.'' B; munud, A</ref> sem af honum drecka ok minni. enn annarr er sa er þeim gefr ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rir gleymsku ok uminni. sem af honum hefir druckit. Þar er ok ein su ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. at hennar uatn er sua gint ok galit. at huerr sem þat hefir druckit. þa hitnar hann<ref>þegar ''tilf.'' B</ref> ok logar af munudlifiss girnd ok hita. Þessi Boecia heitir odru nafni Aonya. af þeim brunni edr uppsprettu sem þar er. Pelopenesus annarr partr af Atthica feck nafn af Pelope konungi er þar rikti. Hinn fiordi partr Grecie heitir Thesalia. af huerium er eitt frægaz Thesalonia.<ref>Thessaloni, B</ref> huert er hinn heilagi Pall postoli skrifadi einn sinn pistil. Þar er ok fiallit Parnasus er fordum uar helgat Apollini. er heiðnir menn kalladu solar gud. þat klyfz ok tuiskiptiz sua sem upp sækir i fiallit. heitir þar annarr partrinn Cirra enn annarr Nisa. Þar fæddiz ok upp uox hinn mikli Achilles. ok þar hófuz Laphite er odru nafni heita centauri. af huerium er<ref>''saal.'' B; af, A</ref> þat segiz. at þeir taumdu fyrstir af aullum monnum hesta medr bitlum. Enn þo segir Ysidorus. at centaurus er sua uordinn sem madr aa hesti sitiandi edr honum samtengðr. enn sumir menn segia. at þeir uæri<ref>voru, B</ref> riddarar i fyrr nefndri Thesalia. Enn fyrir þann skylld at þeir synduz einn likam manz ok hestz hafa samtengdan huart uiðr annat. sua sem þeir foru<ref>fara, B</ref> rennandi ok reikandi<ref>leikandi, B</ref> i bardaganum. þa segiz at þaðan af uæri þeir centauri kallaðir. Minocentaurum segia þeir nafn hafa tekit af manni ok gridungi. fyrir þa sauk at hann se sua uorðinn sem allt saman graðungr<ref>griðungr, B</ref> ok madr. huilikt dyr er hinir fyrri menn s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu i sinum skr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ks<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum inni byrgt i laborintho.<ref>laborintha, B</ref> huert er sumir menn kalla V<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lundar hús. Onocentaurus segiz at af þi se sua kallaðr. at hann se halfr uorðinn sem madr enn halfr sem asni. Enn Ypocentaurus af þi at [hans nattura er haalfblandin af monnum ok hestum.<ref>[''saal.'' B; hann se halfblandinn, A</ref> J Thesalia eru þær .ii. aar. at allir þeir sauðir uerða huitir sem af annarri drecka. enn hinir allir suartir sem at annarri drecka. enn þeir allir mislitir ok fleckottir sem af badum þeim ok ymissum drecka. Macedonia hinn .v<sup>ti</sup>. partr af Grecia feck nafn af Macedone sunarsyni Deuchalionis. þiat hann kalladi hana af sinu nafni. sidan er hann feck þar hofðingiadom ok riki. Hon liggr austanuerð [uidr Egiptalandzhaf nalæg.<ref>nal&#281;g v. e. haf, B</ref> enn sunnan at henni liggr Achaia. af uestri Dalmathia. enn af nordri Misia. fedrland hins mikla Alexandri. Þat land er miok gagnauðigt bædi at gullbergi<ref>gulli, B</ref> ok silfrbergi. Hit mikla ok hit fræga fyrr sagt fiall Olimphus er [sua yfiruættis<ref>[ok þar sua, B</ref> háátt. at aa hinum hæstum þess hæðum uerdr huarki sky ne uindar nockurn tima. sem fyrr uar sagt. Achaia hinn .vi<sup>ti</sup>. partr Grecie.<ref>af Grikklandi, B</ref> takandi nafn af Acheo konungi. ok þar meðr af þeirri borg ok bygdarlagi er sua het. [er miok komin ok<ref>[ok miok sua, B</ref> uorðin sik sem eitt eyland. <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum megin gengr at henni haf ok kringir um hana. utan eigi nordan at þar sem hon liggr uidr Macedoniam eðr<ref>ok, B</ref> Atthicam. Hin hæsta h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðborg i Achaia heitir Chorintus. heidr ok prydi Grecia. Jnacus er ein nafnkunnigh áá i Achaia. ok þar er sa fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdr sem Archadia heitir. ok enn er uidara gefit i bokum. huern er Archas son Jouis ok<ref>af, B</ref> Kastule kalladi sua af sealfs sins nafni. eptir þat er hann hafdi sigrat mikinn part af Girkium ok sua undir sik lagt. at<ref>ok, B</ref> þeir gafuz honum i ualld. Sua segiz ok at i n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum stodum spretti uatn<ref>upp ''tilf.'' B</ref> or steinum i Achaia. Archadia heitir ok oðru nafni Sicionia af Sicione konungi. af huerium er Sicioniorum riki. þeirra manna sem sua uaru kalladir. feck þat nafn ok heiti. J Archadia er ein mikil áá su sem Heremantus heitir. Þar finnz ok sa steinn sem abeston heitir. hann hefir iarns lit ok þar medr þa natturu. at sua sem eitt sinn kueykiz [lios aa honum. þa sloknar hann<ref>[hann meðr liosi. þa sl&#491;kkuiz þat, B</ref> alldrigi huarki af uindi ne uætum. Þar fædiz ok sa fugl sem Merula heitir. hann fædiz ok i fleirum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðum enn þar. ok i ollum audrum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðum suartr utan þar i Archadia eda Achaia er hann huitr.
+
Grecia tok af þeim konungi nafn. sem [riki feck<ref>[rikti, B</ref> yfir ollu þi landi ok Grecus het. Ero i henni .vii. l&#7887;nd edr storherad sem sua heita. Af uestri er fyrst Dalmathia er nafn feck af þeirre fremztu borg i þi landi sem Delme heitir. eptir þi sem segiz. Liggr hon austanuerd uidr Macedoniam enn af nordri uid Misiam. af uestri lyktaz hon uidr Hystrim enn af sudri uidr hafit Adriaticum. Annarr partr af Grecia heitir Epyrus af Piro syni Achillis. Hinn þridi heitir Elladas ok odru nafni Attica af Attis<ref>Athis, B</ref> dottur þess manz sem Granus heitir<ref>het, B</ref> huerr er ser tok fordum bygd ok riki i Grecia. Hon liggr i milli Macedoniam ok Achaiam er Nordmenn kalla Engils nes. Nordan at henni liggr Archadia. Þessi Atticha<ref>Archadia(!), B</ref> er einn hinn fremzti partr i Grecia. i huerri er hin fræga borg Athene. er sannliga kallaz modir allra boklista ok fostrmodir allra philosophorum.<ref>stendr ''tilf.'' B</ref> ok ecki hafdi Girkland i sér henni framarri edr frægiligra. J fyrr nefndri Atthica eru .ii. prouincie. af huerium er &#7887;nnur heitir Boecia ok &#7887;nnur Pelopenesus.<ref>Pelopenese, B</ref> Enn Boecia fekk nafn af þeirri sauk ok tilfelli sem her fylgir. Þann tima sem Cathmus son Agenoris. er um rid uar nefndr ok brodir fyrr nefndrar Europe. skylldi fara at leita hennar eptir fedr sins bodskap. sidan er Jupiter hafdi fangit<ref>fengit, B</ref> hana sem fyrr uar sagt. ok hann feck eigi fundit hana. þa ottadiz hann sua sins fedr<ref>f&#491;ður, B</ref> reidi. at hann stadfesti þat rad fulluliga medr<ref>siolfum ''tilf.'' B</ref> ser. at taka helldr aa sik utlegd enn koma aptr til fedr<ref>f&#491;ður, B</ref> sins. Ok þa berr sua til. at einn uxi gengr fyrir honum. ok hann geck þar eptir þar til er hann nemr stad.<ref>staðar, B</ref> ok setr þar sina bygd sem uxinn lagdiz nidr ok huilldiz. ok kalladi sidan af uxans nafni Bocciam. þiat bos aa latinu er uxi upp i norrænu. ok smidaði i þeim stad borgina Thebas. i huerri er frægir bardagar uaru i fyrndinni. Fæddiz<ref>fædduz, B</ref> þar upp bædi Apollo ok Hercules hinn sterki. er einn hefir mestr uerit i fyrndinni af Thebanis ok frægaztr. J Boecia eru þeir .ii. brunnar. sem sua ero fallnir ok natturadir. at annarr eykr þeim manuit<ref>''saal.'' B; munud, A</ref> sem af honum drecka ok minni. enn annarr er sa er þeim gefr ok g&#7887;rir gleymsku ok uminni. sem af honum hefir druckit. Þar er ok ein su ti&#7887;rn. at hennar uatn er sua gint ok galit. at huerr sem þat hefir druckit. þa hitnar hann<ref>þegar ''tilf.'' B</ref> ok logar af munudlifiss girnd ok hita. Þessi Boecia heitir odru nafni Aonya. af þeim brunni edr uppsprettu sem þar er. Pelopenesus annarr partr af Atthica feck nafn af Pelope konungi er þar rikti. Hinn fiordi partr Grecie heitir Thesalia. af huerium er eitt frægaz Thesalonia.<ref>Thessaloni, B</ref> huert er hinn heilagi Pall postoli skrifadi einn sinn pistil. Þar er ok fiallit Parnasus er fordum uar helgat Apollini. er heiðnir menn kalladu solar gud. þat klyfz ok tuiskiptiz sua sem upp sækir i fiallit. heitir þar annarr partrinn Cirra enn annarr Nisa. Þar fæddiz ok upp uox hinn mikli Achilles. ok þar hófuz Laphite er odru nafni heita centauri. af huerium er<ref>''saal.'' B; af, A</ref> þat segiz. at þeir taumdu fyrstir af aullum monnum hesta medr bitlum. Enn þo segir Ysidorus. at centaurus er sua uordinn sem madr aa hesti sitiandi edr honum samtengðr. enn sumir menn segia. at þeir uæri<ref>voru, B</ref> riddarar i fyrr nefndri Thesalia. Enn fyrir þann skylld at þeir synduz einn likam manz ok hestz hafa samtengdan huart uiðr annat. sua sem þeir foru<ref>fara, B</ref> rennandi ok reikandi<ref>leikandi, B</ref> i bardaganum. þa segiz at þaðan af uæri þeir centauri kallaðir. Minocentaurum segia þeir nafn hafa tekit af manni ok gridungi. fyrir þa sauk at hann se sua uorðinn sem allt saman graðungr<ref>griðungr, B</ref> ok madr. huilikt dyr er hinir fyrri menn s&#7887;gdu i sinum skr&#7887;ks&#7887;gum inni byrgt i laborintho.<ref>laborintha, B</ref> huert er sumir menn kalla V&#7887;lundar hús. Onocentaurus segiz at af þi se sua kallaðr. at hann se halfr uorðinn sem madr enn halfr sem asni. Enn Ypocentaurus af þi at [hans nattura er haalfblandin af monnum ok hestum.<ref>[''saal.'' B; hann se halfblandinn, A</ref> J Thesalia eru þær .ii. aar. at allir þeir sauðir uerða huitir sem af annarri drecka. enn hinir allir suartir sem at annarri drecka. enn þeir allir mislitir ok fleckottir sem af badum þeim ok ymissum drecka. Macedonia hinn .v<sup>ti</sup>. partr af Grecia feck nafn af Macedone sunarsyni Deuchalionis. þiat hann kalladi hana af sinu nafni. sidan er hann feck þar hofðingiadom ok riki. Hon liggr austanuerð [uidr Egiptalandzhaf nalæg.<ref>nal&#281;g v. e. haf, B</ref> enn sunnan at henni liggr Achaia. af uestri Dalmathia. enn af nordri Misia. fedrland hins mikla Alexandri. Þat land er miok gagnauðigt bædi at gullbergi<ref>gulli, B</ref> ok silfrbergi. Hit mikla ok hit fræga fyrr sagt fiall Olimphus er [sua yfiruættis<ref>[ok þar sua, B</ref> háátt. at aa hinum hæstum þess hæðum uerdr huarki sky ne uindar nockurn tima. sem fyrr uar sagt. Achaia hinn .vi<sup>ti</sup>. partr Grecie.<ref>af Grikklandi, B</ref> takandi nafn af Acheo konungi. ok þar meðr af þeirri borg ok bygdarlagi er sua het. [er miok komin ok<ref>[ok miok sua, B</ref> uorðin sik sem eitt eyland. &#7887;llum megin gengr at henni haf ok kringir um hana. utan eigi nordan at þar sem hon liggr uidr Macedoniam eðr<ref>ok, B</ref> Atthicam. Hin hæsta h&#7887;fuðborg i Achaia heitir Chorintus. heidr ok prydi Grecia. Jnacus er ein nafnkunnigh áá i Achaia. ok þar er sa fi&#7887;rdr sem Archadia heitir. ok enn er uidara gefit i bokum. huern er Archas son Jouis ok<ref>af, B</ref> Kastule kalladi sua af sealfs sins nafni. eptir þat er hann hafdi sigrat mikinn part af Girkium ok sua undir sik lagt. at<ref>ok, B</ref> þeir gafuz honum i ualld. Sua segiz ok at i n&#7887;ckurum stodum spretti uatn<ref>upp ''tilf.'' B</ref> or steinum i Achaia. Archadia heitir ok oðru nafni Sicionia af Sicione konungi. af huerium er Sicioniorum riki. þeirra manna sem sua uaru kalladir. feck þat nafn ok heiti. J Archadia er ein mikil áá su sem Heremantus heitir. Þar finnz ok sa steinn sem abeston heitir. hann hefir iarns lit ok þar medr þa natturu. at sua sem eitt sinn kueykiz [lios aa honum. þa sloknar hann<ref>[hann meðr liosi. þa sl&#491;kkuiz þat, B</ref> alldrigi huarki af uindi ne uætum. Þar fædiz ok sa fugl sem Merula heitir. hann fædiz ok i fleirum st&#7887;ðum enn þar. ok i ollum audrum st&#7887;ðum suartr utan þar i Archadia eda Achaia er hann huitr.
  
Eyiarnar Cretha ok Ciclades eru hinn .vii<sup>di</sup>. partr af Grecia. Cretha uar kallat af einum þarlendzkum manni þeim er Cretus het. huern er heidnir menn segia uerit hafa einn af hinum fornum Critarbyggium. [ok hafa folgit ok vppf&#281;tt Jouem.<ref>[''tilf.'' B</ref> Hennar lengd er hardla mikil. ok liggr af austri til uestrs. Hon uar af þi hardla fræg fordum. at hon hafdi i ser .c. borga. huaðan af er hon uar k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llut Antepolis.<ref>Annpolis, B</ref> Af þi uard hon ok fræg. at þar g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rduz fyrst aarar til skipa. ok sua skotfæri. þar uar ok fyrst lærd ok kend s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nglistar iþrott. Þar er huarki uargr ne refr. ok eigi nockut ferfætt kuikendi.<ref>meinkuikendi, B</ref> Eigi bidr þar ok nockurn eitrorm. ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan þann fugl sem noctua eðr nocticorax heitir. huern er u&#281;r k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum náttrafn. Heitir hann fyrir þi sua. at hann flygr ok hefir sik áá nattar tima uppi. enn aa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum séz hann fyrir þi huergi. at hans syn sliouaz þegar sem solin birtir uerolldina. Plagar<ref>Flygr, B</ref> hann af þi ok elskar nattina enn flyr daginn ok firriz liosit. at hann ma meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti solina sea. Hann deyr ok þegar i stad. ef<ref>sem, B</ref> hann er þangat fluttr i Krit. Hon er hardla miok uinuidi ok audrum hinum bezta uidi uaxin. Þat gras uex þar ok sem dyptamnus heitir. af<ref>a, B</ref> þi fialli þar i Creta sem Dypta heitir. þat gras er sua mætt ok mikillar mektar. at þat hlifir huerium sem einum þeim likam ok skyfir brott af þeim<ref>honum, B</ref> skotum ok skaðasamlighu iarni. sem þat hefir aa sér. Þadan af er þat. at þau dyr sem þar ganga ok fædaz. hafa meðr þess hattar fodr ok fædu skeytin af ser. ok skyfaz þau fyrir þi sama grasi sua brott af þeirra likam. at þau skadar ecki uætta.<ref>her greiner þau þriu floð er freguz hafa uerit i verolldinni ''Ovsk. og nyt Cap. i'' B</ref> Fyrr nefndar [Grikklandz<ref>''saal.'' B; eyiar landz, A</ref> eyiar Ciclades eru .l. ok .iii. at t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu. Ein af þeim heitir Delos. su sem i midiu er ok mestz haattar af þeim. af huerri er allar þær iafnsaman hafa nafn tekit. þo at margar af þeim se henni miok fiarlægar. ok heita Ciclades þi at þær liggia allar sua sem i hring um hana. en Girkir kalla þat cyclon<ref>''saal.'' B; cidon, A</ref> sem uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum hring. Ma þat af þi uel merkiaz at hon liggr i midiu. sem at barz aa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum konungsins Ogygi.<ref>Agygi, B</ref> at sua sem niðamyrkr hafdi samfleytt aa m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum manudum uerit sua sem ein nátt ueralldar. þa skein þar fyrri sol enn aa n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru audru nalægu landi. huar af er hon uar sidan kallad Delos sua sem audsyn. Hon heitir auðru nafni fyrir þa grein Ortigia. at þar saz fyrst þeir fuglar sem Girkir kalla Ortigias. enn Latini kalla coturnices.<ref>''saal.'' B; cortimices, A</ref> A þess sama d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum konungs Ogygi. ok hins agiæta h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudfedr Jacobs sunarsunar Abrahams. uarð ok mikit flod i fyrr nefndri Achaia. Hafa þrenn uerit mest ok fræguz flod i uerolldinni. Hit fyrsta ok hit fremzta uar Noa flod. þat sem flestum er frægaz ok heyrinkunnigaz uordit. Annat um Jacobs daga þat sem nu uar fra sagt ok uard i Achaia. Hit þridia uard a d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Moysi ok Amphitrionis konungs hins þriðia eptir hinn fræga Cycropem konung i fyrr nefndri Girklandz haalfu Thesalia. [sua mikit at mestr luti þers folks allz sem i var allri Thessalia<ref>[''tilf.'' B</ref> fyrirforst ok tyndiz i þi hinu mikla floði ok æsiligum uatnagangi sem þar uard. þeim fám monnum frateknum<ref>''tilf.'' B</ref> sem i hááfiollum frealsaduz. ok sua komuz undan at þeir hirdu sik þar. ok mest i fiallinu Parnaso.<ref>''saal.'' B; Pandra, A</ref> Þar hafdi þa ok hellt riki sa madr umhuerfis<ref>umbergis, B</ref> fiallit sem Deuchalion het. hann tok uel ok menniligha uidr<ref>meðr, B</ref> ollum þeim monnum sem til hans flydu ok aa skipum komuz undan. Ok fyrir þann skylld at hann ueitti þeim landzuist i fyrrnefndum fiallzins haalfum ok fiallaklofum Cyrra ok Nisa. ok [þar medr gaf hann þeim<ref>[gaf þeim þar meðr, B</ref> allan þann kost sem þeir þurftu ser til uidrlifiss ok næringar. þat i adra deilld at þeir somu menn hofðu<ref>miok ''tilf.'' B </ref> holldgroinn ok innborinn hiartans harðleik. sua at ual matti<ref>sua ''tilf.'' B</ref> segia at þeir hefdi steins hiortu. þa finnz sua skrifat i skr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ks<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Grecorum. at þessi sami Deucalion hafi<ref>''saal.'' B; hafdi, A</ref> mannkynit af steinum upp reist ok endrbøtt medr sinni husfru<ref>''tilf.'' B</ref> Pura. Þat ma ok uerda segir Ysidorus. þann tima sem storaar<ref>storar áár, B</ref> æsaz af yfiruættis regnum umframm uana [bædi at lengd ok mikilleika<ref>[ok mikilleik ok lengð, B</ref> ok þar medr af m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum<ref>&#491;ðrum ''tilf.'' B</ref> uaucifligum tilkomandi uatna u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtum. ok þær briota nidr edr dreckia m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgu þi sem monnum þickir ser [mein ok skadar<ref>[stor mein ok skaði, B</ref> i uera. at þat se þa flod kallat. Þat er ok uel uitanda segir hann. at þat kann henda þann tima sem aarnar eðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn uaxa meirr enn til døma. at þær gora stundum<ref>suma tima ''tilf.'' B</ref> eigi at eins skada þa þegar i stad. utan helldr teikna þær þar medr ok fyrirbenda iafnuel n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura merkiliga eptirkomandi luti. Jlliricus er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> almenniligt nafn<ref>allrar ''tilf.'' B</ref> Grecie. Cyprus hueria er uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum Cipr.<ref>Kipr, B</ref> ok audru nafni heitir Paphus. uar fordum ein fræg ey af sinum rikdomi. þar uar su list fyrst fundin at smida af kopar slikt er monnum likadi. þiat hann er<ref>var, B</ref> þar i nog. Sa litr<ref>lutr, B</ref> sem þeir kalla conchium<ref>conchilium, B</ref> edr ostrum. i huerium<ref>hueriu, B</ref> er purpurinn er litadr. fæz þar betri enn i flestum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum odrum. Fyrir þann skylld kalla menn þann lit þar conchium.<ref>conchilium, B</ref> at hann tempraz af blodi edr taarum conchilii. þess fisks er sua heitir. ok audru nafni murex. Hann er eins hattar skelfiskr i sudrhaufunum.<ref>suðrhafinu, B</ref> huern er þeir særa medr iarni þegar sem hann uerdr tekinn. ok af þeirri særingu fellir hann táár. þau sem purpurans lit hafa. samna þeim saman sidan. ok i þeim s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mum lita þeir purpurann. Enn þadan af kalla þeir hann ostrum. at hann tekz<ref>vt ''tilf.'' B</ref> af skelfisksins taarum ok u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kuan. þiat Girkir kalla þat hostram<ref>ostram, B</ref> sem uær kaullum skurn<ref>''saal.'' B; skærn, A</ref> edr skel. ok þadan af kaullum uær einsháttar skelfiska kyn óstrur.
+
Eyiarnar Cretha ok Ciclades eru hinn .vii<sup>di</sup>. partr af Grecia. Cretha uar kallat af einum þarlendzkum manni þeim er Cretus het. huern er heidnir menn segia uerit hafa einn af hinum fornum Critarbyggium. [ok hafa folgit ok vppf&#281;tt Jouem.<ref>[''tilf.'' B</ref> Hennar lengd er hardla mikil. ok liggr af austri til uestrs. Hon uar af þi hardla fræg fordum. at hon hafdi i ser .c. borga. huaðan af er hon uar k&#7887;llut Antepolis.<ref>Annpolis, B</ref> Af þi uard hon ok fræg. at þar g&#7887;rduz fyrst aarar til skipa. ok sua skotfæri. þar uar ok fyrst lærd ok kend s&#7887;nglistar iþrott. Þar er huarki uargr ne refr. ok eigi nockut ferfætt kuikendi.<ref>meinkuikendi, B</ref> Eigi bidr þar ok nockurn eitrorm. ok &#7887;nguan þann fugl sem noctua eðr nocticorax heitir. huern er u&#281;r k&#7887;llum náttrafn. Heitir hann fyrir þi sua. at hann flygr ok hefir sik áá nattar tima uppi. enn aa d&#7887;gum séz hann fyrir þi huergi. at hans syn sliouaz þegar sem solin birtir uerolldina. Plagar<ref>Flygr, B</ref> hann af þi ok elskar nattina enn flyr daginn ok firriz liosit. at hann ma meðr &#7887;ngu moti solina sea. Hann deyr ok þegar i stad. ef<ref>sem, B</ref> hann er þangat fluttr i Krit. Hon er hardla miok uinuidi ok audrum hinum bezta uidi uaxin. Þat gras uex þar ok sem dyptamnus heitir. af<ref>a, B</ref> þi fialli þar i Creta sem Dypta heitir. þat gras er sua mætt ok mikillar mektar. at þat hlifir huerium sem einum þeim likam ok skyfir brott af þeim<ref>honum, B</ref> skotum ok skaðasamlighu iarni. sem þat hefir aa sér. Þadan af er þat. at þau dyr sem þar ganga ok fædaz. hafa meðr þess hattar fodr ok fædu skeytin af ser. ok skyfaz þau fyrir þi sama grasi sua brott af þeirra likam. at þau skadar ecki uætta.<ref>her greiner þau þriu floð er freguz hafa uerit i verolldinni ''Ovsk. og nyt Cap. i'' B</ref> Fyrr nefndar [Grikklandz<ref>''saal.'' B; eyiar landz, A</ref> eyiar Ciclades eru .l. ok .iii. at t&#7887;lu. Ein af þeim heitir Delos. su sem i midiu er ok mestz haattar af þeim. af huerri er allar þær iafnsaman hafa nafn tekit. þo at margar af þeim se henni miok fiarlægar. ok heita Ciclades þi at þær liggia allar sua sem i hring um hana. en Girkir kalla þat cyclon<ref>''saal.'' B; cidon, A</ref> sem uær k&#7887;llum hring. Ma þat af þi uel merkiaz at hon liggr i midiu. sem at barz aa d&#7887;gum konungsins Ogygi.<ref>Agygi, B</ref> at sua sem niðamyrkr hafdi samfleytt aa m&#7887;rgum manudum uerit sua sem ein nátt ueralldar. þa skein þar fyrri sol enn aa n&#7887;ckuru audru nalægu landi. huar af er hon uar sidan kallad Delos sua sem audsyn. Hon heitir auðru nafni fyrir þa grein Ortigia. at þar saz fyrst þeir fuglar sem Girkir kalla Ortigias. enn Latini kalla coturnices.<ref>''saal.'' B; cortimices, A</ref> A þess sama d&#7887;gum konungs Ogygi. ok hins agiæta h&#7887;fudfedr Jacobs sunarsunar Abrahams. uarð ok mikit flod i fyrr nefndri Achaia. Hafa þrenn uerit mest ok fræguz flod i uerolldinni. Hit fyrsta ok hit fremzta uar Noa flod. þat sem flestum er frægaz ok heyrinkunnigaz uordit. Annat um Jacobs daga þat sem nu uar fra sagt ok uard i Achaia. Hit þridia uard a d&#7887;gum Moysi ok Amphitrionis konungs hins þriðia eptir hinn fræga Cycropem konung i fyrr nefndri Girklandz haalfu Thesalia. [sua mikit at mestr luti þers folks allz sem i var allri Thessalia<ref>[''tilf.'' B</ref> fyrirforst ok tyndiz i þi hinu mikla floði ok æsiligum uatnagangi sem þar uard. þeim fám monnum frateknum<ref>''tilf.'' B</ref> sem i hááfiollum frealsaduz. ok sua komuz undan at þeir hirdu sik þar. ok mest i fiallinu Parnaso.<ref>''saal.'' B; Pandra, A</ref> Þar hafdi þa ok hellt riki sa madr umhuerfis<ref>umbergis, B</ref> fiallit sem Deuchalion het. hann tok uel ok menniligha uidr<ref>meðr, B</ref> ollum þeim monnum sem til hans flydu ok aa skipum komuz undan. Ok fyrir þann skylld at hann ueitti þeim landzuist i fyrrnefndum fiallzins haalfum ok fiallaklofum Cyrra ok Nisa. ok [þar medr gaf hann þeim<ref>[gaf þeim þar meðr, B</ref> allan þann kost sem þeir þurftu ser til uidrlifiss ok næringar. þat i adra deilld at þeir somu menn hofðu<ref>miok ''tilf.'' B </ref> holldgroinn ok innborinn hiartans harðleik. sua at ual matti<ref>sua ''tilf.'' B</ref> segia at þeir hefdi steins hiortu. þa finnz sua skrifat i skr&#7887;ks&#7887;gum Grecorum. at þessi sami Deucalion hafi<ref>''saal.'' B; hafdi, A</ref> mannkynit af steinum upp reist ok endrbøtt medr sinni husfru<ref>''tilf.'' B</ref> Pura. Þat ma ok uerda segir Ysidorus. þann tima sem storaar<ref>storar áár, B</ref> æsaz af yfiruættis regnum umframm uana [bædi at lengd ok mikilleika<ref>[ok mikilleik ok lengð, B</ref> ok þar medr af m&#7887;rgum<ref>&#491;ðrum ''tilf.'' B</ref> uaucifligum tilkomandi uatna u&#7887;xtum. ok þær briota nidr edr dreckia m&#7887;rgu þi sem monnum þickir ser [mein ok skadar<ref>[stor mein ok skaði, B</ref> i uera. at þat se þa flod kallat. Þat er ok uel uitanda segir hann. at þat kann henda þann tima sem aarnar eðr &#7887;nnur u&#7887;tn uaxa meirr enn til døma. at þær gora stundum<ref>suma tima ''tilf.'' B</ref> eigi at eins skada þa þegar i stad. utan helldr teikna þær þar medr ok fyrirbenda iafnuel n&#7887;ckura merkiliga eptirkomandi luti. Jlliricus er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> almenniligt nafn<ref>allrar ''tilf.'' B</ref> Grecie. Cyprus hueria er uær k&#7887;llum Cipr.<ref>Kipr, B</ref> ok audru nafni heitir Paphus. uar fordum ein fræg ey af sinum rikdomi. þar uar su list fyrst fundin at smida af kopar slikt er monnum likadi. þiat hann er<ref>var, B</ref> þar i nog. Sa litr<ref>lutr, B</ref> sem þeir kalla conchium<ref>conchilium, B</ref> edr ostrum. i huerium<ref>hueriu, B</ref> er purpurinn er litadr. fæz þar betri enn i flestum st&#7887;dum odrum. Fyrir þann skylld kalla menn þann lit þar conchium.<ref>conchilium, B</ref> at hann tempraz af blodi edr taarum conchilii. þess fisks er sua heitir. ok audru nafni murex. Hann er eins hattar skelfiskr i sudrhaufunum.<ref>suðrhafinu, B</ref> huern er þeir særa medr iarni þegar sem hann uerdr tekinn. ok af þeirri særingu fellir hann táár. þau sem purpurans lit hafa. samna þeim saman sidan. ok i þeim s&#7887;mum lita þeir purpurann. Enn þadan af kalla þeir hann ostrum. at hann tekz<ref>vt ''tilf.'' B</ref> af skelfisksins taarum ok u&#7887;kuan. þiat Girkir kalla þat hostram<ref>ostram, B</ref> sem uær kaullum skurn<ref>''saal.'' B; skærn, A</ref> edr skel. ok þadan af kaullum uær einsháttar skelfiska kyn óstrur.
  
Pannonia hefir nafn af þeim fiollum sem hana skilia ok greina af Jtalialandi ok Alpes Apennini heita. Hon er hardla sterk ok mikit skemtanarland. ok liggr austanuerd uid Misiam. umkringd af þessum .ii. storum ok str<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum áám Drabo ok Sabo. af austanuerðu<ref>''saal.'' B; austanuerðum, A</ref> landsuðri<ref>landinu, B</ref> hefir hon Hystriam. af suðri edr utsudri liggia uid hana fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llin Alpes. af uestri partr sa af Gallia sem Belgica heitir. kalladr sua af borginni Belgis. enn til nordrs<ref>liggr hon ''tilf.'' B</ref> uidr uppsprettu Danubii ok þat landamæri sem greinir Germaniam ok Galliam. Hystria þat land er sua heitir liggr nordan<ref>verð ''tilf.'' B</ref> uiðr Pannoniam. hafandi þat nafn af aanni Hystro er um þat<ref>sama ''tilf.'' B</ref> land fellr. Su hin sama<ref>aa ''tilf.'' B</ref> heitir Danubius odru nafni. sem fyrr uar sagt. Hon fellr ok framm flytr aa morgum ok ymissum londum. ok skipa einar ok ymissar þioðir þa hennar n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fnum sem þeim likar. Sua segir Ysidorus. at .lx. storaa renna sua at allar koma nidr i henni. ok hon fellr i .vii. stodum ok medr .vii. osum [til siofar.<ref>[ut i haf, B</ref>
+
Pannonia hefir nafn af þeim fiollum sem hana skilia ok greina af Jtalialandi ok Alpes Apennini heita. Hon er hardla sterk ok mikit skemtanarland. ok liggr austanuerd uid Misiam. umkringd af þessum .ii. storum ok str&#7887;ngum áám Drabo ok Sabo. af austanuerðu<ref>''saal.'' B; austanuerðum, A</ref> landsuðri<ref>landinu, B</ref> hefir hon Hystriam. af suðri edr utsudri liggia uid hana fi&#7887;llin Alpes. af uestri partr sa af Gallia sem Belgica heitir. kalladr sua af borginni Belgis. enn til nordrs<ref>liggr hon ''tilf.'' B</ref> uidr uppsprettu Danubii ok þat landamæri sem greinir Germaniam ok Galliam. Hystria þat land er sua heitir liggr nordan<ref>verð ''tilf.'' B</ref> uiðr Pannoniam. hafandi þat nafn af aanni Hystro er um þat<ref>sama ''tilf.'' B</ref> land fellr. Su hin sama<ref>aa ''tilf.'' B</ref> heitir Danubius odru nafni. sem fyrr uar sagt. Hon fellr ok framm flytr aa morgum ok ymissum londum. ok skipa einar ok ymissar þioðir þa hennar n&#7887;fnum sem þeim likar. Sua segir Ysidorus. at .lx. storaa renna sua at allar koma nidr i henni. ok hon fellr i .vii. stodum ok medr .vii. osum [til siofar.<ref>[ut i haf, B</ref>
  
Jtalia het i fyrndinni Saturnia<ref>''saal.'' B; Saturina, A</ref> af Saturno konungi. ok eptir þat uar hon kollut Lacium. fyrir þann skylld at Saturnus leyndiz þar um rid. sua sem hann uar brott rekinn or sinu riki<ref>Krit ''tilf.'' B</ref> af sinum syni Joue. enn sidarr<ref>siðan, B</ref> uar þat land kallat Ytalia af þeim konungi sem<ref>þar rikti ok ''tilf.'' B</ref> Ytalus het. Þeir uaru .iii. brødr. Salinus Ytalus ok Sicanus. af huerium er bædi fengu n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn<ref>nafn, B</ref> sidan laund ok lydir. Af Ytalo uaru kalladir Ytali þeir sem Ytaliam bygdu. af Sabino Sabini. enn af Sicano Sicanii. Sunnan at<ref>af, B</ref> Ytalia liggr þat haf sem Cyreneum<ref>tyrenum eðr cyrenum, B</ref> heitir. enn norðan hafit Adriaticum. enn uestan at henni liggia þær heidar<ref>h&#281;ðir, B</ref> ok haalsar sem framm ganga af fyrr nefndum fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum Alpibus. Ytalia<ref>Jtalia, B</ref> er eitt hardla [gott ok fagrt<ref>[frægt, B</ref> land at aullum lutum. einkannliga þeckiligt ok lystiligt af iardarinnar aauexti ok freoleik. ok þar medr af nægd allzkostar monnum til uidruæriss ok skemtiligs uidrlifiss.
+
Jtalia het i fyrndinni Saturnia<ref>''saal.'' B; Saturina, A</ref> af Saturno konungi. ok eptir þat uar hon kollut Lacium. fyrir þann skylld at Saturnus leyndiz þar um rid. sua sem hann uar brott rekinn or sinu riki<ref>Krit ''tilf.'' B</ref> af sinum syni Joue. enn sidarr<ref>siðan, B</ref> uar þat land kallat Ytalia af þeim konungi sem<ref>þar rikti ok ''tilf.'' B</ref> Ytalus het. Þeir uaru .iii. brødr. Salinus Ytalus ok Sicanus. af huerium er bædi fengu n&#7887;fn<ref>nafn, B</ref> sidan laund ok lydir. Af Ytalo uaru kalladir Ytali þeir sem Ytaliam bygdu. af Sabino Sabini. enn af Sicano Sicanii. Sunnan at<ref>af, B</ref> Ytalia liggr þat haf sem Cyreneum<ref>tyrenum eðr cyrenum, B</ref> heitir. enn norðan hafit Adriaticum. enn uestan at henni liggia þær heidar<ref>h&#281;ðir, B</ref> ok haalsar sem framm ganga af fyrr nefndum fi&#7887;llum Alpibus. Ytalia<ref>Jtalia, B</ref> er eitt hardla [gott ok fagrt<ref>[frægt, B</ref> land at aullum lutum. einkannliga þeckiligt ok lystiligt af iardarinnar aauexti ok freoleik. ok þar medr af nægd allzkostar monnum til uidruæriss ok skemtiligs uidrlifiss.
  
Sicilia er u&#281;r k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum Sikiley feck nafn af brodur Ytali.<ref>konungs ''tilf.'' B</ref> þeim sem Siclus<ref>Sicleus, B</ref> het. enn fyrr meirr uar hon kallad Sycania af Sicano konungi. Sikiley liggr eigi langt ut edr brott af Ytalia. hon er friott land uel ok áuaxtsamt. rik at gulli ok morgum odrum godum ok girniligum lutum. Hon er þo uida [gagnfærilig at<ref>ogagnfærilig af, B</ref> leyniligum hellum ok iarðholum. ok hueruitna full af uindum ok brennusteini. Hon hefir þat<ref>mikkla ''tilf.'' B</ref> fiall i sér sem Ethna heitir. i hueriu er Ysidorus segir at storir iardhellar fullir driugum at brennusteini eru sua langir. at þeir liggia allt niðr til seofar þar sem utsynningr ma beinaz blasa framan i þa. Nu af þessu ollu saman ok þeim baarum ok brimstormi.<ref>brimstormum, B</ref> sem framan<ref>framm, B</ref> ganga af sionum i hellis munnana. ok þi sem siorrinn rydr or ser. þa tendraz þar af ok kueykiz elldr með brennusteini þeim sem þar er. ok af þi uerða þar storir iarðelldar. Þar er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> sá nafnfrægr brunnr edr uppspretta sem Arethusa heitir. ok ein stor áá. su sem Alpheus heitir. .ccc. stadia er uidleiki umhuerfis<ref>umbergiss, B</ref> alla Sikiley. Þar eru þær .ii. æðar ok uppsprettur. sem sua mikillar ok sterkrar natturu eru. at þær konur sem ubyria eru uerda barnbærar. sem af annarri drecka. enn onnur er sua fallin. at þær konur sem aðr eru uel barnbærar ok freouar. uerða ubyria ef þær drecka af þeirri.
+
Sicilia er u&#281;r k&#7887;llum Sikiley feck nafn af brodur Ytali.<ref>konungs ''tilf.'' B</ref> þeim sem Siclus<ref>Sicleus, B</ref> het. enn fyrr meirr uar hon kallad Sycania af Sicano konungi. Sikiley liggr eigi langt ut edr brott af Ytalia. hon er friott land uel ok áuaxtsamt. rik at gulli ok morgum odrum godum ok girniligum lutum. Hon er þo uida [gagnfærilig at<ref>ogagnfærilig af, B</ref> leyniligum hellum ok iarðholum. ok hueruitna full af uindum ok brennusteini. Hon hefir þat<ref>mikkla ''tilf.'' B</ref> fiall i sér sem Ethna heitir. i hueriu er Ysidorus segir at storir iardhellar fullir driugum at brennusteini eru sua langir. at þeir liggia allt niðr til seofar þar sem utsynningr ma beinaz blasa framan i þa. Nu af þessu ollu saman ok þeim baarum ok brimstormi.<ref>brimstormum, B</ref> sem framan<ref>framm, B</ref> ganga af sionum i hellis munnana. ok þi sem siorrinn rydr or ser. þa tendraz þar af ok kueykiz elldr með brennusteini þeim sem þar er. ok af þi uerða þar storir iarðelldar. Þar er<ref>ok ''tilf.'' B</ref> sá nafnfrægr brunnr edr uppspretta sem Arethusa heitir. ok ein stor áá. su sem Alpheus heitir. .ccc. stadia er uidleiki umhuerfis<ref>umbergiss, B</ref> alla Sikiley. Þar eru þær .ii. æðar ok uppsprettur. sem sua mikillar ok sterkrar natturu eru. at þær konur sem ubyria eru uerda barnbærar. sem af annarri drecka. enn onnur er sua fallin. at þær konur sem aðr eru uel barnbærar ok freouar. uerða ubyria ef þær drecka af þeirri.
  
