Vis kilden til Borgarþingslög (Efter Cod. A. M. No. 78 qv.)

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9" 
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Efter Cod. A. M. No. 78 qv.]] !! !! !! !! !! 
|-
|}


<center><big><big>'''[[Norges gamle Love indtil 1387 (Förste bind)|Norges gamle Love]]'''</big></big>


'''[[Rudolf Keyser biografi|R. Keyser]]''' og '''[[Peter Andreas Munch biografi|P. A. Munch]]'''

Christiania 1846.


<big>'''IV. Den ældre Borgarthings- eller Vikens Christenret'''</big><br><small>Efter Cod. A. M. No. 78 qv.</small>


<big>'''I.'''</big>


'''Her hæfr cristins doms bolk þænn er ganga skal.'''<ref>Overskr. mgl. ''B.''</ref>
</center>


'''1''' Þet er uphaf lagha uarra. at austr skulum luta oc gevaz kristi rökia kirkiur<ref>kirkiu — ''B.''</ref> oc kenne menn. Föða skall barn huært er boret uærðr i þenna hæim. kristna oc till kirkiu bera nema þæt æina er með orkumblum er alet.<ref>nema þat se með þæim örkymblum boret — ''B.''</ref> þau skulu mykil a þæim manne<ref>vera — tilf. ''B.''</ref> er æighi ma<ref>skal — ''B.''</ref> moðer matt gewa. hælar horfa i ta stað. en tær i hælstað. haka meðal hærða. nakke a brioste framme. kalfvar a bæinum framan. augu<ref>augun — ''B.''</ref> aftan i nakka. hæfir sæls væifar<ref>veiua — ''B.'' sælsræifa — ''H. F.''</ref> oc<ref>eða — ''B.''</ref> hundz hafuð. þæt skal a forve föra oc röyra þær er huarke gengr<ref>ganga — ''B.''</ref> ifir men ne fenaðr þæt er forue hins illa. Nu er þæt barn annat er uærðer bælgh boret. er<ref>er — mgl. ''B.''</ref> bæigr þær er anlitz skop<ref>anlit skap — ''B.''</ref> skuldi.<ref>skuldu uera. — ''B.''</ref> þæt er ollum monnum synt at sa maðr ma ser æigi matar afla þo at uagsen uærði. þæt skal taka oc till kirkiu bera. lata<ref>þat barn skal til kirkiu bera. oc — ''B.''</ref> primsigna. læggia firer kirkiu dyr. gæte hin nanaste niðr<ref>niðr — mgl. ''B.''</ref> till þæss er ond er or. þæt skal grava i kirkiu garðe oc biðia firer sol þæss sem bæzt kan. lata uerða at þæirri uon er guð uil.


'''Vm guðsifiar oe skisl<ref>Saaledes ''A.'' f. ''skirsl''.</ref> at nauðsyn.'''<ref>Ingen Capitelafd. i ''B.''</ref>

'''2''' Nv skal barn huert bera til hafnengia<ref>hafnengar — ''B.''</ref> sa kalmaðr<ref>karmaðr — ''B.'' her og ndf.</ref> oc su kona gera ma guðsifiar uið faður barns oc moðor. Nv liðr opt at barne a uæghum uti sua at hætt er<ref>þat er hett — ''B.''</ref> við dauða. af skulu þau klæðe rækkia.<ref>vefuia — ''B.''</ref> mæla kalmaðr firer en kona æftir. næfna barn a nafn. ek skiri þik i nafne faður oc sunar oc andans hælga. oc mæla sna þrysuor. Skal<ref>þa skal — ''B.''</ref> kalmaðr rækia i lova ser. oc taka up raka sin með þumals fingri. riða i kross i krismu stað a briost<ref>brioste — ''B.''</ref> oc millim hærða i nasar oc öyru oc i hiarsa.<ref>vndir nasar i öyrun oc a illiar. — ''B.''</ref> Ef vatn er sua mikit at þau megho barn i hylia.<ref>at barn ma þar i hylia — ''B.''</ref> þa skall döyfa i þrysuor oc i drepa<ref>sk. barn þryssuar i drepa — ''B.''</ref> oc þrysuor at orðom<ref>sua at orðe — ''B.''</ref> kueða. En ef æigi er sua mykit vatn. þa skal kalmaðr riða a með hende sinni. vatne<ref>vatne — mgl. ''B.''</ref> ef uatn er. dog ef dog er. snio cf snior er. sio ef sior er.<ref>til — tilf. ''B.''</ref> Nu nærða oft litlar lifs dræggiar. þætt barn

----
Jvfr. Cap. 1. 2. G. 1. 21. F. II. 1. E. 1. 2. 5. 6.
----

hiarnar við oc værðr boret tuikt till kirkiu. preste skulu þan sæghia sina skirn. oc<ref>oc — mgl. ''B.''</ref> ef þan haua sua at orðom kueðet sem talt<ref>talat — ''B.''</ref> er i rette manna þa skal prestr primsigna þæt barn. þa hæfir þæt<ref>þat hefir — ''B.''</ref> scirn fulla. Engom manne þarf tysuor i vatni<ref>uatn — ''B.''</ref> drepa. En ef þau megho æigi muna at hærma reet firer preste. þa mundu þan æigi rett at mæla ifir barne. þa skal prestr skira þætt<ref>þætt — mgl. ''B.''</ref> skirn fulri. Nv ef barn andaz a þæirri<ref>þairri — mgl. ''B.''</ref> læiðu með slikri skirn sem nu er talt<ref>melt — ''B.''</ref> þa skal þæt grava i kirkiu garðe sua sem prestr haue skirt.


'''Vm sengfor kono oe abyrgð a barne.'''<ref>Ingen Capitelafdeling i ''B.''</ref>

'''3''' Griðkonor oc grankonor skulu vera uið sengfor hnerrar kono til<ref>þes er — tilf. ''B.''</ref> barn er<ref>uerdar — ''B.''</ref> födt oc huerua æigi fyr ifra en þær haua laght þæt at<ref>i hia — ''B.''</ref> moðor brioste. En ef barn er<ref>Nu er barn — ''B.''</ref> andat er menn koma till hennar annat sinni. oc ma þær a sea<ref>annat huart — tilf. ''B.''</ref> handa stað eða banda. er þæt<ref>er — tilf. ''B.''</ref> kuirkt eða kuæft oc mæler hon i viti. þa hæitir moðer morðenge at barne sinu. hon hæfir firergort fe oc friði lande oc lausum öyri. fare a land hæiðit oc kome aldri þær sem cristnir men ero. þui er hæiðit morð uærra en cristið at firi faret er þæss manz salo<ref>sal — ''B.''</ref> er hæiðin döyr. En ef hon mæler æigi i uiti<ref>meler i uuiti — ''B.''</ref> þa er menn koma til hennar gange till scripta uið prest oc böte engu fe firer. Nu ef maðr byr i æinmane aðrum monnnm fiarre.<ref>i öymane fra adrum monnum — ''B.''</ref> oc uærðr sua braðom boret at æigi ma konom<ref>tono — ''B.''</ref> koma við sengfor kono. oc<ref>oc — mgl. ''B.''</ref> ero þau .ij. æin hiun<ref>þau tuau hiuna — ''B.''</ref> oc gengr at barne. þa skal faðer halda á oc moðer oc skira þæt barn skirn þæirri er nu er talt i rette manna oc skilia eigi hiuna lagh sit [þui hældr. fyrr en<ref>[siðan. heldar er — ''B.''</ref> barn þæirra döyi hæiðit. Nu skall kona huer hava barn sit uið briost ser æigi lengr<ref>Nu sk. kona eigi lengar barn uid briost ser föda — ''B.''</ref> en .ij. fastur oc till hinnar þriðiu. En ef bonde hennar<ref>hennar — mgl. ''B.''</ref> mæler al hon skall barn sit af brioste ser<ref>ser — mgl. ''B.''</ref> lata oc hæfir han kuanriki<ref>kuænriki — ''B.''</ref> sua mikit at kona hans vill æigi at orðom hans lata. þa er hon sæck morkum .iij. af sinu æinu fe. En ef han gar<ref>gær — H. F.</ref> æigi hældr en hon. þa ero þau bæðe sæck morkum .iij. af bæggia þæirra fe.<ref>En ef &c. — mgl. ''B.''</ref>