Ytalia hefir ok þessi stóór st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>duu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn i ser. Benachum. Auernum ok Lucrinum. Ok þessar .ii. aar. Eridanum er odru nafni heitir Padus. ok Tiberin er Nordmenn kalla Tifr. huer er þaþan af feck nafn. at Tiberinus konungr af Albania fell i hana ok drucknadi þar. Benachus er sua stort<ref>mikit, B</ref> uatn ok uitt. at aa þi uerdr driugum sua storr<ref>mikill, B</ref> bárustormr sem aa seo. Þar er ok su uppsprettuæðr<ref>''saal.'' B; uppspretta æðr, A</ref> sem kaullut er Cycerons brunnr. huerr er þa natturu hefir. at hann grødir augnamein manna. Hon hefir ok i ser dyra gimsteina. sircithen. ligurium ok corallium. ok þau dyr sem linces heita. ok þa fugla sem dyomedes heita. ok þann einn orm sem boas heitir upp i latinu. ok fyrir þa s&#491;k heitir hann sua. at hann [sækir storliga<ref>[serer storlegans, B</ref> miok [bu manna<ref>[busmala, B</ref> ok þo mest nauta flocka. leggz hann miok<ref>ok mi&#491;k giarna, B</ref> til miolkrinnar. ok sygr sua kyrnar at þar af deyia þær. Linces eru fleckott dyr ok mislit. einkannliga mest um bakit sua sem pardus. en i odrum lutum eru þau<ref>þeir, B</ref> uarginum lik.<ref>liker, B</ref> ok fyrir þi eru þau<ref>þeir, B</ref> miok i uarga t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fd.<ref>hafðir, B</ref> Eru þeirra n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn ok sua lik sin i milli. at þessi dyr heita linces. en Girkir kalla hina likos. Sua segiz at hlandit linces hardni sua mikit. at þat uerdi at þeim hinum dyra steini sem ligurius heitir. huat er menn segia at sealf dyrin linces uiti. marka þeir þat ok profa af þi. at þau fela þat þegar i stad ok hylia medr sandi. eptir þi<ref>sem þau megu framazt ''tilf.'' B</ref> sem þat hefir fra þeim flotit. sua sem af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurri natturunnar aufund. til þess at þat uerdi eigi manninum til gagns edr nytsemdar. Plinius segir ok linces eigi optarr fæda sinn burd enn um<ref>eitt, B</ref> sinn. Fuglarnir dyomedes hafa nafn fengit af fel<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum ok f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>runautum hertogans Diomedis. hueria er heidnir menn segia i sinum skr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ks<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum fyrir þa sauk af monnum þess háttar fugla uordit hafa. at þeirra formadr ok hofðingi Dyomedes hafi sært sealfa Gefion gydiuna einu miklu saari ok hættligu i einum<ref>''mgl.'' B</ref> bardaga. Þeir fuglar eru þi nærr at uexti sem suanir. huitir at lit. ok hafa stór nef bædi ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. Þeir eru mest i þeirri ey liggiandi ut uid Pul sem Dyomedia heitir. fliugandi milli þeirra gia ok gliufra ok storra steina edr biarga sem aa siofar<ref>''saal.'' B; skoga, A</ref> str<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum<ref>str&#491;ndinni, B</ref> eru. Þeir kunnu g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra grein huart samlendir menn þeim koma þangat eðr adrir. Koma þar Girkir. þa fara þeir giarna þeim nærri. til þess at þeir syni<ref>''saal.'' B; megi, A</ref> þeim blidubragð aa séér. enn ef þar koma annarra landa menn. þa rada þeir á þa. bita þa ok særa þat mesta sem þeir mega. Þeir eru sorgsamliga ok<ref>''mgl.'' B</ref> hliodaðir. sua sem harmandi medr sinni raudd ok sytandi bædi sealfra sinna umskipti ok afskaplig afelli. ok þar medr eigi sidr tion ok tapan sins h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðingia. þiat Dyomedes uar af Girkium þo drepinn. þessa fugla kalla Girkir herodyos. Ero þeir ok skilreckir<ref>skilrikir, B</ref> menn ok uel skynsamir. sem þessa nefnda kompana Dyomedes segia ok sanna. eigi medr skr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kligu skrapi hegomans edr liotligri lygi utan helldr meðr sannligri ok ufalsadri fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn. at fuglinum uordit hafa. þiat nockurir menn hafa þat fyrir satt eptir fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn Ysidori i sinni .xi<sup>tu</sup>. bok i sidarsta capitulo de transformatis. at þeir fuglar sem striges heita uerdi edr hafi uorðit af monnum. þiat uidr m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg glæpauerk ok ferlighar latrona frammferdir skiptaz gløpamanna myndir edr aasionur ok umsnuaz segir hann. ok at aullum likaminum snuaz<ref>''saal.'' B; snuiz, A</ref> þeir um ok uerda at dyrum. huart sem þat uerdr helldr af galldraligum ordum ok yfirs<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum. eðr er þat af n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum eitrligum gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>sum ok galldrasamligum. Er þat ok uissuliga uitat. at iafnuel eptir sealfri natturunni skiptaz margir lutir ok umuendaz i ymissligar myndir ok asionur. sua sem þeir fyriruerdaz ok spellaz. sem þat at byflugur uerda af uxaki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ti rotnudu edr kálfa. scrabones af hestum. locuste af mulum. scorpio huerr<ref>huart, B</ref> er betr ma teliaz [medr m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðkum enn<ref>[af moðkum eðr, B</ref> ormum af kr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>bbum. Fucus er kallaz hin meiri byfluga fædiz ok af mulum. enn þat flugnakyn sem uespe heita af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>snum. Enn [þat flugna kyn byflugurnar uerda mest<ref>[þo uerða byflugurnar mest ok eighinligazt, B</ref> af kalfaki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ti. medr þeim klokskap at menn taka kalfaki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tit. þann tima sem þeir eru sæfdir. ok beria sua at sem mest uerdi blodugt<ref>bloðrisa, B</ref> til þess at þat sama ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t medr blodinu madki sem mest. Verda sidan af þeim blodm<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dkum byflugurnar. Sa fugl strix sem fyrr uar nefndr heitir auðru nafni ama. af þeirri mikilli elsku sem hann elskar sina unga. huadan af er þat hermiz at hann gefi þeim miolk sua sem þeir eru fæddir ok utklaktir. Tuscia er einn partr af Ytalia kallat sua af iduligri ok optligri reykelsis offran ok fornfæringum af thure. Apulia er Nordmenn kalla Pul liggr ok þar nær Campania uerandi ok einn partr<ref>lutr, B</ref> af Ytalia. takandi<ref>þat ''tilf.'' B</ref> nafn af þeirri miklu borg Capua. sem sua het af Kafisilano<ref>Capelino, B</ref> konungi Albanorum. hefir þær iarðir ok herad i ser. sem aa huern<ref>beran, B</ref> uetr bera þaleidis blom sem aa sumar. Solar gangrinn er þar bædi monnum ok bui hægr ok hardla skemtiligr. landzins tempran <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll lystilig. enn loptit bædi blitt ok skært. Þar fáz ok finnaz þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn sem sua mikillar ok heilsamligrar natturu eru. at þau taka ufreoleik fra þeim konum sem þau drecka ok adr hafa uerit obyria. enn uitleysi fra k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rlum. ef þeir drecka þau fyrr nefnd u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn. Lucrinus ok Auernus eru bædi i Kampania. hefir Lucrinus uerit hit mesta fiskiuatn. Auernus feck af þi nafn. at fuglar er aues eru<ref>heita, B</ref> aa latinu mattu fordum fyrir þann skylld yfir þat uatn eigi fliuga. at þeir fellu niðr af þeim daliga þef sem af uatninu lagdiz upp i loptit. En þat uolldi þi. at þat<ref>þar, B</ref> uar <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum megin þakit ok umkringt af sua þyckum skógum bæði hit nedra ok hit efra. at þau brennusteins uautn sem þar uaru i sumum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum. nadu minna uindruminu brott at blása brennusteins þefinum enn þurfti. til þess at eigi spilltiz loptit af þeim sama deynanda uþef. af huerium er fuglarnir fellu nidr ok do. Ok sem Augustus keisari uard þess uarr.<ref>viss, B</ref> þa let hann h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggua niðr skogana. ok uurdu þeir stadir sidan af þi sama lystiligir ok heilsamligir. sem af deyiandi<ref>deynandi, B</ref> drepsott hofðu adr hættligir ok daudligir uerit. J Campania stendr sealf Roma ok su fræga borg sem Cartago heitir.
+
Ytalia hefir ok þessi stóór st&#7887;duu&#7887;tn i ser. Benachum. Auernum ok Lucrinum. Ok þessar .ii. aar. Eridanum er odru nafni heitir Padus. ok Tiberin er Nordmenn kalla Tifr. huer er þaþan af feck nafn. at Tiberinus konungr af Albania fell i hana ok drucknadi þar. Benachus er sua stort<ref>mikit, B</ref> uatn ok uitt. at aa þi uerdr driugum sua storr<ref>mikill, B</ref> bárustormr sem aa seo. Þar er ok su uppsprettuæðr<ref>''saal.'' B; uppspretta æðr, A</ref> sem kaullut er Cycerons brunnr. huerr er þa natturu hefir. at hann grødir augnamein manna. Hon hefir ok i ser dyra gimsteina. sircithen. ligurium ok corallium. ok þau dyr sem linces heita. ok þa fugla sem dyomedes heita. ok þann einn orm sem boas heitir upp i latinu. ok fyrir þa s&#491;k heitir hann sua. at hann [sækir storliga<ref>[serer storlegans, B</ref> miok [bu manna<ref>[busmala, B</ref> ok þo mest nauta flocka. leggz hann miok<ref>ok mi&#491;k giarna, B</ref> til miolkrinnar. ok sygr sua kyrnar at þar af deyia þær. Linces eru fleckott dyr ok mislit. einkannliga mest um bakit sua sem pardus. en i odrum lutum eru þau<ref>þeir, B</ref> uarginum lik.<ref>liker, B</ref> ok fyrir þi eru þau<ref>þeir, B</ref> miok i uarga t&#7887;lu h&#7887;fd.<ref>hafðir, B</ref> Eru þeirra n&#7887;fn ok sua lik sin i milli. at þessi dyr heita linces. en Girkir kalla hina likos. Sua segiz at hlandit linces hardni sua mikit. at þat uerdi at þeim hinum dyra steini sem ligurius heitir. huat er menn segia at sealf dyrin linces uiti. marka þeir þat ok profa af þi. at þau fela þat þegar i stad ok hylia medr sandi. eptir þi<ref>sem þau megu framazt ''tilf.'' B</ref> sem þat hefir fra þeim flotit. sua sem af n&#7887;ckurri natturunnar aufund. til þess at þat uerdi eigi manninum til gagns edr nytsemdar. Plinius segir ok linces eigi optarr fæda sinn burd enn um<ref>eitt, B</ref> sinn. Fuglarnir dyomedes hafa nafn fengit af fel&#7887;gum ok f&#7887;runautum hertogans Diomedis. hueria er heidnir menn segia i sinum skr&#7887;ks&#7887;gum fyrir þa sauk af monnum þess háttar fugla uordit hafa. at þeirra formadr ok hofðingi Dyomedes hafi sært sealfa Gefion gydiuna einu miklu saari ok hættligu i einum<ref>''mgl.'' B</ref> bardaga. Þeir fuglar eru þi nærr at uexti sem suanir. huitir at lit. ok hafa stór nef bædi ok h&#7887;rd. Þeir eru mest i þeirri ey liggiandi ut uid Pul sem Dyomedia heitir. fliugandi milli þeirra gia ok gliufra ok storra steina edr biarga sem aa siofar<ref>''saal.'' B; skoga, A</ref> str&#7887;ndum<ref>str&#491;ndinni, B</ref> eru. Þeir kunnu g&#7887;ra grein huart samlendir menn þeim koma þangat eðr adrir. Koma þar Girkir. þa fara þeir giarna þeim nærri. til þess at þeir syni<ref>''saal.'' B; megi, A</ref> þeim blidubragð aa séér. enn ef þar koma annarra landa menn. þa rada þeir á þa. bita þa ok særa þat mesta sem þeir mega. Þeir eru sorgsamliga ok<ref>''mgl.'' B</ref> hliodaðir. sua sem harmandi medr sinni raudd ok sytandi bædi sealfra sinna umskipti ok afskaplig afelli. ok þar medr eigi sidr tion ok tapan sins h&#7887;fðingia. þiat Dyomedes uar af Girkium þo drepinn. þessa fugla kalla Girkir herodyos. Ero þeir ok skilreckir<ref>skilrikir, B</ref> menn ok uel skynsamir. sem þessa nefnda kompana Dyomedes segia ok sanna. eigi medr skr&#7887;kligu skrapi hegomans edr liotligri lygi utan helldr meðr sannligri ok ufalsadri fras&#7887;gn. at fuglinum uordit hafa. þiat nockurir menn hafa þat fyrir satt eptir fras&#7887;gn Ysidori i sinni .xi<sup>tu</sup>. bok i sidarsta capitulo de transformatis. at þeir fuglar sem striges heita uerdi edr hafi uorðit af monnum. þiat uidr m&#7887;rg glæpauerk ok ferlighar latrona frammferdir skiptaz gløpamanna myndir edr aasionur ok umsnuaz segir hann. ok at aullum likaminum snuaz<ref>''saal.'' B; snuiz, A</ref> þeir um ok uerda at dyrum. huart sem þat uerdr helldr af galldraligum ordum ok yfirs&#7887;ngum. eðr er þat af n&#7887;ckurum eitrligum gr&#7887;sum ok galldrasamligum. Er þat ok uissuliga uitat. at iafnuel eptir sealfri natturunni skiptaz margir lutir ok umuendaz i ymissligar myndir ok asionur. sua sem þeir fyriruerdaz ok spellaz. sem þat at byflugur uerda af uxaki&#7887;ti rotnudu edr kálfa. scrabones af hestum. locuste af mulum. scorpio huerr<ref>huart, B</ref> er betr ma teliaz [medr m&#7887;ðkum enn<ref>[af moðkum eðr, B</ref> ormum af kr&#7887;bbum. Fucus er kallaz hin meiri byfluga fædiz ok af mulum. enn þat flugnakyn sem uespe heita af &#7887;snum. Enn [þat flugna kyn byflugurnar uerda mest<ref>[þo uerða byflugurnar mest ok eighinligazt, B</ref> af kalfaki&#7887;ti. medr þeim klokskap at menn taka kalfaki&#7887;tit. þann tima sem þeir eru sæfdir. ok beria sua at sem mest uerdi blodugt<ref>bloðrisa, B</ref> til þess at þat sama ki&#7887;t medr blodinu madki sem mest. Verda sidan af þeim blodm&#7887;dkum byflugurnar. Sa fugl strix sem fyrr uar nefndr heitir auðru nafni ama. af þeirri mikilli elsku sem hann elskar sina unga. huadan af er þat hermiz at hann gefi þeim miolk sua sem þeir eru fæddir ok utklaktir. Tuscia er einn partr af Ytalia kallat sua af iduligri ok optligri reykelsis offran ok fornfæringum af thure. Apulia er Nordmenn kalla Pul liggr ok þar nær Campania uerandi ok einn partr<ref>lutr, B</ref> af Ytalia. takandi<ref>þat ''tilf.'' B</ref> nafn af þeirri miklu borg Capua. sem sua het af Kafisilano<ref>Capelino, B</ref> konungi Albanorum. hefir þær iarðir ok herad i ser. sem aa huern<ref>beran, B</ref> uetr bera þaleidis blom sem aa sumar. Solar gangrinn er þar bædi monnum ok bui hægr ok hardla skemtiligr. landzins tempran &#7887;ll lystilig. enn loptit bædi blitt ok skært. Þar fáz ok finnaz þau u&#7887;tn sem sua mikillar ok heilsamligrar natturu eru. at þau taka ufreoleik fra þeim konum sem þau drecka ok adr hafa uerit obyria. enn uitleysi fra k&#7887;rlum. ef þeir drecka þau fyrr nefnd u&#7887;tn. Lucrinus ok Auernus eru bædi i Kampania. hefir Lucrinus uerit hit mesta fiskiuatn. Auernus feck af þi nafn. at fuglar er aues eru<ref>heita, B</ref> aa latinu mattu fordum fyrir þann skylld yfir þat uatn eigi fliuga. at þeir fellu niðr af þeim daliga þef sem af uatninu lagdiz upp i loptit. En þat uolldi þi. at þat<ref>þar, B</ref> uar &#7887;llum megin þakit ok umkringt af sua þyckum skógum bæði hit nedra ok hit efra. at þau brennusteins uautn sem þar uaru i sumum st&#7887;dum. nadu minna uindruminu brott at blása brennusteins þefinum enn þurfti. til þess at eigi spilltiz loptit af þeim sama deynanda uþef. af huerium er fuglarnir fellu nidr ok do. Ok sem Augustus keisari uard þess uarr.<ref>viss, B</ref> þa let hann h&#7887;ggua niðr skogana. ok uurdu þeir stadir sidan af þi sama lystiligir ok heilsamligir. sem af deyiandi<ref>deynandi, B</ref> drepsott hofðu adr hættligir ok daudligir uerit. J Campania stendr sealf Roma ok su fræga borg sem Cartago heitir.
  
Gallia hefir nafn fengit af birti ok huitleik þess folks sem hana bygdi. þiat galla uppa girzku er lac upp aa latinu enn miolk upp i norrænu. Þau hin stærstu fyrr nefnd fioll er Alpes heita. sem austan ganga at Gallia. ueria hana uidr solar hita. ok enn fleiri onnur. huadan af er menn uerða þar miok huitir. [Hon lyktaz at uestri uidr uthafit.<ref>[''mgl.'' B</ref> Af sudri liggia uidr hana þau fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll ok uslettar<ref>uslettur ok, B</ref> hædir sem Purinei heita. enn af nordri þau u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tn sem falla ut af aanni Rin ok fyrr nefnd<ref>nefndri, B</ref> Germania. Aquitania þat land er sua heitir [berr storliga<ref>[hefir storlegans, B</ref> freoua i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd ok goda monnum til fædis ok kostar. enn ongum mun uerri kuikendum. Hon d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguaz ok freouaz af þeim morgum áám ok uppsprettum sem hon hefir i sér. af huerium er þessar .ii. eru frægaztar. Rodanus ok Renus. Belgis heitir ein borg i Gallia. af huerri er sa partr Gallie feck nafn er Belgica heitir.
+
Gallia hefir nafn fengit af birti ok huitleik þess folks sem hana bygdi. þiat galla uppa girzku er lac upp aa latinu enn miolk upp i norrænu. Þau hin stærstu fyrr nefnd fioll er Alpes heita. sem austan ganga at Gallia. ueria hana uidr solar hita. ok enn fleiri onnur. huadan af er menn uerða þar miok huitir. [Hon lyktaz at uestri uidr uthafit.<ref>[''mgl.'' B</ref> Af sudri liggia uidr hana þau fi&#7887;ll ok uslettar<ref>uslettur ok, B</ref> hædir sem Purinei heita. enn af nordri þau u&#7887;tn sem falla ut af aanni Rin ok fyrr nefnd<ref>nefndri, B</ref> Germania. Aquitania þat land er sua heitir [berr storliga<ref>[hefir storlegans, B</ref> freoua i&#7887;rd ok goda monnum til fædis ok kostar. enn ongum mun uerri kuikendum. Hon d&#7887;gguaz ok freouaz af þeim morgum áám ok uppsprettum sem hon hefir i sér. af huerium er þessar .ii. eru frægaztar. Rodanus ok Renus. Belgis heitir ein borg i Gallia. af huerri er sa partr Gallie feck nafn er Belgica heitir.
  
Hyspania er uar kollum Spanland het fordum Hyberia af einni aa Ybero. Hon tok sidan nafn af þeim manni er Hyspalus het. ok kallat Hyspania. Hon er ok fyrir þa grein rettliga k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llut Hesperia af aptansti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnunni hespero. at hon liggr allt<ref>uestr ''tilf.'' B</ref> uidr heimsendann. Spania<ref>Spanland, B</ref> liggr milli Galliam ok Affricam. nordan at þi liggia fyrr nefnd fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll Purinei. enn ollum megin adra stadi kringir hafit um þat. Þat hefir hardla gott lopt ok er heilsamligt land. uel freott ok gagnsamt at aullum aauexti. ok ueralldar rikt af gimsteinum ok dyrum malmi. Vm Hyspaniam falla storar aar er sua heita. Bethus. Mineus. fyrrnefnd Yberis ok Tagus. Hon greiniz i .vi. parta Terraconensem. Cartaginensem. Lucithaniam. Galiciam. Bethicam. ok Tingitaniam er utan hafs liggr i Affrica.
+
Hyspania er uar kollum Spanland het fordum Hyberia af einni aa Ybero. Hon tok sidan nafn af þeim manni er Hyspalus het. ok kallat Hyspania. Hon er ok fyrir þa grein rettliga k&#7887;llut Hesperia af aptansti&#7887;rnunni hespero. at hon liggr allt<ref>uestr ''tilf.'' B</ref> uidr heimsendann. Spania<ref>Spanland, B</ref> liggr milli Galliam ok Affricam. nordan at þi liggia fyrr nefnd fi&#7887;ll Purinei. enn ollum megin adra stadi kringir hafit um þat. Þat hefir hardla gott lopt ok er heilsamligt land. uel freott ok gagnsamt at aullum aauexti. ok ueralldar rikt af gimsteinum ok dyrum malmi. Vm Hyspaniam falla storar aar er sua heita. Bethus. Mineus. fyrrnefnd Yberis ok Tagus. Hon greiniz i .vi. parta Terraconensem. Cartaginensem. Lucithaniam. Galiciam. Bethicam. ok Tingitaniam er utan hafs liggr i Affrica.
  
  
===Her segir af skipan landa i þriðia part veralldarinnar er heitir i Affrika<ref>Her segir af Affrica hinum þriðia part heimsins ok þeim l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum sem til hennar liggia. Capitulum, B</ref>===
+
===Her segir af skipan landa i þriðia part veralldarinnar er heitir i Affrika<ref>Her segir af Affrica hinum þriðia part heimsins ok þeim l&#7887;ndum sem til hennar liggia. Capitulum, B</ref>===
  
'''25.''' Affrica hinn þridi ueralldarinnar partr ok halfa feck nafn af einum afku&#281;mismanni Abrahe. þeim sem Affer het. eptir þi sem segiz. Hon het fordum Libia af dottur Parchi sunar Jouis. huerr er smida let þa miklu borg ok frægu Memphim aa Egiptalandi. Þessi Libia sunardottir Jouis eignaðiz sidan riki i Affrika. ok uar þa landit af hennar nafni kallat Libia. Affrika byriar ok hefz af Egiptalandz herudum ok endim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkum. ok liggr sua sunnanuerd um Blaland allt til hins mikla fiallz Athlantem. Nordanuerd liggr hon uid midiardarsio ok lyktaz þar. enn at sidarstu endaz hon ok lyktaz medr hafinu Gadithano. hafandi i sér þessar prouincias. Libiam. Cirenensem. Pentapolim. Bizancium. Cartaginem. Numidiam. Mauritaniam. Scitifentem.<ref>Sitifensem, B</ref> Tingitanam. ok þar medr Blaland uidr sealfan solarbrunann.<ref>Ysidorus ''tilf.'' B</ref> J Affrica er einn sa brunnr edr uppspretta. at hon bøtir ok ski&#281;ra gorir huers manz raudd. þess sem af hefir druckit þeim brunni.
+
'''25.''' Affrica hinn þridi ueralldarinnar partr ok halfa feck nafn af einum afku&#281;mismanni Abrahe. þeim sem Affer het. eptir þi sem segiz. Hon het fordum Libia af dottur Parchi sunar Jouis. huerr er smida let þa miklu borg ok frægu Memphim aa Egiptalandi. Þessi Libia sunardottir Jouis eignaðiz sidan riki i Affrika. ok uar þa landit af hennar nafni kallat Libia. Affrika byriar ok hefz af Egiptalandz herudum ok endim&#7887;rkum. ok liggr sua sunnanuerd um Blaland allt til hins mikla fiallz Athlantem. Nordanuerd liggr hon uid midiardarsio ok lyktaz þar. enn at sidarstu endaz hon ok lyktaz medr hafinu Gadithano. hafandi i sér þessar prouincias. Libiam. Cirenensem. Pentapolim. Bizancium. Cartaginem. Numidiam. Mauritaniam. Scitifentem.<ref>Sitifensem, B</ref> Tingitanam. ok þar medr Blaland uidr sealfan solarbrunann.<ref>Ysidorus ''tilf.'' B</ref> J Affrica er einn sa brunnr edr uppspretta. at hon bøtir ok ski&#281;ra gorir huers manz raudd. þess sem af hefir druckit þeim brunni.
  
Fyrr nefnt land Libia Cyrenensis er hinn fyrsti partr Affrice. sua nefnt af þeirri fremztu borg er þar uar ok Cyrene het. Austan at þi liggr Egiptaland. enn uestan at þeirra þioða l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd<ref>land, B</ref> sem Trogodite heita. ok þa sem þeir kalla meiri Sirtes.<ref>''saal.'' B; Sires, A</ref> Trogodite eru skiotari a fæti enn n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur<ref>nokkura kyns, B</ref> dyr. Medr Trogoditis er su ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. sem hennar uatn uerdr .iii. sinnum aa huerium degi sallt ok beiskt. enn alla tima adra er þat sætt ok medr aullu usallt. Nordan at nefndri Libia liggr þat haf sem heitir Libicum. enn sunnan Blaland ok einar ok ymisligar þiodir ok ufæriligar audnir. i huerium er eigi sidr er sa ormr<ref>þraatt ''tilf.'' B</ref> sem basiliscus heitir. ok audru nafni heitir hann regulus. þat er sua sem smakonungr. Fyrir þa grein heitir hann sua. at hann er sem eitrorma konungr. eigi fyrir mikilleiks sakir edr uaxtar. utan helldr af þi at hann drepr menn medr einni saman sinni syn. ok þo at þeir seai hann fyrri<ref>eigi, B</ref> ok flyi. þa drepr hann þa med einni saman sinni þefan. Huerr fliugandi fugl sem fyrir hans seonum uerdr. huat fiarlægr honum sem hann ferr edr flygr. þa brennr hann af hans munni ok fyrirferst. Enn allt at eins uerdr hann af hreysikattinum<ref>reysikattinum, B</ref> yfirstiginn ok sigradr. Þann tima sem [hann er settr<ref>[menn setia hann, B</ref> fyrir þau gren edr holur sem hann leyniz i. þa flyr basiliscus hreysikattinn. enn hann sækir eptir ok drepr sua basiliscum. þiat himneskr fadir hefir <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan lut i uerolldinni sua skadsamligan skapadan. at eigi se æ læknissdomrinn i gegn honum til reidu. ef menn kynni hann rettliga medr h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum at hafa. Hann er lengztum huitfleckottr eðr huitr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndottr ok nærri halfs fotar langr. J Libia fæðaz ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðlausir menn eptir þi sem truiz. hueria er Lybici kalla Lemnia. hafa þeir munn ok augu framan aa briostinu. Adrir eru þeir sem þar fædaz ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan hafa halsinn. enn augun aa oxlunum. Antipodes eru þar ok. hueria er nockurir menn kalla andf&#281;tinga. þeim horfa føtrnir ok ristrnar aa bak aptr ok hafa .viii. tær á huarum fæti.
+
Fyrr nefnt land Libia Cyrenensis er hinn fyrsti partr Affrice. sua nefnt af þeirri fremztu borg er þar uar ok Cyrene het. Austan at þi liggr Egiptaland. enn uestan at þeirra þioða l&#7887;nd<ref>land, B</ref> sem Trogodite heita. ok þa sem þeir kalla meiri Sirtes.<ref>''saal.'' B; Sires, A</ref> Trogodite eru skiotari a fæti enn n&#7887;ckur<ref>nokkura kyns, B</ref> dyr. Medr Trogoditis er su ti&#7887;rn. sem hennar uatn uerdr .iii. sinnum aa huerium degi sallt ok beiskt. enn alla tima adra er þat sætt ok medr aullu usallt. Nordan at nefndri Libia liggr þat haf sem heitir Libicum. enn sunnan Blaland ok einar ok ymisligar þiodir ok ufæriligar audnir. i huerium er eigi sidr er sa ormr<ref>þraatt ''tilf.'' B</ref> sem basiliscus heitir. ok audru nafni heitir hann regulus. þat er sua sem smakonungr. Fyrir þa grein heitir hann sua. at hann er sem eitrorma konungr. eigi fyrir mikilleiks sakir edr uaxtar. utan helldr af þi at hann drepr menn medr einni saman sinni syn. ok þo at þeir seai hann fyrri<ref>eigi, B</ref> ok flyi. þa drepr hann þa med einni saman sinni þefan. Huerr fliugandi fugl sem fyrir hans seonum uerdr. huat fiarlægr honum sem hann ferr edr flygr. þa brennr hann af hans munni ok fyrirferst. Enn allt at eins uerdr hann af hreysikattinum<ref>reysikattinum, B</ref> yfirstiginn ok sigradr. Þann tima sem [hann er settr<ref>[menn setia hann, B</ref> fyrir þau gren edr holur sem hann leyniz i. þa flyr basiliscus hreysikattinn. enn hann sækir eptir ok drepr sua basiliscum. þiat himneskr fadir hefir &#7887;ngan lut i uerolldinni sua skadsamligan skapadan. at eigi se æ læknissdomrinn i gegn honum til reidu. ef menn kynni hann rettliga medr h&#7887;ndum at hafa. Hann er lengztum huitfleckottr eðr huitr&#7887;ndottr ok nærri halfs fotar langr. J Libia fæðaz ok h&#7887;fuðlausir menn eptir þi sem truiz. hueria er Lybici kalla Lemnia. hafa þeir munn ok augu framan aa briostinu. Adrir eru þeir sem þar fædaz ok &#7887;ngan hafa halsinn. enn augun aa oxlunum. Antipodes eru þar ok. hueria er nockurir menn kalla andf&#281;tinga. þeim horfa føtrnir ok ristrnar aa bak aptr ok hafa .viii. tær á huarum fæti.
  
Pentapolis annarr partr Affrice. hafandi upp aa Girzku nafn af .v. borgum. liggr uid fyrr nefnda Libiam Cyrinensem. ok telr suma stadi medr hennar herudum ok endim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkum. Tripolitanam hinn þridia hennar part hafa Girkir upp aa sina tungu at tala kallat af þeim .iii. borgum sem þar ero frægaztar ok sua heita. Ochea. Tabreta ok Leptis. Hinn .iiii<sup>di</sup>. partr Affrice huerr er Bizancena heitir hefir nafn af .ii. þar hinum fræguztum ok hinum fremztum þorpum huert er annat er sua friott af oleis ok odrum feitum iarðar aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xtum. ok fullum meðr dygd. at þat sem i þa i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd uerdr sááit gefr hundradfalldan aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt.
+
Pentapolis annarr partr Affrice. hafandi upp aa Girzku nafn af .v. borgum. liggr uid fyrr nefnda Libiam Cyrinensem. ok telr suma stadi medr hennar herudum ok endim&#7887;rkum. Tripolitanam hinn þridia hennar part hafa Girkir upp aa sina tungu at tala kallat af þeim .iii. borgum sem þar ero frægaztar ok sua heita. Ochea. Tabreta ok Leptis. Hinn .iiii<sup>di</sup>. partr Affrice huerr er Bizancena heitir hefir nafn af .ii. þar hinum fræguztum ok hinum fremztum þorpum huert er annat er sua friott af oleis ok odrum feitum iarðar aau&#7887;xtum. ok fullum meðr dygd. at þat sem i þa i&#7887;rd uerdr sááit gefr hundradfalldan aau&#7887;xt.
  
Annat heitir Zeuges er liggr milli Numidiam<ref>Mundiam, B</ref> ok Bizancium. huar er ein mikil borg stendr. er Carthago<ref>''saal.'' B; Sartago, A</ref> heitir. Nordan at þi liggr þat haf sem Siculum heitir af Sicilia. enn sunnanuert liggr þat uidr þat land sem Getulia heitir. Hinn nærri ok hinn nordarri partr af Zeugis er miok aauaxtsamr. enn hinn ytri ok sa sem firrmeirr liggr er fullr af onagris. þeim storum ausnum grimmum ok ót<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mdum sem i eydimorkum uti reika ok renna. ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>drum grimmum dyrum ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormum. Þessir hinir grimmu ok ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mdu asnar. sem onagri heita. hafaz iafnan uid uti medr uillidyrum ok fylgir æ serhuart<ref>serhuert, B</ref> karldyrit kuendyra flockinum. ok þo mest fyrir þa skylld. at þeir uandlæta þegar leid ok afbryda sem karldyrin eru borin. ok setia þegar af þeim nyrun. ef þeir na til þeirra sem þeir eru nyfæddir. ok þetta kunna<ref>kunnu, B</ref> mødrnar at uaraz. ok fela þa þegar i leyniligum st&#491;dum ef þær faá þat gert. Getulia liggr miok i midri Affrica.
+
Annat heitir Zeuges er liggr milli Numidiam<ref>Mundiam, B</ref> ok Bizancium. huar er ein mikil borg stendr. er Carthago<ref>''saal.'' B; Sartago, A</ref> heitir. Nordan at þi liggr þat haf sem Siculum heitir af Sicilia. enn sunnanuert liggr þat uidr þat land sem Getulia heitir. Hinn nærri ok hinn nordarri partr af Zeugis er miok aauaxtsamr. enn hinn ytri ok sa sem firrmeirr liggr er fullr af onagris. þeim storum ausnum grimmum ok ót&#7887;mdum sem i eydimorkum uti reika ok renna. ok &#7887;drum grimmum dyrum ok h&#7887;ggormum. Þessir hinir grimmu ok ut&#7887;mdu asnar. sem onagri heita. hafaz iafnan uid uti medr uillidyrum ok fylgir æ serhuart<ref>serhuert, B</ref> karldyrit kuendyra flockinum. ok þo mest fyrir þa skylld. at þeir uandlæta þegar leid ok afbryda sem karldyrin eru borin. ok setia þegar af þeim nyrun. ef þeir na til þeirra sem þeir eru nyfæddir. ok þetta kunna<ref>kunnu, B</ref> mødrnar at uaraz. ok fela þa þegar i leyniligum st&#491;dum ef þær faá þat gert. Getulia liggr miok i midri Affrica.
  
Numidia feck nafn af þeim monnum er þar toku ser bygd. ok sealldan hofdu<ref>ser ''tilf.'' B</ref> sama stad. ok driugum foru sem uallarar. þiat ymissar ok uuisar heimilisuistir kallaz upp aa þeirra tal ok tungu numidie. Þar leidir hon dyr ok uppfædir. sem hon er<ref>miok ''tilf.'' B</ref> skogi uaxin ok slettlend. enn þar hesta ok fyrr greinda onagros. sem hon er hálsut eðr fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llott. Hun er hardla fræg af þeim marmara sem numidicum heitir. J Numidia er Yppane. er hinn heilagi Augustinus ypponensis er uid kendr. meðr fleirum odrum frægum ok mikils hattar borgum.
+
Numidia feck nafn af þeim monnum er þar toku ser bygd. ok sealldan hofdu<ref>ser ''tilf.'' B</ref> sama stad. ok driugum foru sem uallarar. þiat ymissar ok uuisar heimilisuistir kallaz upp aa þeirra tal ok tungu numidie. Þar leidir hon dyr ok uppfædir. sem hon er<ref>miok ''tilf.'' B</ref> skogi uaxin ok slettlend. enn þar hesta ok fyrr greinda onagros. sem hon er hálsut eðr fi&#7887;llott. Hun er hardla fræg af þeim marmara sem numidicum heitir. J Numidia er Yppane. er hinn heilagi Augustinus ypponensis er uid kendr. meðr fleirum odrum frægum ok mikils hattar borgum.
  
Mauritania hefir nafn af su<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtum þeirra manna lit sem þar byggia. þiat mauron kalla Girkir þat sem suart er. ok sua sem Gallia hefir nafn af folksins birti ok huitleik. sem fyrr uar sagt. sua hefir Mauritania nafn af su<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtum lit sins folks. huerrar hin fyrsta prouincia er Mauritania Siciphensis. hafandi nafn af þi þorpi sem Siciphi heitir. ok Mauritania Cesarensis. er nafn feck af þeirri borg sem Juba konungr er þar rikti let g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra Augusto keisara til heiðrs ok sæmdar. ok kalladi af hans nafni Cesaream. sua sem Herodes let adra Cesaream gora honum til sømdar i Palestina. su sem ein er hardla fræg borg. Þessar badar prouincia liggia sua samtengdar sin i milli. at austan liggr at þeim Numidia enn norðan hit mikla haf. af uestri su áá sem Malua heitir. enn af suðri fiallit Astrixis. huert er greinir ok sundr skilr þann part af landinu sem frior er ok þurra sanda allt til uthafsins. Mauritania Tingitania uar kallat af h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudborg þeirri sem Tingis<ref>Tinghi, B</ref> het ok þar stod. Af austri liggr uidr hana fyrr nefnd aa Malua. af nordri hafit Gaditanum. af uestri uthafit Athlanticum. enn af sudri þeirra þioða laund<ref>allt til uthafsins ''tilf.'' B</ref> sem Gaulalie heita. Gaulalie eru kallaðir af þeirri ey sem liggr nærri Blalandi ok Gauleon heitir. i huerri sem<ref>er, B</ref> enginn eitrormr fædiz ok engin fær þar lifat. J uthafinu uidr Mauritaniam segiz. at sua mikill ofrefilis fioldi þeirra fiska séé sem lulligenes<ref>lulligines, B</ref> heita. fliugandi eigi langt i brott fra þeirri aa sem Aalixus heitir. at þeir drecki ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckui nidr skipam ef fyrir þeim uerda. J Mauritania þessarri fødaz morg undarligh dyr ok kuikendi. sua sem apyniur drekar ok struciones. Fimm ero apyniu kyn. Þat er eitt at hala hefir. af henni segiz þat at hon se sua greinamikil ok skyniugh<ref>skynug, B</ref> upp aa suma skepnuna. at hon gleðiz iafnan sua sem tungl er nykomit ok þat er ungt. en hon<ref>''saal.'' B; þat, A</ref> ryggiz þann tima sem þat er fullt eðr þuerranda. Hon berr þau born sin ok burdi fyrir a brosti ok bringu ser. sem hon elskar. enn hin klunna sua uidr bakit ok annars staðar aa henni sem uerda má. sem hon anzar minnr ok uanrækir. Struciones eru sua fallin kuikendi. at þau synaz hafa uængi þaleidis sem fuglar. ok faa sik allt at eins litt edr ecki af iorðinni hafit. Struciones uanrækia ok uilia alldrigi uerma<ref>r&#281;kia, B</ref> sin egg. ok þo sem þeir hafa þau brott rekit fra ser. þa leidaz ut af þeim ok lifgaz ungar af duptzins ok iardarinnar næringu. Drekar eru størstir ok sterkaztir af aullum eitrormum ok eigi sidr af ollum iardarinnar kuikendum. hann er kambottr ok hefir litinn munn ok sua sem miofar pipur edr spirur. meðr huerium er hann dregr andann.<ref>Hic inquiratur de artis fistulis et q. exerat linguam ''tilf.'' B</ref> Hann hefir ok ecki miok mikit afl i t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnunum. enn i sporðinum hefir hann sua mikit. at þar lyr hann meðr ok lemr huat er hann fær fengit ok naad. Hann er ok ecki fyrir þa s&#491;k af eitrinu skadsamligr. at hann þarf ecki þess uidr at deyda <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur kuikendi þar medr. þiat huert sem hann fær fangit. þa bindr hann ok kreppir sua. at þar af drepr hann. fyrir huerium er fillinn er eigi helldr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruggr<ref>uruggr, B</ref> meðr sinn mikilleik enn smæri kuikendi. þiat sua sem drekinn liggr uidr þann uegh sem fillinn ferr eptir sinum uana. þa hr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuiz hann um hans fotleggi kreppandi þa saman medr sterkum knutum. uinnr sua sidan at honum. at hann kiæfir hann ok drepr medr aullu. Þessi Mauritania uar fordum full af filum. hueria er Jndialand hefir nu<ref>''tilf.'' B</ref> mest i séér. Þat land sem Garamans heitir. hefir nafn af þess háttar einni borg edr þorpi sem Garama heitir.<ref>het, B</ref> huert er Garamans konungr sun Apollinis let g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra ok kalladi sua af sinu nafni. þat liggr milli Cirenen ok Blalandz. Þar er sa brunnr sem þa natturu hefir. at hann<ref>kolnar ok ''tilf.'' B</ref> fryss sua þann tima dags sem heitaz er.<ref>sua ''tilf.'' B</ref> at hann er monnum eigi dreckandi. enn hann þidnar ok hitnar sua þann tima nætr sem kalldaz er. at þa er engi uán. at þess háttar megi menn honum nærri koma. Þeir menn sem þat land byggia ok Garamantes heita. eru bædi grimmir i ser ok af mannkynsins samlagi<ref>þo ''tilf.'' B</ref> miok fiarrlægir.
+
Mauritania hefir nafn af su&#7887;rtum þeirra manna lit sem þar byggia. þiat mauron kalla Girkir þat sem suart er. ok sua sem Gallia hefir nafn af folksins birti ok huitleik. sem fyrr uar sagt. sua hefir Mauritania nafn af su&#7887;rtum lit sins folks. huerrar hin fyrsta prouincia er Mauritania Siciphensis. hafandi nafn af þi þorpi sem Siciphi heitir. ok Mauritania Cesarensis. er nafn feck af þeirri borg sem Juba konungr er þar rikti let g&#7887;ra Augusto keisara til heiðrs ok sæmdar. ok kalladi af hans nafni Cesaream. sua sem Herodes let adra Cesaream gora honum til sømdar i Palestina. su sem ein er hardla fræg borg. Þessar badar prouincia liggia sua samtengdar sin i milli. at austan liggr at þeim Numidia enn norðan hit mikla haf. af uestri su áá sem Malua heitir. enn af suðri fiallit Astrixis. huert er greinir ok sundr skilr þann part af landinu sem frior er ok þurra sanda allt til uthafsins. Mauritania Tingitania uar kallat af h&#7887;fudborg þeirri sem Tingis<ref>Tinghi, B</ref> het ok þar stod. Af austri liggr uidr hana fyrr nefnd aa Malua. af nordri hafit Gaditanum. af uestri uthafit Athlanticum. enn af sudri þeirra þioða laund<ref>allt til uthafsins ''tilf.'' B</ref> sem Gaulalie heita. Gaulalie eru kallaðir af þeirri ey sem liggr nærri Blalandi ok Gauleon heitir. i huerri sem<ref>er, B</ref> enginn eitrormr fædiz ok engin fær þar lifat. J uthafinu uidr Mauritaniam segiz. at sua mikill ofrefilis fioldi þeirra fiska séé sem lulligenes<ref>lulligines, B</ref> heita. fliugandi eigi langt i brott fra þeirri aa sem Aalixus heitir. at þeir drecki ok s&#7887;ckui nidr skipam ef fyrir þeim uerda. J Mauritania þessarri fødaz morg undarligh dyr ok kuikendi. sua sem apyniur drekar ok struciones. Fimm ero apyniu kyn. Þat er eitt at hala hefir. af henni segiz þat at hon se sua greinamikil ok skyniugh<ref>skynug, B</ref> upp aa suma skepnuna. at hon gleðiz iafnan sua sem tungl er nykomit ok þat er ungt. en hon<ref>''saal.'' B; þat, A</ref> ryggiz þann tima sem þat er fullt eðr þuerranda. Hon berr þau born sin ok burdi fyrir a brosti ok bringu ser. sem hon elskar. enn hin klunna sua uidr bakit ok annars staðar aa henni sem uerda má. sem hon anzar minnr ok uanrækir. Struciones eru sua fallin kuikendi. at þau synaz hafa uængi þaleidis sem fuglar. ok faa sik allt at eins litt edr ecki af iorðinni hafit. Struciones uanrækia ok uilia alldrigi uerma<ref>r&#281;kia, B</ref> sin egg. ok þo sem þeir hafa þau brott rekit fra ser. þa leidaz ut af þeim ok lifgaz ungar af duptzins ok iardarinnar næringu. Drekar eru størstir ok sterkaztir af aullum eitrormum ok eigi sidr af ollum iardarinnar kuikendum. hann er kambottr ok hefir litinn munn ok sua sem miofar pipur edr spirur. meðr huerium er hann dregr andann.<ref>Hic inquiratur de artis fistulis et q. exerat linguam ''tilf.'' B</ref> Hann hefir ok ecki miok mikit afl i t&#7887;nnunum. enn i sporðinum hefir hann sua mikit. at þar lyr hann meðr ok lemr huat er hann fær fengit ok naad. Hann er ok ecki fyrir þa s&#491;k af eitrinu skadsamligr. at hann þarf ecki þess uidr at deyda &#7887;nnur kuikendi þar medr. þiat huert sem hann fær fangit. þa bindr hann ok kreppir sua. at þar af drepr hann. fyrir huerium er fillinn er eigi helldr &#7887;ruggr<ref>uruggr, B</ref> meðr sinn mikilleik enn smæri kuikendi. þiat sua sem drekinn liggr uidr þann uegh sem fillinn ferr eptir sinum uana. þa hr&#7887;ckuiz hann um hans fotleggi kreppandi þa saman medr sterkum knutum. uinnr sua sidan at honum. at hann kiæfir hann ok drepr medr aullu. Þessi Mauritania uar fordum full af filum. hueria er Jndialand hefir nu<ref>''tilf.'' B</ref> mest i séér. Þat land sem Garamans heitir. hefir nafn af þess háttar einni borg edr þorpi sem Garama heitir.<ref>het, B</ref> huert er Garamans konungr sun Apollinis let g&#7887;ra ok kalladi sua af sinu nafni. þat liggr milli Cirenen ok Blalandz. Þar er sa brunnr sem þa natturu hefir. at hann<ref>kolnar ok ''tilf.'' B</ref> fryss sua þann tima dags sem heitaz er.<ref>sua ''tilf.'' B</ref> at hann er monnum eigi dreckandi. enn hann þidnar ok hitnar sua þann tima nætr sem kalldaz er. at þa er engi uán. at þess háttar megi menn honum nærri koma. Þeir menn sem þat land byggia ok Garamantes heita. eru bædi grimmir i ser ok af mannkynsins samlagi<ref>þo ''tilf.'' B</ref> miok fiarrlægir.
  
Ethiopia sem uær kallum Bláland. hefir nafn af lit ok aasionu þeirra manna er þar byggia. hueria er solin brennir<ref>ok sortar ''tilf.'' B</ref> sakir sinnar naueru. Mannanna litr birtir þar ok synir solarinnar afl ok natturu. Þar er nær iafnliga<ref>iðurligr ok ''tilf.'' B</ref> samr hiti. fyrir þann skylld at þat liggr rett undir sealfu solar sudri ok middegiss skeidi. Vestanuert er þat fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llott. enn um mitt landit er þat s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndugt. enn austanuert er þat medr aullu eytt. Þess lengd liggr uestan fra fiallinu Athlante ok til austrs allt til Egiptalandz endimarka. Af suðri liggr þat ok lyktaz uidr uthafit. enn af nordri uidr áána Nilum. ok hefir i séér harðla margar þiodir rædiligar ok ogurligar af skyssiligri mynd ok aasionu.<ref>Trogodite eru einar af þeim. þat folk er sua fraatt a f&#281;ti. at þat er eigi seinna enn hin skiotuztu dyr sem fyrr var sagt ''tilf.'' B</ref> Pamphagi eru þar ok. þeir hafa huetuetna þat sem eta ma ser til fødu ok uidrlifiss. Archiophagi<ref>Athiophagi, B</ref> uerandi klokir til ueidiskapar hafaz þratt uidr aa hafi ut ok fædaz at eins uidr fiska. enn Anntropophagi ein hin harðazta þiod fædiz meðr manna ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t.
+
Ethiopia sem uær kallum Bláland. hefir nafn af lit ok aasionu þeirra manna er þar byggia. hueria er solin brennir<ref>ok sortar ''tilf.'' B</ref> sakir sinnar naueru. Mannanna litr birtir þar ok synir solarinnar afl ok natturu. Þar er nær iafnliga<ref>iðurligr ok ''tilf.'' B</ref> samr hiti. fyrir þann skylld at þat liggr rett undir sealfu solar sudri ok middegiss skeidi. Vestanuert er þat fi&#7887;llott. enn um mitt landit er þat s&#7887;ndugt. enn austanuert er þat medr aullu eytt. Þess lengd liggr uestan fra fiallinu Athlante ok til austrs allt til Egiptalandz endimarka. Af suðri liggr þat ok lyktaz uidr uthafit. enn af nordri uidr áána Nilum. ok hefir i séér harðla margar þiodir rædiligar ok ogurligar af skyssiligri mynd ok aasionu.<ref>Trogodite eru einar af þeim. þat folk er sua fraatt a f&#281;ti. at þat er eigi seinna enn hin skiotuztu dyr sem fyrr var sagt ''tilf.'' B</ref> Pamphagi eru þar ok. þeir hafa huetuetna þat sem eta ma ser til fødu ok uidrlifiss. Archiophagi<ref>Athiophagi, B</ref> uerandi klokir til ueidiskapar hafaz þratt uidr aa hafi ut ok fædaz at eins uidr fiska. enn Anntropophagi ein hin harðazta þiod fædiz meðr manna ki&#7887;t.
  
Blaland er driugum fullt af fiolda undarligra dyra ok eitrorma. Ysidorus telr storliga m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg eitrorma kyn i .xii<sup>o</sup>. bok ethimologiarum. ok þo segir hann þau fleiri uera enn hann hefir þar fra sagt. En sua m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg sem þeirra kyn eru. sua margs háttar eru ok eigi siðr þeirra eitr ok skadsamligir sáárleikar. þeir sem af þii uerða. ok sua margir sem þeir eru. sua m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rg dauða kyn fylgia þeim ok. Stellio heitir einn af eitrorma kyninu. ok fyrir þa grein heitir hann sua. at allt hans bak er sem putreat<ref>purtreat, B</ref> se ok skrifat meðr skinandum dropum þilikt sem sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum. Hann er sua gagnstadligr þeim h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormum edr storum eitrm<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dkum sem scorpiones heita. at þeir ottaz þegar þeir sia hann. ok sem nockurr uþrifnadar þungi edr dofi falli áá þa. Vipera hueria er uær nefnum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru. hefir af þi nafn fengit at hon fæðir meðr saarleik ok ofrefli [sinn burð.<ref>[''mgl.'' B</ref> þiat þann tima sem hennar kuiðr þrutnar af burdinum ok yrmlingarnir eru lifgaðir. þa þola þeir eigi at bida matuligs ok fullkomins natturunnar burdartima ok lausnar. rifa sua ok slita skeinandi<ref>skemmandi, B</ref> hennar sidur<ref>ok skerandi ''tilf.'' B</ref> ok þar ut farandi. ok þar af deyr hon. Hon fær ok sua liotliga sins burdar. at hon tekr freoit medr munninum. Berr þat ok sua til þann tima sem karldyrit hefir til þess sama h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðit inni i hennar munni. at henni bregdr sua uidr sambudina. at hon bitr h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðit af hinu dyrinu. ok fyrir þi uerdr sua at huarttueggia feðginit fyrirferst iafnan. þegar sem þau geta burð saman. karldyrit i sambudinni enn kuendyrit i fædinginni. Anfuena<ref>Anfniena, B</ref> er sua fallin. at hon hefir .ii. h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fudin. annat framan eptir uana enn annat aptr áá spordinum. ok renn framm eptir huarutueggia h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðinu dragandi sua aptr<ref>''mgl.'' B</ref> i hring likamann eptir sér. Þessi hefir sik<ref>giarna ''tilf.'' B</ref> af aullum eitrormum uti i frosti. Hans augu lysa sem logandi lios. Scitalis er ok sua fagr fleckottr ormr um bakit. at þar af duelr hann þrátt þeirra manna ferd sem hann sea. Kann þat ok sua til bera. at þar sem hann fær seinna skridit enn flestir adrir eitrormar ok fyrir þa sauk eigi manninum fylgt. þa fær hann medr þi mennina fengit. at þeir dueliandiz undraz<ref>undra, B</ref> hans fegrd. Hann er ok sua heitrar natturu moti þi sem adrir eitrormar. at hann teer sinn ham ok yztu luti af sinum likam uti aa uetrar tima. [Enn aller þeir eru þo allt at eins kallder i sialfra sinna natturu.<ref>[''tilf.'' B</ref> ok eigi faa þeir monnum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut illt slag edr mikit mein g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. utan þann tima sem þeir hitna. ok fyrir þann skylld er<ref>''saal.'' B; ma, A</ref> þeirra eitr manninum miklu skadsamligra um daga enn um nætr. þiat þeir dofna af nætr kuldanum. huadan af er þeir stirdna ok hr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckua saman sem<ref>i ''tilf.'' B</ref> lyckiur eðr knutar<ref>knuta, B</ref> á uetrar tima enn leysaz or knutunum ok lyckiunum aa sumarit. Er ormanna meinsemda<ref>meinsemdar, B</ref> g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd eigi annat. eptir þi sem Lucanus segir. enn eitrdrepit samblandit mannzins blodi. Allt ormanna eitr er kallt<ref>kallat(!) B</ref> i sinni nátturu. ok fyrir þi flyr mannzins aund eitrit. huert<ref>''saal.'' B; huer, A</ref> er i hans blodi byggir. at hon er elldligh ok heitrar nátturu. Allir eitrormar hafa sliofa syn sem liklikt ma þickia. medr þi at þeir hafa augun áá uængiunum enn eigi framan i<ref>a, B</ref> h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdinu. ok fyrir þi heyra þeir fyrri<ref>fyrr, B</ref> enn þeir sia.<ref>siai, B</ref> Þar i mot hafa þeir huassara skilningar uit enn flest oll <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur skynlaus kuikendi. huar af er sagt uar i Genesi. at h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggormrinn uar ollum iarðarinnar kuikendum uitrari. Sua segiz af honum. at hans h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fud lifi þo at þat komiz eigi meirr enn .ii. fingra [langt undan ulamit.<ref>[vlamið vndan, B</ref> sua er hann i hofdinu lifmikill. Ok fyrir þi hlifir hann þi medr ollum likamanum moti þeim sem hann uilia liosta ok lemia. Ecki kuikendi fær sina tungu iafnskiott rært sem eitrormrinn. sua framt at hann syniz driugum .iii. hafa þar sem ein er til at eins. Þeirra likamir eru uaukuir<ref>vokuer, B</ref> ok uatir. sua at þeirra uegr uætiz ok merkiz af uætunni<ref>v&#491;kunni, B</ref> huar sem þeir fara. Þeirra [fotspor ok uegr rett at segia<ref>[vegr, B</ref> er þi likr at sea. sem þeir hafi medr fotum runnit. enn þeir skrida þo allt at eins aa hudinni ok þeim reistk<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mbum. sem þeirra kuidr ok allr likaminn neðan er alskipadr af. allt fra ofanuerdum hálsi ok til nedanuerdz kuidarins. Beina þeir sinn skrid medr hreistrk<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mbunum sem medr klóóm. en medr rifiunum i stad leggianna. Þaðan af er þat. at ef þeir uerða n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur nedan aa likamann allt fra nedanuerdum kuidinum slegnir ok upp til hofudsins. þa þrifz hann ecki til skridsins ok raasarinnar. sua er hann þar audkumall ok lasmærr. Sua er ok skrifat at eitrormarnir lifi storligha<ref>storleghans, B</ref> lengi. sua at þeir leggi nidr ellihaminn. ok þar meðr falli af þeim ellin. ok huerfi sua aptr til æskunnar. Pytagoras einn ueralldar uitringr i fyrndinni segir eitrorminn af funadum andaðs mannz merg uerða. ok þat sama sannar ok segir Ouidius i sinum bokum. Er þat ok merkiliga ok uel uidrku&#281;miliga truat. at aa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid uerdi eitrormrinn af mannzins dauda. sem mannzins dauði<ref>kom til ok ''tilf.'' B</ref> uard af eitrormsins tilstilli. J þessu<ref>fyrrnefndu, B</ref> Blalandi er [ok þat sama dyr monoceron. er odru nafni heitir unicornis. hafanda sitt hit uádaliga horn .iiii<sup>a</sup>. fota langt upp af midiu enninu. sem fyrr uar sagt.<ref>[þat eitt dyr sem riceron heitir. ok &#491;ðru nafni monoceron. þat er allt eitt ok unicornius. huert er fyrir þa s&#491;k heitir sua at þat ''o. s. v. som ovenfor Cap. 23 indtil'' til uapns ok uerndar, B</ref> Vlfalldar eru þar ok þau dyr sem pardi heita. mislit ok hardla skiót ok einkannliga skiotuz til at hella ut annarra kuikenda bloði. þiat þar til leggr pardus sua giarna. at hann hleypr þar til sem<ref>er, B</ref> hann fellr daudr nidr. sem fyrr uar sagt. Camaleon er eitt fleckott dyr<ref>a þa leið ''tilf.'' B</ref> sem pardus. utan þat at camaleons likami skiptir auduelldliga litinum eptir þeim lit sem fyrir honum uerdr ok hann séér. huat er eigi er annarra kuikenda nattura. Camaleopardus er [sua uordinn sik. at hann er<ref>[''mgl.''B</ref> uidaz huitfleckottr<ref>þaleidiss ''tilf.'' B</ref> sem pardus. haals hefir hann sua sem einn hestr. enn fætr sem yxn.<ref>vxi, B</ref> enn hofudit sem ulfalldi. Formice hueria er uer k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum maura. eru þar miklu størri enn i odrum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum. ok miok undarligha uordnir<ref>''saal.'' B; uorðinn, A</ref> sik. Maurr er sua forsiallt kuikendi sem menn uita. at hann samnar<ref>samkar, B</ref> þat ok saman dregr aa sumarit. sem hann etr aa uetrinn.<ref>uetrum, B</ref> einkanliga hueitiskorn<ref>hueitikorn, B</ref> edr þesskyns mi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>l aa kornskurdartima. enn upp aa bygg girniz hann ecki giarna. Enn aa Blalandi segiz at hann uerði sua storr sem smárackar. Grefr hann þar upp medr fotum sinum sanda. þa sem gulligir eru at sea. geymir þeim sidan ok uardueitir sem hann ma uanduirkligaz. at engi beri þeim<ref>''saal. ogs.'' B</ref> i brott. enn þa sem til þess byria sik at bera þa i brott. sækir<ref>s&#281;rer, B</ref> hann til dauds. Ok fyrir þa s&#491;k heitir hann þar formicaleon.<ref>formicoleon, B</ref> at hann er lettliga<ref>''mgl.'' B</ref> sua uordinn sik sem formica ok leon<ref>leo, B</ref> þoat litill. Hann er maurum<ref>smamaurum, B</ref> skiædr ok skadsamligr. upp aa þann hátt at hann felr sik i molldu eðr sandi. ok kemr þadan at þeim.<ref>aa vuart ''tilf.'' B</ref> sua sem þeir bera hueiti þat sem þeir hafa saman dregit. Þadan af er hann kalladr leo ok formica. þiat flestum odrum kuikendum er hann sem maurr. enn maurinum uerdr hann sem leo. Margr basiliscus er ok þar ok hardla storir drekar. af huerra h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdi ok heila gimsteinar ut takaz. þar finnaz ok þessir steinar. iacinctus ok crisoprassus ok hit dyra cinnamomum. J Blalandi er ok su ein ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. at þeir likamir uerda sua biartir sem i hennar uatni uerda þuegnir. sem þeir se meðr hinu dygdugazta oleo laugadir<ref>smurdir ''tilf.'' B</ref> ok litadir.
+
Blaland er driugum fullt af fiolda undarligra dyra ok eitrorma. Ysidorus telr storliga m&#7887;rg eitrorma kyn i .xii<sup>o</sup>. bok ethimologiarum. ok þo segir hann þau fleiri uera enn hann hefir þar fra sagt. En sua m&#7887;rg sem þeirra kyn eru. sua margs háttar eru ok eigi siðr þeirra eitr ok skadsamligir sáárleikar. þeir sem af þii uerða. ok sua margir sem þeir eru. sua m&#7887;rg dauða kyn fylgia þeim ok. Stellio heitir einn af eitrorma kyninu. ok fyrir þa grein heitir hann sua. at allt hans bak er sem putreat<ref>purtreat, B</ref> se ok skrifat meðr skinandum dropum þilikt sem sti&#7887;rnum. Hann er sua gagnstadligr þeim h&#7887;ggormum edr storum eitrm&#7887;dkum sem scorpiones heita. at þeir ottaz þegar þeir sia hann. ok sem nockurr uþrifnadar þungi edr dofi falli áá þa. Vipera hueria er uær nefnum n&#7887;dru. hefir af þi nafn fengit at hon fæðir meðr saarleik ok ofrefli [sinn burð.<ref>[''mgl.'' B</ref> þiat þann tima sem hennar kuiðr þrutnar af burdinum ok yrmlingarnir eru lifgaðir. þa þola þeir eigi at bida matuligs ok fullkomins natturunnar burdartima ok lausnar. rifa sua ok slita skeinandi<ref>skemmandi, B</ref> hennar sidur<ref>ok skerandi ''tilf.'' B</ref> ok þar ut farandi. ok þar af deyr hon. Hon fær ok sua liotliga sins burdar. at hon tekr freoit medr munninum. Berr þat ok sua til þann tima sem karldyrit hefir til þess sama h&#7887;fuðit inni i hennar munni. at henni bregdr sua uidr sambudina. at hon bitr h&#7887;fuðit af hinu dyrinu. ok fyrir þi uerdr sua at huarttueggia feðginit fyrirferst iafnan. þegar sem þau geta burð saman. karldyrit i sambudinni enn kuendyrit i fædinginni. Anfuena<ref>Anfniena, B</ref> er sua fallin. at hon hefir .ii. h&#7887;fudin. annat framan eptir uana enn annat aptr áá spordinum. ok renn framm eptir huarutueggia h&#7887;fðinu dragandi sua aptr<ref>''mgl.'' B</ref> i hring likamann eptir sér. Þessi hefir sik<ref>giarna ''tilf.'' B</ref> af aullum eitrormum uti i frosti. Hans augu lysa sem logandi lios. Scitalis er ok sua fagr fleckottr ormr um bakit. at þar af duelr hann þrátt þeirra manna ferd sem hann sea. Kann þat ok sua til bera. at þar sem hann fær seinna skridit enn flestir adrir eitrormar ok fyrir þa sauk eigi manninum fylgt. þa fær hann medr þi mennina fengit. at þeir dueliandiz undraz<ref>undra, B</ref> hans fegrd. Hann er ok sua heitrar natturu moti þi sem adrir eitrormar. at hann teer sinn ham ok yztu luti af sinum likam uti aa uetrar tima. [Enn aller þeir eru þo allt at eins kallder i sialfra sinna natturu.<ref>[''tilf.'' B</ref> ok eigi faa þeir monnum n&#7887;ckut illt slag edr mikit mein g&#7887;rt. utan þann tima sem þeir hitna. ok fyrir þann skylld er<ref>''saal.'' B; ma, A</ref> þeirra eitr manninum miklu skadsamligra um daga enn um nætr. þiat þeir dofna af nætr kuldanum. huadan af er þeir stirdna ok hr&#7887;ckua saman sem<ref>i ''tilf.'' B</ref> lyckiur eðr knutar<ref>knuta, B</ref> á uetrar tima enn leysaz or knutunum ok lyckiunum aa sumarit. Er ormanna meinsemda<ref>meinsemdar, B</ref> g&#7887;rd eigi annat. eptir þi sem Lucanus segir. enn eitrdrepit samblandit mannzins blodi. Allt ormanna eitr er kallt<ref>kallat(!) B</ref> i sinni nátturu. ok fyrir þi flyr mannzins aund eitrit. huert<ref>''saal.'' B; huer, A</ref> er i hans blodi byggir. at hon er elldligh ok heitrar nátturu. Allir eitrormar hafa sliofa syn sem liklikt ma þickia. medr þi at þeir hafa augun áá uængiunum enn eigi framan i<ref>a, B</ref> h&#7887;fdinu. ok fyrir þi heyra þeir fyrri<ref>fyrr, B</ref> enn þeir sia.<ref>siai, B</ref> Þar i mot hafa þeir huassara skilningar uit enn flest oll &#7887;nnur skynlaus kuikendi. huar af er sagt uar i Genesi. at h&#7887;ggormrinn uar ollum iarðarinnar kuikendum uitrari. Sua segiz af honum. at hans h&#7887;fud lifi þo at þat komiz eigi meirr enn .ii. fingra [langt undan ulamit.<ref>[vlamið vndan, B</ref> sua er hann i hofdinu lifmikill. Ok fyrir þi hlifir hann þi medr ollum likamanum moti þeim sem hann uilia liosta ok lemia. Ecki kuikendi fær sina tungu iafnskiott rært sem eitrormrinn. sua framt at hann syniz driugum .iii. hafa þar sem ein er til at eins. Þeirra likamir eru uaukuir<ref>vokuer, B</ref> ok uatir. sua at þeirra uegr uætiz ok merkiz af uætunni<ref>v&#491;kunni, B</ref> huar sem þeir fara. Þeirra [fotspor ok uegr rett at segia<ref>[vegr, B</ref> er þi likr at sea. sem þeir hafi medr fotum runnit. enn þeir skrida þo allt at eins aa hudinni ok þeim reistk&#7887;mbum. sem þeirra kuidr ok allr likaminn neðan er alskipadr af. allt fra ofanuerdum hálsi ok til nedanuerdz kuidarins. Beina þeir sinn skrid medr hreistrk&#7887;mbunum sem medr klóóm. en medr rifiunum i stad leggianna. Þaðan af er þat. at ef þeir uerða n&#7887;ckur nedan aa likamann allt fra nedanuerdum kuidinum slegnir ok upp til hofudsins. þa þrifz hann ecki til skridsins ok raasarinnar. sua er hann þar audkumall ok lasmærr. Sua er ok skrifat at eitrormarnir lifi storligha<ref>storleghans, B</ref> lengi. sua at þeir leggi nidr ellihaminn. ok þar meðr falli af þeim ellin. ok huerfi sua aptr til æskunnar. Pytagoras einn ueralldar uitringr i fyrndinni segir eitrorminn af funadum andaðs mannz merg uerða. ok þat sama sannar ok segir Ouidius i sinum bokum. Er þat ok merkiliga ok uel uidrku&#281;miliga truat. at aa s&#7887;mu leid uerdi eitrormrinn af mannzins dauda. sem mannzins dauði<ref>kom til ok ''tilf.'' B</ref> uard af eitrormsins tilstilli. J þessu<ref>fyrrnefndu, B</ref> Blalandi er [ok þat sama dyr monoceron. er odru nafni heitir unicornis. hafanda sitt hit uádaliga horn .iiii<sup>a</sup>. fota langt upp af midiu enninu. sem fyrr uar sagt.<ref>[þat eitt dyr sem riceron heitir. ok &#491;ðru nafni monoceron. þat er allt eitt ok unicornius. huert er fyrir þa s&#491;k heitir sua at þat ''o. s. v. som ovenfor Cap. 23 indtil'' til uapns ok uerndar, B</ref> Vlfalldar eru þar ok þau dyr sem pardi heita. mislit ok hardla skiót ok einkannliga skiotuz til at hella ut annarra kuikenda bloði. þiat þar til leggr pardus sua giarna. at hann hleypr þar til sem<ref>er, B</ref> hann fellr daudr nidr. sem fyrr uar sagt. Camaleon er eitt fleckott dyr<ref>a þa leið ''tilf.'' B</ref> sem pardus. utan þat at camaleons likami skiptir auduelldliga litinum eptir þeim lit sem fyrir honum uerdr ok hann séér. huat er eigi er annarra kuikenda nattura. Camaleopardus er [sua uordinn sik. at hann er<ref>[''mgl.''B</ref> uidaz huitfleckottr<ref>þaleidiss ''tilf.'' B</ref> sem pardus. haals hefir hann sua sem einn hestr. enn fætr sem yxn.<ref>vxi, B</ref> enn hofudit sem ulfalldi. Formice hueria er uer k&#7887;llum maura. eru þar miklu størri enn i odrum st&#7887;dum. ok miok undarligha uordnir<ref>''saal.'' B; uorðinn, A</ref> sik. Maurr er sua forsiallt kuikendi sem menn uita. at hann samnar<ref>samkar, B</ref> þat ok saman dregr aa sumarit. sem hann etr aa uetrinn.<ref>uetrum, B</ref> einkanliga hueitiskorn<ref>hueitikorn, B</ref> edr þesskyns mi&#7887;l aa kornskurdartima. enn upp aa bygg girniz hann ecki giarna. Enn aa Blalandi segiz at hann uerði sua storr sem smárackar. Grefr hann þar upp medr fotum sinum sanda. þa sem gulligir eru at sea. geymir þeim sidan ok uardueitir sem hann ma uanduirkligaz. at engi beri þeim<ref>''saal. ogs.'' B</ref> i brott. enn þa sem til þess byria sik at bera þa i brott. sækir<ref>s&#281;rer, B</ref> hann til dauds. Ok fyrir þa s&#491;k heitir hann þar formicaleon.<ref>formicoleon, B</ref> at hann er lettliga<ref>''mgl.'' B</ref> sua uordinn sik sem formica ok leon<ref>leo, B</ref> þoat litill. Hann er maurum<ref>smamaurum, B</ref> skiædr ok skadsamligr. upp aa þann hátt at hann felr sik i molldu eðr sandi. ok kemr þadan at þeim.<ref>aa vuart ''tilf.'' B</ref> sua sem þeir bera hueiti þat sem þeir hafa saman dregit. Þadan af er hann kalladr leo ok formica. þiat flestum odrum kuikendum er hann sem maurr. enn maurinum uerdr hann sem leo. Margr basiliscus er ok þar ok hardla storir drekar. af huerra h&#7887;fdi ok heila gimsteinar ut takaz. þar finnaz ok þessir steinar. iacinctus ok crisoprassus ok hit dyra cinnamomum. J Blalandi er ok su ein ti&#7887;rn. at þeir likamir uerda sua biartir sem i hennar uatni uerda þuegnir. sem þeir se meðr hinu dygdugazta oleo laugadir<ref>smurdir ''tilf.'' B</ref> ok litadir.
  
Tuenn eru bygd Blal<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd. annat þat sem austaz er bygt ok næst þi sem solin kemr upp. annat er til uestrs i Mauritania. Vmframm þessar .iii. fyrr sagdar haalfur heimsins. sem fyrr nefndir synir Noa ok þeirra ættmenn ok afk&#281;mi<ref>afkiemi, B</ref> skiptu medr ser. liggr hinn fiordi heimsins partr ok haalfa til sudrs odrum megin hins meira uthafsins. huerr er sakir yfiruættiss solar hita oss er meðr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu ukunninghr. i huerri er heidnir menn sogdu. ok þo medr falsi ok hegoma. at þar bygdi andfætingar. Hinn heilagi ok hinn mikli Augustinus segir ok sannar sua meðr fulluligri<ref>fullegri, B</ref> skynsemd i þeirri bok er hann hefir g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. ok heitir Augustinus de ciuilate dei. at engin iarðneskr madr ma þagat komaz or uarri byggiligri uerolldu sakir solar hita ok margrar annarrar umattuligrar ufæru. Enn i adra deilld er þat ollum monnum kunnigt. at allt mannkyn er fra Adam komit. ok allt hans afku&#281;mi hefir bygt þessar þrennar fyrr nefndar heimsins haalfur. medr þeim ollum<ref>&#491;ðrum, B</ref> laundum ok eyium ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ldum sem i nordrhaalfunni liggia ok monnum er her kunnigaz. Mauritania liggr næst uestr uid Hyspaniam. þar næst Numidia. þa þat land sem Cartaginensis heitir af borginni Cartagine. sem fyrr uar sagt. þa Getulia ok Ethiopia. ok eptir þat þeir stadir sem allir ero suidnir af solar bruna.
+
Tuenn eru bygd Blal&#7887;nd. annat þat sem austaz er bygt ok næst þi sem solin kemr upp. annat er til uestrs i Mauritania. Vmframm þessar .iii. fyrr sagdar haalfur heimsins. sem fyrr nefndir synir Noa ok þeirra ættmenn ok afk&#281;mi<ref>afkiemi, B</ref> skiptu medr ser. liggr hinn fiordi heimsins partr ok haalfa til sudrs odrum megin hins meira uthafsins. huerr er sakir yfiruættiss solar hita oss er meðr &#7887;llu ukunninghr. i huerri er heidnir menn sogdu. ok þo medr falsi ok hegoma. at þar bygdi andfætingar. Hinn heilagi ok hinn mikli Augustinus segir ok sannar sua meðr fulluligri<ref>fullegri, B</ref> skynsemd i þeirri bok er hann hefir g&#7887;rt. ok heitir Augustinus de ciuilate dei. at engin iarðneskr madr ma þagat komaz or uarri byggiligri uerolldu sakir solar hita ok margrar annarrar umattuligrar ufæru. Enn i adra deilld er þat ollum monnum kunnigt. at allt mannkyn er fra Adam komit. ok allt hans afku&#281;mi hefir bygt þessar þrennar fyrr nefndar heimsins haalfur. medr þeim ollum<ref>&#491;ðrum, B</ref> laundum ok eyium ut&#7887;ldum sem i nordrhaalfunni liggia ok monnum er her kunnigaz. Mauritania liggr næst uestr uid Hyspaniam. þar næst Numidia. þa þat land sem Cartaginensis heitir af borginni Cartagine. sem fyrr uar sagt. þa Getulia ok Ethiopia. ok eptir þat þeir stadir sem allir ero suidnir af solar bruna.
  
  
 
===Her segir af Nemroth er fyrstr let smiða borgina Babilon. ok fra Ninus er fyrstr kom upp skurðgoða smið<ref>fra þeim feðgum Belo ok Nino ok þar meðr Zoroaster ok skurðguða villa hofz, B</ref>===
 
===Her segir af Nemroth er fyrstr let smiða borgina Babilon. ok fra Ninus er fyrstr kom upp skurðgoða smið<ref>fra þeim feðgum Belo ok Nino ok þar meðr Zoroaster ok skurðguða villa hofz, B</ref>===
  
'''26.''' Þar er nu til at taka sem fyrri<ref>fyrr, B</ref> uar fra horfit. at þann tima sem synir Noa ok aðrir hans ættmenn ok afkn&#281;mi hofdu skipt londum medr ser. sem fyrr uar sagt. rak fyrr nefndr Nemroth Assur sun Sém brott af sinu eignarlandi ok erfðar Sennáár medr afli ok ofbelldi. ok smidadi þar fyrst<ref>fyrstr, B</ref> eptir flodit þa borg sem sidan uar k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llut Babilon eptir tungnaskiptit. sem fyrr uar sagt. nu sem Kayn smidadi fyrstr borgina Enoch [aa Jndialandi fyrir flodit.<ref>[fyrir floðit aa Jndialandi, B</ref> Belus het sun Nemroths. huerr er settiz i Babilone ok lét gefa ser konungs nafn ok heriaði upp aa Assyriam. vann hann þo litit þar i. sua at hann eignadiz af henni. En sua sem hann uar allr.<ref>þa ''tilf.'' B</ref> uann Ninus son hans alla Assyriam ok eignadiz hana. ok þa borg sem mestz haattar uar i þi riki let hann sua mikit auka ok ut færa. at hon uar sidan þriggia daga<ref>dagleiða, B</ref> ferd aa lengd. ok kalladi hann sidan hana af sinu nafni Niniuen. Heðan af er þat er i nockurum frasognum segiz. at Serkia riki hofz af</ref><ref>fyrr ''tilf.'' B</ref> nefndum Belo. ok er þat satt sakir þess at hann byriadi þat fyrstr. en sumir segia. at þat byriadiz<ref>hofz, B</ref> af Nino syni hans. huat er satt er sakir rikissins afla ok aukningar.
+
'''26.''' Þar er nu til at taka sem fyrri<ref>fyrr, B</ref> uar fra horfit. at þann tima sem synir Noa ok aðrir hans ættmenn ok afkn&#281;mi hofdu skipt londum medr ser. sem fyrr uar sagt. rak fyrr nefndr Nemroth Assur sun Sém brott af sinu eignarlandi ok erfðar Sennáár medr afli ok ofbelldi. ok smidadi þar fyrst<ref>fyrstr, B</ref> eptir flodit þa borg sem sidan uar k&#7887;llut Babilon eptir tungnaskiptit. sem fyrr uar sagt. nu sem Kayn smidadi fyrstr borgina Enoch [aa Jndialandi fyrir flodit.<ref>[fyrir floðit aa Jndialandi, B</ref> Belus het sun Nemroths. huerr er settiz i Babilone ok lét gefa ser konungs nafn ok heriaði upp aa Assyriam. vann hann þo litit þar i. sua at hann eignadiz af henni. En sua sem hann uar allr.<ref>þa ''tilf.'' B</ref> uann Ninus son hans alla Assyriam ok eignadiz hana. ok þa borg sem mestz haattar uar i þi riki let hann sua mikit auka ok ut færa. at hon uar sidan þriggia daga<ref>dagleiða, B</ref> ferd aa lengd. ok kalladi hann sidan hana af sinu nafni Niniuen. Heðan af er þat er i nockurum frasognum segiz. at Serkia riki hofz af</ref><ref>fyrr ''tilf.'' B</ref> nefndum Belo. ok er þat satt sakir þess at hann byriadi þat fyrstr. en sumir segia. at þat byriadiz<ref>hofz, B</ref> af Nino syni hans. huat er satt er sakir rikissins afla ok aukningar.
  
''Speculum hystoriale.'' Ninus sigradi Cham f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durfedr sinn. er þa lifdi enn sua sem hann hofz til rikiss. huerr er fyrstr segiz at galldra list<ref>fi&#491;lkyngi, B</ref> hafi kunnat. Hann kendi syni sinum er Stráám het galldra fiolkyngi.<ref>list, B</ref> er til illz eina<ref>eins, B</ref> uar fundin. af huerium er kyn Egiptiorum. Babiloniorum ok Persarum er komit. fyrir huern skylld er menn kalladu hann Zoroastrem. ok af þi sama nafni uaru</ref><ref>til ''tilf.''</ref> um eina stund margar bøkr af þeirri somu kunnastu. Þessi Cham uiliandi synaz gud manna i milli ok hafandi sina aastundan opt ok iduliga til himintungla gangs ok þeirra natturu. [syndiz hann<ref>[syndi honum, B</ref> medr sinum g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdum af sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnunum nockura geisla edr gneista gefa edr ut leida. til þess at þadan af skylldi hann unga menn ok uuitra leida ok locka þat at undraz sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura iartegn.<ref>iartein, B</ref> En sua lauk hans lifd<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum. at hann uar brendr um siðir af þeim sama fianda. sem hann het optaz aa ok treysti<ref>treystiz, B</ref> bezt. huerium er þeir menn sem aa hans tr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldom ok fiolkyngi trudu. gordu sem einum guds uin meðr klokskap sua skapada gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>f eðr leiði meðr einnar áár flytian ok fulltingi. at þat syndiz allt saman flytiaz ok upp hefiaz til himins. huadan er hann feck þat<ref>sitt, B</ref> nafn einkanliga eptir sinn dauða. at hann uar kalladr Zoroastres. þat er upp i norrænu at segia sem lifanda himintungl. Af þessum sama Zoroastre segir einn uiss madr Solinus. at hann hlo þegar leid sem hann uar fæddr. i gegn þi sem aull onnur b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn gráta. huert [eitt ok eitt<ref>[sem eitt, B</ref> er i uerolldina uerdr<ref>er, B</ref> fætt. Huar til er suarar hinn heilagi Augustinus i hinni fyrstu bok ok .xx. de ciuitate dei. Huerr mun eigi afskræmiliga<ref>afskremilega, B</ref> ottaz ok fastliga i minni festa. huart sem helldr er fyrir hans heyrn ok hugskotz augu frammsettr daudinn. er hann fær eigi fordaz. edr hans burdr ok barndomr. þiat engin<ref>maðr ''tilf.'' B</ref> ueit huat er hann spáár<ref>meðr n&#491;kkurv moti ''tilf.'' B</ref> edr fyrir segir. þann tima sem barnit fædiz ok kemr i ueralldarinnar lios. þar sem huers sem eins barns burðr ok fæðing er skipadr [ok byriaz<ref>[''tilf.'' B</ref> af grát enn eigi hlátri. utan þat er menn segia. at einn saman Zoroastes hafi þat g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt at hlæia<ref>hlegit(!) B</ref> aa sinum burdartima. Ok eigi bendi sa hinn skyrsiligi ok hinn hrædiligi<ref>herfiligi, B</ref>hlátr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut gott fyrir. þiat allt at eins uard hann af Nino Serkia konungi sigradr i bardaga ok yfirstiginn. at hann fyndi fyrstr galldra fiolkyngi. ok uæri þar medr formadr þeirra þioda sem bygdu i Baktria. Hann skrifadi ok .vii. liberales artes aa .xiiii. pilarum. af huerium er .vii. uaru medr kopar enn adrir .vii. af tigli moti flodi ok odrum ueralldar uaða. Enn allar hans bøkr brendi Niaus.
+
''Speculum hystoriale.'' Ninus sigradi Cham f&#7887;durfedr sinn. er þa lifdi enn sua sem hann hofz til rikiss. huerr er fyrstr segiz at galldra list<ref>fi&#491;lkyngi, B</ref> hafi kunnat. Hann kendi syni sinum er Stráám het galldra fiolkyngi.<ref>list, B</ref> er til illz eina<ref>eins, B</ref> uar fundin. af huerium er kyn Egiptiorum. Babiloniorum ok Persarum er komit. fyrir huern skylld er menn kalladu hann Zoroastrem. ok af þi sama nafni uaru</ref><ref>til ''tilf.''</ref> um eina stund margar bøkr af þeirri somu kunnastu. Þessi Cham uiliandi synaz gud manna i milli ok hafandi sina aastundan opt ok iduliga til himintungla gangs ok þeirra natturu. [syndiz hann<ref>[syndi honum, B</ref> medr sinum g&#7887;rdum af sti&#7887;rnunum nockura geisla edr gneista gefa edr ut leida. til þess at þadan af skylldi hann unga menn ok uuitra leida ok locka þat at undraz sem n&#7887;ckura iartegn.<ref>iartein, B</ref> En sua lauk hans lifd&#7887;gum. at hann uar brendr um siðir af þeim sama fianda. sem hann het optaz aa ok treysti<ref>treystiz, B</ref> bezt. huerium er þeir menn sem aa hans tr&#7887;lldom ok fiolkyngi trudu. gordu sem einum guds uin meðr klokskap sua skapada gr&#7887;f eðr leiði meðr einnar áár flytian ok fulltingi. at þat syndiz allt saman flytiaz ok upp hefiaz til himins. huadan er hann feck þat<ref>sitt, B</ref> nafn einkanliga eptir sinn dauða. at hann uar kalladr Zoroastres. þat er upp i norrænu at segia sem lifanda himintungl. Af þessum sama Zoroastre segir einn uiss madr Solinus. at hann hlo þegar leid sem hann uar fæddr. i gegn þi sem aull onnur b&#7887;rn gráta. huert [eitt ok eitt<ref>[sem eitt, B</ref> er i uerolldina uerdr<ref>er, B</ref> fætt. Huar til er suarar hinn heilagi Augustinus i hinni fyrstu bok ok .xx. de ciuitate dei. Huerr mun eigi afskræmiliga<ref>afskremilega, B</ref> ottaz ok fastliga i minni festa. huart sem helldr er fyrir hans heyrn ok hugskotz augu frammsettr daudinn. er hann fær eigi fordaz. edr hans burdr ok barndomr. þiat engin<ref>maðr ''tilf.'' B</ref> ueit huat er hann spáár<ref>meðr n&#491;kkurv moti ''tilf.'' B</ref> edr fyrir segir. þann tima sem barnit fædiz ok kemr i ueralldarinnar lios. þar sem huers sem eins barns burðr ok fæðing er skipadr [ok byriaz<ref>[''tilf.'' B</ref> af grát enn eigi hlátri. utan þat er menn segia. at einn saman Zoroastes hafi þat g&#7887;rt at hlæia<ref>hlegit(!) B</ref> aa sinum burdartima. Ok eigi bendi sa hinn skyrsiligi ok hinn hrædiligi<ref>herfiligi, B</ref>hlátr n&#7887;ckut gott fyrir. þiat allt at eins uard hann af Nino Serkia konungi sigradr i bardaga ok yfirstiginn. at hann fyndi fyrstr galldra fiolkyngi. ok uæri þar medr formadr þeirra þioda sem bygdu i Baktria. Hann skrifadi ok .vii. liberales artes aa .xiiii. pilarum. af huerium er .vii. uaru medr kopar enn adrir .vii. af tigli moti flodi ok odrum ueralldar uaða. Enn allar hans bøkr brendi Niaus.
  
Af þessum sama Nino hófz skurðgoda smid meðr þeima hætti. at sua sem fadir hans Belus uar allr. let hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra eptir honum eina likneskiu. sér til hugganar eptir þann mikla harm sem hann feck af hans andláti ok frafalli. huerri er hann ueitti sua mikla uirdingh ok uegsemd. at hann gaf þeim ollum monnum grid ok goðar giafir.<ref>naaðir, B</ref> sem ser sottu þagat til hialpa<ref>hialpar, B</ref> ok uerndar. huat illt er þeir hofdu gert adr. huadan af er sa uani tokz upp. at<ref>margir ''tilf.''</ref> menn ueittu gudliga lotning ok uegsemd þessu sama likneski. Sidan g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu hardla margir menn þar at hans eptirdømum likneskiur. huerr eptir sinn fr&#281;nda ok astuin. ok dyrkadu þau sidan. ok sua hofuz <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur skurdgod. ok fengu nafn af skurðgodinu Belo. þo at þat se ymissliga nefnt edr neigt sakir þiodanna ymissleiks ok þeirra maalshaltar. þiat sua sem Belus het medr Serkium. sua breyttu adrar þioðir þi nafni huerr eptir sinni tungu ok tali. at sumar nefna<ref>k&#491;lluðu, B</ref> þat skurðgoð Bel. adrar Beel. nockurar nefndu þat Baal. sumar Baalim. aðrar Beelphegór edr Beelzebub. Þrir lutir eggiudu menn i fyrstunni mest framm at dyrka ok stunda upp aa þess hattar likneski.<ref>likneskiv, B</ref> eptir þi sem ritat er i<ref>in, B</ref> libro sapientie. Hit fyrsta uar astud ok elskugi lifandi manna uidr<ref>eptir, B</ref> sina fr&#281;ndr ok uini. sua sem fyrr nefndr Ninus gordi uidr sinn fodur Belum. Annat uar ótti ok ueinurd uidr þa konunga sem þat uilldu giarna gora edr framm fara. Hit þridia uar hagleikr ok uanduirkt smidanna. þeirra er likneskin g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu ok pentadu edr grofu. sua at menn lysti at lita þau ok sea þar upp aa. Skal her nu fra huerfa enn segia<ref>n&#491;kkut ''tilf.'' B</ref> þo at medr fáám ordum<ref>se ''tilf.'' B</ref> af ættart<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu Sém til Abraham.<ref>Abrahams, B</ref>
+
Af þessum sama Nino hófz skurðgoda smid meðr þeima hætti. at sua sem fadir hans Belus uar allr. let hann g&#7887;ra eptir honum eina likneskiu. sér til hugganar eptir þann mikla harm sem hann feck af hans andláti ok frafalli. huerri er hann ueitti sua mikla uirdingh ok uegsemd. at hann gaf þeim ollum monnum grid ok goðar giafir.<ref>naaðir, B</ref> sem ser sottu þagat til hialpa<ref>hialpar, B</ref> ok uerndar. huat illt er þeir hofdu gert adr. huadan af er sa uani tokz upp. at<ref>margir ''tilf.''</ref> menn ueittu gudliga lotning ok uegsemd þessu sama likneski. Sidan g&#7887;rdu hardla margir menn þar at hans eptirdømum likneskiur. huerr eptir sinn fr&#281;nda ok astuin. ok dyrkadu þau sidan. ok sua hofuz &#7887;ll &#7887;nnur skurdgod. ok fengu nafn af skurðgodinu Belo. þo at þat se ymissliga nefnt edr neigt sakir þiodanna ymissleiks ok þeirra maalshaltar. þiat sua sem Belus het medr Serkium. sua breyttu adrar þioðir þi nafni huerr eptir sinni tungu ok tali. at sumar nefna<ref>k&#491;lluðu, B</ref> þat skurðgoð Bel. adrar Beel. nockurar nefndu þat Baal. sumar Baalim. aðrar Beelphegór edr Beelzebub. Þrir lutir eggiudu menn i fyrstunni mest framm at dyrka ok stunda upp aa þess hattar likneski.<ref>likneskiv, B</ref> eptir þi sem ritat er i<ref>in, B</ref> libro sapientie. Hit fyrsta uar astud ok elskugi lifandi manna uidr<ref>eptir, B</ref> sina fr&#281;ndr ok uini. sua sem fyrr nefndr Ninus gordi uidr sinn fodur Belum. Annat uar ótti ok ueinurd uidr þa konunga sem þat uilldu giarna gora edr framm fara. Hit þridia uar hagleikr ok uanduirkt smidanna. þeirra er likneskin g&#7887;rdu ok pentadu edr grofu. sua at menn lysti at lita þau ok sea þar upp aa. Skal her nu fra huerfa enn segia<ref>n&#491;kkut ''tilf.'' B</ref> þo at medr fáám ordum<ref>se ''tilf.'' B</ref> af ættart&#7887;lu Sém til Abraham.<ref>Abrahams, B</ref>
 
   
 
   
''Genesis.'' Fyrr nefndr Falech<ref>''tilf.'' B</ref> son Heber. aa huers d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum er risarnir smidadu st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>pulinn Babel sem fyrr uar sagt. uar þa þritugr at alldri. er hann gat þann son er Reu het ok odru nafni Ragau. enn þa uar lidit af audrum heimsalldri .c. aara .xxx. ok eitt áár. Ragau edr Reu gat Saruch.<ref>Seruch, B</ref> sua sem hann hafdi .ii. aar ok þritugt. enn lidit uar fraa upphafi annars heimsalldrs hundrad aara .lx. ok .iii. aar. A hans d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum hofuz Egiptalandz riki. þat uannz ok hellz driugum allt til daga Octouiani keisara. þoat þar yrdi suma tima nockut milli. sua sem þa er Nabugodonosor Serkia konungr. huerr er odru nafni het Cambises. feck ualld yfir Egiptalandi aa fimtanda aari sealfs sins rikiss. ok sua letti af þeirra riki allt til daga Assueri konungs er odru nafni het Arthaserxes. Saruch gat Nachor<ref>''saal.'' B; son, A</ref> þann tima sem hann uar þritugr. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin hundrad niu tigir ok þriu aar. A hans d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum hofz Serkia riki ok annat riki Sicioniorum. Nachor gat Tharam edr Thare. þann tima sem hann hafdi niu aar ok tuttugu. enn af audrum heimsalldri uaru lidin tuau hundrad ok .ii. aar ok tuttugu. A d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum Thare lyktadiz annarr heimsins alldr. sua sem hann uar .lxx. at alldri. hafandi eptir ebreskra manna t<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lu .cc. aara niutigi ok tuau aar. Enn eptir s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn seautigi interpretum þushundrad siautigi ok tuau aar.
+
''Genesis.'' Fyrr nefndr Falech<ref>''tilf.'' B</ref> son Heber. aa huers d&#7887;gum er risarnir smidadu st&#7887;pulinn Babel sem fyrr uar sagt. uar þa þritugr at alldri. er hann gat þann son er Reu het ok odru nafni Ragau. enn þa uar lidit af audrum heimsalldri .c. aara .xxx. ok eitt áár. Ragau edr Reu gat Saruch.<ref>Seruch, B</ref> sua sem hann hafdi .ii. aar ok þritugt. enn lidit uar fraa upphafi annars heimsalldrs hundrad aara .lx. ok .iii. aar. A hans d&#7887;gum hofuz Egiptalandz riki. þat uannz ok hellz driugum allt til daga Octouiani keisara. þoat þar yrdi suma tima nockut milli. sua sem þa er Nabugodonosor Serkia konungr. huerr er odru nafni het Cambises. feck ualld yfir Egiptalandi aa fimtanda aari sealfs sins rikiss. ok sua letti af þeirra riki allt til daga Assueri konungs er odru nafni het Arthaserxes. Saruch gat Nachor<ref>''saal.'' B; son, A</ref> þann tima sem hann uar þritugr. enn fra upphafi annars heimsalldrs uaru lidin hundrad niu tigir ok þriu aar. A hans d&#7887;gum hofz Serkia riki ok annat riki Sicioniorum. Nachor gat Tharam edr Thare. þann tima sem hann hafdi niu aar ok tuttugu. enn af audrum heimsalldri uaru lidin tuau hundrad ok .ii. aar ok tuttugu. A d&#7887;gum Thare lyktadiz annarr heimsins alldr. sua sem hann uar .lxx. at alldri. hafandi eptir ebreskra manna t&#7887;lu .cc. aara niutigi ok tuau aar. Enn eptir s&#7887;gn seautigi interpretum þushundrad siautigi ok tuau aar.
  
  
 
===Her segir fra upphafi ok uppraas<ref>vpprvna, B</ref> Abrahams ok huersu hann geck ut af Calldea. Genesis.===
 
===Her segir fra upphafi ok uppraas<ref>vpprvna, B</ref> Abrahams ok huersu hann geck ut af Calldea. Genesis.===
  
'''27.''' Thare gat .iii. syni. Abram Nachor ok Aram. þann tima sem hann uar uær seautugr at alldri. Aram uar ellztr þeirra brødra. Nachor þar næst. enn Abrám uar yngztr. Aram gat at eiga þessor fiogur b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. Loth ok Jeseam. Saray ok Melcham. ok andadiz i þeirri borg i sinu eignu fostrlandi Challdea sem nu heitir Ur. at lifanda fedr sinum Thare. ok þar iardaðr. Þeir brøðrnir Abram ok Nachor fengu ser husfrur. geck Abram med fedr sins<ref>sinum ok at hans, B</ref> rádi at eiga brodurdottur sina Saray. [uaru þær systr ok Melcha er Nachor atti.<ref>[en aðra Nachor þeirra fyrr nefnda broðurdottur sina Melcham. voru þ&#281;r baaðar dættr Arams ok systr Lothz sem fyrr var saght, B</ref> Enn af þi at Saray uar ubyria ok atti engi b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn.<ref>við bonda sinum Abram ''tilf.'' B</ref> þa tok hann Loth brodurson sinn ok brodur hennar sér til oskbernis ok seer i sunar stað. ''scolastica hystoria.'' Calldei h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu þann uillu átrunat. at þeir dyrkadu elld. en elldrinn er upp aa þeirra tungu (Ur). um huern er þeir fluttu eðr leiddu skiotliga<ref>ok lettlega ''tilf.'' B</ref> sin b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn. sua sem medr þeima hætti þau skirandi eptir þi sem segiz. Enn fyrir þann skylld at synir Thare ok sealfr hann uilldu medr ongu moti elldinn dyrka. þa kastadu Challdei þeim brødrum Abram ok Aram i elldinn utan uægd ok miskunn. Dó Araam þar. eptir þi sem sumir menn segia. enn Abrám frelsadiz þar af<ref>''tilf.'' B</ref> med guds fulltingi ok miskunn. huadan af er þat er sungit ok lesit af honum. at gud leysti hann ok leiddi ut af Ur Challdeorum. Nu fyrir þa sauk at Thare hatadi þetta land sakir harms ok missu af þess<ref>''saal.'' B; þra, A</ref> háttar drápi ok dauda sins soner Araams. ok hann þottiz eigi mega þola þær<ref>''saal.'' B; þar, A</ref> motgordir ok meinlæti. sem Challdei ueittu honum til þess at hann dyrkadi þa helldr enn adr elldinn. þa tok hann þat raad. at hann st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ck i brott or Challdea. ok hafði meðr seer son sinn Abrám ok Loth sunarsun sinn. sun Aráms. ok sunarkonu sina Saray. husfru Abrams. ok byriaði sua sina ferd ut af Challdealandi til þess landz. sem þann tima bygdu kynsmenn ok afku&#281;mi Chanááns. ok þa het terra Chanaan enn sidan uar kallat Judea. ok komu i þann stad i Mesopotamialandi sem heitir Aran. enn sumir kalla<ref>kolluðu, B</ref> Charram.<ref>ok settu þar sina bygd(!) ''tilf.'' B</ref> sua sem ymissliga er skrifat ok sagt Oreb edr Choreb. ok i annan stad Raab eðr Rachab. ok settu þar sina bygd i Charram. ok andadiz Thare þar sua sem hann hafdi .cc. uetra ok .v. áár. ''speculum hystoriale.'' Nu sua sem allir adrir ueralldar menn uilltuz ok u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fduz i þess háttar skurdgoda uillu.<ref>ok vantru ''tilf.'' B</ref> sem fyrr uar fra sagt. þa uar bædi. at Abram mátti kenna sinn skapara. ok skilia þat medr sinni skynsemd af himintungla [skipan ok stiornugang. meðr þui at hann var hinn bezti astrologus. at aller luter skipaduz ok stiornaðuz af hans<ref>[''tilf.'' B</ref> skipan ok forseo. ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum mun sidr<ref>minnr, B</ref> hafði hann þar til fullkomliga ok aluðruliga aastundan. huar fyrir er engill guds uitradiz honum ok lærdi hann enn miklu framarri ok fulluligarr af þeim lutum. sem adr hafdi hann af sinni list ok uisdomi nockura kenning edr skilning.
+
'''27.''' Thare gat .iii. syni. Abram Nachor ok Aram. þann tima sem hann uar uær seautugr at alldri. Aram uar ellztr þeirra brødra. Nachor þar næst. enn Abrám uar yngztr. Aram gat at eiga þessor fiogur b&#7887;rn. Loth ok Jeseam. Saray ok Melcham. ok andadiz i þeirri borg i sinu eignu fostrlandi Challdea sem nu heitir Ur. at lifanda fedr sinum Thare. ok þar iardaðr. Þeir brøðrnir Abram ok Nachor fengu ser husfrur. geck Abram med fedr sins<ref>sinum ok at hans, B</ref> rádi at eiga brodurdottur sina Saray. [uaru þær systr ok Melcha er Nachor atti.<ref>[en aðra Nachor þeirra fyrr nefnda broðurdottur sina Melcham. voru þ&#281;r baaðar dættr Arams ok systr Lothz sem fyrr var saght, B</ref> Enn af þi at Saray uar ubyria ok atti engi b&#7887;rn.<ref>við bonda sinum Abram ''tilf.'' B</ref> þa tok hann Loth brodurson sinn ok brodur hennar sér til oskbernis ok seer i sunar stað. ''scolastica hystoria.'' Calldei h&#7887;fdu þann uillu átrunat. at þeir dyrkadu elld. en elldrinn er upp aa þeirra tungu (Ur). um huern er þeir fluttu eðr leiddu skiotliga<ref>ok lettlega ''tilf.'' B</ref> sin b&#7887;rn. sua sem medr þeima hætti þau skirandi eptir þi sem segiz. Enn fyrir þann skylld at synir Thare ok sealfr hann uilldu medr ongu moti elldinn dyrka. þa kastadu Challdei þeim brødrum Abram ok Aram i elldinn utan uægd ok miskunn. Dó Araam þar. eptir þi sem sumir menn segia. enn Abrám frelsadiz þar af<ref>''tilf.'' B</ref> med guds fulltingi ok miskunn. huadan af er þat er sungit ok lesit af honum. at gud leysti hann ok leiddi ut af Ur Challdeorum. Nu fyrir þa sauk at Thare hatadi þetta land sakir harms ok missu af þess<ref>''saal.'' B; þra, A</ref> háttar drápi ok dauda sins soner Araams. ok hann þottiz eigi mega þola þær<ref>''saal.'' B; þar, A</ref> motgordir ok meinlæti. sem Challdei ueittu honum til þess at hann dyrkadi þa helldr enn adr elldinn. þa tok hann þat raad. at hann st&#7887;ck i brott or Challdea. ok hafði meðr seer son sinn Abrám ok Loth sunarsun sinn. sun Aráms. ok sunarkonu sina Saray. husfru Abrams. ok byriaði sua sina ferd ut af Challdealandi til þess landz. sem þann tima bygdu kynsmenn ok afku&#281;mi Chanááns. ok þa het terra Chanaan enn sidan uar kallat Judea. ok komu i þann stad i Mesopotamialandi sem heitir Aran. enn sumir kalla<ref>kolluðu, B</ref> Charram.<ref>ok settu þar sina bygd(!) ''tilf.'' B</ref> sua sem ymissliga er skrifat ok sagt Oreb edr Choreb. ok i annan stad Raab eðr Rachab. ok settu þar sina bygd i Charram. ok andadiz Thare þar sua sem hann hafdi .cc. uetra ok .v. áár. ''speculum hystoriale.'' Nu sua sem allir adrir ueralldar menn uilltuz ok u&#7887;fduz i þess háttar skurdgoda uillu.<ref>ok vantru ''tilf.'' B</ref> sem fyrr uar fra sagt. þa uar bædi. at Abram mátti kenna sinn skapara. ok skilia þat medr sinni skynsemd af himintungla [skipan ok stiornugang. meðr þui at hann var hinn bezti astrologus. at aller luter skipaduz ok stiornaðuz af hans<ref>[''tilf.'' B</ref> skipan ok forseo. ok &#7887;ngum mun sidr<ref>minnr, B</ref> hafði hann þar til fullkomliga ok aluðruliga aastundan. huar fyrir er engill guds uitradiz honum ok lærdi hann enn miklu framarri ok fulluligarr af þeim lutum. sem adr hafdi hann af sinni list ok uisdomi nockura kenning edr skilning.
  