'''Vm skirsla stæfnnr.'''<ref>''Vm laga slefnur oc bera born til skirnar''. — Overskr. ''B.''</ref>

'''4''' Nv ero fiorar<ref>þriar — ''B.''</ref> lagha stæfnur at bera born till hafnengiar a .xij. manoðom. Þau born er född ero æftir jola dagh hin fyrsta. þan skulu skirð uera<ref>''a'' — tilf. ''B.'' ''uera'' — mgl. hos H. F.</ref> pascha æftan. oll þau er þær æftir ero född skulu skirð uera at Johns vaku. oll þau er þær

----
Jvfr. Cap. 3. G. 21.22. F. II. 2—4. 6. E. 4. 7. Cap. 4. G. 21. F. II. 5. E. 8.
----

æftir ero föd. skulu skirð vera at michiels messo. oll þau er þær æftir ero föd skulu skirð vera al hinni hælgu iola nott. liggr við lagha stæfnu hueria<ref>hina fyrstu — ''B.''</ref> .iij. merkr. En ef sua liða allar lagha stæfnur al maðr lætr æigi skira barn sit. þa værðr bonde hæðin af barne sinu. han hæfir firergort fe oc friði lande oc lausum öyri. fare a land hæiðit þo vill han æigi kristin uera.<ref>Nu ero men födder ok hafa kristin dom allan. nu þurfu mat mennanner aller. þeir skulu huatke etta suæita ne suida. — tilf. ''B.''</ref>


'''Vm uatan þæt sem firer boðet er at eta.'''<ref>Vm kiot atto suæita oc suidða. — Overskr. ''B.''</ref>

'''5''' Nv skulu men huatke eta suæita ne suida.<ref>Nu &c. — mgl. ''B.'' Nu skulu krisnir mæn huarke — ''C.''</ref> Sa maðr en<ref>er — ''B.''</ref> etr suæita ne<ref>eða — ''B. C.''</ref> suida. han er sæckr .iij. morkum silfrs.<ref>''silfrs'' — mgl. ''B. C.'' H. F. har ved en feilagtig Oplösning af Forkortningen: ''ser''.</ref> Bondans bott tækr firer<ref>han oc — tilf. ''B. C.''</ref> kono hans ot born oc hiun<ref>oll — tilf. ''B. C.''</ref> anauðigh. En ef han a sun .xviij. vætra gamlan eða þui ælra han skall böta annare bot firer sik. Er dotter hans a flæti su<ref>han a dottor af læiti ser. þa — ''B.'' Sua ef dotter hans er hæima aflæti su — ''C.'' H. F. har ogsaa aflæti i eet Ord.</ref> er ækkia er hon skal böta hinni .iij. bott firer sik oc sin born.<ref>hiun. — ''B. C.''</ref> Föðer bonde geste æigi sua marga<ref>Aldri föde bonde sua marga gæsta — ''C.'' æigi indskudt, men igjen udraderet — ''B.''</ref> oc gefr han suida at eta þa er han sæckr .iij. morkum firer huern þæirra. Þæt hæitir<ref>er — ''B.''</ref> alt suida<ref>suidade — ''C.''</ref> er sua nærðr daut at æigi ganga manz handa verk till.<ref>vider — ''C.''</ref> Liggr fenaðr manz<ref>manz — mgl. ''B.''</ref> uti a hæiði<ref>hæidum — ''C.''</ref> davðr allum monnum iamner. till skal granna læiða<ref>sk. kalla granna oc læida — ''C.''</ref> oc lata sea. ef<ref>En ef — ''B.''</ref> þæim syniz manz handa uerk a þa skal æigande nyta<ref>nytra — ''C.''</ref> hava uið roð<ref>rad — ''B.''</ref> granna sinna. Ef þæim syniz æigi nytande þa skal æigande vnyta. Ef maðr nytir þæn smala<ref>þeim smala — ''B.'' þen fenad — ''C.''</ref> er sua værðr davðr þa ma biskups armaðr geva honom sok till lyritar æiðs.<ref>sok til. lyrittar eidi a hann firir at standa — ''B.'' sok. liritter æidi a h. f. at standa — ''C.''</ref> ef<ref>honom — tilf. ''B.''</ref> vinz æiðr<ref>ef han vitnaz — ''C.''</ref> at fullu þa er han sygn sakar.<ref>syn saka — ''B. C.''</ref> ef sa fællr<ref>fælz — ''C.''</ref> þa hæitir<ref>er — ''C.''</ref> han sannr at sok. sæckr .iij. morkom.<ref>ef sa &c. — mgl. ''B.''</ref> Nu skall<ref>skulu mæn — ''C.''</ref> þæt alt eta oc nyta en sua værðr dautt at manz handa verk ganga till. brestr a hals i base. kuirkir klave. væfs i tioðre. liggr daut i staðu brunni. fællr firer fiolbru.<ref>fioll. eða bru — ''B.''</ref> gengr firer gilldri<ref>gildru — ''C.''</ref> manna. læiðir maðr a iss vföran. springr sialft<ref>sprengir sialfuer — ''C.''</ref> a sundi. bær biorn. bitr varghr. værðr firer hofs gange eða horns. bita hundar til hæliar [þæt skall alt nyta.<ref>etæ — ''C.'' [Nu skal þat allt etta oc nyta — ''B.'' er sua uerdar daut oc manz ganga handa uerk titl — tilf. ''B.'' er sua daut sæm nu er skilt ok manz g. h. v. till — tilf. ''C.''</ref> Nv a maðr<ref>Maðr a — ''B.''</ref> ku æina. værðr su svidauð.<ref>suiddauð — ''B.'' sialf daud — ''C.''</ref> hena skal nyta. En ef han a .ij. liggia