  
 
===Her segir fra þui er sialfr guð talaði við Abraham ok sagði honum fyrir huert hann skylldi fara ok fra kono hans Saray<ref>Fra þui er Abram gekk ut af Aaram ok bygði borgina Damascum ok kom siðan nidr a Egiptaland, B</ref>===
 
===Her segir fra þui er sialfr guð talaði við Abraham ok sagði honum fyrir huert hann skylldi fara ok fra kono hans Saray<ref>Fra þui er Abram gekk ut af Aaram ok bygði borgina Damascum ok kom siðan nidr a Egiptaland, B</ref>===
  
[[File:011.Abraham Goes to the Land of Canaan.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Taladi gud sua til Abrams. Gack ut þu Abrám af þinu fostrlandi ok eiginni f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durleifd. i brott or þinum frændhaga ok þins fedr husi ok herbergi. ok þar til þess landz sem ek mun syna þer ok til uisa.'''</center>]]'''28.''' Eptir þat sem Thare uar andadr i Aráán eðr Charram. sem fyrr uar fra sagt. taladi gud sua til sunar hans Abrams. þann tima sem hann uar attræðr<ref>haalfaattr&#281;ðr, B</ref> at alldri. Gack ut þu Abrám af þinu fostrlandi ok eiginni f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>durleifd. i brott or þinum frændhaga ok þins fedr husi ok herbergi. ok þar til þess landz sem ek mun syna þer ok til uisa. Ok mikla þiod mun ek láta ut<ref>''mgl.'' B</ref> af þer koma. bleza man ek þer ok mikla þitt nafn. ok blezadr mantu uera.<ref>uerða, B</ref> Bleza man ek<ref>ok ''tilf.'' B</ref> ollum þeim er þer bleza. enn banna ollum þeim er þer baulua. J þer manu allar þiodir ok iarðarinnar kynkuislir blezaðar uerða ok þinu afku&#281;mi. Fór Abrám þa i brott af fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu landi. sua sem gud bauð honum. Var hann þa halfattræðr. er hann geck ut af Aaran. Flutti hann medr ser husfru sina Saray ok Loth brodurson sinn ok alla sina eign ok busmala ok þar meðr allt sitt hyski. ok kom framm aa<ref>fyrrnefndu ''tilf.'' B</ref> landi Chanaan allt til borgarinnar Sichem. er andru nafni þat Sycháár. ok til þess hins fræga dals. sem [forðum het Pentapolis<ref>''saal.'' B; Pentapolis heit pentapo, A</ref> af þeim .v. borgum Sodomorum. huar er nu heitir hit dauda haf. fyrir þann skylld at þar ma engi lutr nu þrifaz ne sinu lifi hallda. sem um rid uar fra sagt. Sa lydr sem Chananeus het kominn af Chanaans ætt bygdi þann tima<ref>''saal.'' B; stad, A</ref> þat sama land. [Uitraðiz guð þa Abram ok sagði sua til hans. Þinu afkiemi man ek gefa þetta land.<ref>[''tilf.'' B</ref> G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi Abram þa þeim sama gudi til heidrs eitt alltari. sem honum hafdi uitraz. ''scolastica hystoria.'' Af þessarri hans frammferd ok tiltæki talar sua Josephus i sinni bok ok fraas<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn. at hann dirfdiz fyrstr<ref>fyrst, B</ref> allra manna opinberliga þat at tala ok framm at bera. at einn gud uæri allra hluta skapari. ok at endrnyia ok til umbotar at uenda annarra manna ætlan ok atrunadi. hueria er þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu hellz af gudi. Enn þessa luti markadi hann mest ok medr likindum<ref>réð eðr ''tilf.'' B</ref> profaði af þeim raunum ok æuintyrum sem [i loptinu<ref>[''saal.'' B; loptunum, A</ref> i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdinni [ok hafinu kunni<ref>''saal. ogs.'' B</ref> opt ok iduliga til at koma. ok eigi sidr þeim lutum sem himninum ok<ref>sol ok tungli ok &#491;ðrum, B</ref> himintunglunum kunnu til koma. þiat hann uar. eptir þi sem meistari Berosus segir. hardla uiss af himneskum lutum ok þeim sem himintungla ganginum til heyra. sem fyrr uar sagt. ''genesis.'' Abrám for enn lengre framm aa leid. þar til er hann setti um eina stund sina bygd ok herbergi milli Bethel ok þess stadar sem het Hay. ok gordi þar enn alltari gudi til heidrs ok sæmdar. ''scolastica historia.'' Fór þa enn sidarr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru framarri ok meirr til sudrs. ok bygdi medr allt sitt folk i borginni Damasco. huadan af er hans nafn er þar i enn meiri uegsemd haft enn i oðrum stadum. ok þar syniz ok tééz enn<ref>''mgl.'' B</ref> sa stadr sem Abrams bygd er kallat. ok þadan af hefir sua talat Nicholaus damascenus. Abraham komandi medr sinn<ref>sinum, B</ref> her af [þi landi sem upp er af<ref>''tilf.'' B</ref> Babilonia ok kallaz Ur Challdeorum. setti sina bygd i Damasco.
+
[[File:011.Abraham Goes to the Land of Canaan.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Taladi gud sua til Abrams. Gack ut þu Abrám af þinu fostrlandi ok eiginni f&#7887;durleifd. i brott or þinum frændhaga ok þins fedr husi ok herbergi. ok þar til þess landz sem ek mun syna þer ok til uisa.'''</center>]]'''28.''' Eptir þat sem Thare uar andadr i Aráán eðr Charram. sem fyrr uar fra sagt. taladi gud sua til sunar hans Abrams. þann tima sem hann uar attræðr<ref>haalfaattr&#281;ðr, B</ref> at alldri. Gack ut þu Abrám af þinu fostrlandi ok eiginni f&#7887;durleifd. i brott or þinum frændhaga ok þins fedr husi ok herbergi. ok þar til þess landz sem ek mun syna þer ok til uisa. Ok mikla þiod mun ek láta ut<ref>''mgl.'' B</ref> af þer koma. bleza man ek þer ok mikla þitt nafn. ok blezadr mantu uera.<ref>uerða, B</ref> Bleza man ek<ref>ok ''tilf.'' B</ref> ollum þeim er þer bleza. enn banna ollum þeim er þer baulua. J þer manu allar þiodir ok iarðarinnar kynkuislir blezaðar uerða ok þinu afku&#281;mi. Fór Abrám þa i brott af fyrr s&#7887;gdu landi. sua sem gud bauð honum. Var hann þa halfattræðr. er hann geck ut af Aaran. Flutti hann medr ser husfru sina Saray ok Loth brodurson sinn ok alla sina eign ok busmala ok þar meðr allt sitt hyski. ok kom framm aa<ref>fyrrnefndu ''tilf.'' B</ref> landi Chanaan allt til borgarinnar Sichem. er andru nafni þat Sycháár. ok til þess hins fræga dals. sem [forðum het Pentapolis<ref>''saal.'' B; Pentapolis heit pentapo, A</ref> af þeim .v. borgum Sodomorum. huar er nu heitir hit dauda haf. fyrir þann skylld at þar ma engi lutr nu þrifaz ne sinu lifi hallda. sem um rid uar fra sagt. Sa lydr sem Chananeus het kominn af Chanaans ætt bygdi þann tima<ref>''saal.'' B; stad, A</ref> þat sama land. [Uitraðiz guð þa Abram ok sagði sua til hans. Þinu afkiemi man ek gefa þetta land.<ref>[''tilf.'' B</ref> G&#7887;rdi Abram þa þeim sama gudi til heidrs eitt alltari. sem honum hafdi uitraz. ''scolastica hystoria.'' Af þessarri hans frammferd ok tiltæki talar sua Josephus i sinni bok ok fraas&#7887;gn. at hann dirfdiz fyrstr<ref>fyrst, B</ref> allra manna opinberliga þat at tala ok framm at bera. at einn gud uæri allra hluta skapari. ok at endrnyia ok til umbotar at uenda annarra manna ætlan ok atrunadi. hueria er þeir h&#7887;fdu hellz af gudi. Enn þessa luti markadi hann mest ok medr likindum<ref>réð eðr ''tilf.'' B</ref> profaði af þeim raunum ok æuintyrum sem [i loptinu<ref>[''saal.'' B; loptunum, A</ref> i&#7887;rdinni [ok hafinu kunni<ref>''saal. ogs.'' B</ref> opt ok iduliga til at koma. ok eigi sidr þeim lutum sem himninum ok<ref>sol ok tungli ok &#491;ðrum, B</ref> himintunglunum kunnu til koma. þiat hann uar. eptir þi sem meistari Berosus segir. hardla uiss af himneskum lutum ok þeim sem himintungla ganginum til heyra. sem fyrr uar sagt. ''genesis.'' Abrám for enn lengre framm aa leid. þar til er hann setti um eina stund sina bygd ok herbergi milli Bethel ok þess stadar sem het Hay. ok gordi þar enn alltari gudi til heidrs ok sæmdar. ''scolastica historia.'' Fór þa enn sidarr n&#7887;ckuru framarri ok meirr til sudrs. ok bygdi medr allt sitt folk i borginni Damasco. huadan af er hans nafn er þar i enn meiri uegsemd haft enn i oðrum stadum. ok þar syniz ok tééz enn<ref>''mgl.'' B</ref> sa stadr sem Abrams bygd er kallat. ok þadan af hefir sua talat Nicholaus damascenus. Abraham komandi medr sinn<ref>sinum, B</ref> her af [þi landi sem upp er af<ref>''tilf.'' B</ref> Babilonia ok kallaz Ur Challdeorum. setti sina bygd i Damasco.
  
''De genesi.'' Hann hafdi þar eigi lengi uerit. adr þar kom mikill sulltr ok hallæri. sua at fyrir þann skylld byriadi hann ferd sina nidr áá Egiptaland. at hann skylldi þar uera ok uidr hafuaz sem einn utlendzkr madr. Ok af þi at hann ottadiz sakir egiptzkra manna lostasemdar ok fullifnadar. at þeir mundu<ref>mundi, B</ref> drepa hann sakir sinnar husfru<ref>husfrur, B</ref> Saray. þiat hon uar hardla f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr kona. þa sagdi hann hana sina systur uera. ok þat sama bad hann hana<ref>gera ok ''tilf.'' B</ref> segia. Nu sem Abram kom i Egiptum. saa þeir at hon uar ein uæn kona. ok sogdu ualldzmenn Pharaoni konungi af hennar fegrd ok lofadu hana fyrir sealfum honum. Var hon sidan flutt i hans heimolligt hus ok herbergi. ok fyrir hennar skylld g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðu þeir uel uidr Abram. sua at þadan af [afladuz honum<ref>[aflaðiz honum ok aukaðiz, B</ref> yxn ok saudir. asnar ok ulfalldar. þrælar ok annat hyski. Gud barði Pharaonem ok hans heimolligt folk meðr m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum aafellum fyrir skylld Saray konu Abrams. st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðuadi hann ok tempradi konungsins girnd til hennar medr krankleik. ok þar til meðr morgum malak&#281;rum ok unadum. ''scolastica hystoria.'' Ok þann tima sem blotdomsins kennimenn fórnfærdu sinum gudum honum til heilsubotar. fengu þeir þat bendingar andsuar þar i mot. at hann feck af guds reidi alla þessa angist ok aalagh. fyrir þa sauk at hann hafdi ætlat at suiuirða hins utlenda manz husfru. ''genesis.'' Kalladi konungrinn þa Abram til sin ok sagdi sua. Huat hefir þu gort Abram. fyrir hueria skylld sagdir þu mer eigi. at hon uar þin eigin kona. ok fyrir hueria sok sagðir þu hana þina systur uera. lettliga at ek hefdi tekit hana mer til husfru. Se nu medr þi at hon er þin eigin kona. þa tak hana ok far brott. Baud Pharao þa sinum monnum at fylgia Abram br<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tt. sua at sealfr hann husfru hans ok allir lutir þeir sem hann ætti færi i fridi. ''scolastica historia.'' Abram lærdi egiptzka menn upp aa astrologiam ok arithmeticam. af huerium listum er þeir hofðu adr litla uissu edr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngua. fra huerium er þær somu listir komu sidan til Girkia.  
+
''De genesi.'' Hann hafdi þar eigi lengi uerit. adr þar kom mikill sulltr ok hallæri. sua at fyrir þann skylld byriadi hann ferd sina nidr áá Egiptaland. at hann skylldi þar uera ok uidr hafuaz sem einn utlendzkr madr. Ok af þi at hann ottadiz sakir egiptzkra manna lostasemdar ok fullifnadar. at þeir mundu<ref>mundi, B</ref> drepa hann sakir sinnar husfru<ref>husfrur, B</ref> Saray. þiat hon uar hardla f&#7887;gr kona. þa sagdi hann hana sina systur uera. ok þat sama bad hann hana<ref>gera ok ''tilf.'' B</ref> segia. Nu sem Abram kom i Egiptum. saa þeir at hon uar ein uæn kona. ok sogdu ualldzmenn Pharaoni konungi af hennar fegrd ok lofadu hana fyrir sealfum honum. Var hon sidan flutt i hans heimolligt hus ok herbergi. ok fyrir hennar skylld g&#7887;rðu þeir uel uidr Abram. sua at þadan af [afladuz honum<ref>[aflaðiz honum ok aukaðiz, B</ref> yxn ok saudir. asnar ok ulfalldar. þrælar ok annat hyski. Gud barði Pharaonem ok hans heimolligt folk meðr m&#7887;rgum aafellum fyrir skylld Saray konu Abrams. st&#7887;ðuadi hann ok tempradi konungsins girnd til hennar medr krankleik. ok þar til meðr morgum malak&#281;rum ok unadum. ''scolastica hystoria.'' Ok þann tima sem blotdomsins kennimenn fórnfærdu sinum gudum honum til heilsubotar. fengu þeir þat bendingar andsuar þar i mot. at hann feck af guds reidi alla þessa angist ok aalagh. fyrir þa sauk at hann hafdi ætlat at suiuirða hins utlenda manz husfru. ''genesis.'' Kalladi konungrinn þa Abram til sin ok sagdi sua. Huat hefir þu gort Abram. fyrir hueria skylld sagdir þu mer eigi. at hon uar þin eigin kona. ok fyrir hueria sok sagðir þu hana þina systur uera. lettliga at ek hefdi tekit hana mer til husfru. Se nu medr þi at hon er þin eigin kona. þa tak hana ok far brott. Baud Pharao þa sinum monnum at fylgia Abram br&#7887;tt. sua at sealfr hann husfru hans ok allir lutir þeir sem hann ætti færi i fridi. ''scolastica historia.'' Abram lærdi egiptzka menn upp aa astrologiam ok arithmeticam. af huerium listum er þeir hofðu adr litla uissu edr &#7887;ngua. fra huerium er þær somu listir komu sidan til Girkia.  
 
   
 
   
  
 
===Her segir fra þi er Abraham setti sina bygd i Chanaans landi enn Loth i Sodomia. Genesis. capitulum.===
 
===Her segir fra þi er Abraham setti sina bygd i Chanaans landi enn Loth i Sodomia. Genesis. capitulum.===
  
'''29.''' Abram for nu i brott or Egipto hafandi medr ser alla sina eign. husfru sina Saray. ok þar medr Loth brodurson sinn. vendi hann sinum ueg til austrs. Hann uar hardla rikr bædi at gulli ok brendu silfri. hiord ok hiunum. þrælum ok ambááttum. Abram for aptr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid sem hann hafdi þagat farit. þar til sem hann kom til þess sama stadar. sem hann hafdi tialldat ok séér herbergi tekit milli Bethel ok Hay. sem fyrr uar sagt. ok kom til þess sama alltaris. sem hann hafdi þar fyrr g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. kalladi þa enn af nyiu ok het upp aa guds nafn. Hann parteradi ok skipti þi sama landi milli sin ok Loths frænda sins sem honum likaði. Enn af þi at Loth atti eigi sidr mart kuikfe<ref>ganganda fe, B</ref> bæði naut [ok sauði<ref>[''tilf.'' B</ref> ok þar meðr tialldbudir. ok þeirra eign uard sua mikil. at sa landzkostr matti eigi bera beggia þeirra hiord. þa uurdu þrætur ok deilur milli hirdanna þeirra frænda. Þann tima bygdi mest þar i landi þat folk. sem annat uar kallat Chananeus enn annat Pherezeus. Abram taladi þa til Loths. Ek bidr at eigi uerdi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur deila milli min ok þin. eðr milli minna hirdingia ok þinna. þiat uid erom bræðr. Se<ref>ek ''tilf.'' B</ref> at allt þetta land liggr driugum laust ok lidugt fyrir þer. ok fyrir þann skylld bidr ek þik. at þu skilir uidr mik at sinni. [Velr þu helldr ok uill fara<ref>[Vilir þu helldr ganga, B</ref> til uinstri handar. þa helldr ek til hægri handar. enn ef þu snyr til hægri handar. þa uendir ek til uinstri handar. Loth geck ut ok litadiz um. ok saa allt þat land sem láá námunda uidr áána Jórdan bæði mikit ok gott ok sér uel uidrku&#281;miligt. huert er þaleidis d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguadiz sem paradisus eðr Egiptaland. adr gud drottinn s&#491;kkti edr umsn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri Sodoma ok Gomorra. Tok Loth sér þa land uidr Jordan. ok setti þar sina bygd. ok for brott þadan austan fra Abram. Skildu þeir fr&#281;ndr þa sin i milli. sua at Abram bygði aa Chanaans i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðu. en Loth hafðiz uidr i þeim þorpum sem lagu uidr Jordan. ok bygdi i borginni Sodoma. þeir menn sem þar bygdu fyrir uáru hinir uerstu i guds augliti ok hinir liotuztu allra þeirra sem til uaru. Nu sem Loth uar skildr uidr Abram. taladi gud sua til hans. Sé upp þinum augum Abrám ok lit yfir landit. fra þeim stad sem nu stendr þu. til sudrs ok norðrs. uestrs ok austrs. allt þetta land sua sem þu matt sea. man ek þer gefa ok þinu kyni æfinliga eptir þinn dag. huert er sua mart skal uerda sem iarðarinnar dupt. [ok ef n&#491;kkurr maðr máá telia iarðarennar duft.<ref>[''tilf.'' B</ref> þa man hann ok telia mega þina kynsmenn ok afku&#281;mi. Ris upp þu ok gack bædi lengd ok breidd landzins. þiat þat man ek þer gefa. Abram flytiandi sina tialldbud þadan i br<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tt kom nidr i þeim<ref>þann, B</ref> stad sem heitir Mambre. ok liggr i lægra lagi sem einn dalr. þat er i borginni Ebron. huar er hinn fyrsti madr Adam ok þeir adrir fedgarnir Abraham Ysaac ok Jacob uaru iarðadir huerr hia sinni eiginni husfru. Þar bygdu fyrir .iii. brædr er sua hetu. Mambre. Anel ok Eschol. þessir bundu sik i sætt ok samlaghi uidr Abrám. Var þessi sami dalr kalladr Mambre af hinum ellzta þeirra brødranna. Setti Abram þar sina bygd undir einni þessi<ref>þeirri, B</ref> quercu eðr therebintho. sem Josephus nefnir medr eiginligu nafni ogigi edr doros. ok gordi þar enn af nyiu alltari gudi til heidrs ok sæmdar.  
+
'''29.''' Abram for nu i brott or Egipto hafandi medr ser alla sina eign. husfru sina Saray. ok þar medr Loth brodurson sinn. vendi hann sinum ueg til austrs. Hann uar hardla rikr bædi at gulli ok brendu silfri. hiord ok hiunum. þrælum ok ambááttum. Abram for aptr s&#7887;mu leid sem hann hafdi þagat farit. þar til sem hann kom til þess sama stadar. sem hann hafdi tialldat ok séér herbergi tekit milli Bethel ok Hay. sem fyrr uar sagt. ok kom til þess sama alltaris. sem hann hafdi þar fyrr g&#7887;rt. kalladi þa enn af nyiu ok het upp aa guds nafn. Hann parteradi ok skipti þi sama landi milli sin ok Loths frænda sins sem honum likaði. Enn af þi at Loth atti eigi sidr mart kuikfe<ref>ganganda fe, B</ref> bæði naut [ok sauði<ref>[''tilf.'' B</ref> ok þar meðr tialldbudir. ok þeirra eign uard sua mikil. at sa landzkostr matti eigi bera beggia þeirra hiord. þa uurdu þrætur ok deilur milli hirdanna þeirra frænda. Þann tima bygdi mest þar i landi þat folk. sem annat uar kallat Chananeus enn annat Pherezeus. Abram taladi þa til Loths. Ek bidr at eigi uerdi n&#7887;ckur deila milli min ok þin. eðr milli minna hirdingia ok þinna. þiat uid erom bræðr. Se<ref>ek ''tilf.'' B</ref> at allt þetta land liggr driugum laust ok lidugt fyrir þer. ok fyrir þann skylld bidr ek þik. at þu skilir uidr mik at sinni. [Velr þu helldr ok uill fara<ref>[Vilir þu helldr ganga, B</ref> til uinstri handar. þa helldr ek til hægri handar. enn ef þu snyr til hægri handar. þa uendir ek til uinstri handar. Loth geck ut ok litadiz um. ok saa allt þat land sem láá námunda uidr áána Jórdan bæði mikit ok gott ok sér uel uidrku&#281;miligt. huert er þaleidis d&#7887;gguadiz sem paradisus eðr Egiptaland. adr gud drottinn s&#491;kkti edr umsn&#7887;ri Sodoma ok Gomorra. Tok Loth sér þa land uidr Jordan. ok setti þar sina bygd. ok for brott þadan austan fra Abram. Skildu þeir fr&#281;ndr þa sin i milli. sua at Abram bygði aa Chanaans i&#7887;rðu. en Loth hafðiz uidr i þeim þorpum sem lagu uidr Jordan. ok bygdi i borginni Sodoma. þeir menn sem þar bygdu fyrir uáru hinir uerstu i guds augliti ok hinir liotuztu allra þeirra sem til uaru. Nu sem Loth uar skildr uidr Abram. taladi gud sua til hans. Sé upp þinum augum Abrám ok lit yfir landit. fra þeim stad sem nu stendr þu. til sudrs ok norðrs. uestrs ok austrs. allt þetta land sua sem þu matt sea. man ek þer gefa ok þinu kyni æfinliga eptir þinn dag. huert er sua mart skal uerda sem iarðarinnar dupt. [ok ef n&#491;kkurr maðr máá telia iarðarennar duft.<ref>[''tilf.'' B</ref> þa man hann ok telia mega þina kynsmenn ok afku&#281;mi. Ris upp þu ok gack bædi lengd ok breidd landzins. þiat þat man ek þer gefa. Abram flytiandi sina tialldbud þadan i br&#7887;tt kom nidr i þeim<ref>þann, B</ref> stad sem heitir Mambre. ok liggr i lægra lagi sem einn dalr. þat er i borginni Ebron. huar er hinn fyrsti madr Adam ok þeir adrir fedgarnir Abraham Ysaac ok Jacob uaru iarðadir huerr hia sinni eiginni husfru. Þar bygdu fyrir .iii. brædr er sua hetu. Mambre. Anel ok Eschol. þessir bundu sik i sætt ok samlaghi uidr Abrám. Var þessi sami dalr kalladr Mambre af hinum ellzta þeirra brødranna. Setti Abram þar sina bygd undir einni þessi<ref>þeirri, B</ref> quercu eðr therebintho. sem Josephus nefnir medr eiginligu nafni ogigi edr doros. ok gordi þar enn af nyiu alltari gudi til heidrs ok sæmdar.  
  
  
 
===Her segir fra stridi ok bardogum Chodorlacomor ok borgarmanna [Sodomai ok Gomorre Selldys(!) ok Baala<ref>[Sodoma ok Gomarra ok fra Melchisedech, B</ref>===
 
===Her segir fra stridi ok bardogum Chodorlacomor ok borgarmanna [Sodomai ok Gomorre Selldys(!) ok Baala<ref>[Sodoma ok Gomarra ok fra Melchisedech, B</ref>===
  
'''30.''' Þat bar til aa nockurum tima nær þi sem nu uar fra sagt. at Amphael konungr af Babilon ok Chodorlacomor konungr Elamitarum ok adrir .ii. konungar medr þeim biogguz til bardaga moti þeim .v. konungum. sem riktu i þeim audrum .iii. sem þar lagu til. Adama Sebyis ok Baala. er auðru nafni heitir Segor. ''scolastica hystoria.'' Sua mikil yfirgirnd ok fysi uar þo medr folkinu yfir audrum ualld ok drottnan at hafa. at sinn konungr rikti yfir seerhuerri þiodu. af huerium er margir þionadu odrum konungum sér rikarum ok meira háttar. en at sidarstu urdu þeir lydskylldir ok skattgilldir Serkia konungi ok undirgefnir hans einualldi. Chodorlacomor einn af fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum .iiii. konungum hafði sigrat ok uunnit undir sik þessar .v. borgir ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt þær ok þeirra konungs séér skattgillda. hafdi honum þadan lokiz skattr aa .xii. aarum. A hinn .xiii<sup>da</sup>. uilldu þeir eigi skatt luka. ok fyrir þann skylld samnadi hann her saman aa hinu .xiiii<sup>da</sup>. aari sins rikis. ok fyrr nefndr Amphael<ref>Amraphael, B</ref> konungr af Babilon ok .ii. aðrir konungar meðr þeim. ok komu allir samt medr her sinn i dal þann sem uallis siluestris heitir. af þeim mætum ok ag&#281;tum skogum sem þar uaru þa. i huerium er uar einn storr brunnr edr uppspretta medr bik edr ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ru. Enn i þessum agi&#281;ta dal uard sidan þat dauda haf. sem fyrr uar fra sagt. ''genesis.'' Chodorlacomor ok hans kompanar eyddu alla stadi. þa sem þar uáru naalægir. Enn þeim imoti gengu ok striddu .v. konungar af .v. fyrr nefndum borgum. ok þo<ref>þa, B</ref> flydu þeir .v. enn fioldi fell af þeim. enn þeir flydu ok fordaduz er<ref>ok, B</ref> undan komuz. Enn hinir sem sigraduz toku alla þeirra eign ok fluttu brott medr séér. ok þa hertekna menn sem fangnir voru.<ref>''tilf.'' B</ref> ok þar medr Loth ok alla hans eigu.<ref>eign, B</ref> Enn flottamenn þeir sem undan komuz. sogdu Abram hinum ebreska. er þa bygdi i fyrr nefndum dal<ref>''tilf.'' B</ref> Mambre. oll þessi tidindi. Ok þegar sem Abram heyrdi þat. at Loth brodurson hans uar fanginn. þa taldi<ref>kallaði, B</ref> hann .xviii. ok .ccc. frækinna ok uel færra sinna huskarla til ferdar meðr ser. ok þar til .iii. fyrr nefnda bræðr. Mambre Anel ok Eskol. ok sotti eptir .iiii. fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gðum konungum allt til þeirrar ædar ok uppsprettu. sem Dan heitir uid fiallit Libanum. ok aunnur er af .ii. uppsprettum aarinnar Jordanis. af huerri er þat sama þorp sem þar liggr uidr uar þa kallat Dan. enn nu heitir Paneos. enn <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur heitir Jor. En sua sem þær .ii. kuislir edr uatnrasir sem af þessum æðum<ref>eðr uppsprettum ''tilf.'' B</ref> framm renna koma saman. þa heitir hon Jordan. Skipti hann þa sinum monnum i .iii. stadi. ok liop a þa medr mikilli sokn þegar um náttina ok gaf þeim mikit slag. sua at hann drap þa sem suafu. enn hina sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>loðir uaru rak hann aa flótta. sua at þeir mattu eigi beriaz. allt til þess stadar sem Hoba heitir ok liggr [a vinstra veg<ref>[''tilf.'' B</ref> uidr borgina Damascum. tok sidan alla þa eign sem þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu hertekit. ok flutti aptr medr ser Loth broðursun sinn medr allri sinni eign. ok þar meðr bædi konur ok karla. Nu sem Abram uendi sinum ueg aptr fra fundi þessarra .iiii<sup>a</sup>. konunga. þa geck konongrinn af Sodoma ut i mot honum ok mætti honum áá ueginum til borgarinnar Salem. i þeim dal sem Sabe heitir. huerr er <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dru nafni het konungs dalr. Enn Melchisedech konungr af Salem. er sidan uar kallad Hierusalem. offradi honum bædi braud ok uini. fyrir þann skylld at hann uar kennimadr hins hæsta guds. ''scolastica hystoria.'' Huat er Josephus segir sua skyrandi. at hann gaf honum ok hans monnum smáár ok ferskar giafir. enn mikla gnott þess kostar sem þeim uar þa uiðrk&#281;miligr. sua sem braud ok uin. Meðr þessarri offran ok presenteran blezadi Melchisedech Abram sua segiandi. Blezadr uerdi Abram af hinum hæsta gudi. þeim sem skapadi himin ok iord. ok blezadr uerdi hinn hæsti gud. af huers hlif ok uerndan uuinir þinir gafuz Abram upp i [þitt ualld.<ref>[þinar hendr, B</ref> Sidan gaf Abram honum hinn tiunda part af aullu sinu herfangi. Finnz þat i engan stad fyrr lesit. at tiundir hafi gefnar eðr loknar uerit enn hér. en frumfornir hofuz þegar af Abel. ''genesis.'' Konungrinn af Sodoma taladi sua til Abrams. Gef mer aptr menn mina. enn tak til þin adra luti. þa sem mer til heyrdu. En hann suaraði honum sua. Sua hefr ek mina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd upp til hins hæsta gud<ref>guðs, B</ref> drottins mins. þess sem aa bæði himin ok i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rð. at eigi tekr ek ne þiggr sua mikit af þinni eign. sem er einn þradr af liettu uadmáli<ref>undirkl&#281;ði, B</ref> edr skoþuengr. er uerdr til þess at eigi megir þu þetta tala. ek g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rda Abram rikan. utan þeim lutum frateknum sem sueinar uarir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu sér til kostar. ok þat sem kemr aa part ok lutskipti þeirra brødre þriggia Mambre ok hinna tueggia er foru medr oss. þa skulu þeir taka uskaddan sinn part ok lutskipti. ''Ysidorus.'' Þenna Melchisedech. sem fyrr uar af talat. segia ebreskir menn hinn sama ok allan einn uerit hafa ok Sém sun Noa. ok at hann [hafdi fyst<ref>[hefdi fyrstr, B</ref> eptir flodit smiðat borgina Salem. huar er hans riki uar. sem fyrr uar sagt. Eptir hann allan toku ok helldu þesse s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu borg Jebusei. þat folk sem sua uar kallat. ok hon het Jebus af þeirra nafni. þessum tueim nofnum samtengdum uar hon kaullud Jerusalem. huer er sidarr sem Salomon konungr rikti þar feck þat nafn. at hon uar Hierosalomina<ref>Hierosolima, B</ref> kallad sua sem Jerosolima.<ref>Hierosalomonia, B</ref> Segia þeir at hann hafi uordit sua gamall. at hann hafi lifat allt til þess sem Ysaach uar føddr. ok alla frumgetna syni segia þeir iafnan kennimenn uerit hafa fra Noa til Aarons.
+
'''30.''' Þat bar til aa nockurum tima nær þi sem nu uar fra sagt. at Amphael konungr af Babilon ok Chodorlacomor konungr Elamitarum ok adrir .ii. konungar medr þeim biogguz til bardaga moti þeim .v. konungum. sem riktu i þeim audrum .iii. sem þar lagu til. Adama Sebyis ok Baala. er auðru nafni heitir Segor. ''scolastica hystoria.'' Sua mikil yfirgirnd ok fysi uar þo medr folkinu yfir audrum ualld ok drottnan at hafa. at sinn konungr rikti yfir seerhuerri þiodu. af huerium er margir þionadu odrum konungum sér rikarum ok meira háttar. en at sidarstu urdu þeir lydskylldir ok skattgilldir Serkia konungi ok undirgefnir hans einualldi. Chodorlacomor einn af fyrr s&#7887;gdum .iiii. konungum hafði sigrat ok uunnit undir sik þessar .v. borgir ok g&#7887;rt þær ok þeirra konungs séér skattgillda. hafdi honum þadan lokiz skattr aa .xii. aarum. A hinn .xiii<sup>da</sup>. uilldu þeir eigi skatt luka. ok fyrir þann skylld samnadi hann her saman aa hinu .xiiii<sup>da</sup>. aari sins rikis. ok fyrr nefndr Amphael<ref>Amraphael, B</ref> konungr af Babilon ok .ii. aðrir konungar meðr þeim. ok komu allir samt medr her sinn i dal þann sem uallis siluestris heitir. af þeim mætum ok ag&#281;tum skogum sem þar uaru þa. i huerium er uar einn storr brunnr edr uppspretta medr bik edr ti&#7887;ru. Enn i þessum agi&#281;ta dal uard sidan þat dauda haf. sem fyrr uar fra sagt. ''genesis.'' Chodorlacomor ok hans kompanar eyddu alla stadi. þa sem þar uáru naalægir. Enn þeim imoti gengu ok striddu .v. konungar af .v. fyrr nefndum borgum. ok þo<ref>þa, B</ref> flydu þeir .v. enn fioldi fell af þeim. enn þeir flydu ok fordaduz er<ref>ok, B</ref> undan komuz. Enn hinir sem sigraduz toku alla þeirra eign ok fluttu brott medr séér. ok þa hertekna menn sem fangnir voru.<ref>''tilf.'' B</ref> ok þar medr Loth ok alla hans eigu.<ref>eign, B</ref> Enn flottamenn þeir sem undan komuz. sogdu Abram hinum ebreska. er þa bygdi i fyrr nefndum dal<ref>''tilf.'' B</ref> Mambre. oll þessi tidindi. Ok þegar sem Abram heyrdi þat. at Loth brodurson hans uar fanginn. þa taldi<ref>kallaði, B</ref> hann .xviii. ok .ccc. frækinna ok uel færra sinna huskarla til ferdar meðr ser. ok þar til .iii. fyrr nefnda bræðr. Mambre Anel ok Eskol. ok sotti eptir .iiii. fyrr s&#7887;gðum konungum allt til þeirrar ædar ok uppsprettu. sem Dan heitir uid fiallit Libanum. ok aunnur er af .ii. uppsprettum aarinnar Jordanis. af huerri er þat sama þorp sem þar liggr uidr uar þa kallat Dan. enn nu heitir Paneos. enn &#7887;nnur heitir Jor. En sua sem þær .ii. kuislir edr uatnrasir sem af þessum æðum<ref>eðr uppsprettum ''tilf.'' B</ref> framm renna koma saman. þa heitir hon Jordan. Skipti hann þa sinum monnum i .iii. stadi. ok liop a þa medr mikilli sokn þegar um náttina ok gaf þeim mikit slag. sua at hann drap þa sem suafu. enn hina sem &#7887;loðir uaru rak hann aa flótta. sua at þeir mattu eigi beriaz. allt til þess stadar sem Hoba heitir ok liggr [a vinstra veg<ref>[''tilf.'' B</ref> uidr borgina Damascum. tok sidan alla þa eign sem þeir h&#7887;fdu hertekit. ok flutti aptr medr ser Loth broðursun sinn medr allri sinni eign. ok þar meðr bædi konur ok karla. Nu sem Abram uendi sinum ueg aptr fra fundi þessarra .iiii<sup>a</sup>. konunga. þa geck konongrinn af Sodoma ut i mot honum ok mætti honum áá ueginum til borgarinnar Salem. i þeim dal sem Sabe heitir. huerr er &#7887;dru nafni het konungs dalr. Enn Melchisedech konungr af Salem. er sidan uar kallad Hierusalem. offradi honum bædi braud ok uini. fyrir þann skylld at hann uar kennimadr hins hæsta guds. ''scolastica hystoria.'' Huat er Josephus segir sua skyrandi. at hann gaf honum ok hans monnum smáár ok ferskar giafir. enn mikla gnott þess kostar sem þeim uar þa uiðrk&#281;miligr. sua sem braud ok uin. Meðr þessarri offran ok presenteran blezadi Melchisedech Abram sua segiandi. Blezadr uerdi Abram af hinum hæsta gudi. þeim sem skapadi himin ok iord. ok blezadr uerdi hinn hæsti gud. af huers hlif ok uerndan uuinir þinir gafuz Abram upp i [þitt ualld.<ref>[þinar hendr, B</ref> Sidan gaf Abram honum hinn tiunda part af aullu sinu herfangi. Finnz þat i engan stad fyrr lesit. at tiundir hafi gefnar eðr loknar uerit enn hér. en frumfornir hofuz þegar af Abel. ''genesis.'' Konungrinn af Sodoma taladi sua til Abrams. Gef mer aptr menn mina. enn tak til þin adra luti. þa sem mer til heyrdu. En hann suaraði honum sua. Sua hefr ek mina h&#7887;nd upp til hins hæsta gud<ref>guðs, B</ref> drottins mins. þess sem aa bæði himin ok i&#7887;rð. at eigi tekr ek ne þiggr sua mikit af þinni eign. sem er einn þradr af liettu uadmáli<ref>undirkl&#281;ði, B</ref> edr skoþuengr. er uerdr til þess at eigi megir þu þetta tala. ek g&#7887;rda Abram rikan. utan þeim lutum frateknum sem sueinar uarir h&#7887;fdu sér til kostar. ok þat sem kemr aa part ok lutskipti þeirra brødre þriggia Mambre ok hinna tueggia er foru medr oss. þa skulu þeir taka uskaddan sinn part ok lutskipti. ''Ysidorus.'' Þenna Melchisedech. sem fyrr uar af talat. segia ebreskir menn hinn sama ok allan einn uerit hafa ok Sém sun Noa. ok at hann [hafdi fyst<ref>[hefdi fyrstr, B</ref> eptir flodit smiðat borgina Salem. huar er hans riki uar. sem fyrr uar sagt. Eptir hann allan toku ok helldu þesse s&#7887;mu borg Jebusei. þat folk sem sua uar kallat. ok hon het Jebus af þeirra nafni. þessum tueim nofnum samtengdum uar hon kaullud Jerusalem. huer er sidarr sem Salomon konungr rikti þar feck þat nafn. at hon uar Hierosalomina<ref>Hierosolima, B</ref> kallad sua sem Jerosolima.<ref>Hierosalomonia, B</ref> Segia þeir at hann hafi uordit sua gamall. at hann hafi lifat allt til þess sem Ysaach uar føddr. ok alla frumgetna syni segia þeir iafnan kennimenn uerit hafa fra Noa til Aarons.
  
''Speculum historiale.'' Skylldu þeir bleza folkit i fornfæringum ok ueitzlum. ok hofdu frumgetinna manna forprisanir ok tignir. af huerium er su uar ein. at bera kennimanz klæði. meðr hueriu er hann skryddiz <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan tima utan þa at eins. er hann fornfærdi gudi sem einn byskup. ok at taka endiliga blezan af sinum fedr fyrir hans andlát. ok at bleza ser minnum monnum i ueitzlum eðr odrum hatiðum sem sagt uar. ok taka þann tima tuifalldan kost séér til matar ok dryckiar. ok sua segiz at þeir tøki tuifalldan erfðarpart af peningum i sitt lutskipti. [''scolastica hystoria.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Af þessum sigri Abrahams segiz at fyrirgefninger áár huert. er iubileus uar kallat i forna l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmali. hafi fyrst hafiz. fyrir þessa hertekinna manna lausn ok uppgefning. þiat Jobal er upp i norrænu sua sem upphaf eðr fyrirgefning. ok þadan af kallaz iubileus sua sem fyrirgefningar aar huert hit fimtuganda. er Judar helldu hatidligt. fyrir þann skylld at Loth uar þa fimtugr at aara tali er hann frealsadiz. eptir þi sem nockurir menn segia. ella fyrir þa sauk at þa uar hit fimtuganda aar fra þii er gud taladi til hans aa ueginum. ella fra þeim tima sem hann geck ut af Charram. ''speculum hystoriale.'' Melchisedech utgangandi moti Abrám offradi honum braud ok uin. sua sem táknsamliga fyrirmerkiandi Aaron hinn fyrsta kennimenn i hinu forna l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmali. ok enn helldr sealfan Jesum Christum sannan ok hinn hæsta kennimann. at hann mundi af honum ok hans afku&#281;mi fædaz hegat i uerolldina. huern er sealfan sik fornfærdi gudi fedr fyrir uaru skylld áá hinum heilaga krossi. Melchisedech offrandi Abram braud ok uin teiknar ok merkir fagrliga lausnara uarn Jesum Christum. þann sama sem sinn sæta likam ok signat<ref>signada, B</ref> blod gaf sinum lærisueinum undir mynd ok aasionu brauds ok uins. huadan af er hann blezadi Abram undir mynd ok merking Jesu Christi. enn Abram gaf honum tiundir<ref>tiund, B</ref> af aullu sinu herfangi. sem fyrr uar sagt.  
+
''Speculum historiale.'' Skylldu þeir bleza folkit i fornfæringum ok ueitzlum. ok hofdu frumgetinna manna forprisanir ok tignir. af huerium er su uar ein. at bera kennimanz klæði. meðr hueriu er hann skryddiz &#7887;ngan tima utan þa at eins. er hann fornfærdi gudi sem einn byskup. ok at taka endiliga blezan af sinum fedr fyrir hans andlát. ok at bleza ser minnum monnum i ueitzlum eðr odrum hatiðum sem sagt uar. ok taka þann tima tuifalldan kost séér til matar ok dryckiar. ok sua segiz at þeir tøki tuifalldan erfðarpart af peningum i sitt lutskipti. [''scolastica hystoria.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Af þessum sigri Abrahams segiz at fyrirgefninger áár huert. er iubileus uar kallat i forna l&#7887;gmali. hafi fyrst hafiz. fyrir þessa hertekinna manna lausn ok uppgefning. þiat Jobal er upp i norrænu sua sem upphaf eðr fyrirgefning. ok þadan af kallaz iubileus sua sem fyrirgefningar aar huert hit fimtuganda. er Judar helldu hatidligt. fyrir þann skylld at Loth uar þa fimtugr at aara tali er hann frealsadiz. eptir þi sem nockurir menn segia. ella fyrir þa sauk at þa uar hit fimtuganda aar fra þii er gud taladi til hans aa ueginum. ella fra þeim tima sem hann geck ut af Charram. ''speculum hystoriale.'' Melchisedech utgangandi moti Abrám offradi honum braud ok uin. sua sem táknsamliga fyrirmerkiandi Aaron hinn fyrsta kennimenn i hinu forna l&#7887;gmali. ok enn helldr sealfan Jesum Christum sannan ok hinn hæsta kennimann. at hann mundi af honum ok hans afku&#281;mi fædaz hegat i uerolldina. huern er sealfan sik fornfærdi gudi fedr fyrir uaru skylld áá hinum heilaga krossi. Melchisedech offrandi Abram braud ok uin teiknar ok merkir fagrliga lausnara uarn Jesum Christum. þann sama sem sinn sæta likam ok signat<ref>signada, B</ref> blod gaf sinum lærisueinum undir mynd ok aasionu brauds ok uins. huadan af er hann blezadi Abram undir mynd ok merking Jesu Christi. enn Abram gaf honum tiundir<ref>tiund, B</ref> af aullu sinu herfangi. sem fyrr uar sagt.  
  
  
 
===Her segir fra þui er guð vitraðiz Abraham ok sagði honum [fyrir huerio hann skylldi fram fara.<ref>huersu hann skylldi offra, B</ref> Capitulum.===
 
===Her segir fra þui er guð vitraðiz Abraham ok sagði honum [fyrir huerio hann skylldi fram fara.<ref>huersu hann skylldi offra, B</ref> Capitulum.===
  
'''31.''' Þessum lutum sua lidnum sem nu uar fra sagt. uitradiz gud Abram ok taladi sua til hans. Hird eigi þu at ottaz Abram. Ek skal þin uernd ok uardueitzla uera. ok hardla mikit man þitt uerkkaup uera. Abram suaradi. Huat mantu gefa mer. barnlauss man ek framm fara. at<ref>''mgl.'' B</ref> þessi Damascus sem medr mer er. sun radsmanz mins Eliezer. man uerda minn erfingi. ''scolastica hystoria.'' Sem hann segdi sua. Huat stettir at þu gefir mer landit. ef þu gefr mer engan erfingiann. Sua segir Ysidorus. at þessi Damascus son Eliezer hafi latit reisa borgina Damascum ok kallat hana af sinu nafni. ok rikt þar sidan. ''genesis.'' Ok enn taladi Abram. Eigi gaft þu mer auka edr afku&#281;mi. Se þessi minn huskarl man minn erfingi uera. Ok þegar i stad taladi gud drottinn til hans. Eigi man þessi þinn erfingi uera. helldr saa sem af sealfs þins likam man getinn uerda. Leiddi hann sidan ut ok sagdi sua. Hugsa ecki upp á þat. at þu munir rikia þegar i þessu landi. edr þitt afku&#281;mi eptir þik. þiat mitt fyrirheit man framm koma ok fyllaz eptir .cccc. aara. sua sem þu ert adr andadr. Enn þo allt at eins man ek døma ok hegna þa þiod. sem þa hafa þiad ok þrælkat. ok eptir þat manu þeir medr mikilli eign fara brott af þi sama landi. Se na upp til himinsins. ok tel hans stiornur ef þu matt. A s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid man þitt afkuæmi uerda ut<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>luligt sem þær. Abram trudi gudi. ok uard honum þat til fullkomins rettlætis. Taladi gud þa til hans. Ek<ref>''ret. for'' Ef ek</ref> em sá hinn sami þinn herra. sem þik leiddi ut af Ur Challdeorum. til þess at ek g&#281;fa þer þetta sama land til eignar. ''speculum historiale.'' Enn fyrir þann skylld at hann feck af gudi fremra fyrirheit en sealfr kunni ser at øskia edr uænta. þa bad hann gud faa þar til nockut mark. huadan af er hann mætti þat uita. eigi sua sem af nockurum mistrunadi edr auruilnan. helldr uæntandi ok eptirfrettandi medr huerium hætti þat mundi uerda. ok taladi. ''genesis.'' Herra gud minn. huadan af megi ek þat uita. at ek muni þetta land eignaz. Hedan af hofz saa uani medr Judum at spyria eptir táknum ok m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkum ok eptir at leita. Gud drottinn suaradi honum þa ok sagdi sua. Tak þer aa morgin eina þreuetra ku ok þar medr þriæra geit ok þreuetran uedr. ok þar medr eina dufu ok turturam. Sem hann segdi sua. þessa luti muntu mer offra. ok þar til man ek syna þer eitt mark. Ok sem hann hafði tekit þessi kuikendi. sundradi hann þau ok skipti sundr i midiu. ok let sua liggia sundrada<ref>sundrat a, B</ref> parta ok horfa [huara i mot<ref>[hvarr a moti, B</ref> odrum. utan fuglana sundradi hann eigi. Ok meðan hann beid gud<ref>guðs, B</ref> drottins bodordz ok atkuædiss. medr huerium hætti hann skylldi fornfæra þessa luti. þa flugu til fuglar ok settuz aa hræin. enn Abram rak þa i brott. Enn i þann tima sem sol mundi sett.<ref>setiaz, B</ref> þa fell aa hann suefn. mikil hræzla ok myrkfælni kom ok yfir hann. ok þar medr uar sua talat til hans. Vit þat fyrir uist. at þitt kyn ok afkuæmi man <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rlendaz ok utlægt uerda aa audru enn eigi<ref>i ''tilf.'' B </ref> sealfs þins landi. munu utlendir menn leggia þa undir þrældom ok þungar kualir aa fiorum hundradum áára. enn þu mant andaz i nádum ok fridi. ok fara sua til þinna fedra ok forellra greptr ok iardaðr i godum ellidomi. Enn þitt kyn ok afkuæmi man i hinni fiordu kynkuisl aptr higat koma. þiat eigi er aulld<ref>&#491;ll &#281;tt, B</ref> Amorreorum enn fylld ok framm komin. ''scolastica historia.'' Enn þat sem gud taladi til Abrams. at hans fyrirheit mundi vid hans ættmenn ok afku&#281;mi um .cccc. aara fyllaz ok framm koma. er eigi sua skilianda. at Jsraels lydr hafi aa sua m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum aarum þrælkaðr uerit aa Egiptalandi. helldr lyktadiz þessi tala ok fylldiz i þeirra þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguingh<ref>þr&#491;ngum, B</ref> ok mædingu. Byreadiz þessi ára tala ok hofz upp fra þeim tima sem Abram feck þetta fyrirheit. eptir þi sem Ysidorus segir. Heilagr Augustinus telr þessi .cccc. ok .v. aar fra þeim tima sem Ysaach uar fæddr. fyrir þann skylld sem<ref>er, B</ref> gud sagdi sua til Abrams. at hans kyn ok afkuæmi mundi utlægiaz. ok til þess sem Jsraels lydr geck ut af Egiptalandi. ok getr Genesis ecki þeirra .v. Var hans afku&#281;mi sua sem utlægt aa ollum þessum tima. huart sem helldr uar i landinu Chanáán eðr Egipto. þar til er þat feck ok auðladiz erfd aa fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu landi. ''genesis.'' Eptir þat sem sol hafdi setz. uarð mikit þokumyrkr. ok syndiz þá þilikt sem riukandi ofns elldr ok elldligr lampi lidandi ok umfarandi fyrr sagdar fornir. sua sundrskiptar sem fyrr uar sagt. ok eyddi medr guds uilia aullum þeim. ok gaf honum þetta mark sins fyrirheitz.<ref>''saal.'' B; fyrirheit, A</ref> A þeima degi stadfesti gud fullkomliga sitt sáttmaal medr Abram. ok greindi mikilleik ok endim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rk þessa fyrirheitna landz. sua segiandi.<ref>''her beg.'' Fragm. II.</ref> Þetta land man ek þinu kyni ok afku&#281;mi gefa fra Rinocorula Egiptalandz aa til hinnar miklu áár Eufraten. ok taldi þær .x. þiodir er þar bygdu.  
+
'''31.''' Þessum lutum sua lidnum sem nu uar fra sagt. uitradiz gud Abram ok taladi sua til hans. Hird eigi þu at ottaz Abram. Ek skal þin uernd ok uardueitzla uera. ok hardla mikit man þitt uerkkaup uera. Abram suaradi. Huat mantu gefa mer. barnlauss man ek framm fara. at<ref>''mgl.'' B</ref> þessi Damascus sem medr mer er. sun radsmanz mins Eliezer. man uerda minn erfingi. ''scolastica hystoria.'' Sem hann segdi sua. Huat stettir at þu gefir mer landit. ef þu gefr mer engan erfingiann. Sua segir Ysidorus. at þessi Damascus son Eliezer hafi latit reisa borgina Damascum ok kallat hana af sinu nafni. ok rikt þar sidan. ''genesis.'' Ok enn taladi Abram. Eigi gaft þu mer auka edr afku&#281;mi. Se þessi minn huskarl man minn erfingi uera. Ok þegar i stad taladi gud drottinn til hans. Eigi man þessi þinn erfingi uera. helldr saa sem af sealfs þins likam man getinn uerda. Leiddi hann sidan ut ok sagdi sua. Hugsa ecki upp á þat. at þu munir rikia þegar i þessu landi. edr þitt afku&#281;mi eptir þik. þiat mitt fyrirheit man framm koma ok fyllaz eptir .cccc. aara. sua sem þu ert adr andadr. Enn þo allt at eins man ek døma ok hegna þa þiod. sem þa hafa þiad ok þrælkat. ok eptir þat manu þeir medr mikilli eign fara brott af þi sama landi. Se na upp til himinsins. ok tel hans stiornur ef þu matt. A s&#7887;mu leid man þitt afkuæmi uerda ut&#7887;luligt sem þær. Abram trudi gudi. ok uard honum þat til fullkomins rettlætis. Taladi gud þa til hans. Ek<ref>''ret. for'' Ef ek</ref> em sá hinn sami þinn herra. sem þik leiddi ut af Ur Challdeorum. til þess at ek g&#281;fa þer þetta sama land til eignar. ''speculum historiale.'' Enn fyrir þann skylld at hann feck af gudi fremra fyrirheit en sealfr kunni ser at øskia edr uænta. þa bad hann gud faa þar til nockut mark. huadan af er hann mætti þat uita. eigi sua sem af nockurum mistrunadi edr auruilnan. helldr uæntandi ok eptirfrettandi medr huerium hætti þat mundi uerda. ok taladi. ''genesis.'' Herra gud minn. huadan af megi ek þat uita. at ek muni þetta land eignaz. Hedan af hofz saa uani medr Judum at spyria eptir táknum ok m&#7887;rkum ok eptir at leita. Gud drottinn suaradi honum þa ok sagdi sua. Tak þer aa morgin eina þreuetra ku ok þar medr þriæra geit ok þreuetran uedr. ok þar medr eina dufu ok turturam. Sem hann segdi sua. þessa luti muntu mer offra. ok þar til man ek syna þer eitt mark. Ok sem hann hafði tekit þessi kuikendi. sundradi hann þau ok skipti sundr i midiu. ok let sua liggia sundrada<ref>sundrat a, B</ref> parta ok horfa [huara i mot<ref>[hvarr a moti, B</ref> odrum. utan fuglana sundradi hann eigi. Ok meðan hann beid gud<ref>guðs, B</ref> drottins bodordz ok atkuædiss. medr huerium hætti hann skylldi fornfæra þessa luti. þa flugu til fuglar ok settuz aa hræin. enn Abram rak þa i brott. Enn i þann tima sem sol mundi sett.<ref>setiaz, B</ref> þa fell aa hann suefn. mikil hræzla ok myrkfælni kom ok yfir hann. ok þar medr uar sua talat til hans. Vit þat fyrir uist. at þitt kyn ok afkuæmi man &#7887;rlendaz ok utlægt uerda aa audru enn eigi<ref>i ''tilf.'' B </ref> sealfs þins landi. munu utlendir menn leggia þa undir þrældom ok þungar kualir aa fiorum hundradum áára. enn þu mant andaz i nádum ok fridi. ok fara sua til þinna fedra ok forellra greptr ok iardaðr i godum ellidomi. Enn þitt kyn ok afkuæmi man i hinni fiordu kynkuisl aptr higat koma. þiat eigi er aulld<ref>&#491;ll &#281;tt, B</ref> Amorreorum enn fylld ok framm komin. ''scolastica historia.'' Enn þat sem gud taladi til Abrams. at hans fyrirheit mundi vid hans ættmenn ok afku&#281;mi um .cccc. aara fyllaz ok framm koma. er eigi sua skilianda. at Jsraels lydr hafi aa sua m&#7887;rgum aarum þrælkaðr uerit aa Egiptalandi. helldr lyktadiz þessi tala ok fylldiz i þeirra þr&#7887;nguingh<ref>þr&#491;ngum, B</ref> ok mædingu. Byreadiz þessi ára tala ok hofz upp fra þeim tima sem Abram feck þetta fyrirheit. eptir þi sem Ysidorus segir. Heilagr Augustinus telr þessi .cccc. ok .v. aar fra þeim tima sem Ysaach uar fæddr. fyrir þann skylld sem<ref>er, B</ref> gud sagdi sua til Abrams. at hans kyn ok afkuæmi mundi utlægiaz. ok til þess sem Jsraels lydr geck ut af Egiptalandi. ok getr Genesis ecki þeirra .v. Var hans afku&#281;mi sua sem utlægt aa ollum þessum tima. huart sem helldr uar i landinu Chanáán eðr Egipto. þar til er þat feck ok auðladiz erfd aa fyrr s&#7887;gdu landi. ''genesis.'' Eptir þat sem sol hafdi setz. uarð mikit þokumyrkr. ok syndiz þá þilikt sem riukandi ofns elldr ok elldligr lampi lidandi ok umfarandi fyrr sagdar fornir. sua sundrskiptar sem fyrr uar sagt. ok eyddi medr guds uilia aullum þeim. ok gaf honum þetta mark sins fyrirheitz.<ref>''saal.'' B; fyrirheit, A</ref> A þeima degi stadfesti gud fullkomliga sitt sáttmaal medr Abram. ok greindi mikilleik ok endim&#7887;rk þessa fyrirheitna landz. sua segiandi.<ref>''her beg.'' Fragm. II.</ref> Þetta land man ek þinu kyni ok afku&#281;mi gefa fra Rinocorula Egiptalandz aa til hinnar miklu áár Eufraten. ok taldi þær .x. þiodir er þar bygdu.  
  
  
 
===Her segir fra þi er Abram gat at eiga Ysmael medr Agar. ok engillinn uitradiz henni. Genesis.===
 
===Her segir fra þi er Abram gat at eiga Ysmael medr Agar. ok engillinn uitradiz henni. Genesis.===
  
'''32.''' Þenna tima hafdi Saray engi b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn gefit. helldr hafdi hon egiptzka þernu er Agar het. ok taladi sua til sins bonda Abrams. Se sua lukti ok hirði mik gud drottinn. at ek ma eigi syni geta. fyrir þi gack inn til minnar þionostukonu. léttliga at ek megi sua af henni syni fá. Nu sem hann samþyktiz hennar bøn. tok hon Agar hina egiptzku sina þionostukonu. eptir .x. aar fra þi sem þau settu sina bygd i landinu Chanáán. ok gaf hana sinum bonda i ualld sua sem<ref>hans ''tilf.'' B, Fragm.</ref> eiginkonu. Geck hann sidan i sæng til hennar. Enn sua sem hun uissi. at hun hafði barn getit af þeirra sambud. þa fyrirleit hon sina fru<ref>husfru, B, Fragm.</ref> Saray. Enn Abram let eigi sem hann uissi huat tidis<ref>tiðiss, B; tiðs, Fragm.</ref> uar. Saray taladi þa til Abrams. Vrettliga giorir þu uidr mik. Ek gaf mina þeonostukonu upp i þinn eiginligan fadm. Nu þegar sem hun finnr at hun hefir barn getit þa fyrirsmáár hon mik. Dømi gud drottinn milli min ok þin. Hann suaradi henni ok sagdi sua. Se ambatt þin<ref>er ''tilf.'' B, ''ikke'' Fragm.</ref> i þinu ualldi. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r medr hana aa þa leid sem þer likar. Ok þegar sem Saray þiadi hana ok þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngði. þa flydi hun undan [ok fór i brott<ref>[''mgl.'' B, Fragm.</ref> ok ætladiz heim i Egiptaland. Fann guds engill hana<ref>þa ''tilf.'' B</ref> eina saman. sua sem hon þyrst [ok uilltiz<ref>[''saal. ogs.'' B; villtz Fragm.</ref> uegar hafdi komit til eins brunnz edr uppsprettu aa ueginum er liggr um<ref>viðr, B</ref> eydim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina Sur. ok sagdi sua til hennar. Huadan komtu Agar ambátt. edr huert hefir þu byriat þina ferd. Hon suaradi. Ek flyr ifra minni fru Saray. Engillinn sagði þa til hennar. Huerf aptr þu til þinnar fru. læg þik ok gefz henni i ualld. Ok enn taladi hann sua til hennar. Margfalldliga man ek fiolga þitt afku&#281;mi. ok fyrir fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ldans sakir man þat eigi talt uerda. Ok enn sagdi hann sua. Sé þu hefir medr manni buit. ok mant þu son fæða. ok hans nafn mant þu Ysmael kalla. fyrir þa skylld er drottinn<ref>guð, B</ref> heyrdi þina naud<ref>neyð, B</ref> ok angist. þiat ismael er i latinu<ref>''saal. ogs.'' B, Fragm.</ref> sua mikit at þyda sem guds heyrn upp i norrænu. J þessum stad er þat fyrst lesit at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs mannz nafn hafi af [guds uitran uerit fyrir sagt.<ref>[guði vitrat verit, B</ref> huat er hardla sealldan hefir uissuliga uordit. Þessi man uera einn grimmr madr ok hardr. sagdi engillinn til Agar. hans hendr ok frammferdir manu<ref>''saal.'' B; man, A</ref> &#491;llum odrum gagnstadlighar uera. ok i landeign allra sinna bræðra man hann setia sin ufridar landtiolld. ''scolastica historia.'' Huat er þo er eigi af sealfum honum at eins lesit. helldr af syni hans Cedar. ok þo uar þetta mest af hans kynsmonnum ok afku&#281;mi fyrir spáád. þiat Saraceni. huerir er af hans ætt eru komnir ok fordum hetu Ysmaelite. uerandi i ymsum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum sem uallarar. b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rduz iafnan moti þeim þiodum. huerium er þeir uaru nalægaztir. þo at sua sem eydiliga ut af annarra manna bygd ok af aullum uaru þeir settir ok unadadir. Einkannliga mest kom þessi fors<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn framm þo. eptir þi sem Metodius segir. þann tima sem þessir .iiii. hofdingiar af ætt Ysmaels. Oreb ok Zeeb. Zebee ok Salmana. gengu ut af einni eydim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rk moti Jsrael. hueria er hann kalladi uingardz<ref>hingarðs(!), B, Fragm.</ref> sunu. lettliga fyrir sitt uitleysi sua sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>loda. ok þeir s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu sigradir af hinum goða Gedeone runnu ok rucku aptr i þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu eydimork. sem þeir hofdu adr uerit ok ut af gengit. Hann segir at Ysmaels folk ok afku&#281;mi munu um sidir at einu sinni sua af sinum eydimorkun ut ganga. at þeir manu fá ualld yfir uerolldinni um .viii. uikur aara. ok at þeirra uegr ok frammferd man kallaz angistar aar. fyrir þann skylld at i uigðum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum manu þeir eigi sidr kennimenn uega enn adra. ok i þeim st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum hia konum bua ok þeim sofa. ok binda sina eyki uid heilagra manna leidi. Eptir þat sem guds engill hafdi fyrr sagda hluti talad til Agar. huarf hann henni<ref>heim, B, Fragm.</ref> medr einum huirfiluindi. ok hon saa eptir honum ok sagdi sua. Ek saa aa bak [þeim manni<ref>[eptir þeim, B</ref> sem mik sá. ok af þi kalladi hon þann sama brunn sem hun fann seanda brunn ok lifanda. fyrir þann skylld at guddrottinn saa þa til hennar<ref>henni(!), B</ref> þyrstandi. sua sem sitt lif synandi henni þann sama brunn. sem uel ma kallaz Agar brunnr ok enn ma synaz milli Clades ok Baraath.<ref>Baraak, B</ref> þeirra borga sem sua heita. Ok sua sem hon kom heim aptr fæddi hon suein. þann sem hon<ref>''saal.'' B; han, A</ref> hafði getit meðr Abram. ok kalladi hann Jsmael. hafdi Abram þa .lxxx. ok .vi. áár. er Jsmael fæddiz honum af Agar.
+
'''32.''' Þenna tima hafdi Saray engi b&#7887;rn gefit. helldr hafdi hon egiptzka þernu er Agar het. ok taladi sua til sins bonda Abrams. Se sua lukti ok hirði mik gud drottinn. at ek ma eigi syni geta. fyrir þi gack inn til minnar þionostukonu. léttliga at ek megi sua af henni syni fá. Nu sem hann samþyktiz hennar bøn. tok hon Agar hina egiptzku sina þionostukonu. eptir .x. aar fra þi sem þau settu sina bygd i landinu Chanáán. ok gaf hana sinum bonda i ualld sua sem<ref>hans ''tilf.'' B, Fragm.</ref> eiginkonu. Geck hann sidan i sæng til hennar. Enn sua sem hun uissi. at hun hafði barn getit af þeirra sambud. þa fyrirleit hon sina fru<ref>husfru, B, Fragm.</ref> Saray. Enn Abram let eigi sem hann uissi huat tidis<ref>tiðiss, B; tiðs, Fragm.</ref> uar. Saray taladi þa til Abrams. Vrettliga giorir þu uidr mik. Ek gaf mina þeonostukonu upp i þinn eiginligan fadm. Nu þegar sem hun finnr at hun hefir barn getit þa fyrirsmáár hon mik. Dømi gud drottinn milli min ok þin. Hann suaradi henni ok sagdi sua. Se ambatt þin<ref>er ''tilf.'' B, ''ikke'' Fragm.</ref> i þinu ualldi. G&#7887;r medr hana aa þa leid sem þer likar. Ok þegar sem Saray þiadi hana ok þr&#7887;ngði. þa flydi hun undan [ok fór i brott<ref>[''mgl.'' B, Fragm.</ref> ok ætladiz heim i Egiptaland. Fann guds engill hana<ref>þa ''tilf.'' B</ref> eina saman. sua sem hon þyrst [ok uilltiz<ref>[''saal. ogs.'' B; villtz Fragm.</ref> uegar hafdi komit til eins brunnz edr uppsprettu aa ueginum er liggr um<ref>viðr, B</ref> eydim&#7887;rkina Sur. ok sagdi sua til hennar. Huadan komtu Agar ambátt. edr huert hefir þu byriat þina ferd. Hon suaradi. Ek flyr ifra minni fru Saray. Engillinn sagði þa til hennar. Huerf aptr þu til þinnar fru. læg þik ok gefz henni i ualld. Ok enn taladi hann sua til hennar. Margfalldliga man ek fiolga þitt afku&#281;mi. ok fyrir fi&#7887;ldans sakir man þat eigi talt uerda. Ok enn sagdi hann sua. Sé þu hefir medr manni buit. ok mant þu son fæða. ok hans nafn mant þu Ysmael kalla. fyrir þa skylld er drottinn<ref>guð, B</ref> heyrdi þina naud<ref>neyð, B</ref> ok angist. þiat ismael er i latinu<ref>''saal. ogs.'' B, Fragm.</ref> sua mikit at þyda sem guds heyrn upp i norrænu. J þessum stad er þat fyrst lesit at n&#7887;ckurs mannz nafn hafi af [guds uitran uerit fyrir sagt.<ref>[guði vitrat verit, B</ref> huat er hardla sealldan hefir uissuliga uordit. Þessi man uera einn grimmr madr ok hardr. sagdi engillinn til Agar. hans hendr ok frammferdir manu<ref>''saal.'' B; man, A</ref> &#491;llum odrum gagnstadlighar uera. ok i landeign allra sinna bræðra man hann setia sin ufridar landtiolld. ''scolastica historia.'' Huat er þo er eigi af sealfum honum at eins lesit. helldr af syni hans Cedar. ok þo uar þetta mest af hans kynsmonnum ok afku&#281;mi fyrir spáád. þiat Saraceni. huerir er af hans ætt eru komnir ok fordum hetu Ysmaelite. uerandi i ymsum st&#7887;dum sem uallarar. b&#7887;rduz iafnan moti þeim þiodum. huerium er þeir uaru nalægaztir. þo at sua sem eydiliga ut af annarra manna bygd ok af aullum uaru þeir settir ok unadadir. Einkannliga mest kom þessi fors&#7887;gn framm þo. eptir þi sem Metodius segir. þann tima sem þessir .iiii. hofdingiar af ætt Ysmaels. Oreb ok Zeeb. Zebee ok Salmana. gengu ut af einni eydim&#7887;rk moti Jsrael. hueria er hann kalladi uingardz<ref>hingarðs(!), B, Fragm.</ref> sunu. lettliga fyrir sitt uitleysi sua sem &#7887;loda. ok þeir s&#7887;mu sigradir af hinum goða Gedeone runnu ok rucku aptr i þa s&#7887;mu eydimork. sem þeir hofdu adr uerit ok ut af gengit. Hann segir at Ysmaels folk ok afku&#281;mi munu um sidir at einu sinni sua af sinum eydimorkun ut ganga. at þeir manu fá ualld yfir uerolldinni um .viii. uikur aara. ok at þeirra uegr ok frammferd man kallaz angistar aar. fyrir þann skylld at i uigðum st&#7887;dum manu þeir eigi sidr kennimenn uega enn adra. ok i þeim st&#7887;dum hia konum bua ok þeim sofa. ok binda sina eyki uid heilagra manna leidi. Eptir þat sem guds engill hafdi fyrr sagda hluti talad til Agar. huarf hann henni<ref>heim, B, Fragm.</ref> medr einum huirfiluindi. ok hon saa eptir honum ok sagdi sua. Ek saa aa bak [þeim manni<ref>[eptir þeim, B</ref> sem mik sá. ok af þi kalladi hon þann sama brunn sem hun fann seanda brunn ok lifanda. fyrir þann skylld at guddrottinn saa þa til hennar<ref>henni(!), B</ref> þyrstandi. sua sem sitt lif synandi henni þann sama brunn. sem uel ma kallaz Agar brunnr ok enn ma synaz milli Clades ok Baraath.<ref>Baraak, B</ref> þeirra borga sem sua heita. Ok sua sem hon kom heim aptr fæddi hon suein. þann sem hon<ref>''saal.'' B; han, A</ref> hafði getit meðr Abram. ok kalladi hann Jsmael. hafdi Abram þa .lxxx. ok .vi. áár. er Jsmael fæddiz honum af Agar.
  
  
 
===Her segir fra þi er gud uitradiz Abraham ok um skurdarskirn===
 
===Her segir fra þi er gud uitradiz Abraham ok um skurdarskirn===
  
'''33.''' Þann tima sem Abram hafdi .ix. tigu aara ok .ix. áár. vitradiz gud honum ok sagdi sua til hans. Ek em almattigr gud. gack framm i minu augliti. ok uer alg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rr madr. man ek mitt sattmáál setia milli min ok þin ok mikilligha fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lga þitt afkuæmi. Abram fell framm allt til iardar. ok taladi sua til hans gud. Ek em gud ok minn skilmaali skal æ medr þer uera. ok þu mant uerda fadir margra þioda. Enn þo breytti gud n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut nafni hans adr hann skyrdi honum sinn skilmaala. ok sagdi sua. Eigi man þitt nafn hedan af kallaz Abram. helldr skalltu heita Abrahám. þiat ek skipada þik ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rda fodur margra þioda. man ek ok þik mikilliga lata med þiodunum uaxa ok freouaz. manu konungar af þer ok þinu kyni koma. Mitt sáttmál ok skildaga man ek milli min ok þin ok þins kyns eptir þina daga umlidna setia um æfinligar kynkuislir medr eilifu saattmaals<ref>''saal.'' B; sambandi, A</ref> sambandi. til þess at ek se þinn gud ok þins afku&#281;miss eptir þik. Man ek þer ok þinu kyni gefa þitt utlegdar land til æfinligrar eignar. sua sem er Chanááns land. man ek ok uera þeirra gud. Ok fyrir þann skylld at gud uilldi greina sinn lyd sem uar Jsraels folk sua sem medr nockuru einkannlighu marki. þa baud hann þeim skurdarskirn talandi sua til Abrahams. Þu skallt at geyma þessum minum skildaga. ok allt þitt kyn ok afku&#281;mi i sinum kynkuislum. huern<ref>huert, B</ref> er þer skulut geymiliga uardueita milli min ok yðar ok þins kyns ok afku&#281;mis eptir þik. Huert sem eitt sueinbarn med ydr skal taka skurðarskirn. skulu þer umhuerfis<ref>vmhergis, B</ref> snida ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>t af hinum fremztu part aa þeirra leyndarlim. til þess at þat sé sattmáls mark milli min ok ydar. Atta daga gamalt barn skal meðr skurðarskirn skiraz.<ref>hvert sem eitt sveinbarn meðr yðr skal taka skurðarskirn ''tilf.'' B</ref> huerr sem einn karlkindar i ydru afku&#281;mi ok kynkuislum.<ref>''her end.'' Fragm. II.</ref> sua sa [madr sem hann hefir mansmadr<ref>[mansmaðr sem hann hefir, B</ref> keyptr uerit. iafnuel þo at hann se eigi af ydru kyni. skal skiraz skurdarskirn. Man þessi skilmali uera til æfinligs sáttmáls i ydru kiotligu afku&#281;mi. Þess karlmanz sem hans holld edr skinn aa fremztu part aa fyrr nefndum hans lim hefir eigi uerit um snidit. man fyrirfaraz ok brottu skiliaz fra sinum eignum lyd ok ættmonnum. þiat hann hellt ok hafði fyrir hegoma mina skipan ok skilmala. ''scolastica hystoria.'' Fyrir þa skynsemi at gud skipti þann tima nafni Abrahams. sem hann baud honum skurðarskirn. gefa Judar b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum sinum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fn sua sem þeir skira þau þeirri s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu skirn. Ok enn talaði gud sua til Abrahams. Eigi skalltu upp fra þeima<ref>deghi eðr ''tilf.'' B</ref> tima þina husfru Saray nefna. utan helldr skalltu hana Saram kalla. Henni man ek bleza ok hana signa. ok af henni man ek þer sun gefa. huerium er ek man bleza. af honum manu miklar ættir ok kynkuislir koma. ok af honum munu margir þiodkonungar fædaz. Nu sua sem gud sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri medr forspa ok fyrrsagðri merkingu nafni Abrahams. at þar sem hann het at fyrstu Abram. sua sem haleitr fadir. skylldi hann sidan heita Abraham. þat er sua sem margra þioða fadir. a s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leid sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri hann medr forspá ok fagrligri merkingu nafni hans husfru. takandi i brott hinn sidarsta staf af hennar nafni. at þar sem hon het aðr<ref>fyrra tima, B</ref> Saray. þat er minn h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fðingi. huat er sua mikit er at segia. at hon uæri eins herbergiss h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdingi.<ref>fru enn eigi fleiri, B</ref> skylldi hon sidarr meirr Sara sua sem allra h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdingi heita. Abraham fell þa framm yfir sealfs sins aasionu. hlæiandi af þeirri gledi ok fagnadi sem hann hafði fengit. ok segiandi sua upp i sealfs sins hiarta. Huat hyggr þu at mer hundrað uetra g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mlum manni mani sun fædaz. ok Sara [mani barnbær<ref>''saal.'' B; man banbært, A</ref> uera. þar sem hun er nu niræð. Hann talaði þa til guds. Ek æskir þess at Ysmael halldi sinu lifi fyrir þer. Gud sagdi þa til Abrahams. Þin husfru Sara man þer sun fæda. ok hans nafn mantu Ysaach kalla. medr æfiligt<ref>&#281;fenleght, B</ref> sáttmaal man ek minn skilmaala<ref>meðr ''tilf.'' B</ref> honum skipa ok hans afkuæmi eptir hans dag. Yfir Ysmaelem man ek ok þina bøn heyra. ok honum bleza. hardla mikilliga man ek auka ok fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgaz lata hans kyn ok afku&#281;mi. Tolf hertoga eðr hofðingia mun hann ut af ser geta ok mikla þiod man ek af honum [aukaz ok fiolgaz<ref>[auka ok verða, B</ref> lata. Minu sáttmali ok skildaga man ek til Ysaachs uenda. huern er Sára man þer annat aar þenna tima fæda. Her finnz þat i odrum stað at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs manz nafn se af sealfum guði fyrir sagt. huat er af .ii. odrum finnz<ref>til ''tilf.'' B</ref>i hinu forna l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmaali. þat er af hinum sterka Samsoni ok af Josia konungi. J hinu nyia l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmali finnz þat ok truiz af tueim at eins Jesu Christo ok Johanne baptista. Ysaac þyþiz hlátr af fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdum hlátri hans feðr Abrahams. Eptir þat sem gud hafdi sit tal endat þa at sinni. tok Abraham son sinn Ysmaelem ok allt sitt hyski ok heimafolk. ok þar medr eigi sidr þa menn [er hann hafði keypt til. alla þa menn<ref>[''tilf.'' B</ref> ellri ok yngri sem karlkindar varu ok honum til heyrðu. ok skirði<ref>þa ''tilf.'' B</ref> þegar i stad aa þeim sama degi alla þa ok sealfan sik meðr fyrr sagdri umskurdarskirn. sua sem gud hafdi bodit honum. Hafdi hann þa .ix. ok niutigi aara. enn Ysmael uar þa .xiiii. uetra.
+
'''33.''' Þann tima sem Abram hafdi .ix. tigu aara ok .ix. áár. vitradiz gud honum ok sagdi sua til hans. Ek em almattigr gud. gack framm i minu augliti. ok uer alg&#7887;rr madr. man ek mitt sattmáál setia milli min ok þin ok mikilligha fi&#7887;lga þitt afkuæmi. Abram fell framm allt til iardar. ok taladi sua til hans gud. Ek em gud ok minn skilmaali skal æ medr þer uera. ok þu mant uerda fadir margra þioda. Enn þo breytti gud n&#7887;ckut nafni hans adr hann skyrdi honum sinn skilmaala. ok sagdi sua. Eigi man þitt nafn hedan af kallaz Abram. helldr skalltu heita Abrahám. þiat ek skipada þik ok g&#7887;rda fodur margra þioda. man ek ok þik mikilliga lata med þiodunum uaxa ok freouaz. manu konungar af þer ok þinu kyni koma. Mitt sáttmál ok skildaga man ek milli min ok þin ok þins kyns eptir þina daga umlidna setia um æfinligar kynkuislir medr eilifu saattmaals<ref>''saal.'' B; sambandi, A</ref> sambandi. til þess at ek se þinn gud ok þins afku&#281;miss eptir þik. Man ek þer ok þinu kyni gefa þitt utlegdar land til æfinligrar eignar. sua sem er Chanááns land. man ek ok uera þeirra gud. Ok fyrir þann skylld at gud uilldi greina sinn lyd sem uar Jsraels folk sua sem medr nockuru einkannlighu marki. þa baud hann þeim skurdarskirn talandi sua til Abrahams. Þu skallt at geyma þessum minum skildaga. ok allt þitt kyn ok afku&#281;mi i sinum kynkuislum. huern<ref>huert, B</ref> er þer skulut geymiliga uardueita milli min ok yðar ok þins kyns ok afku&#281;mis eptir þik. Huert sem eitt sueinbarn med ydr skal taka skurðarskirn. skulu þer umhuerfis<ref>vmhergis, B</ref> snida ki&#7887;t af hinum fremztu part aa þeirra leyndarlim. til þess at þat sé sattmáls mark milli min ok ydar. Atta daga gamalt barn skal meðr skurðarskirn skiraz.<ref>hvert sem eitt sveinbarn meðr yðr skal taka skurðarskirn ''tilf.'' B</ref> huerr sem einn karlkindar i ydru afku&#281;mi ok kynkuislum.<ref>''her end.'' Fragm. II.</ref> sua sa [madr sem hann hefir mansmadr<ref>[mansmaðr sem hann hefir, B</ref> keyptr uerit. iafnuel þo at hann se eigi af ydru kyni. skal skiraz skurdarskirn. Man þessi skilmali uera til æfinligs sáttmáls i ydru kiotligu afku&#281;mi. Þess karlmanz sem hans holld edr skinn aa fremztu part aa fyrr nefndum hans lim hefir eigi uerit um snidit. man fyrirfaraz ok brottu skiliaz fra sinum eignum lyd ok ættmonnum. þiat hann hellt ok hafði fyrir hegoma mina skipan ok skilmala. ''scolastica hystoria.'' Fyrir þa skynsemi at gud skipti þann tima nafni Abrahams. sem hann baud honum skurðarskirn. gefa Judar b&#7887;rnum sinum n&#7887;fn sua sem þeir skira þau þeirri s&#7887;mu skirn. Ok enn talaði gud sua til Abrahams. Eigi skalltu upp fra þeima<ref>deghi eðr ''tilf.'' B</ref> tima þina husfru Saray nefna. utan helldr skalltu hana Saram kalla. Henni man ek bleza ok hana signa. ok af henni man ek þer sun gefa. huerium er ek man bleza. af honum manu miklar ættir ok kynkuislir koma. ok af honum munu margir þiodkonungar fædaz. Nu sua sem gud sn&#7887;ri medr forspa ok fyrrsagðri merkingu nafni Abrahams. at þar sem hann het at fyrstu Abram. sua sem haleitr fadir. skylldi hann sidan heita Abraham. þat er sua sem margra þioða fadir. a s&#7887;mu leid sn&#7887;ri hann medr forspá ok fagrligri merkingu nafni hans husfru. takandi i brott hinn sidarsta staf af hennar nafni. at þar sem hon het aðr<ref>fyrra tima, B</ref> Saray. þat er minn h&#7887;fðingi. huat er sua mikit er at segia. at hon uæri eins herbergiss h&#7887;fdingi.<ref>fru enn eigi fleiri, B</ref> skylldi hon sidarr meirr Sara sua sem allra h&#7887;fdingi heita. Abraham fell þa framm yfir sealfs sins aasionu. hlæiandi af þeirri gledi ok fagnadi sem hann hafði fengit. ok segiandi sua upp i sealfs sins hiarta. Huat hyggr þu at mer hundrað uetra g&#7887;mlum manni mani sun fædaz. ok Sara [mani barnbær<ref>''saal.'' B; man banbært, A</ref> uera. þar sem hun er nu niræð. Hann talaði þa til guds. Ek æskir þess at Ysmael halldi sinu lifi fyrir þer. Gud sagdi þa til Abrahams. Þin husfru Sara man þer sun fæda. ok hans nafn mantu Ysaach kalla. medr æfiligt<ref>&#281;fenleght, B</ref> sáttmaal man ek minn skilmaala<ref>meðr ''tilf.'' B</ref> honum skipa ok hans afkuæmi eptir hans dag. Yfir Ysmaelem man ek ok þina bøn heyra. ok honum bleza. hardla mikilliga man ek auka ok fi&#7887;lgaz lata hans kyn ok afku&#281;mi. Tolf hertoga eðr hofðingia mun hann ut af ser geta ok mikla þiod man ek af honum [aukaz ok fiolgaz<ref>[auka ok verða, B</ref> lata. Minu sáttmali ok skildaga man ek til Ysaachs uenda. huern er Sára man þer annat aar þenna tima fæda. Her finnz þat i odrum stað at n&#7887;ckurs manz nafn se af sealfum guði fyrir sagt. huat er af .ii. odrum finnz<ref>til ''tilf.'' B</ref>i hinu forna l&#7887;gmaali. þat er af hinum sterka Samsoni ok af Josia konungi. J hinu nyia l&#7887;gmali finnz þat ok truiz af tueim at eins Jesu Christo ok Johanne baptista. Ysaac þyþiz hlátr af fyrr s&#7887;gdum hlátri hans feðr Abrahams. Eptir þat sem gud hafdi sit tal endat þa at sinni. tok Abraham son sinn Ysmaelem ok allt sitt hyski ok heimafolk. ok þar medr eigi sidr þa menn [er hann hafði keypt til. alla þa menn<ref>[''tilf.'' B</ref> ellri ok yngri sem karlkindar varu ok honum til heyrðu. ok skirði<ref>þa ''tilf.'' B</ref> þegar i stad aa þeim sama degi alla þa ok sealfan sik meðr fyrr sagdri umskurdarskirn. sua sem gud hafdi bodit honum. Hafdi hann þa .ix. ok niutigi aara. enn Ysmael uar þa .xiiii. uetra.
  
''Speculum hystoriale.'' Til þess uar margf<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lld s&#491;k ok skynsemi. fyrir huern skylld er almattigr gud baud ok skipadi umskurðarskirn.<ref>sua sem guð hafði boðit(!) ''tilf.'' B</ref> Su uar hin fyrsta. at Abraham skylldi gudi lika fyrir þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu hlydni. er hann ueitti honum i umskurdarskirninni. af huerrar afg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu er Adam mislikadi gudi. Su er<ref>var, B</ref> onnur. at guds lydr skylldi af þess háttar marki fraskildr ok audkendr uera fra aullum oðrum þioðum. Su uar hin þridia. at sa hinn sami lyðr skylldi þadan af skilia sik uera skylldugan til at snida af ser saurugliga flecka<ref>flekkan, B</ref> ok fullifnad. er hann uar i þeim likamsins lim skirdr skurdarskirninni. i huerium er lostagirndin er<ref>mest ''tilf.'' B</ref> u<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>n at rikia. Su uar hin fiorda. at þessi skirn skylldi fyrr nefndum h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðfeðr Abraham uera til marks hans mikillar ok haleitrar truar. enn hans sunum ok afku&#281;mi til ág&#281;tz eptirdømis. Su hin .v<sup>ta</sup>. at hun skylldi uera sáttmals mark milli guds ok Abraham.<ref>Abrahams, B</ref> edr hans kyns. sua sem saar Jesu Christi ero sáttmáls mork milli uáár ok hans.<ref>sialfs ''tilf.'' B</ref> Su hin .vi<sup>ta</sup>. at hun skylldi þeim uera til marks ok ááminningar hinnar fyrstu synder. sua sem latron ok þiofr berr iafnan aa sér sitt sektar mark. Su uar hin .vii<sup>da</sup>. at hon skylldi uera lækningar græding igegn hinum fyrsta glæp fedgina uarra. þiat þat sama ueitti skurdarskirnin ebreskum monnum til lausnar ok fyrirgefningar þeirrar s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu syndar sem uatnzskirn kristnum monnum. utan annars heims matti hon þeim ecki ueita miskunn ok giptu. Fyrr enn skurdarskirn vyrði. [leiðrettuz<ref>[''saal.'' B; þeim til leidrettu, A</ref> ok smasueinar i tru fedgina sinna ok forelldra. enn þeirra feðgin af fornfæringa styrk ok kr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ptum. enn þat er at skilia fyrir piningar tru Jesu. hueria er þeir skildu ok fyrirspadu i sinum fornfæringum. Enn þær ungar konur<ref>''saal.'' B; þiodir, A</ref> sem af Abrahams afspringi komu.<ref>voru komnar, B</ref> leidrettuz ok reinsaduz fyrir [tru ok<ref>[''saal.'' B; skurda, A</ref> godgiordir fedgina sinna. enn hinir ellri af sealfra sinna tru ok godum uerkum. Fyrir þann skylld uard ok skurdarskirnin helldr i þeim lim enn i odrum. at Abraham skylldi i þeim sama hlydnimark taka uidr sealfan gud. i huerium er hinn fyrsti madr Adam kendi ok undirstod sinn uhlydnisglæp. ok huldi fyrir þann skylld sinn leyndarlim. Vard ok skurðarskirnin i þeim lim sem lostagirndin rikir ok auflgaz. til marks ok aminningar at oss byriar hana af oss at snida. Su uar ok s&#491;k til þess. at i þeim sama lim sem mannkynit aukaz af medr hinni fyrstu synd. skylldi lækningin byreaz ok fyrir buaz moti þeirri s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu synd. Fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gd skurðarskirn uar ueitt hueriu sem einu sueinbarni a attandu degi fra þi sem þat uar fædt ok medr steinknifi. eptir þi sem lesit er ok segiz i s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gu hertoga Josue. þiat aull umskiptilig spellan ok skadsemd man i almenniligri upprisu á hinum attanda heims alldri fyrir sannan stein Jesum Kristum af snidaz aullum uauldum monnum. ok i allra deilld sniðz huers sem eins kristins mannz aund i þessarri uerolldu ok skiriz at sinum syndum fyrir upprisu skylld Jesu Kristi. þess sem rettliga truir upp aa hann. Huadan af er .ii. lutir eru medr þessarri helgan skurdarskirninni einkannliga merkiandi. þat er skurdarskirn af ollum sektum ok syndum i þessarri uerolldu. ok skurdarskirn af allri skadsemd ok brigdiligri spellan i ukominni uerolldu.
+
''Speculum hystoriale.'' Til þess uar margf&#7887;lld s&#491;k ok skynsemi. fyrir huern skylld er almattigr gud baud ok skipadi umskurðarskirn.<ref>sua sem guð hafði boðit(!) ''tilf.'' B</ref> Su uar hin fyrsta. at Abraham skylldi gudi lika fyrir þa s&#7887;mu hlydni. er hann ueitti honum i umskurdarskirninni. af huerrar afg&#7887;ngu er Adam mislikadi gudi. Su er<ref>var, B</ref> onnur. at guds lydr skylldi af þess háttar marki fraskildr ok audkendr uera fra aullum oðrum þioðum. Su uar hin þridia. at sa hinn sami lyðr skylldi þadan af skilia sik uera skylldugan til at snida af ser saurugliga flecka<ref>flekkan, B</ref> ok fullifnad. er hann uar i þeim likamsins lim skirdr skurdarskirninni. i huerium er lostagirndin er<ref>mest ''tilf.'' B</ref> u&#7887;n at rikia. Su uar hin fiorda. at þessi skirn skylldi fyrr nefndum h&#7887;fuðfeðr Abraham uera til marks hans mikillar ok haleitrar truar. enn hans sunum ok afku&#281;mi til ág&#281;tz eptirdømis. Su hin .v<sup>ta</sup>. at hun skylldi uera sáttmals mark milli guds ok Abraham.<ref>Abrahams, B</ref> edr hans kyns. sua sem saar Jesu Christi ero sáttmáls mork milli uáár ok hans.<ref>sialfs ''tilf.'' B</ref> Su hin .vi<sup>ta</sup>. at hun skylldi þeim uera til marks ok ááminningar hinnar fyrstu synder. sua sem latron ok þiofr berr iafnan aa sér sitt sektar mark. Su uar hin .vii<sup>da</sup>. at hon skylldi uera lækningar græding igegn hinum fyrsta glæp fedgina uarra. þiat þat sama ueitti skurdarskirnin ebreskum monnum til lausnar ok fyrirgefningar þeirrar s&#7887;mu syndar sem uatnzskirn kristnum monnum. utan annars heims matti hon þeim ecki ueita miskunn ok giptu. Fyrr enn skurdarskirn vyrði. [leiðrettuz<ref>[''saal.'' B; þeim til leidrettu, A</ref> ok smasueinar i tru fedgina sinna ok forelldra. enn þeirra feðgin af fornfæringa styrk ok kr&#7887;ptum. enn þat er at skilia fyrir piningar tru Jesu. hueria er þeir skildu ok fyrirspadu i sinum fornfæringum. Enn þær ungar konur<ref>''saal.'' B; þiodir, A</ref> sem af Abrahams afspringi komu.<ref>voru komnar, B</ref> leidrettuz ok reinsaduz fyrir [tru ok<ref>[''saal.'' B; skurda, A</ref> godgiordir fedgina sinna. enn hinir ellri af sealfra sinna tru ok godum uerkum. Fyrir þann skylld uard ok skurdarskirnin helldr i þeim lim enn i odrum. at Abraham skylldi i þeim sama hlydnimark taka uidr sealfan gud. i huerium er hinn fyrsti madr Adam kendi ok undirstod sinn uhlydnisglæp. ok huldi fyrir þann skylld sinn leyndarlim. Vard ok skurðarskirnin i þeim lim sem lostagirndin rikir ok auflgaz. til marks ok aminningar at oss byriar hana af oss at snida. Su uar ok s&#491;k til þess. at i þeim sama lim sem mannkynit aukaz af medr hinni fyrstu synd. skylldi lækningin byreaz ok fyrir buaz moti þeirri s&#7887;mu synd. Fyrr s&#7887;gd skurðarskirn uar ueitt hueriu sem einu sueinbarni a attandu degi fra þi sem þat uar fædt ok medr steinknifi. eptir þi sem lesit er ok segiz i s&#7887;gu hertoga Josue. þiat aull umskiptilig spellan ok skadsemd man i almenniligri upprisu á hinum attanda heims alldri fyrir sannan stein Jesum Kristum af snidaz aullum uauldum monnum. ok i allra deilld sniðz huers sem eins kristins mannz aund i þessarri uerolldu ok skiriz at sinum syndum fyrir upprisu skylld Jesu Kristi. þess sem rettliga truir upp aa hann. Huadan af er .ii. lutir eru medr þessarri helgan skurdarskirninni einkannliga merkiandi. þat er skurdarskirn af ollum sektum ok syndum i þessarri uerolldu. ok skurdarskirn af allri skadsemd ok brigdiligri spellan i ukominni uerolldu.
  