----
Jvfr. Cap. 5. G. 31. F. II. 42. 43. E. 26. 29.
----

baðar svidauðal.<ref>sialf daudar — ''B. C.''</ref> eta<ref>skal — tilf. ''B.''</ref> hina öfre. vnyta hina fyrri.<ref>þa ma nyta hina öfro en æi hina fyrri — ''C.''</ref> En ef han<ref>mader — ''C.''</ref> a .iij.<ref>.iij. eder .iiij. — ''C.''</ref> unyta .ij.<ref>.iij. — ''C.''</ref> nyta hina þriðiv.<ref>.iiij. — ''C.''</ref> En ef han<ref>mader — ''C.''</ref> a mæira<ref>bu — tilf. ''B. C.''</ref> en .iij. kyr þa skall<ref>han — tilf. ''C.''</ref> þær vnyta oc nyta alt annat ef<ref>alt þet sæm mæira er þo at — ''C.''</ref> suida liggr.<ref>lighi — ''C.''</ref> En ef fenaðr fællr firer bærgh<ref>fial eða bergh — ''B.''</ref> oc brestr æigi bloð ut þa skal vnyta. ef bloð brestr ut þa skal nyta.<ref>En ef fenader fæller firer bærgh ok brester blod ut at nosum þa skall þet nyta en æi ellighar — ''C.''</ref> Vindr fællir við a fenað manna. brestr bloð ut firer tre þa skal nyta. brestr æigi bloð ut þa skal unyta.<ref>vindr fællir &c. — mgl. ''B. C.''</ref> Ef ræið lystr<ref>reidar lystar — ''B.''</ref> þa skall vnyta.<ref>eigi nyta — ''B.'' Sua of ef reididunæ lyster þa er æi nytande. — ''C.''</ref> Nv skall alt þæt eta er i bui er föðt uttan<ref>nema — ''B. C.''</ref> hund oc katt oc ros. En ef maðr etr æinhuern þænn lut nauðsynia laust<ref>nauðsynia l. — mgl. ''B.''</ref> þa hæfir han firergort fe oc friði lande oc lausum öyri. fare a land hæiðit<ref>ok fare af lande — ''C.''</ref> oc kome aldri þær<ref>þegan — ''C.''</ref> sem krisnir menn ero.<ref>Nyt Cap. i ''B.'' med Overskr.: ''Vm naudsyn er kiot uerdar ettet er uatan er''.</ref> En ef maðr værðr staddr a firði eða a foraðe. mæinar honom sna lleðr eða vaghr<ref>ueger — ''B.''</ref> at han ma æigi till bygða<ref>bygdar — ''B.''</ref> koma. þa skall han liggia .vij. nettr matlaus fyr en<ref>aðar er — ''B.''</ref> han ete hund eða kott.<ref>eda ross — tilf. ''B. C.''</ref> han skall hældr eta hund en hundr ete han<ref>han skall &c. — mgl. ''B. C.''</ref> oc sægia<ref>segi — ''B. C.''</ref> hinum fyrsta preste<ref>kennimanne — ''B. C.'' til — tilf. ''B.''</ref> er han hittir<ref>finnr — ''B. C.''</ref> at han hæfli vatan<ref>uatan — mgl. ''C.''</ref> eteð við nauðsyn sina.<ref>sina — mgl. ''C.''</ref> gange till scripta oc böte engu fe firer. En ef han löynir oc will æigi til sægia. værða funnin bæin i buðar<ref>buda — ''C.''</ref> stað. þa ma biskups armaðr geva honom sok.<ref>vm — tilf. ''B.''</ref> iarne a han firer at standa. værðr han skir at iarne þa er han sygn saka.<ref>synsaka — ''B. C.''</ref> værðr han full<ref>at — tilf. ''B.''</ref> þa a hann fimtar grið<ref>fimtan natta grið — ''B.'' vgrit (&#596;: fimtargrid) — ''C.''</ref> fra<ref>firer — ''C.''</ref> iarne sem fordæða.<ref>firer forrade — ''C.''</ref>


'''Ef men eta kiot a utiðum.'''<ref>Vm kiot ato. — Overskr. ''B.''</ref>

'''6''' Engi maðr skal kiot eta siðan .vij. uikur ero till pascha dags nema han uili böta<ref>nema böte — ''B.''</ref> .iij. morkum. Ef maðr etr kiot siðan .vj. vikur ero till pascha.<ref>paskadaghs — ''B.''</ref> þa hæfir han firer gort fe oc friði.<ref>lande ok lausum öyri — tilf. ''B.''</ref> þæt hæitir alra manna fasta. Ef maðr etr kiot a frea dagh sæckr .iij. morkum. [En ef han etr kiot a imbrudagum sæckr .iij.<ref>[oc sua a ymbrudagum — ''B.''</ref> En ef maðr etr kiot a þæim daghum er fasta [er boðen.<ref>[skildi — ''B.''</ref> böte<ref>seckar sliku — ''B.''</ref> sem daghriki<ref>dagar — ''B.'' dagríkt — H. F.</ref> er til. En ef maðr er<ref>uerðar — ''B.''</ref> daghvillr oc etr kiot a fastu daghum. kömr maðr inn farande<ref>farande — mgl. ''B.''</ref>

----
Jvfr. Cap. 6. G. 20. F. II. 38—41. E. 27. 28.
----

till hans. oc spyrr hui etr þu kiot en aðrer men fasta. Spytir han utt þæim bita er þa hæfir han i munni ser. gange till scripta uið prest<ref>uið prest — mgl. ''B.''</ref> oc böte engu fe firer. Ef han suælgir niðr þæim er þa hæfir han i munni ser<ref>er þa &c. — mgl. ''B.''</ref> oc tækr annan. böte sliku sem daghriki er till.<ref>böte daghriki — ''B.''</ref> Nu er<ref>uerðar — ''B.''</ref> maðr staddr i æinmane fiarre.<ref>i öymane — ''B.''</ref> værðr<ref>er — ''B.''</ref> han daguillr. etr han kiot a freadagh. gange till scripla oc böte engu fe firer. Ero þæir .ij. oc værða baðer daghuillir gange tll scripta við prest<ref>við prest — mgl. ''B.''</ref> oc böte engu fe firer. Ero þæir .iij. oc eta<ref>aller — tilf. ''B.''</ref> kiot a friadagh. böte .iij. morkum huer þæirra. æigi matto<ref>mego — vera — ''B.''</ref> þæir aller daghuillir.


'''Vm brulaups tima retta.'''<ref>Vm kuænna giftingar. — Overskr. ''B.''</ref>

'''7''' Nv fær þæt alt saman kiotaat<ref>kiot — ''B.''</ref> oc kuenna giftir.<ref>giftingh — ''B.''</ref> Skal ængi maðr fa ser<ref>ser — mgl. ''B.''</ref> kono siðan .ix. vikur ero till pascha. nema böta vili morkum .iij. firer.<ref>nema gialde .iij. merkar. — ''B.''</ref> En ef han<ref>maðr — ''B.''</ref> fær kono<ref>kono — mgl. ''B.''</ref> siðan.vi. vikur ero til pascha þa hæfir han firer gort fe oc friði. Engi maðr skal fa kono siðan .iij. uikur ero till Jons uaku.<ref>Johans mösso — ''B.''</ref> engi skal oc siðan fa en .iij. vikur ero til michiels messo. oc engi<ref>eigi — ''B.''</ref> siðan .iij. vikur ero till jola. [Ef han fær æina hueria þcssa tið þa er han sækr .iij. morkum vtð biskup.<ref>[nema böte .iij. markum. — ''B.''</ref> [En ef maðr fær kono snnnudagh at kuældi þætt er fangs tið reet. Mana dagh at quældi. fangs tið rett.<ref>[Sunnu dagh a kueldi. mana dagh at kuældi. þat er fagns tid ret. — ''B.''</ref> Maðr<ref>En ef maðr — ''B.''</ref> fær ser kono tysdagh at kuældi. sæckr .iij. aurum. Oðens dagh at kuældi. fangs tið reet. Þorsdagh at kuældi [ef maðr fær ser kono. þa skall han böta morkum .iij. firer.<ref>[seckar .iij. markum. — ''B.''</ref> Freadagh at kvældi. fangs tið reet. Laughardagh at kuældi ef maðr fær þa kono þa skall han böta morkum .iij. firer.<ref>Freadagh &c. — mgl. ''B.''</ref> Maðr<ref>Sua ef maðr — ''B.''</ref> fær kono vm imbru daga.<ref>a ymbru dagh — ''B.''</ref> sæckr .iij. morkum. Maðr<ref>En ef maðr — ''B.''</ref> fær kono messo nettr eða fastu nema kenne menn love. böte sem daghriki<ref>daghríkt — H. F.</ref> er till.<ref>böte &c. — mgl. ''B.''</ref>


'''Ef at niðr falle værðr fylkis kirkia oc heraz kirkia oc högenda kirkia huersu upp skal gera.'''<ref>Vm hald kirkna allra. — Overskr. ''B.''</ref>

'''8''' Sæx ero fylkis kirkiur i þema .iij. fylkium.<ref>i þema &c. — mgl. ''B.''</ref> æin [a Kononga hællu ytri.<ref>[i Konongshellu. — ''B.''</ref> annur a Suertiborgh.<ref>Svertborgh — H. F.</ref> þriðia a Tunum. fiorða a Akre i Osloar<ref>Oslos — ''B.''</ref> heraðe. .v. a Sæme.<ref>a Uestfold — tilf. ''B.''</ref> setta a Hæiðar hæimi.<ref>Hærþarhæimi — H. F.</ref> Ef fylkis kirkia at niðr<ref>niðr — mgl. ''B.''</ref> falle værðr þa skal gera till tuinna<ref>tuæiggia — ''B.''</ref> tolf manoðr<ref>tolfmanada — ''B.'' (ogsaa nedenfor).</ref> stæfnu ollum fylkis monnom at halda upp fylkis