  
 
===Her segir fra þui er sialfr guð vitraðiz Abrahe meðr .ii. englum ok fra kono hans<ref>Fra þui er Abraham tok meðr þrimr englum ok dyrkaði þo einn. Genesis, B</ref>===
 
===Her segir fra þui er sialfr guð vitraðiz Abrahe meðr .ii. englum ok fra kono hans<ref>Fra þui er Abraham tok meðr þrimr englum ok dyrkaði þo einn. Genesis, B</ref>===
  
[[File:012.Abraham and the Three Angels.jpg|right|thumb|500px|<center>''' Þeir taladu til Abrahams. Huar er husfru þin Sara.'''</center>]]'''34.''' Drottinn uitradiz Abrahe i dalinum Mambre. aa einn þann dag sem hiti uar mikill uti. sem hann sat i sealfs sins tialldbudar durum. Ok er Abraham litadiz um. þa syndiz honum sem .iii. menn stødi þar driugum i hia honum. huerium er hann moti rennandi ok til iardar frammfallandi dyrkadi þo einn af þeim sua segiandi. Far eigi i brott minn herra fra mer þinum þionostumanni. ef ek hefir nockurn tima giptu fundit ok fengit i þinu augliti. Vil ek helldr bera ydr til litit uatn. at þer þuait þar i fætr ydra. ok huiliz her undir trenu. Man ek framm setia fyrir ydr nockut litit braud. Nærit ydr ok styrkit sua ydart lif ok hi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtu. Verit sidan a ueg. Fyrir þenna skylld uæntir mik at þer uikit<ref>vikut, B</ref> higat til ydars þionostumanz. þeir su<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rudu. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r eptir þi sem þu segir. Hann skundaði heim i tialldbuðina til Saram ok bad hana sem skiotaz [taka .iii. sinnum braud<ref>[faa ser .iii. similiu brauðleifa, B</ref> ok matgora þeim þar af. Enn sealfr hann for þagat sem naut hans uáru. tok þaðan einn hinn bezta kalf miok ungan. ok feck i hendr sueini sinum. ok bad hann sioða þegar i stad. ok hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rði sua. Sidan bar Abraham framm fyrir þa smi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>r ok miolk. ok þar meðr kalfinn þann tima sem hann uar sodinn. Hann stod hia þeim undir trenu. ''scolastica hystoria.'' Josephus segir .iii. engla medr mannligum myndum til hans hafa senda uerit. til þess at einn af þeim skylldi þa enn segia honum fyrir af syni sinum. enn .ii. skylldi<ref>skylldu, B</ref> nidr briota ok um snua Sodomam. Enn Eusebius segir sua. at guds ord. þat er guds sun huern er Abraham dyrkadi. het honum fyrstum allra spamanna fyrir allra<ref>heiðinna, B</ref> þioda ákall ok leidretting. þann tima sem hann uitradiz honum medr mannligri mynd ok aaseónu. Enn þeir .ii. englar. sem segiz at medr honum uitraduz. merkia þa .ii. guds sonar forrennara Moysen ok Heliam. sem annarr kom ok spadi fyrir hina fyrri hans higatkuamu i heiminn. sem uar Moyses. en annarr mun koma ok fyrir segia hina sidarri hans higatkuamu til hins efzta doms. sem er Helyas. Þat er ok liklikt at Abrahám hafi þa i fyrstunni truat ok ætlat menn uera. þar sem hann bio<ref>byggi, B</ref> þeim fyrr sagda sina rettu. enn sidan profadi hann uissuliga. at þeir uaru englar guds. Af fædzlu þeirri sem þeir neyttu. segir Commestor. at hon matti uel eydaz ok fyriruerdaz. af þi sem hon uar bitin edr tuggin. sem uatn af elldz hita. Ok sem þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu etit. taladu þeir til Abrahams. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Huar er husfru þin Sara. Se her i tialldbudinni er hon sagdi hann. Ok enn taladi engillinn til hans. Aptr higat man ek huerfa annan tima. ok koma her þenna sama dag<ref>til þin ''tilf.'' B</ref> annat aar [at mer lifanda.<ref>[''mgl.'' B</ref> ok man Sara þa séér son eiga. Ok er Sara heyrdi þetta. þar sem hon uar at hurdarbaki i tialldbudinni. þa hlo hon. fyrir þa sauk at þau uaru bædi miok gaumul ok<ref>miok ''tilf.'' B</ref> hnigin i hinn efra alldr. sem fyrr uar fra sagt. Varu ok þa af Sara medr aullu gengnar uanasottir þeirra kuenna sem barnbærar eru fyrir elli sakir. hefdi annat þeirra ungt uerit eðr aa æskualldri. þa hefdi þat uel eptir natturu matuligt uerit. at þau hefdi barn getit.<ref>allt at eins ''tilf.'' B</ref> þo at annat þeirra hefdi gamallt uerit. enn nu uaru þau bæði miok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mul. eptir þi sem þa gerdiz mannzalldrinn. ok þar medr hafdi hun alla g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tu þar til ubyria uerit. Nu hlo hon fyrir þann skylld. at hun efadi um fyrirheitit. talandi leyniliga fyrir<ref>þessum orðum meðr, B</ref> sealfri sér. Ek man ok a gamals alldri aa sambudir ok munudlifi<ref>munaðarlifi, B</ref> stunda. þar sem minn husbondr g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>riz ok storliga<ref>storlegans, B</ref> gamall. Taladi gud þa til Abrahams ok sagdi sua. Fyrir hueria sauk hló hun Sara sua mælandi. Man þat nockut satt uera. at ek gaumul kerling mun<ref>muni, B</ref> barn føða. Er guði n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut toruelldligt<ref>torvellikt, B</ref> ok umattulight. Eptir fyrra skilmala man ek til þin<ref>''tilf.'' B</ref> á þenna sama tima aptr koma. ok man Sara þa son eiga. Sara ottadiz þa ok nitadi at hun hefði hlegit. ok sagdi sua. Eigi hló ek. þar sem ek uar helldr hrædd ok ottafengin. Enn gud suaradi henni. Eigi er sua sagdi hann. hitt er<ref>helldr ''tilf.'' B</ref> sannara at þu hlótt. Se her segir Commestor. saa sem hi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rtun<ref>veit ok ''tilf.'' B</ref> sér ma rettliga<ref>diarfliga, B</ref> døma medr huilikri aastundan huerr hefir hlegit.
+
[[File:012.Abraham and the Three Angels.jpg|right|thumb|500px|<center>''' Þeir taladu til Abrahams. Huar er husfru þin Sara.'''</center>]]'''34.''' Drottinn uitradiz Abrahe i dalinum Mambre. aa einn þann dag sem hiti uar mikill uti. sem hann sat i sealfs sins tialldbudar durum. Ok er Abraham litadiz um. þa syndiz honum sem .iii. menn stødi þar driugum i hia honum. huerium er hann moti rennandi ok til iardar frammfallandi dyrkadi þo einn af þeim sua segiandi. Far eigi i brott minn herra fra mer þinum þionostumanni. ef ek hefir nockurn tima giptu fundit ok fengit i þinu augliti. Vil ek helldr bera ydr til litit uatn. at þer þuait þar i fætr ydra. ok huiliz her undir trenu. Man ek framm setia fyrir ydr nockut litit braud. Nærit ydr ok styrkit sua ydart lif ok hi&#7887;rtu. Verit sidan a ueg. Fyrir þenna skylld uæntir mik at þer uikit<ref>vikut, B</ref> higat til ydars þionostumanz. þeir su&#7887;rudu. G&#7887;r eptir þi sem þu segir. Hann skundaði heim i tialldbuðina til Saram ok bad hana sem skiotaz [taka .iii. sinnum braud<ref>[faa ser .iii. similiu brauðleifa, B</ref> ok matgora þeim þar af. Enn sealfr hann for þagat sem naut hans uáru. tok þaðan einn hinn bezta kalf miok ungan. ok feck i hendr sueini sinum. ok bad hann sioða þegar i stad. ok hann g&#7887;rði sua. Sidan bar Abraham framm fyrir þa smi&#7887;r ok miolk. ok þar meðr kalfinn þann tima sem hann uar sodinn. Hann stod hia þeim undir trenu. ''scolastica hystoria.'' Josephus segir .iii. engla medr mannligum myndum til hans hafa senda uerit. til þess at einn af þeim skylldi þa enn segia honum fyrir af syni sinum. enn .ii. skylldi<ref>skylldu, B</ref> nidr briota ok um snua Sodomam. Enn Eusebius segir sua. at guds ord. þat er guds sun huern er Abraham dyrkadi. het honum fyrstum allra spamanna fyrir allra<ref>heiðinna, B</ref> þioda ákall ok leidretting. þann tima sem hann uitradiz honum medr mannligri mynd ok aaseónu. Enn þeir .ii. englar. sem segiz at medr honum uitraduz. merkia þa .ii. guds sonar forrennara Moysen ok Heliam. sem annarr kom ok spadi fyrir hina fyrri hans higatkuamu i heiminn. sem uar Moyses. en annarr mun koma ok fyrir segia hina sidarri hans higatkuamu til hins efzta doms. sem er Helyas. Þat er ok liklikt at Abrahám hafi þa i fyrstunni truat ok ætlat menn uera. þar sem hann bio<ref>byggi, B</ref> þeim fyrr sagda sina rettu. enn sidan profadi hann uissuliga. at þeir uaru englar guds. Af fædzlu þeirri sem þeir neyttu. segir Commestor. at hon matti uel eydaz ok fyriruerdaz. af þi sem hon uar bitin edr tuggin. sem uatn af elldz hita. Ok sem þeir h&#7887;fdu etit. taladu þeir til Abrahams. ''genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Huar er husfru þin Sara. Se her i tialldbudinni er hon sagdi hann. Ok enn taladi engillinn til hans. Aptr higat man ek huerfa annan tima. ok koma her þenna sama dag<ref>til þin ''tilf.'' B</ref> annat aar [at mer lifanda.<ref>[''mgl.'' B</ref> ok man Sara þa séér son eiga. Ok er Sara heyrdi þetta. þar sem hon uar at hurdarbaki i tialldbudinni. þa hlo hon. fyrir þa sauk at þau uaru bædi miok gaumul ok<ref>miok ''tilf.'' B</ref> hnigin i hinn efra alldr. sem fyrr uar fra sagt. Varu ok þa af Sara medr aullu gengnar uanasottir þeirra kuenna sem barnbærar eru fyrir elli sakir. hefdi annat þeirra ungt uerit eðr aa æskualldri. þa hefdi þat uel eptir natturu matuligt uerit. at þau hefdi barn getit.<ref>allt at eins ''tilf.'' B</ref> þo at annat þeirra hefdi gamallt uerit. enn nu uaru þau bæði miok g&#7887;mul. eptir þi sem þa gerdiz mannzalldrinn. ok þar medr hafdi hun alla g&#7887;tu þar til ubyria uerit. Nu hlo hon fyrir þann skylld. at hun efadi um fyrirheitit. talandi leyniliga fyrir<ref>þessum orðum meðr, B</ref> sealfri sér. Ek man ok a gamals alldri aa sambudir ok munudlifi<ref>munaðarlifi, B</ref> stunda. þar sem minn husbondr g&#7887;riz ok storliga<ref>storlegans, B</ref> gamall. Taladi gud þa til Abrahams ok sagdi sua. Fyrir hueria sauk hló hun Sara sua mælandi. Man þat nockut satt uera. at ek gaumul kerling mun<ref>muni, B</ref> barn føða. Er guði n&#7887;ckut toruelldligt<ref>torvellikt, B</ref> ok umattulight. Eptir fyrra skilmala man ek til þin<ref>''tilf.'' B</ref> á þenna sama tima aptr koma. ok man Sara þa son eiga. Sara ottadiz þa ok nitadi at hun hefði hlegit. ok sagdi sua. Eigi hló ek. þar sem ek uar helldr hrædd ok ottafengin. Enn gud suaradi henni. Eigi er sua sagdi hann. hitt er<ref>helldr ''tilf.'' B</ref> sannara at þu hlótt. Se her segir Commestor. saa sem hi&#7887;rtun<ref>veit ok ''tilf.'' B</ref> sér ma rettliga<ref>diarfliga, B</ref> døma medr huilikri aastundan huerr hefir hlegit.
  
  
Linje 398: Linje 395:
 
===Fra þui er guð talaði med Abraham ok hinu auðru er guð let niðr sauckua borgirnar Sodome ok Gom<ref>Fra þui er .ii. englar komu til borgarinnar Sodomam ok þui er hon vmsneriz ok sokk, B</ref>===
 
===Fra þui er guð talaði med Abraham ok hinu auðru er guð let niðr sauckua borgirnar Sodome ok Gom<ref>Fra þui er .ii. englar komu til borgarinnar Sodomam ok þui er hon vmsneriz ok sokk, B</ref>===
  
'''35.''' Ok eptir þat er þeir stodu upp ok foru þadan i brott. leiddu þeir augum ok sa til Sodomam. Abraham geck ok medr þeim leidandi þa sua ut af sinu heimili ok herbergi. Taladi gud þa a þessa leid. Man ek nockut þa luti fyrir Abrahám leynda lata uera. sem ek man gera ok framm fara. þar sem ek man hann ok hans afku&#281;mi lata uera hina mestu ok hina sterkuztu þiod. ok þar sem i honum manu allar þiodir signadar ok blezadar uerda. Taladi hann þa enn til Abrahams. Kall þeirra manna. sem byggia borgirnar Sodomam ok Gomorram. fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lgaz mikit ok aukaz. ok hardla mikit<ref>mikillegha, B</ref> þyngiz þeirra synda lifnadr. ''scolastica hystoria.'' Syndin meðr kalli ok hareysti er syndaligr lifnadr. sa sem utan kallz ok k&#281;ru er opinberliga medr fyst ok frelsi framidr. Ok enn sagdi hann sua. Nidr þagat man ek stiga ok sea. huart er þeir fylla þat sama kall medr uerkunum sem fyrir mik er komit. Sa sem alla luti ueit gaf oss her af sealfs sins ordum eptirdømi. sem hann segdi sua. Truit eigi fyrri þeim lytum ok illum lutum sem &#491;ðrum<ref>''saal.'' B; ebreskum, A</ref> monnum eru sagdir. fyrr enn þer prouit þa. Þadan af er þat er<ref>at, B</ref> domandinn ma eigi rettliga hegna þann laust sem honum einum saman er kunnigr at hann so gerr. ''genesis.'' Sn<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ru sidan i brott þadan ok til Sodomam. Abraham uerandi minnigr brodursonar sins Loths. þar sem hann uar. geck nærr meirr gudi. ok sem hann stod fyrir honum sagdi hann sua. Mantu herra minn tyna ok fyrirfara rettlátum manni meðr ranglátum. ef .l. rettlátra manna kunnu finnaz i borginni. edr skulu þeir fyrirfaraz eigi sidr. ok mantu eigi þyrma þeim stad ok miskunna fyrir skylld þeirra .l. ef þeir finnaz [ok fááz.<ref>[þar, B</ref> Verdi þat alldrigi þin g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. at þu drepir rettlatan medr ranglátum. ok rettuiss fari þaleidis sem umilldr. Eigi er þat þin g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd. medr engu moti dømir þu þess háttar dom. þar sem þu dømir rettligha allt iardrikit. Guð suaradi þa. Fær ek fundit .l. rettlatra manna i borginni Sodoma. þa man ek [fyrirláta þeim<ref>[''saal.'' B; eigi fyrirláta þann, A</ref> stad ok ollum þeim sem hann byggia fyrir þeirra skylld .l. Þa ueik Abraham ok uendi sinum bønarstad. teliandi æ ok færandi til þess færi ok færi. at fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gd lausn ok fyrirgefning þægiz fyrir þeirra giætzku ok godlifnad. ok sagdi sua. Fyrir þann skylld at ek byreada ok bar mik til at einu sinni. þa man ek tala til mins herra. þo at ek se dupt ok aska. Huat er nu ef þar finnaz .v. minnr enn .l. rettlatra manna. [mantu eyða alla borgina fyrir skylld þeirra .v. ok .xl. Hann svaraði. Eigi man ek hana eyða. ef ek f&#281;r þar fundit .v. ok .xl. Ok enn talaði Abraham til hans. Huersu mant þu gera. ef þar finnaz .xl. rettlaatra manna.<ref>[''tilf.'' B</ref> Hann suaradi. Ecki slag man ek þar ueita. ef .xl. finnaz. Ek bidr minn herra. at þu latir þer eigi mislika sagdi Abraham. þo at ek tali enn lengra.<ref>lengr, B</ref> Huat mantu af g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. ef þar finnaz .xxx. rettlátra manna.<ref>[Hann svaradi. Ecki slag man ek þar ueita. ef þar finnaz .xxx. rettletra manna, ''tilf. her'' A</ref> Hann svaradi. Eigi man þar mannfall uerda sakir þeirra .xxx. Fyrir þann skylld segir Abraham at ek byreada her um mitt mál. þa man ek enn tala til mins herra. Huersu mantu g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra. ef þar finnaz .xx. menn rettlatir. Ecki man ek at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sagdi gud. ef ek finnr þar þa .xx. Mikilliga bidr ek at þu reidiz eigi minn herra sagdi Abraham. þo at ek tali enn einu sinni. Huersu mantu gora. ef þar finnaz .x. rettlatir menn. Hann svaradi. Eigi man ek stadinn eyda fyrir .x. manna skylld. ef þeir finnaz. Eptir þat sem gud letti af at tala medr Abraham. þa huarf hann fra honum at syn. enn Abraham for aptr til sins heimolligs stadar.
+
'''35.''' Ok eptir þat er þeir stodu upp ok foru þadan i brott. leiddu þeir augum ok sa til Sodomam. Abraham geck ok medr þeim leidandi þa sua ut af sinu heimili ok herbergi. Taladi gud þa a þessa leid. Man ek nockut þa luti fyrir Abrahám leynda lata uera. sem ek man gera ok framm fara. þar sem ek man hann ok hans afku&#281;mi lata uera hina mestu ok hina sterkuztu þiod. ok þar sem i honum manu allar þiodir signadar ok blezadar uerda. Taladi hann þa enn til Abrahams. Kall þeirra manna. sem byggia borgirnar Sodomam ok Gomorram. fi&#7887;lgaz mikit ok aukaz. ok hardla mikit<ref>mikillegha, B</ref> þyngiz þeirra synda lifnadr. ''scolastica hystoria.'' Syndin meðr kalli ok hareysti er syndaligr lifnadr. sa sem utan kallz ok k&#281;ru er opinberliga medr fyst ok frelsi framidr. Ok enn sagdi hann sua. Nidr þagat man ek stiga ok sea. huart er þeir fylla þat sama kall medr uerkunum sem fyrir mik er komit. Sa sem alla luti ueit gaf oss her af sealfs sins ordum eptirdømi. sem hann segdi sua. Truit eigi fyrri þeim lytum ok illum lutum sem &#491;ðrum<ref>''saal.'' B; ebreskum, A</ref> monnum eru sagdir. fyrr enn þer prouit þa. Þadan af er þat er<ref>at, B</ref> domandinn ma eigi rettliga hegna þann laust sem honum einum saman er kunnigr at hann so gerr. ''genesis.'' Sn&#7887;ru sidan i brott þadan ok til Sodomam. Abraham uerandi minnigr brodursonar sins Loths. þar sem hann uar. geck nærr meirr gudi. ok sem hann stod fyrir honum sagdi hann sua. Mantu herra minn tyna ok fyrirfara rettlátum manni meðr ranglátum. ef .l. rettlátra manna kunnu finnaz i borginni. edr skulu þeir fyrirfaraz eigi sidr. ok mantu eigi þyrma þeim stad ok miskunna fyrir skylld þeirra .l. ef þeir finnaz [ok fááz.<ref>[þar, B</ref> Verdi þat alldrigi þin g&#7887;rd. at þu drepir rettlatan medr ranglátum. ok rettuiss fari þaleidis sem umilldr. Eigi er þat þin g&#7887;rd. medr engu moti dømir þu þess háttar dom. þar sem þu dømir rettligha allt iardrikit. Guð suaradi þa. Fær ek fundit .l. rettlatra manna i borginni Sodoma. þa man ek [fyrirláta þeim<ref>[''saal.'' B; eigi fyrirláta þann, A</ref> stad ok ollum þeim sem hann byggia fyrir þeirra skylld .l. Þa ueik Abraham ok uendi sinum bønarstad. teliandi æ ok færandi til þess færi ok færi. at fyrr s&#7887;gd lausn ok fyrirgefning þægiz fyrir þeirra giætzku ok godlifnad. ok sagdi sua. Fyrir þann skylld at ek byreada ok bar mik til at einu sinni. þa man ek tala til mins herra. þo at ek se dupt ok aska. Huat er nu ef þar finnaz .v. minnr enn .l. rettlatra manna. [mantu eyða alla borgina fyrir skylld þeirra .v. ok .xl. Hann svaraði. Eigi man ek hana eyða. ef ek f&#281;r þar fundit .v. ok .xl. Ok enn talaði Abraham til hans. Huersu mant þu gera. ef þar finnaz .xl. rettlaatra manna.<ref>[''tilf.'' B</ref> Hann suaradi. Ecki slag man ek þar ueita. ef .xl. finnaz. Ek bidr minn herra. at þu latir þer eigi mislika sagdi Abraham. þo at ek tali enn lengra.<ref>lengr, B</ref> Huat mantu af g&#7887;ra. ef þar finnaz .xxx. rettlátra manna.<ref>[Hann svaradi. Ecki slag man ek þar ueita. ef þar finnaz .xxx. rettletra manna, ''tilf. her'' A</ref> Hann svaradi. Eigi man þar mannfall uerda sakir þeirra .xxx. Fyrir þann skylld segir Abraham at ek byreada her um mitt mál. þa man ek enn tala til mins herra. Huersu mantu g&#7887;ra. ef þar finnaz .xx. menn rettlatir. Ecki man ek at g&#7887;ra sagdi gud. ef ek finnr þar þa .xx. Mikilliga bidr ek at þu reidiz eigi minn herra sagdi Abraham. þo at ek tali enn einu sinni. Huersu mantu gora. ef þar finnaz .x. rettlatir menn. Hann svaradi. Eigi man ek stadinn eyda fyrir .x. manna skylld. ef þeir finnaz. Eptir þat sem gud letti af at tala medr Abraham. þa huarf hann fra honum at syn. enn Abraham for aptr til sins heimolligs stadar.
  
Enn sua sem aa leid daginn ok miok sidla uar uordit. komu þessir .ii. englar til Sodomam.<ref>''saal.'' B; Sodmam mam, A</ref> sem medr gudi h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu komit til Abrahams. ella adrir .ii. eptir n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurra manna s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn. þann tima sem Loth sat við borgarinnar port. bidandi þar godra gesta ef at bæri. Ok þegar sem hann sa þa. reis hann upp ok rann<ref>framm ''tilf.'' B</ref> i moti þeim ok laut<ref>lutti, B</ref> þeim allr til iarðar ok sagði sua. Ek biðr yðr herrar minir. Vikit til huss ok herbergiss yckars smásueins. ok dueliz þar i natt. þuait fætr yckra. enn uerit aa ueg i morgin. ok farit þa leidar yckarrar. þeir mælltu i mot ok sogðu sik [mundu aa strætinu<ref>[a str&#281;tvm vilia, B</ref> vidr hafaz. þar til er hann skylldadi þa til mikilligha at þeir uiki til<ref>hans ''tilf.'' B</ref> herbergiss. Ok þegar sem þeir komu þar. g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi hann þeim ueitzlu. gefandi þeim hit bezta nybakat flurbraud. ok toku þeir at snæda. En þegar [sem þat uar<ref>[i stað, B</ref> kom þar allt þat folk sem i borginni bygði. ellri madr ok yngri. ok slogu allir iafnsaman ring um hans hus ok herbergi. kalladu þeir þa Loth. ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gdu sua til hans. Huar eru menn<ref>karlmenn, B</ref> þeir sem i kuelld komu heim<ref>hegat, B</ref> til þin. Leid þa ut. at uær kennim þa ok g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rim<ref>gi&#491;rum, B</ref> uárn uilia medr þeim. Loth geck ut byrgiandi ok aptr strengiandi hurdina at baki ser. ok sagdi sua. Ek bidr ydr brødr minir. at þer uariz ok uidr seait. at þer gorit eigi þetta hit illa uerk. Ek aa þær døtr .ii. sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngan tima kendu n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurs karlmanna. þær man ek ut leida. ef þer uilit. misgorit helldr ok leikit medr þeim huat er ydr likar. enn einkannliga umframm allt annat bidr ek ydr. at þer g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rit þessum monnum engan lut til meins. sem inn gengu i mitt skiol ok husaskygni. ''scolastica hystoria.'' Þat uar fordum ok er enn i dag dyggra ok dugandi manna sidr ok maner at ueria sina gesti ok hlifa þeim af allri meing<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd ok annarra agangi. enn þo uar þat sumt eigi sidr af hugar ruplan<ref>ruglan, B</ref> enn af fullkomnu radi sem Loth taladi. eptir þi sem Commostor segir. Þat er fulluliga heillt rád. at madr geri þat sem lettara ok liknsamligt er. til þess at hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri eigi ne fremi þat sem þungara er. Enn medr aungu moti áá n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr madr at g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra til þess daudliga synd. þo at hon se lettari. at annarr g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ri þa siðr<ref>''saal.'' B; helldr, A</ref> daudliga synd þa sem þungari er. Þeir su<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rudu honum. Far hedan brott. þu ert her kominn sem einn<ref>''saal.'' B; hinn, A</ref> utlendr madr. edr n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut til þess at þu sér uarr domandi. Skulu u&#281;r meiri þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguing ok afelli þer ueita enn hinum. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu þeir þa akalliga þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguing ok ofualld uidr Loth. sua at la uidr sealft at þeir<ref>''saal.'' B; hon, A</ref> mundi husit ok dyrrin upp briota. þar til er ein h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd kom ut til hans. ok englarnir leiddu Loth inn til sin. Byrgdu siðan<ref>''tilf.'' B</ref> aptr dyrrin. enn letu alla þa sem uti uaru blinda uerda. minzta mann ok mesta. upp aa þann hátt at þeir fengu ecki dyrrin fundit. enn eigi uurdu þeir medr ollu steinblindir. sua at þeir sæi ecki uætta. helldr medr þeim hætti at þeir mattu ecki þat sea. sem þeim uar til uþurftar ok fullkominnar ugiptu. huerium blindleik er þeir uaru slegnir. sem leitadu at Heliseo spamanni. sua sem hann uar rett i hia þeim. ok enn þi uiðrlikt sem uars herra lærisueinar kendu hann eigi. þann tima som þeir gengu medr sealfum honum til kastalans Emaus. ok medr þilikum hætti ma þat lettliga uerða. at u&#281;r leitim þess sem u&#281;r h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldum aa.
+
Enn sua sem aa leid daginn ok miok sidla uar uordit. komu þessir .ii. englar til Sodomam.<ref>''saal.'' B; Sodmam mam, A</ref> sem medr gudi h&#7887;fdu komit til Abrahams. ella adrir .ii. eptir n&#7887;ckurra manna s&#7887;gn. þann tima sem Loth sat við borgarinnar port. bidandi þar godra gesta ef at bæri. Ok þegar sem hann sa þa. reis hann upp ok rann<ref>framm ''tilf.'' B</ref> i moti þeim ok laut<ref>lutti, B</ref> þeim allr til iarðar ok sagði sua. Ek biðr yðr herrar minir. Vikit til huss ok herbergiss yckars smásueins. ok dueliz þar i natt. þuait fætr yckra. enn uerit aa ueg i morgin. ok farit þa leidar yckarrar. þeir mælltu i mot ok sogðu sik [mundu aa strætinu<ref>[a str&#281;tvm vilia, B</ref> vidr hafaz. þar til er hann skylldadi þa til mikilligha at þeir uiki til<ref>hans ''tilf.'' B</ref> herbergiss. Ok þegar sem þeir komu þar. g&#7887;rdi hann þeim ueitzlu. gefandi þeim hit bezta nybakat flurbraud. ok toku þeir at snæda. En þegar [sem þat uar<ref>[i stað, B</ref> kom þar allt þat folk sem i borginni bygði. ellri madr ok yngri. ok slogu allir iafnsaman ring um hans hus ok herbergi. kalladu þeir þa Loth. ok s&#7887;gdu sua til hans. Huar eru menn<ref>karlmenn, B</ref> þeir sem i kuelld komu heim<ref>hegat, B</ref> til þin. Leid þa ut. at uær kennim þa ok g&#7887;rim<ref>gi&#491;rum, B</ref> uárn uilia medr þeim. Loth geck ut byrgiandi ok aptr strengiandi hurdina at baki ser. ok sagdi sua. Ek bidr ydr brødr minir. at þer uariz ok uidr seait. at þer gorit eigi þetta hit illa uerk. Ek aa þær døtr .ii. sem &#7887;ngan tima kendu n&#7887;ckurs karlmanna. þær man ek ut leida. ef þer uilit. misgorit helldr ok leikit medr þeim huat er ydr likar. enn einkannliga umframm allt annat bidr ek ydr. at þer g&#7887;rit þessum monnum engan lut til meins. sem inn gengu i mitt skiol ok husaskygni. ''scolastica hystoria.'' Þat uar fordum ok er enn i dag dyggra ok dugandi manna sidr ok maner at ueria sina gesti ok hlifa þeim af allri meing&#7887;rd ok annarra agangi. enn þo uar þat sumt eigi sidr af hugar ruplan<ref>ruglan, B</ref> enn af fullkomnu radi sem Loth taladi. eptir þi sem Commostor segir. Þat er fulluliga heillt rád. at madr geri þat sem lettara ok liknsamligt er. til þess at hann g&#7887;ri eigi ne fremi þat sem þungara er. Enn medr aungu moti áá n&#7887;ckurr madr at g&#7887;ra til þess daudliga synd. þo at hon se lettari. at annarr g&#7887;ri þa siðr<ref>''saal.'' B; helldr, A</ref> daudliga synd þa sem þungari er. Þeir su&#7887;rudu honum. Far hedan brott. þu ert her kominn sem einn<ref>''saal.'' B; hinn, A</ref> utlendr madr. edr n&#7887;ckut til þess at þu sér uarr domandi. Skulu u&#281;r meiri þr&#7887;nguing ok afelli þer ueita enn hinum. G&#7887;rdu þeir þa akalliga þr&#7887;nguing ok ofualld uidr Loth. sua at la uidr sealft at þeir<ref>''saal.'' B; hon, A</ref> mundi husit ok dyrrin upp briota. þar til er ein h&#7887;nd kom ut til hans. ok englarnir leiddu Loth inn til sin. Byrgdu siðan<ref>''tilf.'' B</ref> aptr dyrrin. enn letu alla þa sem uti uaru blinda uerda. minzta mann ok mesta. upp aa þann hátt at þeir fengu ecki dyrrin fundit. enn eigi uurdu þeir medr ollu steinblindir. sua at þeir sæi ecki uætta. helldr medr þeim hætti at þeir mattu ecki þat sea. sem þeim uar til uþurftar ok fullkominnar ugiptu. huerium blindleik er þeir uaru slegnir. sem leitadu at Heliseo spamanni. sua sem hann uar rett i hia þeim. ok enn þi uiðrlikt sem uars herra lærisueinar kendu hann eigi. þann tima som þeir gengu medr sealfum honum til kastalans Emaus. ok medr þilikum hætti ma þat lettliga uerða. at u&#281;r leitim þess sem u&#281;r h&#7887;lldum aa.
  
''Genesis.'' Englarnir talaðu þa til Loths. Alla þa menn sem þer heyra til. huart sem þat eru helldr mágar þinir synir eðr dætr. skalltu af þessarri borg utleida. þiat allan þenna stad munu uid eyda. fyrir þa sauk at syndakall Sodomorum ferr æ uaxanda fyrir guði. huerr er ockr sendi higat til þess at mit tynim þeim. Loth geck ut til mágsefna sinna. þeirra sem ætlat uar at hans dætr skylldu eiga ganga. ok taladi sua til þeirra. Risit upp skiott ok farit ut af stadinum. þiat alla þessa borg man gud eyda ok nidr briota. Enn þeir hugdu. at hann taladi medr leik ok skalkeið. ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gðu at hann uar optarr uanr at hafa slika<ref>þess haattar tal ok, B</ref> ordrædu. At morgins áári skylldadu englarnir Loth ut at ganga. ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gðu til hans. Ris upp þu ok tak husfru þina ok dætr þinar .ii. at eigi fyrirfariz þu medr glæpamonnum borgarinnar. Ok som hann uar n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut sua dylminn [um ok dulsamr<ref>[ok dualsamr, B</ref> þa gripu þeir hans h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd ok hans husfru ok eigi sidr hans døtra. fyrir þa sauk at gud uilldi þeim þyrma ok miskunna fyrir skylld hans f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðurbrodur Abrahams. Leiddu þeir hann þa ut af borginni. námu þar stadar ok taladu sua til hans. Hialpa nu lifi þinu ok saal. ok geym at þu seair eigi aptr. ok nem eigi stað n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur námunda þessarri bygð. haf þik helldr i fiallinu heilan ok hialpaðan at þu fariz<ref>fyrirfariz, B</ref> eigi. Enn fyrir þa sauk at hann trudi eigi sua fulluliga sem hann skylldi af þeirri ruglan ok rædzlu sem hann hafdi fengit. þa segir<ref>svaraði, B</ref> hann sua. Eigi man ek i fiallinu hialpaz mega. at eigi fanghi mik þar edr hendi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut illt. sua at þar af deyi ek. Lettliga at hann ræddiz ok kuiddi uidr frostinu ok leidarlengd. þar sem hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rðiz miok gamall. Her er ein litil borg nærri sagdi hann. til huerrar er ek ma vel uikia<ref>ok flyia ''tilf.'' B</ref> ok hialpaz i henni. J þessu man ek eigi sidr heyra ok þiggia þinar bønir sagdi gud. at ek snui þessi borg eigi um ne nidr sauckui. fyrir huerri er þu hefir nu beðit. Fyrir þa grein at Loth sagði at þessi borg uæri litil. uar hon sidan kollud Segor. þat er litil. Var þa solar uppraas er Loth geck inn i Segor. ''scolastica hystoria.'' Hlifdi gud henni ok þyrmdi sua lengi sem Loth uar þar. Enn fyrir þa sauk at Loth ottadiz hennar uana landzskialfta. eptir þi sem Jeronimus segir. þa for hann upp i fiallit ok uar þar. Segia ebreskir menn. at hon hafi sidan sockit i hinum þridia landskialpta. eptir er hinar fiorar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu nidr sockit.
+
''Genesis.'' Englarnir talaðu þa til Loths. Alla þa menn sem þer heyra til. huart sem þat eru helldr mágar þinir synir eðr dætr. skalltu af þessarri borg utleida. þiat allan þenna stad munu uid eyda. fyrir þa sauk at syndakall Sodomorum ferr æ uaxanda fyrir guði. huerr er ockr sendi higat til þess at mit tynim þeim. Loth geck ut til mágsefna sinna. þeirra sem ætlat uar at hans dætr skylldu eiga ganga. ok taladi sua til þeirra. Risit upp skiott ok farit ut af stadinum. þiat alla þessa borg man gud eyda ok nidr briota. Enn þeir hugdu. at hann taladi medr leik ok skalkeið. ok s&#7887;gðu at hann uar optarr uanr at hafa slika<ref>þess haattar tal ok, B</ref> ordrædu. At morgins áári skylldadu englarnir Loth ut at ganga. ok s&#7887;gðu til hans. Ris upp þu ok tak husfru þina ok dætr þinar .ii. at eigi fyrirfariz þu medr glæpamonnum borgarinnar. Ok som hann uar n&#7887;ckut sua dylminn [um ok dulsamr<ref>[ok dualsamr, B</ref> þa gripu þeir hans h&#7887;nd ok hans husfru ok eigi sidr hans døtra. fyrir þa sauk at gud uilldi þeim þyrma ok miskunna fyrir skylld hans f&#7887;ðurbrodur Abrahams. Leiddu þeir hann þa ut af borginni. námu þar stadar ok taladu sua til hans. Hialpa nu lifi þinu ok saal. ok geym at þu seair eigi aptr. ok nem eigi stað n&#7887;ckur námunda þessarri bygð. haf þik helldr i fiallinu heilan ok hialpaðan at þu fariz<ref>fyrirfariz, B</ref> eigi. Enn fyrir þa sauk at hann trudi eigi sua fulluliga sem hann skylldi af þeirri ruglan ok rædzlu sem hann hafdi fengit. þa segir<ref>svaraði, B</ref> hann sua. Eigi man ek i fiallinu hialpaz mega. at eigi fanghi mik þar edr hendi n&#7887;ckut illt. sua at þar af deyi ek. Lettliga at hann ræddiz ok kuiddi uidr frostinu ok leidarlengd. þar sem hann g&#7887;rðiz miok gamall. Her er ein litil borg nærri sagdi hann. til huerrar er ek ma vel uikia<ref>ok flyia ''tilf.'' B</ref> ok hialpaz i henni. J þessu man ek eigi sidr heyra ok þiggia þinar bønir sagdi gud. at ek snui þessi borg eigi um ne nidr sauckui. fyrir huerri er þu hefir nu beðit. Fyrir þa grein at Loth sagði at þessi borg uæri litil. uar hon sidan kollud Segor. þat er litil. Var þa solar uppraas er Loth geck inn i Segor. ''scolastica hystoria.'' Hlifdi gud henni ok þyrmdi sua lengi sem Loth uar þar. Enn fyrir þa sauk at Loth ottadiz hennar uana landzskialfta. eptir þi sem Jeronimus segir. þa for hann upp i fiallit ok uar þar. Segia ebreskir menn. at hon hafi sidan sockit i hinum þridia landskialpta. eptir er hinar fiorar h&#7887;fdu nidr sockit.
  
[[File:013.Lot Flees as Sodom and Gomorrah Burn.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Enn sua som husfru Loths leit aptr. þa dó hun ok uard þilik at sea sem einn salltsteinn.'''</center>]]''Genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Nu sem Loth uar ut genginn. let gud regna bæði elldi ok brennusteini [af himni niðr<ref>[''tilf.'' B</ref> yfir Sodomam ok Gomorram. let hann þessar borgir um snuaz ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckua. ok allt þat herad ok bygdarlag som þar [lá umhuerfis.<ref>var umvergis, B</ref> ok alla þa menn sem þær borgir bygdu. ok þar medr allan iardarinnar blomstr ok aau<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt. ''scolastica hystoria.'' Let hann fyrir þa sauk þessa luti nidr yfir i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdina regna. at hon skylldi þar æfinliga þurr ok áuaxtarlaus uera utan allrar freouanar uán upp i fra þeim tima. Pindi hann þessa fyrir þa sauk ok hegndi þungligarr ok hardligarr enn hina fyrri glæpamenn. þa sem i floðinu uaru. at þeir misgerdu sua sem natturliga.<ref>natturulega, B</ref> þo at þeir gengi langt umframm hof ok stilling i sinum syndauerkum. enn þessir syndgaduz ok misgerðu i moti natturunni. ok fyrir þi dreckti gud ok saukkti þeim aullum eigi sidr ungum b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum ok smápilltum fyrir syndafars sakir sinna feðgina. veitandi þeim sua forseo. at þeir<ref>þau, B</ref> gerdi eigi ne framm færi eptir ferligum feðgina dømum. af þau hofdi lengi lifat. Enn sua som husfru Loths leit aptr. þa dó hun ok uard þilik at sea sem einn salltsteinn. huern er Josephus segir uerit hafa til sinna daga ok sik hafa séed. ok uar hann þo eptir uars herra higatburd. Sneruz allar þær borgir ok bygdarlag i salltflod ufreott. huat er nu kallaz dauda haf fyrir þann skylld at þar byriaz ecki þat kuikendi ne fædiz at lif sitt hafi. þat er ok ecki þi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru uidrtækiligt sem lifandiss or. þar mega huarki lifa fiskar ne siofuglar sua sem i audrum haufum. Eigi fær þar ok skip uerit. sua at lifandi menn se þar i. sua at eigi flotni þar allt upp ok umturni. utan n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru helldz brætt ok bikat. Hefir einshueriu kuiku þar i nockurum stad uerit i kastad edr drekt. medr huerri list klokskap edr ofrefli þat hefir gert uerit. þa flotnar þat upp þegar i stad. Loganda lios flytr þar. enn þegar iafnskiott sem þat er sl<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>kkt. þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckr þat sem liosit hafði legat áá. J m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum rydr þat ok eyss upp or ser storum fliotum<ref>flettum (!), B</ref> edr<ref>ok, B</ref> ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnum. huadan af er þat kallaz ti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn edr fliot alphati. Eigi ræriz þat af uindum. sua uerr tiaran su sem á uatninu flytr ok bikit stormum ok uindum. Ysidorus segir ok. at epli aa þeim tream<ref>triom, B</ref> sem þar standa i namunda synaz hallda allri sinni fegrd ok frygd. ok áá saumu leid seolf trein. sua at þann tima sem þau ero fulluaxin ok algor. synaz þau sua f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gr. [at huerr<ref>[ok frygðarsamlegh at þann mann, B</ref> sem þau ser þa lystir til at eta þau. Enn þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa blæss þar ok eys reyk ut af sua sem enn brenni þau. ok fyriruerdaz þegar leid<ref>sua ''tilf.'' B</ref> sem <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur aska. Þadan af segir Josephus. at upp á skr&#491;ks<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gur skal þaleidiss trua<ref>truaz, B</ref> sem aa iarðarinnar dygd þar sem Sodoma hefir stadit. Josephus segir. at Uespasianus let á nockurum monnum binda hendrnar á bak aptr. ok kasta þeim sidan haatt<ref>i lopt ''tilf.'' B</ref> upp. til þess at þeir skylldi þi<ref>þa, B</ref> lengra i fyrr sagt flod edr haf nidr sauckua. ok skaut þeim <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum þegar upp. sua som þeir uæri medr ofrefli upp keyrdir. sua at þeir flutu ofan á. þiat sua sem þat hefir ecki lifanda kyns i sér. sua er þat ok medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti uidrtækiligt n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru þi sem lifandis er. ''genesis.'' Enn er Abraham reis upp um morgininn. ok hann kom þar sem hann hafði uidr gud talat hinn fyrra daginn. þa saa hann til Sodomam ok Gomorram ok allt þat landzlegh sem þar uar i námunda. ok gat at lita suidufaulska fliugandi upp af i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdinni. þi likaz sem ofns reykr uæri.
+
[[File:013.Lot Flees as Sodom and Gomorrah Burn.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Enn sua som husfru Loths leit aptr. þa dó hun ok uard þilik at sea sem einn salltsteinn.'''</center>]]''Genesis.''<ref>''tilf.'' B</ref> Nu sem Loth uar ut genginn. let gud regna bæði elldi ok brennusteini [af himni niðr<ref>[''tilf.'' B</ref> yfir Sodomam ok Gomorram. let hann þessar borgir um snuaz ok s&#7887;ckua. ok allt þat herad ok bygdarlag som þar [lá umhuerfis.<ref>var umvergis, B</ref> ok alla þa menn sem þær borgir bygdu. ok þar medr allan iardarinnar blomstr ok aau&#7887;xt. ''scolastica hystoria.'' Let hann fyrir þa sauk þessa luti nidr yfir i&#7887;rdina regna. at hon skylldi þar æfinliga þurr ok áuaxtarlaus uera utan allrar freouanar uán upp i fra þeim tima. Pindi hann þessa fyrir þa sauk ok hegndi þungligarr ok hardligarr enn hina fyrri glæpamenn. þa sem i floðinu uaru. at þeir misgerdu sua sem natturliga.<ref>natturulega, B</ref> þo at þeir gengi langt umframm hof ok stilling i sinum syndauerkum. enn þessir syndgaduz ok misgerðu i moti natturunni. ok fyrir þi dreckti gud ok saukkti þeim aullum eigi sidr ungum b&#7887;rnum ok smápilltum fyrir syndafars sakir sinna feðgina. veitandi þeim sua forseo. at þeir<ref>þau, B</ref> gerdi eigi ne framm færi eptir ferligum feðgina dømum. af þau hofdi lengi lifat. Enn sua som husfru Loths leit aptr. þa dó hun ok uard þilik at sea sem einn salltsteinn. huern er Josephus segir uerit hafa til sinna daga ok sik hafa séed. ok uar hann þo eptir uars herra higatburd. Sneruz allar þær borgir ok bygdarlag i salltflod ufreott. huat er nu kallaz dauda haf fyrir þann skylld at þar byriaz ecki þat kuikendi ne fædiz at lif sitt hafi. þat er ok ecki þi n&#7887;ckuru uidrtækiligt sem lifandiss or. þar mega huarki lifa fiskar ne siofuglar sua sem i audrum haufum. Eigi fær þar ok skip uerit. sua at lifandi menn se þar i. sua at eigi flotni þar allt upp ok umturni. utan n&#7887;ckuru helldz brætt ok bikat. Hefir einshueriu kuiku þar i nockurum stad uerit i kastad edr drekt. medr huerri list klokskap edr ofrefli þat hefir gert uerit. þa flotnar þat upp þegar i stad. Loganda lios flytr þar. enn þegar iafnskiott sem þat er sl&#7887;kkt. þa s&#7887;ckr þat sem liosit hafði legat áá. J m&#7887;rgum st&#7887;dum rydr þat ok eyss upp or ser storum fliotum<ref>flettum (!), B</ref> edr<ref>ok, B</ref> ti&#7887;ruti&#7887;rnum. huadan af er þat kallaz ti&#7887;rn edr fliot alphati. Eigi ræriz þat af uindum. sua uerr tiaran su sem á uatninu flytr ok bikit stormum ok uindum. Ysidorus segir ok. at epli aa þeim tream<ref>triom, B</ref> sem þar standa i namunda synaz hallda allri sinni fegrd ok frygd. ok áá saumu leid seolf trein. sua at þann tima sem þau ero fulluaxin ok algor. synaz þau sua f&#7887;gr. [at huerr<ref>[ok frygðarsamlegh at þann mann, B</ref> sem þau ser þa lystir til at eta þau. Enn þegar sem nær þeim er komit ok aa þeim tekit. þa blæss þar ok eys reyk ut af sua sem enn brenni þau. ok fyriruerdaz þegar leid<ref>sua ''tilf.'' B</ref> sem &#7887;nnur aska. Þadan af segir Josephus. at upp á skr&#491;ks&#7887;gur skal þaleidiss trua<ref>truaz, B</ref> sem aa iarðarinnar dygd þar sem Sodoma hefir stadit. Josephus segir. at Uespasianus let á nockurum monnum binda hendrnar á bak aptr. ok kasta þeim sidan haatt<ref>i lopt ''tilf.'' B</ref> upp. til þess at þeir skylldi þi<ref>þa, B</ref> lengra i fyrr sagt flod edr haf nidr sauckua. ok skaut þeim &#7887;llum þegar upp. sua som þeir uæri medr ofrefli upp keyrdir. sua at þeir flutu ofan á. þiat sua sem þat hefir ecki lifanda kyns i sér. sua er þat ok medr &#7887;ngu moti uidrtækiligt n&#7887;ckuru þi sem lifandis er. ''genesis.'' Enn er Abraham reis upp um morgininn. ok hann kom þar sem hann hafði uidr gud talat hinn fyrra daginn. þa saa hann til Sodomam ok Gomorram ok allt þat landzlegh sem þar uar i námunda. ok gat at lita suidufaulska fliugandi upp af i&#7887;rdinni. þi likaz sem ofns reykr uæri.
  
 
===Fra þui er Loth gat þa Moab ok Ammon við dætrum sinvm===
 
===Fra þui er Loth gat þa Moab ok Ammon við dætrum sinvm===
  
'''36.''' Loth geck ut.<ref>''saal.'' B; upp, A</ref> af borginni Segor ok upp til fiallzins. sem fyrr uar sagt. ok døtr hans .ii. medr honum. ok bygdi þar i einum hellisskuta. þiat hann ottadiz at uera þar i borginni. fyrir þa sauk som fyrr uar sagt. Dætr hans hofdu heyrt at heimslitin skylldi<ref>''saal.'' B; skylldu, A</ref> af elldz bruna uerda. ok fyrir þa grein grunadi þær. at<ref>n&#491;kkut ''tilf.'' B</ref> upp aa þann hátt mundi þær lifandis eptir hafa uordit i uerolldinni meðr fedr sinum at auka<ref>ok endrb&#281;ta ''tilf.'' B</ref> mannkynit. sem aa Noa d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum uard. Taladi hin ellri þa til systur sinnar hinnar yngri. Fadir ockarr er nu gamall. enn engin annarr lifandi karlmadr er eptir uordinn aa iardriki. sua at til ockar megi ganga ok meðr ockr uera eptir aullum ueralldarinnar uana. Heilar sua. f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rum til ok gefum honum þar til uin at drecka. at hann se aulodr. til þess at uid megim medr þess háttar atferd finna<ref>kenna, B</ref> ok faa freo ok afspring af fedr ockrum. Villdu þær ok<ref>''tilf.'' B</ref> hans hrygd ok mædu medr uindryckinum mykia. Fór sidan þat sama framm. at þær g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdu hann sua uindruckinn ok aulodan.<ref>.ii. n&#281;tr ''tilf.'' B</ref> at hann uarð eigi uarr uid. at þær gengu til hans sina nátt huar þeirra. ok suafu hia honum. hin ellri hina fyrri nattina. enn hin yngri hina sidarri. ok gatu [þa leidar<ref>þa leiði(!), B</ref> badar sinu son huar þeirra medr sinum fedr. Het hinnar ellri son Moab. fadir ok forellrismadr þeirra þioda sem Moabite heita iafnan sidan af hans nafni. Enn hin yngri kalladi sinn son Ammon. uar hann forfadir Ammonitarum. ok eru þeir af honum ok hans nafni sua kalladir allt til þessa dags. ''scolastica hystoria.'' Her af talar sua Commestor ok segir sua. at ebreskir menn hafi þetta þo sagt um þat framm sem truanligt er. þiat þat er eigi eptir natturu segir hann. at n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurr megi uuitandi medr konu uera. ma þat uel truaz. at hann hafi huariga þeirra uitat uera sina dottur. ok ætlat at husfru hans hafi<ref>hia honum ''tilf.'' B</ref> uerit. þiat hann uar gintr ok auloðr. Heilagr Jeronimus segir dætr Loths þar fyrir mega afsakaz. at þær trudu allt mannkynit fyrirfariz hafa. ok fyrir þann skylld afsakaði afku&#281;missins milldleiki þann umilldleik ok synd sem þ&#281;r fr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mdu meðr frændsemisspellum. enn þetta afsakar æigi feðr þeirra. þiat tortrygd hans ok otruloiki uar sauk til þess frændsemisspellz sem hann framdi. Huar af er Strabus talar sua. Loth er eigi afsakandi segir hann. fyrir þat er hann trudi eigi englinum. þar sem hann sagdi honum at hann matti hialpaz i borginni Segor. [siðan<ref>''saal.'' B; [Loth er eigi afsakandi segir hann, A</ref> fyrir þat er hann g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi sik gintan ok aulodan. ok uard sua syndin sauk ok efni til annarrar syndarinnar.
+
'''36.''' Loth geck ut.<ref>''saal.'' B; upp, A</ref> af borginni Segor ok upp til fiallzins. sem fyrr uar sagt. ok døtr hans .ii. medr honum. ok bygdi þar i einum hellisskuta. þiat hann ottadiz at uera þar i borginni. fyrir þa sauk som fyrr uar sagt. Dætr hans hofdu heyrt at heimslitin skylldi<ref>''saal.'' B; skylldu, A</ref> af elldz bruna uerda. ok fyrir þa grein grunadi þær. at<ref>n&#491;kkut ''tilf.'' B</ref> upp aa þann hátt mundi þær lifandis eptir hafa uordit i uerolldinni meðr fedr sinum at auka<ref>ok endrb&#281;ta ''tilf.'' B</ref> mannkynit. sem aa Noa d&#7887;gum uard. Taladi hin ellri þa til systur sinnar hinnar yngri. Fadir ockarr er nu gamall. enn engin annarr lifandi karlmadr er eptir uordinn aa iardriki. sua at til ockar megi ganga ok meðr ockr uera eptir aullum ueralldarinnar uana. Heilar sua. f&#7887;rum til ok gefum honum þar til uin at drecka. at hann se aulodr. til þess at uid megim medr þess háttar atferd finna<ref>kenna, B</ref> ok faa freo ok afspring af fedr ockrum. Villdu þær ok<ref>''tilf.'' B</ref> hans hrygd ok mædu medr uindryckinum mykia. Fór sidan þat sama framm. at þær g&#7887;rdu hann sua uindruckinn ok aulodan.<ref>.ii. n&#281;tr ''tilf.'' B</ref> at hann uarð eigi uarr uid. at þær gengu til hans sina nátt huar þeirra. ok suafu hia honum. hin ellri hina fyrri nattina. enn hin yngri hina sidarri. ok gatu [þa leidar<ref>þa leiði(!), B</ref> badar sinu son huar þeirra medr sinum fedr. Het hinnar ellri son Moab. fadir ok forellrismadr þeirra þioda sem Moabite heita iafnan sidan af hans nafni. Enn hin yngri kalladi sinn son Ammon. uar hann forfadir Ammonitarum. ok eru þeir af honum ok hans nafni sua kalladir allt til þessa dags. ''scolastica hystoria.'' Her af talar sua Commestor ok segir sua. at ebreskir menn hafi þetta þo sagt um þat framm sem truanligt er. þiat þat er eigi eptir natturu segir hann. at n&#7887;ckurr megi uuitandi medr konu uera. ma þat uel truaz. at hann hafi huariga þeirra uitat uera sina dottur. ok ætlat at husfru hans hafi<ref>hia honum ''tilf.'' B</ref> uerit. þiat hann uar gintr ok auloðr. Heilagr Jeronimus segir dætr Loths þar fyrir mega afsakaz. at þær trudu allt mannkynit fyrirfariz hafa. ok fyrir þann skylld afsakaði afku&#281;missins milldleiki þann umilldleik ok synd sem þ&#281;r fr&#7887;mdu meðr frændsemisspellum. enn þetta afsakar æigi feðr þeirra. þiat tortrygd hans ok otruloiki uar sauk til þess frændsemisspellz sem hann framdi. Huar af er Strabus talar sua. Loth er eigi afsakandi segir hann. fyrir þat er hann trudi eigi englinum. þar sem hann sagdi honum at hann matti hialpaz i borginni Segor. [siðan<ref>''saal.'' B; [Loth er eigi afsakandi segir hann, A</ref> fyrir þat er hann g&#7887;rdi sik gintan ok aulodan. ok uard sua syndin sauk ok efni til annarrar syndarinnar.
  
  
 
===Her segir fra þui er sialfr guð vitraðiz i suefni Abimelech konungi ok ansakaði hann<ref>Fra þi er Abraham kom til Abimelechs konungs Palestine i Geraram. Genesis, B</ref>===
 
===Her segir fra þui er sialfr guð vitraðiz i suefni Abimelech konungi ok ansakaði hann<ref>Fra þi er Abraham kom til Abimelechs konungs Palestine i Geraram. Genesis, B</ref>===
  
'''37.''' Abraham færdi sina bygd i br<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tt or dalnum Mambre til þeirrar landzins halfu [sem Palestina heitir ok<ref>[Palestine sem, B</ref> meirr la til sudrs. ok setti sina bygd milli Sur ok Chades. ok fór þa sem einn utlendzkr madr ok ukunnigr þagat sem Gerara heitir. ok sagdi sua enn sem fyrr<ref>meirr fyrir r&#281;zlu sakir ''tilf.'' B</ref> at Sara uæri hans systir. Enn sa konungr sem þar rikti ok Abimelech het. [tok hana<ref>[let hana taka, B</ref> heim til sins herbergiss. af hueriu er hennar einkannlig fegrd má uel markaz.<ref>merkiaz, B</ref> þar sem menn rendu girndaraugum ok ástarhug til hennar þann tima er hon uar niræð.<ref>''saal.''B; tiræð, A</ref> Konungrinn feck krankleika medr guds uilia ok forseo. vitradiz hann honum aa einni nátt i suefni ok sagdi sua til hans. Séé ek segi þer uissuliga. at þu mant skiott deyia fyrir skylld konu þeirrar sem þu tokt heim higat til þin. þiat hun aa sér bonda. Abimelech hafdi medr <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngu moti saurgaz af henni. ok sagdi sua. Mantu minn herra drepa þa rettlata þioð. sem hun ueit eigi huat er hon g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rir. Sagdi eigi sealfr hann mer. at hon uæri hans systir. ok hon at hann uæri hennar brodir. þetta g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rda ek medr reinum h&#491;ndum<ref>''saal.'' B; hiarta, A</ref> ok einfaulldu hiarta. Ek ueit þat sagði guð. at þu hefir þetta medr reinu hiarta g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. ok fyrir þa grein geymda ok þin. at þu misgerdir eigi uidr mik. ok gaf ek þer ecki ualld aa hennar uilia. Gef hana aptr bonda sinum. þiat hann er frammsynn ok forspáárr. ok man hann bidia fyrir þer. mantu þa hallda lifi þinu. Enn ef þu uill þat eigi. þa mantu skiotliga deyia. ok allir þeir sem þer til heyra. Su lagdiz ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nnur radning ok hegning upp aa konungsins hus Abimelechs fyrir skylld Sarre. at engin kona matti fæda sinn burd. ok sem læknar auruilnaduz um sinn læknisdom ok atgerdir. heyrdi konungr<ref>hann af guði, B</ref> i suefni þessa luti sem nu var fra sagt. Reis hann upp þegar i stad á nattartima. sem hann uaknadi. ok sagdi sinum monnum allt þeirra tal. huar af er allir ottaduz mikilliga. Let Abimelech þa kalla ser Abrahám. ok sagdi sua til hans. Huat gerdir þu oss edr huat mikit h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum uær [þess misgert uid þik<ref>[þer misgort til þess, B</ref> at þu leiddir sua liota ok leida synd um<ref>yfir, B</ref> mik ok mitt riki. þa luti gerdir þu oss sem þu skylldir eigi gert hafa. Abraham suaradi. Þann tima sem ek for higat til landz. hugsaði ek meðr sealfum mer sua segiandi. Lettligha at menn elski<ref>ottiz, B</ref> ecki gud i stad þessum. ok munu þeir drepa mik þa fyrir minnar husfru skylld. J adra deilld at tala þa er hon ok senniliga min systir. þiat hon er dottir fedr mins. enn eigi modur minnar dottir. ok festa ek hana mer til konu.<ref>husfru, B</ref> Ek talada ok til hennar eptir þat sem gud leiddi mik af mins f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ður husi. Þat tillæti uæntir mik. at þu ueitir mer i huern stað sem uid kunnum koma. at þu segir mik uera þinn brodur. [''scolastica hystoria.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Þar sem Abraham sagði. Hon er dottir feðr mins. er sua i sundr greinanda. Hon uar<ref>er, B</ref> dottir feðr sins at skilia. enn fyrir þi mins. at hann er<ref>var, B</ref> minn broðir. Ella sua. Hon er dottir feðr mins. þiat hon er hans sunar dottir. Þiat aa þann hatt sem þeir kalladu sua skyllda karlmenn sina bræðr. aa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mu leið kalladu þeir sua skylldar konur systr sinar. Ella kallaði hann Aram broður sinn feðr sinn. fyrir þann skylld at hann uar<ref>hinn ''tilf.'' B </ref> ellri. sua sem málsháttr manna er til<ref>''mgl.'' B</ref> iafnan. at uær k<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llum þa feðr sem oss eru ellri. enn hina sunu sem yngri eru enn uær. Nockurir menn segia. at Thare hafi fengit annarrar konu. sidan er modir Abrahams uar aull. ok átt Sáram medr þeirri. ok héti hon sua<ref>her ''tilf.'' B</ref> ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tlig dottir Thare. ''genesis.'' Abimelech gaf þa Abrahe yxn ok saudi. þræla ok þionostumenn.<ref>þionostukonur, B</ref>gefandi þar medr Saram aptr i sealfs hans ualld. ok sagdi sua. Allt mitt land er yckr til reidu. at byggia huar þer bezt likar. Sidan taladi hann til Saram. Þushundrad silfrpeninga gaf ek brøðr þinum fyrir þina skylld Sara. þat man þer ok þinum augum uern til minniligrar skuplu ok skammfyllingar uid alla þa menn sem hia þer eru. huar sem þu ferr eðr framm kemr. at þu uart fangin ok at hegoma fundin. Ella uar þat einn klokskapr<ref>klokligr skalkeiðr, B</ref> fagrliga fundina. er hann sagdi sua. þat man þer ok þinum augum uera minnilig hulning eðr skupla. sua sem n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckur likferdar áminning eðr fyrirbunaðr. ''scolastica historia.'' Sem hann segdi sua. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mul kerling ertu nu uordin ok komin at dauda framm. ok þo uilldir þu liuga ok suikiaz um. haf þetta fyrir sakir þess likferðar expens. þiat hon uerdr iafnan medr miklum kostnadi einkannligha meðr ebreskum monnum. ella haf þat þer fyrir skaut ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fuðduk. at þu hylir þar medr þina áseonu. sua at þu ser eigi medr girndaraugum á gamals alldri séén edr elskað. Enn þegar sem Abraham bað fyrir Abimelech. þa gaf gud honum heilsu sina. ok hans husfru ok þionostukonur þeirra fæddu þær<ref>þa ''tilf.'' B</ref> badar huár sitt barn. huat er þær mattu eigi fyrr enn Abraham bad fyrir þeim. sem nu uar sagt.
+
'''37.''' Abraham færdi sina bygd i br&#7887;tt or dalnum Mambre til þeirrar landzins halfu [sem Palestina heitir ok<ref>[Palestine sem, B</ref> meirr la til sudrs. ok setti sina bygd milli Sur ok Chades. ok fór þa sem einn utlendzkr madr ok ukunnigr þagat sem Gerara heitir. ok sagdi sua enn sem fyrr<ref>meirr fyrir r&#281;zlu sakir ''tilf.'' B</ref> at Sara uæri hans systir. Enn sa konungr sem þar rikti ok Abimelech het. [tok hana<ref>[let hana taka, B</ref> heim til sins herbergiss. af hueriu er hennar einkannlig fegrd má uel markaz.<ref>merkiaz, B</ref> þar sem menn rendu girndaraugum ok ástarhug til hennar þann tima er hon uar niræð.<ref>''saal.''B; tiræð, A</ref> Konungrinn feck krankleika medr guds uilia ok forseo. vitradiz hann honum aa einni nátt i suefni ok sagdi sua til hans. Séé ek segi þer uissuliga. at þu mant skiott deyia fyrir skylld konu þeirrar sem þu tokt heim higat til þin. þiat hun aa sér bonda. Abimelech hafdi medr &#7887;ngu moti saurgaz af henni. ok sagdi sua. Mantu minn herra drepa þa rettlata þioð. sem hun ueit eigi huat er hon g&#7887;rir. Sagdi eigi sealfr hann mer. at hon uæri hans systir. ok hon at hann uæri hennar brodir. þetta g&#7887;rda ek medr reinum h&#491;ndum<ref>''saal.'' B; hiarta, A</ref> ok einfaulldu hiarta. Ek ueit þat sagði guð. at þu hefir þetta medr reinu hiarta g&#7887;rt. ok fyrir þa grein geymda ok þin. at þu misgerdir eigi uidr mik. ok gaf ek þer ecki ualld aa hennar uilia. Gef hana aptr bonda sinum. þiat hann er frammsynn ok forspáárr. ok man hann bidia fyrir þer. mantu þa hallda lifi þinu. Enn ef þu uill þat eigi. þa mantu skiotliga deyia. ok allir þeir sem þer til heyra. Su lagdiz ok &#7887;nnur radning ok hegning upp aa konungsins hus Abimelechs fyrir skylld Sarre. at engin kona matti fæda sinn burd. ok sem læknar auruilnaduz um sinn læknisdom ok atgerdir. heyrdi konungr<ref>hann af guði, B</ref> i suefni þessa luti sem nu var fra sagt. Reis hann upp þegar i stad á nattartima. sem hann uaknadi. ok sagdi sinum monnum allt þeirra tal. huar af er allir ottaduz mikilliga. Let Abimelech þa kalla ser Abrahám. ok sagdi sua til hans. Huat gerdir þu oss edr huat mikit h&#7887;fum uær [þess misgert uid þik<ref>[þer misgort til þess, B</ref> at þu leiddir sua liota ok leida synd um<ref>yfir, B</ref> mik ok mitt riki. þa luti gerdir þu oss sem þu skylldir eigi gert hafa. Abraham suaradi. Þann tima sem ek for higat til landz. hugsaði ek meðr sealfum mer sua segiandi. Lettligha at menn elski<ref>ottiz, B</ref> ecki gud i stad þessum. ok munu þeir drepa mik þa fyrir minnar husfru skylld. J adra deilld at tala þa er hon ok senniliga min systir. þiat hon er dottir fedr mins. enn eigi modur minnar dottir. ok festa ek hana mer til konu.<ref>husfru, B</ref> Ek talada ok til hennar eptir þat sem gud leiddi mik af mins f&#7887;ður husi. Þat tillæti uæntir mik. at þu ueitir mer i huern stað sem uid kunnum koma. at þu segir mik uera þinn brodur. [''scolastica hystoria.''<ref>[''tilf.'' B</ref> Þar sem Abraham sagði. Hon er dottir feðr mins. er sua i sundr greinanda. Hon uar<ref>er, B</ref> dottir feðr sins at skilia. enn fyrir þi mins. at hann er<ref>var, B</ref> minn broðir. Ella sua. Hon er dottir feðr mins. þiat hon er hans sunar dottir. Þiat aa þann hatt sem þeir kalladu sua skyllda karlmenn sina bræðr. aa s&#7887;mu leið kalladu þeir sua skylldar konur systr sinar. Ella kallaði hann Aram broður sinn feðr sinn. fyrir þann skylld at hann uar<ref>hinn ''tilf.'' B </ref> ellri. sua sem málsháttr manna er til<ref>''mgl.'' B</ref> iafnan. at uær k&#7887;llum þa feðr sem oss eru ellri. enn hina sunu sem yngri eru enn uær. Nockurir menn segia. at Thare hafi fengit annarrar konu. sidan er modir Abrahams uar aull. ok átt Sáram medr þeirri. ok héti hon sua<ref>her ''tilf.'' B</ref> ki&#7887;tlig dottir Thare. ''genesis.'' Abimelech gaf þa Abrahe yxn ok saudi. þræla ok þionostumenn.<ref>þionostukonur, B</ref>gefandi þar medr Saram aptr i sealfs hans ualld. ok sagdi sua. Allt mitt land er yckr til reidu. at byggia huar þer bezt likar. Sidan taladi hann til Saram. Þushundrad silfrpeninga gaf ek brøðr þinum fyrir þina skylld Sara. þat man þer ok þinum augum uern til minniligrar skuplu ok skammfyllingar uid alla þa menn sem hia þer eru. huar sem þu ferr eðr framm kemr. at þu uart fangin ok at hegoma fundin. Ella uar þat einn klokskapr<ref>klokligr skalkeiðr, B</ref> fagrliga fundina. er hann sagdi sua. þat man þer ok þinum augum uera minnilig hulning eðr skupla. sua sem n&#7887;ckur likferdar áminning eðr fyrirbunaðr. ''scolastica historia.'' Sem hann segdi sua. G&#7887;mul kerling ertu nu uordin ok komin at dauda framm. ok þo uilldir þu liuga ok suikiaz um. haf þetta fyrir sakir þess likferðar expens. þiat hon uerdr iafnan medr miklum kostnadi einkannligha meðr ebreskum monnum. ella haf þat þer fyrir skaut ok h&#7887;fuðduk. at þu hylir þar medr þina áseonu. sua at þu ser eigi medr girndaraugum á gamals alldri séén edr elskað. Enn þegar sem Abraham bað fyrir Abimelech. þa gaf gud honum heilsu sina. ok hans husfru ok þionostukonur þeirra fæddu þær<ref>þa ''tilf.'' B</ref> badar huár sitt barn. huat er þær mattu eigi fyrr enn Abraham bad fyrir þeim. sem nu uar sagt.
  
  
 
===Her segir fra burð Ysaacs. ok þi er Agar uar a brott rekin medr syni sinum Ysmael. ok huersu gud uitradiz henni. Genesis.===
 
===Her segir fra burð Ysaacs. ok þi er Agar uar a brott rekin medr syni sinum Ysmael. ok huersu gud uitradiz henni. Genesis.===
  
[[File:014.Abraham Sends Hagar and Ishmael Away.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þegar um morgininn sem Abraham uar klæddr. tok hann braud ok uatnlegil einn ok let aa herdar Agár.'''</center>]]'''38.''' Gud drottinn uitiadi<ref>þa ''tilf.'' B</ref> til Saram. eptir þi sem hann hafdi heitit. Gat hon son at eiga ok fæddi hann i ellidomi sinum. aa þeim sama tima sem gud hafdi henni fyrir sagt. Skirdi Abraham son sinn aa hinum attanda degi umskurðar<ref>skurðar, B</ref> skirn. fra þi sem hann uar fæddr. ok gaf honum nafn ok kallaði hann Ysaach. Þat þydiz hlaatr. fyrir þann skylld at gud gerdi eigi at eins hans feðginum hlátr. utan ok helldr fagrligan fagnad framarri enn nockurr kunni at segia<ref>eðr hugsa ''tilf.'' B</ref> þann tima sem hann uar fæddr. Hafdi Abraham þa .c. uetra tirætt. Þadan af er þat at Judar skira b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn sin iafnan aa hinum attanda degi sem Ysaach uar skirðr. Enn Arabes skira sin b<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rn æigi fyrr enn þau eru .xiii. uetra. fyrir þa sauk at Ysmael þeirra forfaðir uar sua gamalt skirðr. sem fyrr uar sagt. Smasueinninn Ysaach uox upp. ok er hann uar þreuetr. af uandiz hann modur miolk. Ok a þeim sama degi sem þat byriadiz. hafdi fadir hans inni ueitzlu mikla. geck hann þa fyrstan<ref>fyrsta, B</ref> tima framm fyrir sins f<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dur bord. Ok sem þeir leku ser<ref>baaðer samt ''tilf.'' B</ref> brædrnir Ysmael sun Agar ok Ysaach. ok hinn ellri lek illa uid hinn yngra. þa hugsadi Sara ok skildi eptirkomanda ufrid af leikinum þeim. sem hun sa at hinn ellri mundi hinum yngre bioða. ok drottna uilia þann tima sem fadir þeirra u&#281;ri<ref>er, B</ref> allr. ella kugadi Ysmael hann til at dyrka likneski þau sem hann hafdi sér af leiri gort. eptir ebreskra manna s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn. Ok sem mædr hans mislikaði þetta. þa taladi hun til Abrahams. Rek i brott ambattina ok hennar sun. þiat eigi man ambáttar sun saa erfingi þinn uerda medr syni minum Ysáách. Abraham tok þessu hennar tali helldr þungliga fyrir sunar sins skylld Ysmaels. ok gaf ser ecki um þar til er gud taladi sua til hans. Heyr þu ok haf till<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gur<ref>till&#491;gu, B</ref> Sare um alla luti þa sem hon taladi fyrir þer. ok lát þer þat ecki þungt falla. huarki til sueinsins ne ambattarinnar. fyrir þann skylld at þitt afku&#281;mi ok freo man einkannliga kallaz medr Ysaach. en ambattarinnar sun ok hans afspring<ref>afspringi, B</ref> man ek lata uerda mikla þiod. þiat hann er ok þinn afspringr.
+
[[File:014.Abraham Sends Hagar and Ishmael Away.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þegar um morgininn sem Abraham uar klæddr. tok hann braud ok uatnlegil einn ok let aa herdar Agár.'''</center>]]'''38.''' Gud drottinn uitiadi<ref>þa ''tilf.'' B</ref> til Saram. eptir þi sem hann hafdi heitit. Gat hon son at eiga ok fæddi hann i ellidomi sinum. aa þeim sama tima sem gud hafdi henni fyrir sagt. Skirdi Abraham son sinn aa hinum attanda degi umskurðar<ref>skurðar, B</ref> skirn. fra þi sem hann uar fæddr. ok gaf honum nafn ok kallaði hann Ysaach. Þat þydiz hlaatr. fyrir þann skylld at gud gerdi eigi at eins hans feðginum hlátr. utan ok helldr fagrligan fagnad framarri enn nockurr kunni at segia<ref>eðr hugsa ''tilf.'' B</ref> þann tima sem hann uar fæddr. Hafdi Abraham þa .c. uetra tirætt. Þadan af er þat at Judar skira b&#7887;rn sin iafnan aa hinum attanda degi sem Ysaach uar skirðr. Enn Arabes skira sin b&#7887;rn æigi fyrr enn þau eru .xiii. uetra. fyrir þa sauk at Ysmael þeirra forfaðir uar sua gamalt skirðr. sem fyrr uar sagt. Smasueinninn Ysaach uox upp. ok er hann uar þreuetr. af uandiz hann modur miolk. Ok a þeim sama degi sem þat byriadiz. hafdi fadir hans inni ueitzlu mikla. geck hann þa fyrstan<ref>fyrsta, B</ref> tima framm fyrir sins f&#7887;dur bord. Ok sem þeir leku ser<ref>baaðer samt ''tilf.'' B</ref> brædrnir Ysmael sun Agar ok Ysaach. ok hinn ellri lek illa uid hinn yngra. þa hugsadi Sara ok skildi eptirkomanda ufrid af leikinum þeim. sem hun sa at hinn ellri mundi hinum yngre bioða. ok drottna uilia þann tima sem fadir þeirra u&#281;ri<ref>er, B</ref> allr. ella kugadi Ysmael hann til at dyrka likneski þau sem hann hafdi sér af leiri gort. eptir ebreskra manna s&#7887;gn. Ok sem mædr hans mislikaði þetta. þa taladi hun til Abrahams. Rek i brott ambattina ok hennar sun. þiat eigi man ambáttar sun saa erfingi þinn uerda medr syni minum Ysáách. Abraham tok þessu hennar tali helldr þungliga fyrir sunar sins skylld Ysmaels. ok gaf ser ecki um þar til er gud taladi sua til hans. Heyr þu ok haf till&#7887;gur<ref>till&#491;gu, B</ref> Sare um alla luti þa sem hon taladi fyrir þer. ok lát þer þat ecki þungt falla. huarki til sueinsins ne ambattarinnar. fyrir þann skylld at þitt afku&#281;mi ok freo man einkannliga kallaz medr Ysaach. en ambattarinnar sun ok hans afspring<ref>afspringi, B</ref> man ek lata uerda mikla þiod. þiat hann er ok þinn afspringr.
  
[[File:015.Hagar and Ishmael in the Wilderness.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Guds engill kalladi þa til Agar sua segiandi. Ris upp þu ok tak sueininn. þiat hann man ek fyrir mikilli þiod uerda láta.'''</center>]]Þegar um morgininn sem Abraham uar klæddr. tok hann braud ok [uatnlegil einn<ref>[einn legel meðr vatn, B</ref> ok let aa herdar Agár. feck henni i hendr sueininn ok bad hana brott fara. Ok er hun hafdi gengit um stund. þa uilltiz hun i eydim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkinni. þeirri sem Bersabee heitir. ok sem uatnit uar allt af leglinum. enn sueininn þyrsti. sua<ref>mi&#491;k ''tilf.'' B</ref> at hann uar driugum at dauda kominn. þa lagdi hon hann nidr undir tre þat<ref>þi, B</ref> sem þar uar. geck sidan sua langt brott fra þi sem aurskotz lengd er. ok settiz þar nidr. at hon sæi eigi upp aa sins sunar dauda. ok taladi sua fyrir sealfri ser. Eigi skal ek sea upp a þat er<ref>at, B</ref> son minn deyr. Grét hun þa medr hári r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ddu. þar sem hon sat i gegn þi sem sueinninn lá. Guds engill kalladi þa til Agar sua segiandi. Huat gorir þu Agár. hird eigi þu<ref>''mgl.'' B</ref> at ottaz. þiat gud heyrdi sueinsins r<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dd. ok enn helldr þina raudd fyrir sueinsins skylld. Ris upp þu ok tak sueininn. þiat hann man ek fyrir<ref>at, B</ref> mikilli þiod uerda láta. Let gud hennar augu þa upp lukaz. sua at hun sá einn þann brunn sem nær henni uar. For hon þagat til ok fylldi legilinn. gaf sidan sueininum at drecka. Eptir þat foru þau þadan i brott. Vox sueinn þessi upp ok hafdiz uid i eydimorkinni Pharan. ok uard hinn mesti bogmadr ok hinn bezti skyti. Sysladi modir hans honum husfru af Egiptalandi. medr huerri er hann atti .xii. syni. forfedr ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdingia sinna afkuemissmanna ok ætta. Het hinn fyrsti Nabaoth.<ref>Nabaioth, B</ref> af huerium er Nabathea hefir nafn fengit. þat land sem sua heitir. Annarr Cedar. af huers nafni er þat bygðarlag<ref>eðr eyðim&#491;rk ''tilf.'' B </ref> tok nafn er Cedar heitir.
+
[[File:015.Hagar and Ishmael in the Wilderness.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Guds engill kalladi þa til Agar sua segiandi. Ris upp þu ok tak sueininn. þiat hann man ek fyrir mikilli þiod uerda láta.'''</center>]]Þegar um morgininn sem Abraham uar klæddr. tok hann braud ok [uatnlegil einn<ref>[einn legel meðr vatn, B</ref> ok let aa herdar Agár. feck henni i hendr sueininn ok bad hana brott fara. Ok er hun hafdi gengit um stund. þa uilltiz hun i eydim&#7887;rkinni. þeirri sem Bersabee heitir. ok sem uatnit uar allt af leglinum. enn sueininn þyrsti. sua<ref>mi&#491;k ''tilf.'' B</ref> at hann uar driugum at dauda kominn. þa lagdi hon hann nidr undir tre þat<ref>þi, B</ref> sem þar uar. geck sidan sua langt brott fra þi sem aurskotz lengd er. ok settiz þar nidr. at hon sæi eigi upp aa sins sunar dauda. ok taladi sua fyrir sealfri ser. Eigi skal ek sea upp a þat er<ref>at, B</ref> son minn deyr. Grét hun þa medr hári r&#7887;ddu. þar sem hon sat i gegn þi sem sueinninn lá. Guds engill kalladi þa til Agar sua segiandi. Huat gorir þu Agár. hird eigi þu<ref>''mgl.'' B</ref> at ottaz. þiat gud heyrdi sueinsins r&#7887;dd. ok enn helldr þina raudd fyrir sueinsins skylld. Ris upp þu ok tak sueininn. þiat hann man ek fyrir<ref>at, B</ref> mikilli þiod uerda láta. Let gud hennar augu þa upp lukaz. sua at hun sá einn þann brunn sem nær henni uar. For hon þagat til ok fylldi legilinn. gaf sidan sueininum at drecka. Eptir þat foru þau þadan i brott. Vox sueinn þessi upp ok hafdiz uid i eydimorkinni Pharan. ok uard hinn mesti bogmadr ok hinn bezti skyti. Sysladi modir hans honum husfru af Egiptalandi. medr huerri er hann atti .xii. syni. forfedr ok h&#7887;fdingia sinna afkuemissmanna ok ætta. Het hinn fyrsti Nabaoth.<ref>Nabaioth, B</ref> af huerium er Nabathea hefir nafn fengit. þat land sem sua heitir. Annarr Cedar. af huers nafni er þat bygðarlag<ref>eðr eyðim&#491;rk ''tilf.'' B </ref> tok nafn er Cedar heitir.
  
  
 
===Her segir fra sættargord ok sambandi Abraham ok Abimelechs===
 
===Her segir fra sættargord ok sambandi Abraham ok Abimelechs===
  
'''39.''' Nær þeim tima sem nu uar fra sagt kom Abimelech konungr. ok<ref>af, B</ref> Phicol sa sem uar formaðr fyrir hans utg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdum ok herferdum. til Abraham<ref>Abrahams, B</ref> ok taladi til hans. Af þi at<ref>ek ser at ''tilf.'' B</ref> gud er medr þer i aullum þinum g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdum ok frammferdum. þa bidr ek. at þu suerir mer þat uid gud drottin þinn. at þu skallt eigi mer ne minu kyni<ref>afki&#281;mi, B</ref> mein g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra ok eigi minum eptirkomandum. helldr skalltu gera medr mik ok land þetta. sem þu utlendzkr hefir nu dualiz áá um n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura stund. á þann háátt miskunnsamliga sem ek g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rda uidr þik. Ek skal sueria uissuliga sagdi Abraham. Enn þo asakaði hann Abimelech fyrir brunn þann sem Abraham hafdi grafit ok gert. fyrr enn Agár uar á brott rekin. huern er gud syndi henni sidan sem sagt uar. enn konungsins sueinar h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu hann meðr ualldi tekit ok ueitt framm i eydim<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rkina. at uatna þar medr þeim fenadi sem þar fæðiz<ref>feddiz, B</ref> langt i brott fra hans bygð. Leiddi Abraham konung<ref>''mgl.'' B</ref> þa þar til. Abimelech suaradi þa. Eigi ueit ek huerr þetta hefir gert. enn hitt ueit ek. at þu sagdir mer þetta eigi fyrri ok <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguan heyrda ok segia utan þik nu i dag. Eptir þat gaf Abimelech Abraham yxn ok sauði. stadfestu sidan saattmaals samband ok felagskap sin i milli. Enn i minning þess sem Abraham hafdi brunninn grafit ok<ref>þess er ''tilf.'' B</ref> Abimelech ueitti hann honum sidan aptr. er hann hafdi latit hann. [gaf hann<ref>[''mgl.'' B</ref> konunginum .vii. gymbrarl<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>mb. Var sa brunnr þa kallaðr Bersabéé. sua sem suardaga brunnr. fyrir þa sauk at baðir þeir festu medr suard<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum þar sitt sáttmaal ok samtal. Er þat herad sem þar liggr umhuerfis Bersabéé kallat sidan af þeim sama brunni. For Abimelech ok Phicol þa heim i land Palestinorum. Enn Abraham plantadi sidan margan storan uid langan tima uiðr brunninn Bersabéé. enn ecki stadfesti hann þar þo lengi sina bygð allt at eins. eptir þi sem hinn heilagi Stephanus segir in actibus apostolorum. at hann eignadiz eigi þann tima þar sua mikla erfd edr odal. at til eins fótmaals uæri. Het hann þa enn af nyiu ok kallaði upp a guds nafn ok nadir.
+
'''39.''' Nær þeim tima sem nu uar fra sagt kom Abimelech konungr. ok<ref>af, B</ref> Phicol sa sem uar formaðr fyrir hans utg&#7887;rdum ok herferdum. til Abraham<ref>Abrahams, B</ref> ok taladi til hans. Af þi at<ref>ek ser at ''tilf.'' B</ref> gud er medr þer i aullum þinum g&#7887;rdum ok frammferdum. þa bidr ek. at þu suerir mer þat uid gud drottin þinn. at þu skallt eigi mer ne minu kyni<ref>afki&#281;mi, B</ref> mein g&#7887;ra ok eigi minum eptirkomandum. helldr skalltu gera medr mik ok land þetta. sem þu utlendzkr hefir nu dualiz áá um n&#7887;ckura stund. á þann háátt miskunnsamliga sem ek g&#7887;rda uidr þik. Ek skal sueria uissuliga sagdi Abraham. Enn þo asakaði hann Abimelech fyrir brunn þann sem Abraham hafdi grafit ok gert. fyrr enn Agár uar á brott rekin. huern er gud syndi henni sidan sem sagt uar. enn konungsins sueinar h&#7887;fdu hann meðr ualldi tekit ok ueitt framm i eydim&#7887;rkina. at uatna þar medr þeim fenadi sem þar fæðiz<ref>feddiz, B</ref> langt i brott fra hans bygð. Leiddi Abraham konung<ref>''mgl.'' B</ref> þa þar til. Abimelech suaradi þa. Eigi ueit ek huerr þetta hefir gert. enn hitt ueit ek. at þu sagdir mer þetta eigi fyrri ok &#7887;nguan heyrda ok segia utan þik nu i dag. Eptir þat gaf Abimelech Abraham yxn ok sauði. stadfestu sidan saattmaals samband ok felagskap sin i milli. Enn i minning þess sem Abraham hafdi brunninn grafit ok<ref>þess er ''tilf.'' B</ref> Abimelech ueitti hann honum sidan aptr. er hann hafdi latit hann. [gaf hann<ref>[''mgl.'' B</ref> konunginum .vii. gymbrarl&#7887;mb. Var sa brunnr þa kallaðr Bersabéé. sua sem suardaga brunnr. fyrir þa sauk at baðir þeir festu medr suard&#7887;gum þar sitt sáttmaal ok samtal. Er þat herad sem þar liggr umhuerfis Bersabéé kallat sidan af þeim sama brunni. For Abimelech ok Phicol þa heim i land Palestinorum. Enn Abraham plantadi sidan margan storan uid langan tima uiðr brunninn Bersabéé. enn ecki stadfesti hann þar þo lengi sina bygð allt at eins. eptir þi sem hinn heilagi Stephanus segir in actibus apostolorum. at hann eignadiz eigi þann tima þar sua mikla erfd edr odal. at til eins fótmaals uæri. Het hann þa enn af nyiu ok kallaði upp a guds nafn ok nadir.
  
  
 
===Her segir fra huersu guð freistaði Abrahams ok huersu hann [var staðfastr til guðs<ref>[fornf&#281;rði veðrinn i stað Ysaachs, B</ref>===
 
===Her segir fra huersu guð freistaði Abrahams ok huersu hann [var staðfastr til guðs<ref>[fornf&#281;rði veðrinn i stað Ysaachs, B</ref>===
  
'''40.''' Nockuru sidarr freistadi gud Abrahams. þann tima sem Ysaach hafdi .ii. aar ok .xx. eptir s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn Josephi. medr þeima hætti sem her fylgir. at hann uitradiz honum sua segiandi. Abraham. Abraham. Hann suaradi. Ek er til reidu. Tak þu sun þinn Ysaach. þann sem þu elskar sagði gud. ok far til sionar landz. ok offra mer hann þar<ref>meðr fornf&#281;ring ''tilf.'' B</ref> á einu þi fialli sem ek man þer syna. ''scolastica hystoria.'' Synar land kalladi hann fiallbygdir aa Gydingha landi. af huerium er langt matti sia til annarra bygda ok af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ðrum til þeirra. Enn uppi á fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llunum uar eitt litit fiall þat sem hæst uar. þat sem het Moria fiall. huert er gud syndi Abrahe. at hann offradi honum þar<ref>s&#281;fandi ''tilf.'' B</ref> sun sinn Ysaach. J þeim segiz af ebreskum monnum at sidan uæri eitt musteri smidat. ok alltarit uæri sett i þeim sama stad sem Abraham gordi sitt alltari. ''speculum hystoriale.'' Freistadi gud truar Abrahams ok hlydni i þessum sialfs hans elskuligum ok eingetnum syni. eigi fyrir þann skylld at hann uissi eigi aðr. utan helldr til hins at hann gordi þessa hans krapta kunniga oss til eptirdømiss. þar sem hann uilldi meðr efanarlausum<ref>''saal.'' B; hefndarlausum, A</ref> hug ok hiarta s&#281;fa sinn sun fyrir guds bodskap ok sealfs hans samuitzku. Huar fyrir er hann er bædi lofandi af þeirri sinni stadfesti.<ref>staðfestu, B</ref> sem hann uilldi fyrir guds sakir sinn son offra. ok af þeirri tru sem hann trudi at hann mundi sidan lifgaz ok uppreisaz. af huerium er hann heyrði ok feck þat fyrirheit. at af honum mundi hans kyn aukaz ok uppuekiaz. J þeim ordum sem gud taladi til hans. tak þu sun hinn Ysaach þann som þu elskar. má ual hugsa huersu hættliga feðrins<ref>''saal. ogs.'' B</ref> astud ok elskhugi mundi kueykiaz ok uppuekiaz til sins sunar af sua morgum sætum nafnagiptum. til þess at hans h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd yrdi lettliga þi seinni til at sæfa sealfs sins sun. sem elskhugans ok ki&#281;rleiksins minni uaknadi meirr medr honum af þess háttar sunar n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fnum ok sætum aminningum. ef hann hefdi eigi [med þilikri tru ok stadfestu uerit<ref>[þilika tru ok staðfestu haft, B </ref> til guds. eptir þi sem likamsins kostgi&#281;fi er til eptir natturu. Var ok sueinninn nefndr<ref>meðr ''tilf.'' B</ref> sinu eiginligu nafni. þar som gud hafdi honum adr sagt. at medr Ysaach mundi hans sáád ok freo einkannligha kallaz ok fiolgaz.<ref>aukaz, B</ref> til þess at þar fyrir mætti hann af þi sama fyrirheiti auduelldligarr auruilnaz. ok þessa alla luti gordi hann fyrir þa s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>k. at hann freistadi Abrahams. Ok enn sagdi hann þetta medr. far til þess fiallz sem ek man þer syna ok offra mer þar sun þinn. Af serhuerium lutum ma huerr sem einn skynsamr madr skilia uel. medr huersu m<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rgum háttum hans freistni aukaðiz. Fyrst uar honum sagt. at hann skylldi soninn fornfæra. enn sidan at hann skylldi aa fiallit upp fara. at um allan ueginn skylldi hann af sinum hugrenningum sua medr tuennum áskilnadi þyngiaz.<ref>þvingaz, B</ref> ok angistaz. i annan stad af guds bodordi honum til þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguanda. enn i adra deilld pinaðiz hann af motispornandi sins sunar áástud ok elskhuga. ok fyrir þann skylld uar honum sua langr uegr lagiðr. at hann skylldi aa fiallit upp fara. at mannlig ástud ok gudlig trua. ki<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tligr ki&#281;rleiki ok gudligr elskhugi. vinátta nalægra syniligra luta [ok bidandi uan ukominna luta<ref>[''mgl.'' B</ref> mætti fá noga stund aa aullum þeim timum<ref>d&#491;gum, B</ref> ok dægrum til kappsamligrar ki&#281;ru ok þrautar sin i milli. Skal her nu um eina stund fra snua ok til s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gunnar aptr snua.<ref>huerfa, B</ref>
+
'''40.''' Nockuru sidarr freistadi gud Abrahams. þann tima sem Ysaach hafdi .ii. aar ok .xx. eptir s&#7887;gn Josephi. medr þeima hætti sem her fylgir. at hann uitradiz honum sua segiandi. Abraham. Abraham. Hann suaradi. Ek er til reidu. Tak þu sun þinn Ysaach. þann sem þu elskar sagði gud. ok far til sionar landz. ok offra mer hann þar<ref>meðr fornf&#281;ring ''tilf.'' B</ref> á einu þi fialli sem ek man þer syna. ''scolastica hystoria.'' Synar land kalladi hann fiallbygdir aa Gydingha landi. af huerium er langt matti sia til annarra bygda ok af &#7887;ðrum til þeirra. Enn uppi á fi&#7887;llunum uar eitt litit fiall þat sem hæst uar. þat sem het Moria fiall. huert er gud syndi Abrahe. at hann offradi honum þar<ref>s&#281;fandi ''tilf.'' B</ref> sun sinn Ysaach. J þeim segiz af ebreskum monnum at sidan uæri eitt musteri smidat. ok alltarit uæri sett i þeim sama stad sem Abraham gordi sitt alltari. ''speculum hystoriale.'' Freistadi gud truar Abrahams ok hlydni i þessum sialfs hans elskuligum ok eingetnum syni. eigi fyrir þann skylld at hann uissi eigi aðr. utan helldr til hins at hann gordi þessa hans krapta kunniga oss til eptirdømiss. þar sem hann uilldi meðr efanarlausum<ref>''saal.'' B; hefndarlausum, A</ref> hug ok hiarta s&#281;fa sinn sun fyrir guds bodskap ok sealfs hans samuitzku. Huar fyrir er hann er bædi lofandi af þeirri sinni stadfesti.<ref>staðfestu, B</ref> sem hann uilldi fyrir guds sakir sinn son offra. ok af þeirri tru sem hann trudi at hann mundi sidan lifgaz ok uppreisaz. af huerium er hann heyrði ok feck þat fyrirheit. at af honum mundi hans kyn aukaz ok uppuekiaz. J þeim ordum sem gud taladi til hans. tak þu sun hinn Ysaach þann som þu elskar. má ual hugsa huersu hættliga feðrins<ref>''saal. ogs.'' B</ref> astud ok elskhugi mundi kueykiaz ok uppuekiaz til sins sunar af sua morgum sætum nafnagiptum. til þess at hans h&#7887;nd yrdi lettliga þi seinni til at sæfa sealfs sins sun. sem elskhugans ok ki&#281;rleiksins minni uaknadi meirr medr honum af þess háttar sunar n&#7887;fnum ok sætum aminningum. ef hann hefdi eigi [med þilikri tru ok stadfestu uerit<ref>[þilika tru ok staðfestu haft, B </ref> til guds. eptir þi sem likamsins kostgi&#281;fi er til eptir natturu. Var ok sueinninn nefndr<ref>meðr ''tilf.'' B</ref> sinu eiginligu nafni. þar som gud hafdi honum adr sagt. at medr Ysaach mundi hans sáád ok freo einkannligha kallaz ok fiolgaz.<ref>aukaz, B</ref> til þess at þar fyrir mætti hann af þi sama fyrirheiti auduelldligarr auruilnaz. ok þessa alla luti gordi hann fyrir þa s&#7887;k. at hann freistadi Abrahams. Ok enn sagdi hann þetta medr. far til þess fiallz sem ek man þer syna ok offra mer þar sun þinn. Af serhuerium lutum ma huerr sem einn skynsamr madr skilia uel. medr huersu m&#7887;rgum háttum hans freistni aukaðiz. Fyrst uar honum sagt. at hann skylldi soninn fornfæra. enn sidan at hann skylldi aa fiallit upp fara. at um allan ueginn skylldi hann af sinum hugrenningum sua medr tuennum áskilnadi þyngiaz.<ref>þvingaz, B</ref> ok angistaz. i annan stad af guds bodordi honum til þr&#7887;nguanda. enn i adra deilld pinaðiz hann af motispornandi sins sunar áástud ok elskhuga. ok fyrir þann skylld uar honum sua langr uegr lagiðr. at hann skylldi aa fiallit upp fara. at mannlig ástud ok gudlig trua. ki&#7887;tligr ki&#281;rleiki ok gudligr elskhugi. vinátta nalægra syniligra luta [ok bidandi uan ukominna luta<ref>[''mgl.'' B</ref> mætti fá noga stund aa aullum þeim timum<ref>d&#491;gum, B</ref> ok dægrum til kappsamligrar ki&#281;ru ok þrautar sin i milli. Skal her nu um eina stund fra snua ok til s&#7887;gunnar aptr snua.<ref>huerfa, B</ref>
 
   
 
   
[[File:016.The Testing of Abraham's Faith.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þa kalladi guds engill af himni til hans sua segiandi. Legg eigi þina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd aa sueininn Abraham.'''</center>]]''Genesis.'' Abraham reis upp þegar á nattar tima ok sagdi <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum manni sina fyrirætlan. kl&#281;ddi<ref>''saal.'' B; helldr, A</ref> medr reida einn<ref>sinn ''tilf.'' B</ref> asna. kallandi meðr ser .ii. sueina ok son sinn hinn þridia. Ok sem hann hafdi h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gguit ser þau tre sem hann þurfti til fórnfæringar at hafa. þa for hann á .iii. d<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum. þar til sem hann sá aa hinum .iii<sup>ia</sup>. deginum þann stad langt framm fyrir sik. sem gud hafdi boðit honum at hann skylldi til fara. Huadan af er þat er prouat. at þeir uillaz segir Comostor sem hann segia<ref>''her beg.'' Fragm. III.</ref> þa bygt hafa milli Bethel ok Hay. þiat þadan er eigi meirr enn eins dags ferd til fiallzins Moria. Sidan talar hann til sueinanna. Bidit her i hia asnanum. vid smasueinninn forum skiotligha framm enn n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckuru lengra. ok komum þegar aptr til yckar. er uid haufum bediz fyrir sem ockr likar. Hann tok þa trein ok lagdi upp aa sun sinn Ysáách. enn sealfr hann bar suerd ok elld sér i hendi. Ok sem þeir foru .ii. samt. taladi sueinninn til sins fedr. Fadir minn sagði hann. Huat uilltu sun minn sagdi Abraham. Se faðir minn sagdi sueinninn. elldrinn ok trein eru her til reidu. enn huar er þat sem offraz skal. Hann suaradi. Gud sealfr man [ser sea<ref>[sia ser, B</ref> fórn til handa sun minn. Foru sidan badir samt til þess stadar sem gud hafdi synt honum ok til uisat. G<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi hann þar eitt alltari ok lagdi trein þar aa ofan ok elldinn meðr. eptir þat sem hann hafdi þeim sua skipat ok hegdat sem honum likadi. ''speculum hystoriale.'' Allan þenna<ref>''mgl.'' B</ref> .iii. daga tima uannz þeirra uegr. aa huerium er fodurligr hugr ok hiarta þiadiz ok pinadiz af angrsamlighum aahyggium. þiat á aullum þessum tima sua l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ngum leit hann ok sá upp aa sinn sun. ok aatu badir samt. á sua morgum nattum halsspenti sueinninn medr sætum blidskap sinn faudur ok láá uidr hans briost medr faudurligu fadmlagi. Vid badir samt sagdi Abraham sueinninn ok ek munum aptr huerfa til yckar. Seg mer Abraham. segir<ref>talar, B</ref> brodir Jacob er compilerat hefir speculum historiale. huart samir at falsa ok hegoma. Hinn suarar at hann segir satt. Huart segir þu satt edr falsar þu. Ef þu segir satt. þa mantu eigi sueininn offra. enn af þu falsar ok offrar hann. þa berr þat ecki ne stendr þilikum hofudfedr at falsa. Ek segir satt. talar hann af hans halfu. ek offrar sueinsins forn.<ref>ok ''tilf.'' B</ref> þo allt at eins man hann medr mer aptr koma<ref>huerfa, B</ref> til yckar. þiat ek truir fulluliga. at gudi er [ecki um megn<ref>[vel maattuleght, B</ref> at reisa hann upp af dauda. Fadir minn sagdi sueinninn. Huat hyggr þu. huersu einkannliga miok sa sun mundi medr þess haattar ordum skaka ok skelfa iðr ok aluoru sins faudur. sem litlu sidarr skylldi af sealfum honum sæfaz. eptir þi sem hann hugdi. eðr huart &#281;tlar þu. at nockurum af oss afliz sua mikill hugarstyrkr af þessarri fras<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn. at hann seti þenna hinn eingetna ok elskuliga sun Abrahams fyrir sin hugskotz augu ser til hugarstyrktar ok eptirdæmis. þann tima sem nockurs uars sun er at kominn natturuligum dauda. þeim sem ollum er skylldugr ok sameiginligr. ''scolastica hystoria ok speculum hystoriale.'' Josephus segir at þeim sueinsins ordum sem hann sagdi. Fadir minn. huar er su foorn er offraz skal. hafi fadir hans aa þessa leid suarat. at sua sem hann uar dasamliga meðr guds uilia higat i heiminn fæddr. mundi hann ok eptir þi sem uidrkuæmiligt ok naudsynligt uæri meðr guds uilia dasamliga af heiminum fara. huern er gud drottinn hafdi makligan gort at lykta sitt lif eigi medr nockurum siukdomi edr krankleika. eigi i bardaga edr uapnaskiptum edr af nockurri mannligri pinu. utan helldr at kalla sealfs hans aund ok saal til sin medr bønum ok foornfæringum. ok reisa hann upp til þess at fylla medr honum fyrr s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gd sin fyrirheit. Geck Ysaach sua giarnsamliga til alltarissins ok sins dauda.
+
[[File:016.The Testing of Abraham's Faith.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Þa kalladi guds engill af himni til hans sua segiandi. Legg eigi þina h&#7887;nd aa sueininn Abraham.'''</center>]]''Genesis.'' Abraham reis upp þegar á nattar tima ok sagdi &#7887;ngum manni sina fyrirætlan. kl&#281;ddi<ref>''saal.'' B; helldr, A</ref> medr reida einn<ref>sinn ''tilf.'' B</ref> asna. kallandi meðr ser .ii. sueina ok son sinn hinn þridia. Ok sem hann hafdi h&#7887;gguit ser þau tre sem hann þurfti til fórnfæringar at hafa. þa for hann á .iii. d&#7887;gum. þar til sem hann sá aa hinum .iii<sup>ia</sup>. deginum þann stad langt framm fyrir sik. sem gud hafdi boðit honum at hann skylldi til fara. Huadan af er þat er prouat. at þeir uillaz segir Comostor sem hann segia<ref>''her beg.'' Fragm. III.</ref> þa bygt hafa milli Bethel ok Hay. þiat þadan er eigi meirr enn eins dags ferd til fiallzins Moria. Sidan talar hann til sueinanna. Bidit her i hia asnanum. vid smasueinninn forum skiotligha framm enn n&#7887;ckuru lengra. ok komum þegar aptr til yckar. er uid haufum bediz fyrir sem ockr likar. Hann tok þa trein ok lagdi upp aa sun sinn Ysáách. enn sealfr hann bar suerd ok elld sér i hendi. Ok sem þeir foru .ii. samt. taladi sueinninn til sins fedr. Fadir minn sagði hann. Huat uilltu sun minn sagdi Abraham. Se faðir minn sagdi sueinninn. elldrinn ok trein eru her til reidu. enn huar er þat sem offraz skal. Hann suaradi. Gud sealfr man [ser sea<ref>[sia ser, B</ref> fórn til handa sun minn. Foru sidan badir samt til þess stadar sem gud hafdi synt honum ok til uisat. G&#7887;rdi hann þar eitt alltari ok lagdi trein þar aa ofan ok elldinn meðr. eptir þat sem hann hafdi þeim sua skipat ok hegdat sem honum likadi. ''speculum hystoriale.'' Allan þenna<ref>''mgl.'' B</ref> .iii. daga tima uannz þeirra uegr. aa huerium er fodurligr hugr ok hiarta þiadiz ok pinadiz af angrsamlighum aahyggium. þiat á aullum þessum tima sua l&#7887;ngum leit hann ok sá upp aa sinn sun. ok aatu badir samt. á sua morgum nattum halsspenti sueinninn medr sætum blidskap sinn faudur ok láá uidr hans briost medr faudurligu fadmlagi. Vid badir samt sagdi Abraham sueinninn ok ek munum aptr huerfa til yckar. Seg mer Abraham. segir<ref>talar, B</ref> brodir Jacob er compilerat hefir speculum historiale. huart samir at falsa ok hegoma. Hinn suarar at hann segir satt. Huart segir þu satt edr falsar þu. Ef þu segir satt. þa mantu eigi sueininn offra. enn af þu falsar ok offrar hann. þa berr þat ecki ne stendr þilikum hofudfedr at falsa. Ek segir satt. talar hann af hans halfu. ek offrar sueinsins forn.<ref>ok ''tilf.'' B</ref> þo allt at eins man hann medr mer aptr koma<ref>huerfa, B</ref> til yckar. þiat ek truir fulluliga. at gudi er [ecki um megn<ref>[vel maattuleght, B</ref> at reisa hann upp af dauda. Fadir minn sagdi sueinninn. Huat hyggr þu. huersu einkannliga miok sa sun mundi medr þess haattar ordum skaka ok skelfa iðr ok aluoru sins faudur. sem litlu sidarr skylldi af sealfum honum sæfaz. eptir þi sem hann hugdi. eðr huart &#281;tlar þu. at nockurum af oss afliz sua mikill hugarstyrkr af þessarri fras&#7887;gn. at hann seti þenna hinn eingetna ok elskuliga sun Abrahams fyrir sin hugskotz augu ser til hugarstyrktar ok eptirdæmis. þann tima sem nockurs uars sun er at kominn natturuligum dauda. þeim sem ollum er skylldugr ok sameiginligr. ''scolastica hystoria ok speculum hystoriale.'' Josephus segir at þeim sueinsins ordum sem hann sagdi. Fadir minn. huar er su foorn er offraz skal. hafi fadir hans aa þessa leid suarat. at sua sem hann uar dasamliga meðr guds uilia higat i heiminn fæddr. mundi hann ok eptir þi sem uidrkuæmiligt ok naudsynligt uæri meðr guds uilia dasamliga af heiminum fara. huern er gud drottinn hafdi makligan gort at lykta sitt lif eigi medr nockurum siukdomi edr krankleika. eigi i bardaga edr uapnaskiptum edr af nockurri mannligri pinu. utan helldr at kalla sealfs hans aund ok saal til sin medr bønum ok foornfæringum. ok reisa hann upp til þess at fylla medr honum fyrr s&#7887;gd sin fyrirheit. Geck Ysaach sua giarnsamliga til alltarissins ok sins dauda.
  