----
Jvfr. Cap. 7. G. 27. F. III. 9. E. 21. Cap. 8. G. 10—12. F. II. 7—9. 12. 13. E. 34—36. 39.
----

kirkin sinni.<ref>ollum &c. — mgl. ''B.''</ref> Ef þæir sitia vm<ref>En þa er æigi gor — ''B.''</ref> þa sækir<ref>seckar — ''B.''</ref> morkum .xv. Gera<ref>skal þeim — tilf. ''B.''</ref> aðra tynni .xij. manoðr stefnu. ef þæir sitia vm þa.<ref>En ef þa er æigi gor — ''B.''</ref> sæckir<ref>sekkar — ''B.''</ref> morkum .xv. Þa<ref>En — ''B.''</ref> skal gera þæim hina þriðiv tuinni<ref>tuæiggia — ''B.''</ref> .xij. manoðr stæfnu. ef þæir sitia um<ref>kuirt um — ''B.''</ref> þa sæckir<ref>seckiaz þæir — ''B.''</ref> morkum .xv. oc er þa halfr .v. tigr marka. Nu skall gera<ref>þæim — tílf. ''B.''</ref> hina .iiij. fiogura manoðr stæfnu.<ref>En ef þa er eigi buin — tilf. ''B.''</ref> þa er sa æin hærnaðr [er konongr löyfði innan landz<ref>[lofaðr innan lanðz kononghe — ''B.''</ref> at hæria<ref>allum — tilf. ''B.''</ref> monnom till kristins doms. han skall æigi menn<ref>engan man — ''B.''</ref> drepa oc æigi hus brenna. [fe þæirra skall han taka oc bu oc<ref>[en fe þæira skal han allt — ''B.''</ref> hava at hærnade. En þegar men eta af nyiv korne þa skal hæfia a nyia læik stæfnu gærðir<ref>uið þa — tilf. ''B.''</ref> at þæir have gorua up fylkis kirkiu sina. Ef heraz kirkia at falle værðr. [gera till<ref>[þa skal gera — ''B.''</ref> heraz monnom .xij. manoða stæfnu at þæir have upgort<ref>gorfa — ''B.''</ref> heraz kirkiu sina. [ef þa er æigi upp gor þa ero þæir sæckir<ref>[En ef eigi er gor i þa stefnu. seckar — ''B.''</ref> .iij. morkum.<ref>merkr fyrer — H. F. (ogsaa nedenfor).</ref> Þa skall gera þæim aðra .xij. manoðr stæfnu. ef þa er æigi gor sæckir .iij. morkum. [En skal gera hina .iij. .xij. manoðr stæfnu. ef þa er æigi upp gor sæckir .iij. morkum firer. Nu skal gera þæim manoðr stæfnu. ef þa er æigi upp gorr. þa skal huer bonde böta .iij. morkum.<ref>[Nu skal gera þeim hina þridiu manaðr stefnu. En ef þa er eigi gor. þa er huar bonde seckar þrimar markum. er i þæirri kirkiu sokn er. — ''B.''</ref> Maðr<ref>En ef maðr — ''B.''</ref> gerer ser högenda<ref>ser högenda — mgl. ''B.''</ref> kirkiu a iorðu sinni.<ref>sialfs — tilf. ''B.''</ref> fællr su niðr hafa<ref>þa skal gera til — ''B.''</ref> slikar stæfnur sem til heraðz kirkiu. böte<ref>seckar — ''B.''</ref> .iij. morkum firer æina .vj. firer .ij. .ix. firer .iij. gera honom hina .iiij. manoðr stæfnu. en ef þa er æigi gor. þa a konongr bö þæn en bonde ækki i.<ref>i — mgl. ''B.''</ref> halde konongr<ref>han — ''B.''</ref> upp kirkivgærð. Ef su kirkia værðr at falle er han<ref>konongr — ''B.''</ref> gerðe a. þa skall bonde þing stæfna sa er iorð atte aðr eða ærfingiar<ref>erfingi — ''B.''</ref> hans. bioða<ref>oc bioda — ''B.''</ref> kirkiu gærð upp at halda. þa a bonde at hafa<ref>at hafa — mgl. ''B.''</ref> sialfr iorð sina oc hæitir þætt aftr lausnar iorð.<ref>med konongs gerd. — tilf. ''B.''</ref> Nu ef maðr gerer kirkiu a annars manz iorðu.<ref>eign — ''B.''</ref> ef su at falle værðr. hava till slikar stæfnur<ref>hafe landzdrotten slikar stefnur til upgerdar — ''B.''</ref> sem til heraz kirkiu. sæckr .iij. morkum firer æina .vi. firer .ij. .ix. firer þriar.<ref>þriþi — H. F.</ref> [Ef þa er æigi gor<ref>[En — ''B.''</ref> þa skall gera honom<ref>til - tilf. ''B.''</ref> manoðr stæfnu. þa skal han fara utlægr. ef þa er æi gor till þæss er han [hæfir fe till at halda kirkiu gærð upp.<ref>sa fiar koste at gera kirkiu upp. — ''B.''</ref>


'''Vm kirkiugarðz niðrfall oc um greftir manna.'''<ref>Vm kirkiu gard up halð. — Overskr. ''B.''</ref>

'''9''' Garðr skall vera vm kirkiu hueria. ef han værðr at falle þa liggia við mærkr .iij. við allan .vi. aurar við fiorðong huern. þo at æit lið se opeð<ref>opeð — mgl. ''B.''</ref> a fiorðonge. þa er

----
Jvfr. Cap. 9. G. 13.23. F. II. 7. 15. 16. E. 38. 48—51.
----

sem allr fiorðongr se niðrfallen. Kirkiu garðe er skipt i fiorðonga til græftar. skal graua lenda men austan at kirkiu oc i lande sunnan vndir upsar<ref>upsa — ''B.''</ref> dropa. ef þæir æigu æigi lut i kirkiugarðe þa skulu þæir liggia i bonda legho. þa skall graua haulda oc haulda born.<ref>hauld men oc þæirra born — ''B.''</ref> þa skal grava löysingia oc löysingia born þui nest skal graua frials giafa oc þæirra born.<ref>þa skal grava &c. — mgl. ''B.''</ref> nest kirkiu garðe skall grava man manna.<ref>manns men — ''B.''</ref> oc menn þæir<ref>þá — ''B.''</ref> er rekner ero a sionarstrondu oc hava har skurði noröna. Græfr man<ref>En ef maðr grefr man — ''B.''</ref> i frials giafa legho<ref>lege — ''B.''</ref> sæckr aurum .vi. Græfr frialsgiafa i löysingia lego böte<ref>seckar — ''B.''</ref> .xij. aurum. Græfr löysingia i haulz<ref>hauldz manz — ''B.''</ref> lego [böte morkum .iij. firer.<ref>[seckar mork. — ''B.''</ref> En ef maðr græfr lik upp þætt er hold eða har er a. þa er han [sætr annat niðr. þær ligia uið merkr .iij.<ref>[annat slik seckar .iij, morkum — ''B.''</ref> Græfr þætt upp en<ref>er — ''B.''</ref> liðum<ref>limum — ''B.''</ref> loðer saman. [þær liggia við aurar .xij.<ref>[seckar .iij. aurum — ''B.''</ref> Bæin þau oll er upp græfr<ref>uerda grafen — ''B.''</ref> þau skal læggia oll nest kistu niðr. Oll þau er uppi liggia<ref>ero — ''B.''</ref> oc sol nær<ref>ot skin sol a — ''B.''</ref> böte .vi. aurum firer bæin huert. Nu ef maðr kenner naonga sin þæn er upp er graven. þa æigu ærfingiar sæckt þa er uiðr liggr. En ef ængi kennez viðr<ref>En ef þeir kennazst eigi — ''B.''</ref> þa a biscup sækt þa alla<ref>alla — mgl. ''B.''</ref> er uiðr liggr. fællr aldri sækt handa milli.