[[File:017.The Burial of Sarah.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Var Sara þar iardat i þeim tuifallda hellisskuta'''</center>]]''Genesis.'' Eptir þat batt Abraham son sinn ok lagdi<ref>let, B</ref> hann upp á uidarbulung. þann sem hann hafdi yfir alltarinu g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt. greip sidan suerdit<ref>meðr annarri hendi ''tilf.'' B</ref> ok ætladi at h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ggua hann. Þa kalladi guds engill af himni til hans sua segiandi. Legg eigi þina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd aa sueininn Abraham. sua at þu gorir honum n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut grand.<ref>til grandz, B</ref> Ek sa þat nu ok prouaða at þu ottaz gud. þar sem þu þyrmdir eigi þinum eingetnum syni fyrir hans skylld. þiat eigi þyrsti gud eðr fysti upp aa sueinsins blod. utan helldr at þat prouadiz ok uæri uitat. huersu mikilligha er Abraham ottadiz gud. Abraham sa þa einn hornottan uedr at baki ser milli þorna ok klungra. sua sem hann litadiz um. tok hann ok fornfærdi i stað sunar sins. ''scolastica hystoria.'' Segir Rabanus<ref>''saal.'' B; Tabanus, A</ref> þenna vedr eigi þa nyskapadan uerit hafa. helldr at hann hafi þagat or n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum stad af englinum fluttr uerit. ''genesis.'' Gaf Abraham sidan þessum sama stad eðr fiallinu nafn. ok sagði sua. Drottinn séér. Huadan af er sa ordzkuidr eðr maalsháttr er medr Juðum allt til þessa dags. eptir þi sem segiz þann tima sem þeir uerda fyrir n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckurum naudum edr þr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nguingum. A fiallinu man drottinn sea. sem þeir segi medr þessum skilningi. Gud seai oss nu sua i uarri naud ok angist. sem hann sá Ysaach á fiallinu. Frealsanar dag Ysaachs segia ebreskir menn uera hinn fyrsta dag i manadinum Septembri. i huers minning þeir hallda þa hatidliga ok þeyta fast meðr hornum i minning hins hornotta uedrs. þess sem [offradr uar.<ref>[þa var offraðr, B</ref> Annan tima kalladi guds engill enn af himni til Abrahams sua segiandi. Fyrir sealfan mik hefir<ref>''saal.'' B; suer, A</ref> ek þat suarit. segir gud drottinn. at ek man þer bleza. fyrir þa sauk at þu gordir þenna lut ok þyrmdir eigi þinum<ref>eingetnum ''tilf.'' B</ref> syni fyrir mina skylld. Man ek þitt kyn ok afkuæmi fi<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lga ok margfallda sem himins sti<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rnur edr ægis sand. Man þitt afkuæmi eignaz sinna uuina port ok borgir. ok i þinu kyni manu allar þiodir blezadar ok signadar uerda. þiat þu uart hlydinn mér ok minum bodskap. Eptir þat fór Abraham aptr til sueina sinna. foru sidan heim allir samt til Bersabéé. ok bygdi hann þar um n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckura stund. Þa uar Abraham sagt. at Nachor brodir hans hafdi gefit .viii. syni medr sinni husfru Melcham. [Het hinn ellzti<ref>[''tilf.'' B</ref> Hus. af huers ætt er hinn ág&#281;ti Job uar kominn. sua sem skrifat er i upphafi sealfs hans bøkr. at sa maðr uar i landinu Hus sem Job het. ok þi uillaz þeir segir Commestor. er hann segia af ætt Esau kominn uera. annarr het Buth. af hans ætt uar Balaam spamadr. Batuel uar hinn .viii. þeirra brodir samborinn bædi til faudur ok modur. hans dottir uar Rebecca er sidarr<ref>sidan, B</ref> man getit uerda. Nachor atti ok .iiii. frillusonu medr þeirri saumu konu sem Roma het. Abraham fór sidan aptr til dalsins Mambre. ok i borg þeirri sem Ebron heitir á Gydinga landi andadiz honum Sara. sua sem hun hafdi .c. aara tolfrætt ok .vii. Var hon þar iardat i þeim tuifallda hellisskuta. sem Abraham keypti med .cccc. siclis<ref>''I Margen af B er tilskrevet med en Haand fra Slutn. af 15 Aarhundrede:'' ciclus ad uikt fiordi partur gyllenis. þat er .vi. lybisker skillingar</ref> <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rt<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum silfrs af Effron syni Seor. þeim sem þat pláz atti sem hellir þessi uar i. sua sem landz lydrinn Etheus bad fyrir honum<ref>henni, B</ref> þiat allir þeir uilldu giarna at hann græfi hana i huers þeirra eign edr gr<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fum sem hann uilldi [ok ueldia<ref>[''mgl.'' B</ref> hellz. s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gðu at honum mætti þat engin madr banna. ok kalladu hann sinn herra ok h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdingia fyrir gudi. Effron baud ok at gefa honum þat plaz edr eng<ref>''her end.'' Fragm. III.</ref> sem hellirrinn uar i. þegar sem hann uilldi kaupa þat. ok hann uissi þat. sua at almuginn heyrdi upp áá. ok uilldi Abraham þo helldr kaupa þat medr sua miklum peningum sem hann sagdi at i<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdin tok. sem hann gordi. eigi at eins til þess at grafa<ref>iarða, B</ref> þar i sina husfru Saram. utan iafnuel þar medr alla sina fr&#281;ndr ok kynsmenn. Hellir þessi uar ein hamargnipa. hafandi i séér .ii. hella huarn upp af audrum. huárt sem helldr uaru þeir eptir natturu sua skapadir edr medr smiduæl sua goruir. Varu karlmenn iardadir i hinum efra enn konur i hinum nedra. [''speculum hystoriale.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Eigi syndgadiz Abraham edr misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rdi kaupandi þetta sama plaz sem hellirrinn uar i. sua sem sa misgorir eigi nu i dag sem kaupir eitt plaz ok gorir þar kirkiugard. utan hellz fyrir þa sauk at hin fyrstu uár forfeðgin<ref>feðgin, B</ref> Adam ok Eua uaru þar iardat. Heilagr Jeronimus lytir ok lastar fyrir þeim sem plazit ok hellinn selldi. fyrir þa grein at hann sigradr af ágirni ok eigingirni selldi sidan<ref>siðarr, B</ref> hardla dyrt þann sama graptarrett ok heimolldir. sem hann baud framm ok gaf i fyrstunni kauplaust. ok fyrir þi uar hans nafni breytt ok kallat Effrán. Enn Abrahams g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rd er fyrir þa skynsemd eigi lastad. at hann keypti plazit þat sem hellirrinn uar i enn eigi sealfan hellinn. upp á þann haatt sem sa mundi eigi misg<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ra sem hann keypti þat plaz i dagh edr grundu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ll sem ein kirkia stendr á. Keypti hann ok eigi fyrir hellissins skylld giarnaz ok dyraz þetta sama plaz ok eigi graptarins rett. helldr hafdi hann þar mikinn áu<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>xt af sterkum tream ok audrum giædum sidan er hann atti þat. eptir þi sem Genesis segir.  
+
[[File:017.The Burial of Sarah.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Var Sara þar iardat i þeim tuifallda hellisskuta'''</center>]]''Genesis.'' Eptir þat batt Abraham son sinn ok lagdi<ref>let, B</ref> hann upp á uidarbulung. þann sem hann hafdi yfir alltarinu g&#7887;rt. greip sidan suerdit<ref>meðr annarri hendi ''tilf.'' B</ref> ok ætladi at h&#7887;ggua hann. Þa kalladi guds engill af himni til hans sua segiandi. Legg eigi þina h&#7887;nd aa sueininn Abraham. sua at þu gorir honum n&#7887;ckut grand.<ref>til grandz, B</ref> Ek sa þat nu ok prouaða at þu ottaz gud. þar sem þu þyrmdir eigi þinum eingetnum syni fyrir hans skylld. þiat eigi þyrsti gud eðr fysti upp aa sueinsins blod. utan helldr at þat prouadiz ok uæri uitat. huersu mikilligha er Abraham ottadiz gud. Abraham sa þa einn hornottan uedr at baki ser milli þorna ok klungra. sua sem hann litadiz um. tok hann ok fornfærdi i stað sunar sins. ''scolastica hystoria.'' Segir Rabanus<ref>''saal.'' B; Tabanus, A</ref> þenna vedr eigi þa nyskapadan uerit hafa. helldr at hann hafi þagat or n&#7887;ckurum stad af englinum fluttr uerit. ''genesis.'' Gaf Abraham sidan þessum sama stad eðr fiallinu nafn. ok sagði sua. Drottinn séér. Huadan af er sa ordzkuidr eðr maalsháttr er medr Juðum allt til þessa dags. eptir þi sem segiz þann tima sem þeir uerda fyrir n&#7887;ckurum naudum edr þr&#7887;nguingum. A fiallinu man drottinn sea. sem þeir segi medr þessum skilningi. Gud seai oss nu sua i uarri naud ok angist. sem hann sá Ysaach á fiallinu. Frealsanar dag Ysaachs segia ebreskir menn uera hinn fyrsta dag i manadinum Septembri. i huers minning þeir hallda þa hatidliga ok þeyta fast meðr hornum i minning hins hornotta uedrs. þess sem [offradr uar.<ref>[þa var offraðr, B</ref> Annan tima kalladi guds engill enn af himni til Abrahams sua segiandi. Fyrir sealfan mik hefir<ref>''saal.'' B; suer, A</ref> ek þat suarit. segir gud drottinn. at ek man þer bleza. fyrir þa sauk at þu gordir þenna lut ok þyrmdir eigi þinum<ref>eingetnum ''tilf.'' B</ref> syni fyrir mina skylld. Man ek þitt kyn ok afkuæmi fi&#7887;lga ok margfallda sem himins sti&#7887;rnur edr ægis sand. Man þitt afkuæmi eignaz sinna uuina port ok borgir. ok i þinu kyni manu allar þiodir blezadar ok signadar uerda. þiat þu uart hlydinn mér ok minum bodskap. Eptir þat fór Abraham aptr til sueina sinna. foru sidan heim allir samt til Bersabéé. ok bygdi hann þar um n&#7887;ckura stund. Þa uar Abraham sagt. at Nachor brodir hans hafdi gefit .viii. syni medr sinni husfru Melcham. [Het hinn ellzti<ref>[''tilf.'' B</ref> Hus. af huers ætt er hinn ág&#281;ti Job uar kominn. sua sem skrifat er i upphafi sealfs hans bøkr. at sa maðr uar i landinu Hus sem Job het. ok þi uillaz þeir segir Commestor. er hann segia af ætt Esau kominn uera. annarr het Buth. af hans ætt uar Balaam spamadr. Batuel uar hinn .viii. þeirra brodir samborinn bædi til faudur ok modur. hans dottir uar Rebecca er sidarr<ref>sidan, B</ref> man getit uerda. Nachor atti ok .iiii. frillusonu medr þeirri saumu konu sem Roma het. Abraham fór sidan aptr til dalsins Mambre. ok i borg þeirri sem Ebron heitir á Gydinga landi andadiz honum Sara. sua sem hun hafdi .c. aara tolfrætt ok .vii. Var hon þar iardat i þeim tuifallda hellisskuta. sem Abraham keypti med .cccc. siclis<ref>''I Margen af B er tilskrevet med en Haand fra Slutn. af 15 Aarhundrede:'' ciclus ad uikt fiordi partur gyllenis. þat er .vi. lybisker skillingar</ref> &#7887;rt&#7887;gum silfrs af Effron syni Seor. þeim sem þat pláz atti sem hellir þessi uar i. sua sem landz lydrinn Etheus bad fyrir honum<ref>henni, B</ref> þiat allir þeir uilldu giarna at hann græfi hana i huers þeirra eign edr gr&#7887;fum sem hann uilldi [ok ueldia<ref>[''mgl.'' B</ref> hellz. s&#7887;gðu at honum mætti þat engin madr banna. ok kalladu hann sinn herra ok h&#7887;fdingia fyrir gudi. Effron baud ok at gefa honum þat plaz edr eng<ref>''her end.'' Fragm. III.</ref> sem hellirrinn uar i. þegar sem hann uilldi kaupa þat. ok hann uissi þat. sua at almuginn heyrdi upp áá. ok uilldi Abraham þo helldr kaupa þat medr sua miklum peningum sem hann sagdi at i&#7887;rdin tok. sem hann gordi. eigi at eins til þess at grafa<ref>iarða, B</ref> þar i sina husfru Saram. utan iafnuel þar medr alla sina fr&#281;ndr ok kynsmenn. Hellir þessi uar ein hamargnipa. hafandi i séér .ii. hella huarn upp af audrum. huárt sem helldr uaru þeir eptir natturu sua skapadir edr medr smiduæl sua goruir. Varu karlmenn iardadir i hinum efra enn konur i hinum nedra. [''speculum hystoriale.''<ref>[''mgl.'' B</ref> Eigi syndgadiz Abraham edr misg&#7887;rdi kaupandi þetta sama plaz sem hellirrinn uar i. sua sem sa misgorir eigi nu i dag sem kaupir eitt plaz ok gorir þar kirkiugard. utan hellz fyrir þa sauk at hin fyrstu uár forfeðgin<ref>feðgin, B</ref> Adam ok Eua uaru þar iardat. Heilagr Jeronimus lytir ok lastar fyrir þeim sem plazit ok hellinn selldi. fyrir þa grein at hann sigradr af ágirni ok eigingirni selldi sidan<ref>siðarr, B</ref> hardla dyrt þann sama graptarrett ok heimolldir. sem hann baud framm ok gaf i fyrstunni kauplaust. ok fyrir þi uar hans nafni breytt ok kallat Effrán. Enn Abrahams g&#7887;rd er fyrir þa skynsemd eigi lastad. at hann keypti plazit þat sem hellirrinn uar i enn eigi sealfan hellinn. upp á þann haatt sem sa mundi eigi misg&#7887;ra sem hann keypti þat plaz i dagh edr grundu&#7887;ll sem ein kirkia stendr á. Keypti hann ok eigi fyrir hellissins skylld giarnaz ok dyraz þetta sama plaz ok eigi graptarins rett. helldr hafdi hann þar mikinn áu&#7887;xt af sterkum tream ok audrum giædum sidan er hann atti þat. eptir þi sem Genesis segir.  
  
  
 
===Her segir fra viðtali þeirra Abrahams ok Eliezar ok fra Rebecku<ref>Af sendiferð Eliezer i Mesopotamiam ok af kvanfangi Ysaachs, B</ref>===
 
===Her segir fra viðtali þeirra Abrahams ok Eliezar ok fra Rebecku<ref>Af sendiferð Eliezer i Mesopotamiam ok af kvanfangi Ysaachs, B</ref>===
  
'''41.''' Abraham gordiz nu madr miok gamall. sua langa daga sem hann hafdi lifat. ok fyrir þann skylld at hann fann at hans lifd<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gum leid miok framm. þa taladi hann sua til hins gamla sins radsmanz Eliezer. þess sem ellztr uar i hans þionostu ok fyrri<ref>fyrr, B</ref> var nefndr ok fyrir uar ollu þi godz sem hann<ref>hinn, B</ref> varðaði. Suer mer þess uidr gud himinrikiss [ok iarðrikis<ref>[''tilf.'' B</ref> leggiandi þina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd nedan aa mitt lær. at þu skallt eigi syni minum Ysaach af Chanááns ætt edr heidinna manna kyni kuanfangs leita. milli huerra er ek byggir nu. helldr skalltu fara til minnar odalsiarðar ok kynkuislar. ok freista at þadan faair þu honum konu.<ref>syst ''tilf.'' B</ref> Hann suaradi. Huart skal ek helldr fylgia þinum syni til þess sama landz enn hann missi konunnar. ef hun uill eigi þat til uinna at eiga hann at fara begat til landz þessa. Þat skalltu uaraz sagdi Abraham. lat hann alldrigin um alldr þagat koma. Sa hinn sami gud himinrikis herra ok iardrikiss. sem mik leiddi ut af mins fedr husi ok fostrlandi ok þat taladi uidr mik. sueriandi uidr sealfan sik. at þetta land mundi hann minu afku&#281;mi gefa. hann man sinn engil i faurum ok fylgiu medr þer lata uera.<ref>uerða, B</ref> sua at þadan muntu syni minum konu fá. Vill hon eigi þer higat fylgia. þa ertu lauss ok lidugr af suardaganum. utan þat eina. at þu lát sun minn alldrigi þar koma. Fyrr nefndr hans sueinn sór þa meðr þeima hætti ok skilmála sem nu uar sagt. leggiandi sina h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>nd þar á hans lær medan hann sór. sem hinn sagdi fyrir. ''scolastica hystoria.'' Ebreskir menn segia at hann hafi suarit uidr hans helgan. þat er at skilia uidr sealfa skurdarskirnina. Enn i þi sem hann sor uidr lærit.<ref>hans lær, B</ref> huat er getnadarliminum er náálægt. byr sa skilningr. at hann sór þa uidr afkuæmi Abrahe. þat er uidr Jesum Kristum. huerr er hann uissi at af honum mundi fædaz. huadan af er hann sagdi sua. Suer mer þat uidr herra himinrikiss ok iarðrikiss. Enn i þi sem hann bad hann leggia hand<ref>''saal. ogs.'' B, ''som oftere ellers i denne Cod.''</ref> sina<ref>helldr ''tilf.'' B</ref> neðan aa sealfs hans lær.<ref>enn i &#491;ðrum stad ''tilf.'' B</ref> syndi hann þat. at likami Jesu Kristi mundi umframm ok yfir aullum uera.
+
'''41.''' Abraham gordiz nu madr miok gamall. sua langa daga sem hann hafdi lifat. ok fyrir þann skylld at hann fann at hans lifd&#7887;gum leid miok framm. þa taladi hann sua til hins gamla sins radsmanz Eliezer. þess sem ellztr uar i hans þionostu ok fyrri<ref>fyrr, B</ref> var nefndr ok fyrir uar ollu þi godz sem hann<ref>hinn, B</ref> varðaði. Suer mer þess uidr gud himinrikiss [ok iarðrikis<ref>[''tilf.'' B</ref> leggiandi þina h&#7887;nd nedan aa mitt lær. at þu skallt eigi syni minum Ysaach af Chanááns ætt edr heidinna manna kyni kuanfangs leita. milli huerra er ek byggir nu. helldr skalltu fara til minnar odalsiarðar ok kynkuislar. ok freista at þadan faair þu honum konu.<ref>syst ''tilf.'' B</ref> Hann suaradi. Huart skal ek helldr fylgia þinum syni til þess sama landz enn hann missi konunnar. ef hun uill eigi þat til uinna at eiga hann at fara begat til landz þessa. Þat skalltu uaraz sagdi Abraham. lat hann alldrigin um alldr þagat koma. Sa hinn sami gud himinrikis herra ok iardrikiss. sem mik leiddi ut af mins fedr husi ok fostrlandi ok þat taladi uidr mik. sueriandi uidr sealfan sik. at þetta land mundi hann minu afku&#281;mi gefa. hann man sinn engil i faurum ok fylgiu medr þer lata uera.<ref>uerða, B</ref> sua at þadan muntu syni minum konu fá. Vill hon eigi þer higat fylgia. þa ertu lauss ok lidugr af suardaganum. utan þat eina. at þu lát sun minn alldrigi þar koma. Fyrr nefndr hans sueinn sór þa meðr þeima hætti ok skilmála sem nu uar sagt. leggiandi sina h&#7887;nd þar á hans lær medan hann sór. sem hinn sagdi fyrir. ''scolastica hystoria.'' Ebreskir menn segia at hann hafi suarit uidr hans helgan. þat er at skilia uidr sealfa skurdarskirnina. Enn i þi sem hann sor uidr lærit.<ref>hans lær, B</ref> huat er getnadarliminum er náálægt. byr sa skilningr. at hann sór þa uidr afkuæmi Abrahe. þat er uidr Jesum Kristum. huerr er hann uissi at af honum mundi fædaz. huadan af er hann sagdi sua. Suer mer þat uidr herra himinrikiss ok iarðrikiss. Enn i þi sem hann bad hann leggia hand<ref>''saal. ogs.'' B, ''som oftere ellers i denne Cod.''</ref> sina<ref>helldr ''tilf.'' B</ref> neðan aa sealfs hans lær.<ref>enn i &#491;ðrum stad ''tilf.'' B</ref> syndi hann þat. at likami Jesu Kristi mundi umframm ok yfir aullum uera.
  
''De genesi.'' Eliezer for heiman eptir þat. hafandi medr ser .x. ulfallda af sins herra hi&#491;rð.<ref>''saal.'' B; iorð, A</ref> ok huat annat er hann uilldi af <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>llu hans godzi. ok einkannliga mest alla þa luti sem hann uissi at i þi landi uaru fagiætaztir sem hann skylldi til fara. Hann kom framm um sidir medr storliga<ref>storlegans, B</ref> mikilli mædu ok erfidi i þi landi. sem Mesopotamia heitir. huat er liggr milli þeirra fræguztu áá Tigrim ok Eufraten. sem af iardnesku paradis fliota ok framm koma. Fellr Tigris fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. freouar hon sua ok ááuaxtar i sumum st<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dum Mesopotamiam sem Nilus Egiptaland eptir s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gn Ysidori. Var þat bædi langr vegr ok torsottr. adr hann kom framm til borgarinnar Charram. þar sem fyrr nefndr Nachor brodir Abrahams bygdi. þiat a uetrar tima er margstadar i Mesopotamia miok diupr leiruadill. enn aa sumarit uida uatzskortr. enn i skogum ok eydimorkum liggia þiofar ok latronar. Ok sem hann uar þar kominn. þa uar komit at kuelldi dags. nær þeim tima sem konur uaru uanar ut at ganga at taka ser uatn. ok fyrir þa s&#491;k let hann ulfalldana þar leggiaz utan borger uidr einn brunn ok huilaz.<ref>hvila sik, B</ref> Enn hann talaz uidr einn saman dictandi ser eitt æuintyr. af hueriu er hann megi marka huart gud uil<ref>vill, B</ref> heyra hans bæn edr eigi. ok segir sua. Herra gud mins herra Abrahams. ek bidr þik at þu hialpir mer i dag. ok ger þina miskun medr minum herra Abraham. See nu stendr ek her hia brunninum. ok dætr þeirra manna sem borgina byggia manu skiott ut ganga at<ref>ok, B</ref> taka sér uatn. enn af þi markar ek ok þickiz skilia uissuliga. at þu gorir her um miskunnsamliga uid<ref>meðr, B</ref> minn herra. at ef su meyia sem ek hefir ætlaz at tala þessum ordum til. Vik hegat keri þinu at ek drecki þar af. suarar hon mer sua. Dreck herra. ok sua man ek gefa ulf<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldum þinum eigi sidr at drecka. þessor uæntir mik<ref>ek, B</ref> at su hin sama se. sem þu hefir fyrir buit ok hugat þinum þionostumanni Ysaach syni mins herra Abrahams.
+
''De genesi.'' Eliezer for heiman eptir þat. hafandi medr ser .x. ulfallda af sins herra hi&#491;rð.<ref>''saal.'' B; iorð, A</ref> ok huat annat er hann uilldi af &#7887;llu hans godzi. ok einkannliga mest alla þa luti sem hann uissi at i þi landi uaru fagiætaztir sem hann skylldi til fara. Hann kom framm um sidir medr storliga<ref>storlegans, B</ref> mikilli mædu ok erfidi i þi landi. sem Mesopotamia heitir. huat er liggr milli þeirra fræguztu áá Tigrim ok Eufraten. sem af iardnesku paradis fliota ok framm koma. Fellr Tigris fyrir austan enn Eufrates fyrir uestan. freouar hon sua ok ááuaxtar i sumum st&#7887;dum Mesopotamiam sem Nilus Egiptaland eptir s&#7887;gn Ysidori. Var þat bædi langr vegr ok torsottr. adr hann kom framm til borgarinnar Charram. þar sem fyrr nefndr Nachor brodir Abrahams bygdi. þiat a uetrar tima er margstadar i Mesopotamia miok diupr leiruadill. enn aa sumarit uida uatzskortr. enn i skogum ok eydimorkum liggia þiofar ok latronar. Ok sem hann uar þar kominn. þa uar komit at kuelldi dags. nær þeim tima sem konur uaru uanar ut at ganga at taka ser uatn. ok fyrir þa s&#491;k let hann ulfalldana þar leggiaz utan borger uidr einn brunn ok huilaz.<ref>hvila sik, B</ref> Enn hann talaz uidr einn saman dictandi ser eitt æuintyr. af hueriu er hann megi marka huart gud uil<ref>vill, B</ref> heyra hans bæn edr eigi. ok segir sua. Herra gud mins herra Abrahams. ek bidr þik at þu hialpir mer i dag. ok ger þina miskun medr minum herra Abraham. See nu stendr ek her hia brunninum. ok dætr þeirra manna sem borgina byggia manu skiott ut ganga at<ref>ok, B</ref> taka sér uatn. enn af þi markar ek ok þickiz skilia uissuliga. at þu gorir her um miskunnsamliga uid<ref>meðr, B</ref> minn herra. at ef su meyia sem ek hefir ætlaz at tala þessum ordum til. Vik hegat keri þinu at ek drecki þar af. suarar hon mer sua. Dreck herra. ok sua man ek gefa ulf&#7887;lldum þinum eigi sidr at drecka. þessor uæntir mik<ref>ek, B</ref> at su hin sama se. sem þu hefir fyrir buit ok hugat þinum þionostumanni Ysaach syni mins herra Abrahams.
  
[[File:018.Eliezer and Rebekah at the Well.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Rebeccha. hin uænazsta mær ok hin fegrsta iungfru'''</center>]] Ok þegar i stad fyrr en hann hafdi<ref>hefdi, B</ref> uti aull þessor sin ord. kom Rebeccha Batuels dottir ut af borginni gangandi sunardottir Nachors. brodur Abrahams. ok hans husfru Melche. ein hin uænazsta mær ok hin fegrsta<ref>fagrferðugazta, B</ref> iungfru er til beid. ok þersum manni þo miok ukunnig. Hun hafdi medr sér eitt ker ok geck nidr at brunninum. fylldi þat ok fóór aptr sidan. Sendimadrinn geck at henni ok sagdi sua. Gef mer at drecka litit uatn af keri þinu. Hun svaradi. Dreck minn herra.<ref>sagði hon ''tilf.'' B</ref> Ok þegar sem hann hafdi druckit. sagdi hun sua til hans. Vlfolldum þinum man ek ok eigi sidr uatnit bera. þar til er allir þeir hafa druckit i nog. Hellti hon þa uatninu nidr fyrir þa i þær þrør sem þar uaru til g<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ruar. Geck sidan aptr til brunnzins ok bar upp uatnit fyrir þa. þar til er þeir h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>fdu allir druckit. Alla þa stund sem hun gerdi þetta. sáá hann upp aa hana þegiandi. sua sem uirdandi medr sealfum sér. huárt er gud hefdi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut sua greitt hans ueg. at þessi u&#281;ri hans herra uidrku&#281;milig.<ref>ok tilheyriligh ''tilf.'' B</ref> Sidan spurdi hann huers dottir hun væri. ok huart hann mundi n<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ckut herbergi fa i hennar fedr husi. Hon suaradi þa. Ek er dottir Batuels Nachors sunar ok Melehe. fódr hafum u&#281;r i nog. bædi hey ok sádir. ok rúm hindrar þik<ref>þar ''tilf.'' B</ref> eigi at uera huar er þu uill. Hann bar þa framm uangagull þau sem stodu .ii. aurtugar ok bauga þa eðr hringa sem stodu .x. aurtugar. ok gaf henni. Lutti sidan dyrkandi gud. ok sagdi sua. Blezadr er gud drottinn<ref>mins herra ''tilf.'' B</ref> Abrahams. sa sem sina miskunn ok sannleik tok enn eigi brott af minum herra ok leiddi mik medr rettum ueg til huss ok herbergiss broður<ref>''tilf.'' B</ref> mins herra.
+
[[File:018.Eliezer and Rebekah at the Well.jpg|right|thumb|500px|<center>'''Rebeccha. hin uænazsta mær ok hin fegrsta iungfru'''</center>]] Ok þegar i stad fyrr en hann hafdi<ref>hefdi, B</ref> uti aull þessor sin ord. kom Rebeccha Batuels dottir ut af borginni gangandi sunardottir Nachors. brodur Abrahams. ok hans husfru Melche. ein hin uænazsta mær ok hin fegrsta<ref>fagrferðugazta, B</ref> iungfru er til beid. ok þersum manni þo miok ukunnig. Hun hafdi medr sér eitt ker ok geck nidr at brunninum. fylldi þat ok fóór aptr sidan. Sendimadrinn geck at henni ok sagdi sua. Gef mer at drecka litit uatn af keri þinu. Hun svaradi. Dreck minn herra.<ref>sagði hon ''tilf.'' B</ref> Ok þegar sem hann hafdi druckit. sagdi hun sua til hans. Vlfolldum þinum man ek ok eigi sidr uatnit bera. þar til er allir þeir hafa druckit i nog. Hellti hon þa uatninu nidr fyrir þa i þær þrør sem þar uaru til g&#7887;ruar. Geck sidan aptr til brunnzins ok bar upp uatnit fyrir þa. þar til er þeir h&#7887;fdu allir druckit. Alla þa stund sem hun gerdi þetta. sáá hann upp aa hana þegiandi. sua sem uirdandi medr sealfum sér. huárt er gud hefdi n&#7887;ckut sua greitt hans ueg. at þessi u&#281;ri hans herra uidrku&#281;milig.<ref>ok tilheyriligh ''tilf.'' B</ref> Sidan spurdi hann huers dottir hun væri. ok huart hann mundi n&#7887;ckut herbergi fa i hennar fedr husi. Hon suaradi þa. Ek er dottir Batuels Nachors sunar ok Melehe. fódr hafum u&#281;r i nog. bædi hey ok sádir. ok rúm hindrar þik<ref>þar ''tilf.'' B</ref> eigi at uera huar er þu uill. Hann bar þa framm uangagull þau sem stodu .ii. aurtugar ok bauga þa eðr hringa sem stodu .x. aurtugar. ok gaf henni. Lutti sidan dyrkandi gud. ok sagdi sua. Blezadr er gud drottinn<ref>mins herra ''tilf.'' B</ref> Abrahams. sa sem sina miskunn ok sannleik tok enn eigi brott af minum herra ok leiddi mik medr rettum ueg til huss ok herbergiss broður<ref>''tilf.'' B</ref> mins herra.
  
Meyian skundadi heim aptr til herbergis þess sem modir hennar uar i. ok sagdi þar alla þessa hluti sem hun hafdi seed ok heyrt. Rebeccha atti þann brodur sem Laban het. hann geck ut skiotliga. sem hann sáá uangagullin ok baugana aa h<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>ndum hennar.<ref>systur sinnar ''tilf.'' B</ref> ok hann heyrdi huat hun hermdi af beggia þeirra tali. ok taladi sua til mannzins þess sem uid brunninn stod hia ulf<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldunum. Þu hinn blezaði guds madr gack inn. ok fyrir huern skylld stendr þu uti. ok hefir ulf<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldum þinum buit hus ok adra naudsynliga luti. Hann leiddi þenna mann til herbergis. tok af hans ulf<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>lldum ok gaf þeim hey ok sádir. enn let taka uatn ok þo fætr gestanna ok ulfalldanna. Eptir þat let hann bua þeim bord ok bera framm mat fyrir þa. Enn sendimadrinn sagdiz eigi uilia fyrri eta enn hann hefði uppborit ok talat sitt <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rindi. Batuel ok Laban badu hann tala huat er honum likadi. Eliezer sagdi þa sua. Ek er einn þionustumadr ok sueinn mins herra Abrahams. huerium er gud blezadi mikilliga. gefandi honum yxn ok saudi. gull ok sylfr. þræla ok þionostukonur. asna ok ulfallda. gerandi hann þar medr i aullum lutum storliga<ref>storlegans, B</ref> mikils háttar mann. husfru mins herra fæddi honum ok sua i sinum ellidomi. huerium er hann gaf alla þa luti sem hann hafdi eigandi at uordit. Sagdi þeim sidan greiniliga fyrst af bøn ok bodskap Abrahe uidr sik um kuanfangit ok sealfs sins suardaga. þar medr af tali sinu ok bøninni uidr brunninn. ok huersu allir þeir lutir fóru eptir þi framm. sem hann sagdi fyrir ok bad at uerda skylldi. Nu fyrir þann skylld sagdi hann. at blezaðr gud drottinn mins herra Abrahams uisadi mer<ref>á rettan vegh ''tilf.'' B</ref> hegat ok leiddi mik til þins huss. þess <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>rindiss at ek taki sunardottur hans samborins brodur sealfs hans syni til eiginnar husfru. ok fyrir þi festa ek eyrnagullin upp aa hana ok baugana aa hennar hendr henni til skrautz ok pryði. þa segit mer. ef þer uilit þat tillæti ta minum herra meðr miskunn ok einfalldleik. at gera her um hans silia. ella ef yckr likar annat rad helldr at taka. þa segit mer ok þat. at ek megi fara [i huern stad<ref>[hveria leið, B</ref> er mer likar. Þeir badir fedgarnir Batuel ok Laban suaradu. Þetta tal ok ordræda sem þu gengr medr. bædi Abrahams ok þin. hefir af sealfum gudi byreaz ok framm farit. ok fyrir þa sauk munu uær þi einu þer suara her um. sem u&#281;r uitum at honum er uel uiliat. Þu ser at hon Rebeccha er þar rett i hia þer. tak hana þinum herra þer til eigin husfru. eptir þi sem gud hefir talat ok rad fyrir gert. ok far sidan heimleidis. Ok sem fyrr nemndr sueinn Abrahe heyrdi þetta. þa fell hann framm ok gordi gudi þackir fyrir þat. huersu fagrliga ok farsælligha er hann hafdi greitt hans ferd. Tok eptir þat þa dyruztu gripi sem hann hafdi. gullker ok silfrker ok þar medr agi&#281;t klæði. ok gaf Rebecche. mædr hennar ok brødrum gaf hann ok godar gialir. Gengu sidan þar til bordz. áátu ok drucku allir samt.
+
Meyian skundadi heim aptr til herbergis þess sem modir hennar uar i. ok sagdi þar alla þessa hluti sem hun hafdi seed ok heyrt. Rebeccha atti þann brodur sem Laban het. hann geck ut skiotliga. sem hann sáá uangagullin ok baugana aa h&#7887;ndum hennar.<ref>systur sinnar ''tilf.'' B</ref> ok hann heyrdi huat hun hermdi af beggia þeirra tali. ok taladi sua til mannzins þess sem uid brunninn stod hia ulf&#7887;lldunum. Þu hinn blezaði guds madr gack inn. ok fyrir huern skylld stendr þu uti. ok hefir ulf&#7887;lldum þinum buit hus ok adra naudsynliga luti. Hann leiddi þenna mann til herbergis. tok af hans ulf&#7887;lldum ok gaf þeim hey ok sádir. enn let taka uatn ok þo fætr gestanna ok ulfalldanna. Eptir þat let hann bua þeim bord ok bera framm mat fyrir þa. Enn sendimadrinn sagdiz eigi uilia fyrri eta enn hann hefði uppborit ok talat sitt &#7887;rindi. Batuel ok Laban badu hann tala huat er honum likadi. Eliezer sagdi þa sua. Ek er einn þionustumadr ok sueinn mins herra Abrahams. huerium er gud blezadi mikilliga. gefandi honum yxn ok saudi. gull ok sylfr. þræla ok þionostukonur. asna ok ulfallda. gerandi hann þar medr i aullum lutum storliga<ref>storlegans, B</ref> mikils háttar mann. husfru mins herra fæddi honum ok sua i sinum ellidomi. huerium er hann gaf alla þa luti sem hann hafdi eigandi at uordit. Sagdi þeim sidan greiniliga fyrst af bøn ok bodskap Abrahe uidr sik um kuanfangit ok sealfs sins suardaga. þar medr af tali sinu ok bøninni uidr brunninn. ok huersu allir þeir lutir fóru eptir þi framm. sem hann sagdi fyrir ok bad at uerda skylldi. Nu fyrir þann skylld sagdi hann. at blezaðr gud drottinn mins herra Abrahams uisadi mer<ref>á rettan vegh ''tilf.'' B</ref> hegat ok leiddi mik til þins huss. þess &#7887;rindiss at ek taki sunardottur hans samborins brodur sealfs hans syni til eiginnar husfru. ok fyrir þi festa ek eyrnagullin upp aa hana ok baugana aa hennar hendr henni til skrautz ok pryði. þa segit mer. ef þer uilit þat tillæti ta minum herra meðr miskunn ok einfalldleik. at gera her um hans silia. ella ef yckr likar annat rad helldr at taka. þa segit mer ok þat. at ek megi fara [i huern stad<ref>[hveria leið, B</ref> er mer likar. Þeir badir fedgarnir Batuel ok Laban suaradu. Þetta tal ok ordræda sem þu gengr medr. bædi Abrahams ok þin. hefir af sealfum gudi byreaz ok framm farit. ok fyrir þa sauk munu uær þi einu þer suara her um. sem u&#281;r uitum at honum er uel uiliat. Þu ser at hon Rebeccha er þar rett i hia þer. tak hana þinum herra þer til eigin husfru. eptir þi sem gud hefir talat ok rad fyrir gert. ok far sidan heimleidis. Ok sem fyrr nemndr sueinn Abrahe heyrdi þetta. þa fell hann framm ok gordi gudi þackir fyrir þat. huersu fagrliga ok farsælligha er hann hafdi greitt hans ferd. Tok eptir þat þa dyruztu gripi sem hann hafdi. gullker ok silfrker ok þar medr agi&#281;t klæði. ok gaf Rebecche. mædr hennar ok brødrum gaf hann ok godar gialir. Gengu sidan þar til bordz. áátu ok drucku allir samt.
  
Enn þegar at morni sem hann uar klæddr. bad hann þeim badum orlofs. ok sagdiz uilia fara heim til herra sins. taldi þar til bædi ellidom hans. ok at hann hafdi [lengi i<ref>[langan tima á, B</ref> ueginum uerit. Enn fadir ok modir Rebecche badu hana bida um eina .x. daga hit skemzta til þess at hon færi i brott. Sendimadrinn suaradi þa. Geymit at þer halldit mik ecki ne hindrit. þiat gud greidir minn ueg ok mina ferd. ok gefit mer gott orlof. at ek fari heim til mins herra. Þeir badu þa kalla meyna ok s<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gduz uilia heyra her um hennar uilia. Ok sem hon uar eptir spurd af þeim. huart er hun uilldi i br<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tt fara medr þeim hinum komna manna. [hon suaradi sua.<ref>[suaradi hon sua, B</ref> Fara man ek. Her finnz þat fyrst lesit. at nockur kona hafi eptir uerit frett sinni giptingu.<ref>ok giaforði ''tilf.'' B</ref> Ok þadan af uar þat sidan fyrir l<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>gmaal halldit. at konunnar samþycki se þar um heyrt. Gafu þeir henni þa gott orlof ok fostru hennar edr þernu. sua ok eigi sidr sendimanni Abrahams ok hans kompanum. bidiandi at Rebeccha færi giptusamliga. Þess bidium uær sogdu þeir. at þu uaxir ok þinn afspringr til þusundrad þusundrada. þar sem þu ert uár systir. ok þitt kyn ok afkuæmi <font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dliz ok eigniz sinna motst<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>dumanna borgir ok port. Rebeccha ok hennar þernur<ref>þerna, B</ref> uaru settar upp áá ulfalldana ok foru br<font face="Old1NordicTimes" size="3">I</font>tt medr Eliezer. Hann skundadi sinni ferd. ok letti eigi fyrr enn hann kom heim til sins herra.
+
Enn þegar at morni sem hann uar klæddr. bad hann þeim badum orlofs. ok sagdiz uilia fara heim til herra sins. taldi þar til bædi ellidom hans. ok at hann hafdi [lengi i<ref>[langan tima á, B</ref> ueginum uerit. Enn fadir ok modir Rebecche badu hana bida um eina .x. daga hit skemzta til þess at hon færi i brott. Sendimadrinn suaradi þa. Geymit at þer halldit mik ecki ne hindrit. þiat gud greidir minn ueg ok mina ferd. ok gefit mer gott orlof. at ek fari heim til mins herra. Þeir badu þa kalla meyna ok s&#7887;gduz uilia heyra her um hennar uilia. Ok sem hon uar eptir spurd af þeim. huart er hun uilldi i br&#7887;tt fara medr þeim hinum komna manna. [hon suaradi sua.<ref>[suaradi hon sua, B</ref> Fara man ek. Her finnz þat fyrst lesit. at nockur kona hafi eptir uerit frett sinni giptingu.<ref>ok giaforði ''tilf.'' B</ref> Ok þadan af uar þat sidan fyrir l&#7887;gmaal halldit. at konunnar samþycki se þar um heyrt. Gafu þeir henni þa gott orlof ok fostru hennar edr þernu. sua ok eigi sidr sendimanni Abrahams ok hans kompanum. bidiandi at Rebeccha færi giptusamliga. Þess bidium uær sogdu þeir. at þu uaxir ok þinn afspringr til þusundrad þusundrada. þar sem þu ert uár systir. ok þitt kyn ok afkuæmi &#7887;dliz ok eigniz sinna motst&#7887;duma