'''Vm skyldu biscups oc ivir ferð oc um presta hueriv þærir skulu suara.'''<ref>Vm kirkiu vigslur allar. — Overskr. ''B.''</ref>

'''10''' Nv er biscup skyldr at vigia kirkiur allar. fara til fylkis kirkiu með .xxx. manna oc vera nettr .v. En till heraz kirkiu skall han fara<ref>skall han fara — mgl. ''B.''</ref> með .xv. men oc vera<ref>þar — tilf. ''B.''</ref> nettr .iij. Nv hældr vighingh a kirkiu æ mcðan horn stæinar standa. En<ref>En — mgl. ''B.''</ref> þo at vm þurvi at böta þa hæita þæt<ref>þat heita — ''B.''</ref> kirliu bötr. Nu skall biscup koma til huerrar<ref>I Mbr. ved Feilskrift ''hurrar''.</ref> græftar kirkiu a huerivm<ref>huerium — mgl. ''B.''</ref> .xij. manoðom. En ef han kömr æigi. þa a han at missa þæirrar giftar er han tækr<ref>a — ''B.''</ref> i þui heraðe a þæim .xij. manoðom ef böndr uilia logh uið han hafa. En han er skyldr<ref>skylðuger skal han uera — ''B.''</ref> at færma born manna a huerium .xij. manoðom oc uæita þæim skript er þurfu. fa<ref>oc — ''B.''</ref> krismu huerium preste bæðe til heraz kirkiu oc<ref>sua — tilf. ''B.''</ref> högenda<ref>högendar — oftere ''B.''</ref> kirkiu. En ef menn bera barn<ref>En madr ber barn sit — ''B.''</ref> til höghenda kirkiv oc er þæt<ref>hett — tilf. ''B.''</ref> uið dauða. queðr prestr næi við at skira. þa er han sæckr morkum [.vi. við biscup .iij. oc<ref>[ mgl. ''B.''</ref> þrim viðr faður barns ef þat döyr hæiðit.

----
Jvfr. Cap. 10. G. 8. 9. 33. F. II. 8. 9. 44. E. 31. 40.
----


'''Vm tiunda gerðir manna.'''<ref>''Vm tiundar gerd''. Overskr. ''B.''</ref>

'''11''' Nv er huer maðr skyldr at gera tiund<ref>sina — tilf. ''B.''</ref> sa er fiar ma afla bæðe hafuð tiund oc avaxstar tiund oc skifta i fiora staðe. A biskup fiorðong. annan heraz<ref>heraz — mgl. ''B.''</ref> prestr. þriðia a kirkia. hinn fiorða böndr sialvir.<ref>en hin fiorða eigu böndr at skipta fatöcra manna millum. — ''B.''</ref> Ef maðr vill æigi gera havuð tiund sina. þa skall biskups armaðr gera honum fiogura manoðr stæfnu.<ref>til at gera hafud tiund sina — tilf. ''B.''</ref> ef han uill æigi þa gera tiund þa er han sækr<ref>ef eigi er þa gor, seckar — ''B.''</ref> morkum .iij. gera<ref>skal — tilf. ''B.''</ref> honom aðra .iiij.manoðr stæfnu. [ef han sitr um þa<ref>[ er þa er eigi loket — ''B.''</ref> sæckr .iij. morkum. [gera honom hina .iij. fiogura manoðr stæfnu. ef han sitr um þa sæckr .iij. morkum. oc ero þa .ix. merkr.<ref>[ gera skal honom .iij. manaðr stefnu. ef þa er ei loket seckar .iij. markum. — ''B.''</ref> Nv skall gera honom manoðr stæfnu. en ef han [hæfir þa æigi loket tiund sina.<ref>[ sittar en vm þa. — ''B.''</ref> þa hæfir han firer gort fe oc firiði lande oc lausum öyri. fare a land hæiðit þo vil han æigi kristin uera. A biskup af fe hans till þriggia marka. konongr þæt sem auk er. Maðr vill æigi gera avagstar tiund.<ref>sina — tilf. ''B.''</ref> biskups armaðr skall fara till kirkiu. gera fimt till allum þæim monnom er vgort hafa avagstar tiund sina.<ref>biskups armaðr &c. — mgl. ''B.''</ref> sæckr huer .vi. aurum er æigi hæfir þa loket i fimt.<ref>hefir i fimtina gort.— ''B.''</ref> gera honom þa enn fimt.<ref>þa skal gera honom adra fimt — ''B.''</ref> gialde þa en .vi. aura i þæirri.<ref>i þeirri — mgl. ''B.''</ref> late<ref>ö — tilf. ''B.''</ref> sua till þæss er<ref>hinum — ''B.''</ref> læiðiz. Ef sa er hæimtir<ref>tiund — tilf. ''B.''</ref> kallar at han haue æigi gort með retto.<ref>kallaz han eigi rett gort hafa. — ''B.''</ref> [er han hæimtir af.<ref>[ mgl. ''B.''</ref> þa skall han<ref>hin — ''B.''</ref> standa firer með æin æiði sinu at han hæfir [sua gorua tiund sem han á at gera.<ref>[ rett gort tiund sina — ''B.''</ref> þa skall hin lita þui at lagum.


'''Hueriu prestr er skyldvgr bondom eða böndr preste oc um laga gift.'''<ref>Vm presta skipan. — Overskr. ''B.''</ref>

'''12''' Nv skulu böndr raða preste till heraz<ref>heraz — mgl. ''B.''</ref> kirkiu sinnar. oc hava þæn er þæir uilia. a æigi biskup at föra han fra kirkiu þæirri at laghum nema þui at æins at han fae till .ij. presta uitni þæirra er kirkiu halda.<ref>hafa — ''B.''</ref> [annan firer sunnan han nestr en annan firer norðan.<ref>[ annar f. nordan en annar f. sunnan oc þæira manna uitni er nester ero. — ''B.''</ref> at han er æigi kirkiu sætr prestr firer kunnan löysi sinu.<ref>''firir kunnosto loysis saker''. — ''B.'' Herefter i ''B.'' nyt Capitel med Overskr.: ''Vm olafs sad oc laga giftir''.</ref> Þætt ero forn log at prestr skal hava laga<ref>lagar — ''B.''</ref> gift .xij. manoðr mate huars<ref>huars — mgl. ''B.''</ref> smörs oc miols af bondom<ref>oc — tilf. ''B.''</ref> halft saald af huerium fullum bonda i<ref>i — mgl. ''B.''</ref> olafs saað<ref>en — tilf. ''B.''</ref> .iij. settonga af æinuirkia. Alnar<ref>aura — ''B.''</ref> .xij. i leghkaup lendom manne<ref>firir lendan man. oc slict firir — ''B.''</ref> kono hans oc barna allum þæim<ref>oc sua firir born hans oll — ''B.''</ref> er i landuonom ero .vi. alnar firer hauldboren man .iiij. alnar firer löysingia

----
Jvfr. Cap. 11. G. 8. 15. F. II. 11. 18—21. E. 31—33. Cap. 12. 13. G. 15. 19. F. II. 15. 17, 22. 23. E. 10. 11. 48. 27.
----

sun .iij. firer löysingia. halva aðra alen firer frialsgiava.<ref>algiava — ''B.''</ref> pening ueghen firer man manna.<ref>manz men — ''B.''</ref> oc pening firer born oll þau er æigi ero til gærðar komen. Alnar .xij. firer natsæteng<ref>Tuær alnar i natsette — ''B.'' For det sidste Ord har H. F. feilagtigt: ''nattlæteng''.</ref> er prestr uaker ifir liki. er han skyldr at vaka er hin vill kaupa. Han skal hafa halua mork firer olian<ref>vlian — ''B.''</ref> .vi. alna öyris. Þæn mann skal senda æftir preste i nauðsyn er hyggia kan firer orðe oc æiði. prestr skall fara<ref>i naudsyniar — tilf. ''B.''</ref> huart en er nott eða daghr oc væita<ref>veiti honom — ''B.''</ref> skript oc þionosto. Ef han uill æigi fara oc döyr maðr<ref>hin — ''B.''</ref> þionostolaus. þa skal han<ref>uera — tilf. ''B.''</ref> af alre gift sinni þæirri er han skuldi taka i þui heraðe a þæim .xij. manoðom. Scall oc<ref>Nu skal — ''B.''</ref> prestr fara till .iij. lika vm dagh. syngia lik song ifir.<ref>allum — tilf. ''B.''</ref> han skal skyldr at vighia .iij. laughar vm dagh. vera at hinni þriðiu ef han vill. han er skyldr at lesa .iij. boklester<ref>botleste — ''B.''</ref> ivir huerium manne er hafa uill<ref>eda er han seckar .iij. markum — tilf. ''B.''</ref> þui at æins at<ref>fleiri nema — ''B.''</ref> með fe kaupi eða han vili uæitt hafa.<ref>Herefter nyt Cap. i ''B.'' med Overskr.: ''Vm olafs sad ok laga gift''.</ref> men<ref>En ef men — ''B.''</ref> flytia lik till kirkiu. þa skulu þæir legh kaup hava buit<ref>but — ''B.''</ref> preste. eða væð læggia eða varðzlu man fa. þæn er uæðium se iamgoðr. En ef þæir [vilia ængan þæn kost eða lut.<ref>[bioda engan þen lut — ''B.''</ref> þa skall han firer<ref>han firer — mgl. ''B.''</ref> bioða þæim at sætia lik niðr sæckir .iij. morkum. ef þæir sætta niðr at forboðe prest. [en ef þæir sætia lik niðr þo at huaro þa skall han bera ser sialfr vitni.<ref>[ En han skal bera ser sialfar uitni vm þat mal — ''B.''</ref> hava a<ref>a — mgl. ''B.''</ref> stola a halse ser.<ref>oc suæiria þess — tilf. ''B.''</ref> at þæir uæittu honom þær<ref>lik — ''B.''</ref> greftar raan.<ref>Herefter nyt Cap. i ''B.'' med Overskr.: ''Huariu greftar er skyldugar móte tiund''.</ref> Sa prestr er han<ref>han — mgl. ''B.''</ref> tækr tiund af bondom.<ref>monnum — ''B.''</ref> þa er han skyldr at vætta þionosto bæðe kuikum oc dauðum þa er hafa þarf. olea bonda oc husfröyu oc born hans<ref>þæira — ''B.''</ref> oll þau er sua ero gomul [at við megho taka. Alla þionosto þa er hafa þarf skall han uæita mott tiund.<ref>[ at uiðr mego taka alre þionosto. þeiri er han skal ueita mote tiund manna. — ''B.''</ref> nema natvaku.<ref>natvakur — ''B.''</ref> þær skall han hava firer .ij. alnar vaðmals.<ref>eda halfa örtogh vegna — ''B.''</ref> Nv skal prestr æigi ganga<ref>fara — ''B.''</ref> sua langt fra kirkiu at han mege æigi höyra klokkor aftar. nema han hafe með ser þa luti alla er han ma væita þionosto með<ref>er han þarf at ueita alla þionosto — ''B.''</ref> kuikum oc dauðum. Ef hann hæfir<ref>ueitir — ''B.''</ref> æigi sua þa er han sækr .iij. morkum við ærfingia hins er þionosto þarf. Nu skall prestr æigi fara or heraðe nema han [fae til<ref>[ hafe — ''B.''</ref> lövi heraðz manna [nema þui at æins at<ref>[ eða — ''B.''</ref> han fare til presta motz. Ef han fær i aðra staðe<ref>löyuis laust — tilf. ''B.''</ref> þa er han sæckr .iij. morkum. Nu skall han<ref>en han skal — ''B.''</ref> löyvis biðia at kirkiu þæn nesta hælgan dagh firer. þæir skolu<ref>skolu — mgl. ''A.'',rimeliviis blot ved Skrivfeil: Ordet findes i ''B.''</ref> löyui raða heraðz menn er at kirkiu ero oc löyui<ref>löyva — ''B.''</ref> till hæimils firer þa er hæima sitia.


'''Vm imbrudagha boð oc messo dagha boð.'''<ref>Vm mösso daga bod. — Overskr. ''B.''</ref>

'''13''' Nv ef prestr misbyðr<ref>mösso dagha eda — tilf. ''B.''</ref> imbru dagha þa er han sæckr morkum .iij. við biscup oc sua ef han misbyðr messo dagha.<ref>vid biscup &c. — mgl. ''B.''</ref> Prestr skal standa i songhus durum oc bioða þær imbru daga oc messo dagha oc skera up kross firer<ref>firer — mgl. ''B.''</ref> oc lata fara a boðlæiðir rettar.<ref>bodleid retta. — ''B.''</ref> En ef misboðet værðr þa skall han riða eða renna a boðlæiðir<ref>bodleid retta — ''B.''</ref> oc kosta at koma firer krossa at menn ete æigi a vtiðum eða uinni. En ef menn eta a vtiðum eða vinna. böte<ref>or — tilf. ''B.''</ref> sliku fírer<ref>firer — mgl. ''B.''</ref> sem daghriki er till. <ref>En ef — tilf. ''B.''</ref>Messo dagr stendr a mana dagh.<ref>a mana deghi — ''B.''</ref> þa skal bioða [hin fyrra sunnu dagh.<ref>[ a hinum fyrra sunnu degi — ''B.''</ref> sua ef stendr a tysdæghi.<ref>a tyrstdagh — ''B.''</ref> En ef stendr a odens dægi<ref>od. dagh — ''B.''</ref> þa ma bioða a hinum nesta sunnu dagh.<ref>sunnu degi firir. — ''B.''</ref>


'''Vm messo dagha oc hælghi hald a tolf manoðom.'''<ref>Vm mösso daga tal. — Overskr. ''B.''</ref>

'''14''' [Ein er sa messo daghr oc .xx.<ref>[ Nu ero .ij. oc .xx. mössodagar — ''B.''</ref> a .xij. manoðom en aller ero iamdyrir sunnu dægi .vi. aura daghr huær. [fiorer fyrstir<ref>[ .v. hinir fyrstu — ''B.''</ref> i iolom. hin fimti<ref>sette — ''B.'', og saaledes fremdeles for hver opregnet Dag eet Nummer höiere.</ref> attande daghr. hin sette .xiij. daghr. hin siaundi kyndils messo daghr.<ref>I Mbr. ''dagh.'' maaskee ved Skrivfeil.</ref> attande öfste<ref>fiorde — ''B.''</ref> daghr pascha. niundi kross messa. tiundi Halwarðz messa. ællifti [Þorsdagr i gangdagum<ref>[ helga Þorsdagar. — ''B.''</ref> tolfte Jons vaka. þrettande Petrs messa oc Pols. fiogrtande [þæirra hæilaghra er huila i Kin oc i Sæliu.<ref>[ Seliu uaka — ''B.''</ref> fimtande Olafs messa.<ref>Olafs uaka hin fyrri. — ''B.''</ref> sextande Lafranz messa. siautianda Mariu messa hin fyrri. atianda Michiels messa. nitianda [.ij. postola messa um haustið.<ref>[ þæira hæilagra Symonis et Jude. — ''B.''</ref> tyttukta alra hæilagra messa. æin<ref>.ij. oc .xx. — ''B.''</ref> Andres messa. þessa messo æptna skall þa hælakt lata [sumars dagh<ref>[ a sunnudegi — ''B.''</ref> er soll [er i ut suðri.<ref>[ kömar i suðr — ''B.''</ref> sem nu ero talder.<ref>sem nu &c. — mgl. ''B.''</ref> en vætrar dagh en sol sætz.<ref>er i settre. — ''B.'' Herefter i ''B.'' nyt Cap. med Overskr.: ''Vm helga brot''.</ref> Ef maðr er a verki tækin oc uinnr<ref>''uimr'' eller ''uinir'' — ''A'', ved en Skrf. ''oc uinnr'' — mgl. ''B.''</ref> a hælgum dagum<ref>degi — ''B.''</ref> böte sliku sem daghriki er til.<ref>En ef — tilf. ''B.''</ref> Frials maðr er a verki tækinn með anauðgum monnom. böte han sækt en þau laupa laus vndan. En ef a nauðigh hiun ero æin<ref>æin — mgl. ''B.''</ref> a verki tækin.<ref>sidan heilaght er — tilf. ''B.''</ref> kömr biskups armaðr at þæim oc spyrr.<ref>meler sua — ''B.''</ref> hui vinni þer a hælgnm daghum.<ref>ef — tilf. ''B.''</ref> þau suara sua. hældr vildum ver<ref>vit — ''B.''</ref> hætta. drotten var vældr þui at ver uinnum. Skirskota skal han vndír vatta<ref>vndir vatta — mgl. ''B.''</ref> suarum þæirra. þa a bonde at böta sækt firer [hiun sin.<ref>[ þau — ''B.''</ref> En ef hiun<ref>þau — ''B.''</ref> suara þui.<ref>sua — ''B.''</ref> ver uoldum þui siolf at ver uinnum a hælgum daghum. uilium ver sua skynda os af eng oc af akre. take [þau hiun<ref>[ þat hiuna — ''B.''</ref>

----
Jvfr. Cap. 14. G. 16—18. F. II. 24—38. E. 9—12.
----

manz oc flyti hæim till hus æiganda. oc este<ref>han — tilf. ''B.''</ref> taks firir. Stæfni þing bonda vm nettr .iij. læiði .ij. manna vitni<ref>a þingi — tllf. ''B.''</ref> [huer suor uoro hiuna manz.<ref>[ vm sor oc talu þeira — ''B.''</ref> a<ref>a — mgl ''B.''</ref> han a at döma sækt a hond honom [aura .iij. ef han van<ref>[ þriaura af fe þess er van — ''B.''</ref> a .iij. aura dægi.<ref>En .vi. aura er han uan a sex aura degi. — tilf. ''B.''</ref> Oc ef bonde vill böta sæght firer hiuna sit þa er þat laust al laghum. þæt hæitir huðar lausn. En ef bonde vill æigi gialda sækt þa skall biskups armaðr fa man til. aller<ref>en — ''B.''</ref> heraðz men annan. oc<ref>at — ''B.''</ref> lata hyða þæn man. sa skall hyðing ualda<ref>rada — ''B.''</ref> er hæimskastr er a þingi. En ef han hævir<ref>fer — ''B.''</ref> bana af hyðing. þa skulu aller heraðz men böta<ref>gialda — ''B.''</ref> han verðaurum.<ref>aftar — tilf. ''B.''</ref> bonde<ref>böndar — ''B.''</ref> missa þæss æins i verði at han atte<ref>er han a — ''B.''</ref> hiuna tall till. Eigi skall las gera a hælgum dagum þæt er gyrði tong<ref>er gyrda þurfi stongh — ''B.''</ref> eða ræipi. Eigi skall klyuiar gera a hælghum daghum. Þætt ma sæckta laust [bera a hælgum daghum er maðr riðr a huart en er<ref>[ flytia, ef maðr riðr huart sem han er — ''B.''</ref> vngr eða gamal. Eigi skall þæt skera a hælgum daghum er henge meðal hurð assa. þo at æit lær henge<ref>hange — ''B.''</ref> upp þa skal böta daghriki firer. Eigi skall brauð baka mæira a hælghum daghum er<ref>I ''A.'' ''ė'', hvilket i Alm. betegner „er“; her er det maaskee ved Uagtsomhed sat istedet for ''ē'', der betegner „en“. en — ''B.''</ref> eteð værðr all æftir. þo at æin læifr livi æftir er syghnt<ref>syngn — ''B.''</ref> er. þa skall böta daghriki firer han.<ref>þen æin — ''B.''</ref> sem alt liggi veleð. þætt er bakat er. Grant ma gera huart en<ref>sem heldar — ''B.''</ref> er syghnt<ref>syngn — ''B.''</ref> eða hællakt. han er sua hæilagr at þær ma<ref>skal — ''B.''</ref> ængi maðr fe firer gialda. Nu læggr maðr upp klyf<ref>En ef maðr leggar klyuiar — ''B.''</ref> firer hælgi. bere sæckta laust til kuælz ef æigi fællr ofan. En ef ovan fællr<ref>En ef &c. — mgl. ''B.''</ref> oc þarf upp at læggia. böte sliku er daghriki er till.<ref>böte daghriki firir — ''B.''</ref> Nu ef maðr flytr bu sitt bygða a millum. þarf han langt al fara.<ref>föra — ''B.''</ref> fær han<ref>langt — tilf. ''B.''</ref> hæiman æftir<ref>firir — ''B.''</ref> miðuiku dagh. þa skal han sitia hin fyrsta sunnudagh.<ref>helgan dagh — ''B.''</ref> þa ma han fara alla<ref>helga daga — tilf. ''B.''</ref> siðan sæckta laust. En ef han sitr æigi hin fyrsta.<ref>dagh — tilf. ''B.''</ref> böte daghriki firer huærn. Eigi skall maðr bunka riufa a hælgum daghum nema þui at æins at han stande<ref>verdi staddr i — ''B.''</ref> ofuiðri. ef han ryfr nauðalaust<ref>naudsynia laust — ''B.''</ref> böte sem daghriki er till.<ref>b. daghriki — ''B.''</ref> Eigi skal maðr byrði þa bera a hælgum daghum er han bindr sik baðom fætlum [nema han uili böta daghriki firer.<ref>[ En ef ber böte dagriki — ''B.''</ref> Sækkr<ref>Serkar — ''B.''</ref> manz hæitir byrðr [þær ef æin fætill i.<ref>[ oc er vm fetil — ''B.''</ref> han ma bera [a hælgi<ref>[ huart sem er synght eða heilaght — ''B.''</ref> sækta laust. Ef konor hengia klæðe ut firer hælgi ok lata uti hanga meðan hæilakt er. hirðzla er at værri at vti hange.<ref>hanger. oc — ''B.''</ref> böte engu fe firer. En ef um<ref>um — mgl. ''B.''</ref> snyr oc vender annat<ref>vm annat — ''B.''</ref> at solo eða<ref>oc — ''B.''</ref> henger ut a hælgum dagum. þa a biskups armaðr þau nema hin uili böta daghriki<ref>firir — tilf. ''B.''</ref> er a. Eigi skal uið af stufa hoggua um iola tið nema [böta uili sliku en daghriki er till.<ref>[ böte daghriki firir. — ''B.''</ref>


'''Vm konor þær er maðr nærðr vbota maðr ef han liggr.'''<ref>Vm þer konor maðr uerðar ubota maðr vm. — Overskr. ''B.''</ref>

'''15''' Þær ero konor .xvij. ef<ref>Saaledes i A., synes at være en Skrivfeil for er. er — ''B.''</ref> maðr værðr vbota maðr<ref>a — tilf. ''B.''</ref> ef han liggr legre<ref>liggr með — ''B.''</ref> eða fær fange. æin er moðer. annur dotter. þriðia er systir.<ref>manz — tilf. ''B.''</ref> fiorða er sunar dotter. fimta er dottor dotter. setta er broðor dotter. siaunda er systur dotter. attanda er stiup moðer. niunda er sunar kuan. tiunda brodor kona. ællifta stiupdotter. tolfta er moðer<ref>dotter — ''B.''</ref> kono manz. .xiij. systir kono manz. fiogurtanda faður systir.<ref>manz — tilf. ''B.''</ref> fimtanda moðor systir.<ref>manz — tilf. ''B.''</ref> sextanda faður moder. siantanda moðor moðer. Sa maðr er liggr æina hueria þæirra<ref>þessa — ''B.''</ref> han hæfir firer gort fe oc friði.<ref>lande oc lausum öyri — tilf. ''B.''</ref> fare a land hæiðit oc kome aldri þær sem kristnir menn ero.<ref>firir þo uil han ei kristin uera. — tilf. ''B.'' Det övrige af Capitlet mgl. ''B.''</ref> Nu skall ængi maðr fa frendkono sina skyldri en at .v. kne. oc at fimta manne frendlæif. Ef fær skyldra þa skal biscups armaðr gera þæim fiogura manoðr stæfnu at þau skili hiuna lagh sit. Ef þau uilia æigi þa skiliaz. þa skal böta huart þæirra .iij. morkom. Gera þæim aðra .iiij. manoðr stæfnu. ef þau sitia en þa böte .iij. morkom. Gera þæim hina .iij. fiogura manoðr stæfnu. ef þau sitia um þa böte .iij. morkom. Nu skall gera hina fiorðo .iiij. manoðr stæfnu. ef þan uilia þa æigi skilia hiuna lagh sitt. firer gort fe oc friði. fare a land hæiðit þo uilia þan æigi kristin uera. Nu fæstir maðr ser kono oc grefs npp skylda með þæim. þa skal biskups armaðr fa til talu menn .ij. aðra .ij. skall hin fa er þæt raðafar hæfir fæst. tels saman frenze(me) þæirra. þæt raðafar skal skilia sækta laust. þæt er huaskes uili. Þær ero .iij. guðsiviar en allar ero iamdyrar frendzeme. Su er æin at halda barne vndir brimsignan. annur at hæfia barn or hæiðnum dome. þriðia at halda a barne er biskup færmir. En ef maðr fær guðciviu sinnar. þa skall hava till slikar stæfnur at skilia þau sem till frendzeme byggui. sitr um æina. böte .iij. morkom .vi. firer .ij. .ix. firer .iij. Gera þæim hina fiorðo manoðr stæfnu. sitia þan um þa firer gort fe oc friði.


'''Vm biskups sæktir oc ubota værk.'''<ref>Vm sectir þer er liggia uid stefnur gerdir. — Overskr. ''B.''</ref>

'''16''' Biskop a allar þær sæcktir er liggia við stæfnu gærðir til þæss er maðr er vbota maðr. þa a han till .iij. marka af fe ubota manz.<ref>ub. manz — mgl. ''B.''</ref> En konongr alt þætt er auk er. Þæt er ubota værk at sitia uti. þæt er ubota værk [at gera finfarar. fara at<ref>[ at fara a Finmork oc — ''B.''</ref>

----
Jvfr. Cap. 15. G. 24—26. F. III. 1—8. E. 52. 53. Cap. 16. G. 28. 29. F. III. 20. 23. 24. 15. E. 24. 44—46.
----

spyria spa. Ef kona bitr fingr eða to af barne sinu<ref>gerer þat — ''B.''</ref> till langlivis. böte morkum .iij. En ef kona föðer barn<ref>sit — tilf. ''B.''</ref> hæiðit eða bonde<ref>gerer þat — tilf. ''B.''</ref> till langlivis. böte morkum .iij. firer.<ref>þat — tilf. ''B.'', som herefter har nyt Cap. med Overskr.: ''Vm fordedo skapp''.</ref> Su er fordæða uærst er firer gerer ku eða kalve kono eða barne. En ef fordæðo skapr værðr funnin<ref>fordedo skaper uerda funnir — ''B.''</ref> i bæðium eða bolstrom manna [hor eða frauða fötr manna næghl<ref>[ har eða neget, eda frauda fötar — ''B.''</ref> eða þa luti<ref>adra — tilf. ''B.''</ref> er uener þikkia till gærninga. þa ma<ref>biskopps armaðr — tilf. ''B.''</ref> sok geva<ref>a — tilf. ''B.''</ref> .iij. konom<ref>monnum — ''B.''</ref> till iafms rettar þæim er i likindum þikki<ref>þickir til — ''B.''</ref> vera. Jarne a<ref>þeir eigu iarne — ''B.''</ref> firer at standa. værðr at iarne skir<ref>werda þæir skirir at iarne — ''B.''</ref> þa er hon<ref>ero þeir — ''B.''</ref> sygn<ref>syn — ''B.''</ref> saka. værðr hon ful at iarne þa hæitir hon son at sok. firer gort fe oc friði.<ref>lande oc lausum öyri — tilf. ''B.''</ref> [oc fimtar grið<ref>[ .xv. natta grid — ''B.''</ref> fra iarne. dræpp [oc döyð er taka ma hana.<ref>[ er hon sidan er na ma henni. — ''B.''</ref> Ef kono er trylzka kend i heraðe. þa skal hon hava till .vi. kuenna<ref>husfrua — ''B.''</ref> vitni at hon er æigi trylsk. [sygn saka ef þætt fæz.<ref>[ Ef þat uitni feks. þa er hon syn saka — ''B.''</ref> En ef hon fær þæt<ref>uitne — tilf. ''B.''</ref> æighi. fare brott<ref>brott — mgl. ''B.''</ref> or heraðe með fiar luti sina. ækki vældr hon þui siolf at hon er troll. A guð skulu menn væll<ref>skulum aller men — ''B.''</ref> trua en æigi a boluan eða a blot skapp. En ef maðr uærðr at þui sannr at han fær með hæiðin<ref>heidit — ''B.''</ref> blott þau er firerboðen ero at bok male. han er sæckr .iij. morkum.


'''Vm skilnað hinna oc hordom oc um moll þau er heraz flöyt ero oc biskup lytr ret a.'''<ref>Ef hiun uilia skiliast at. — Overskr. ''B.''</ref>

'''17''' En ef hiun<ref>uilia — tilf. ''B.''</ref> skiliaz forfalla laust<ref>forf. laust — mgl. ''B.''</ref> þa skal gera þui þæirra er vældr .iiij. manoðr stæfnu<ref>fiorar fiugurar manaðr stefnur. — ''B.''</ref> at þæt<ref>þau — ''B.''</ref> huerfi aftr til bunaðr. En ef æighi huerfr aftr.<ref>En ef þau þat uilia eigi. — ''B.''</ref> böte .iij. mærkr við<ref>firir — ''B.''</ref> æina lagha stæfnu<ref>laga stefnu — mgl. ''B.''</ref> .vi. fírer .ij. .ix. firir .iij. gere hina fiorðo manoðr stæfnu. en ef æigi uil þa aftr huerva til bunaðr. firer gort fe oc friði.<ref>lande oc lausum öyri — tilf. ''B.''</ref> fare a land hæiðit oc kome aldri þær sem kristnir men ero. Ef maðr tækr ser kono oc a ser æigin kono. [böte morkom .iij. firer.<ref>[ seckar .iij. markum uid biskopp — ''B.''</ref> Ef kona tækr<ref>ser — tilf. ''B.''</ref> man vndir bonda sin. hon er sæk .iij. morkom við biskup. huart hiuna sem misgerer við annat.<ref>vm þat mal — tilf. ''B.''</ref> þa skulu þau sua gort hafa. oc skilia æigi hiuna lagh sit.<ref>Nyt Cap. i ''B.'' med Overskr.: ''Vm þau mal sem gor ero i heraðe''.</ref> Nu ef mol þau værða misgor<ref>gor — ''B.''</ref> i heraðe. ef biskups armaðr<ref>er biskopp — ''B.''</ref> lytr reett á. þa skal han<ref>armaðr hans — ''B.''</ref> stæfna þing i

----
Jvfr. Cap. 17. G. 25. F. III. 10. 5—7. 23. 24. E. 22.
----

heraðe. skera boð upp firer þui<ref>þui — mgl. ''B.''</ref> þingi. lata fara herað innan.<ref>i herade — ''B.''</ref> huer maðr<ref>bonde — ''B.''</ref> er skyldr at sætia<ref>sökia — ''B.''</ref> heraz þing. Nv er þing sætt þa skall biskups armaðr upp standa.<ref>oc mela sua — tilf. ''B.''</ref> Ek hefe þætt höyrt at maðr hafe misgort i heraðe<ref>uaro — tilf. ''B.''</ref> um þæt mall er biskup lytr reet a. sægia til saka slikt en er. Nu uil ek þæt uita ef þer hafer höyrt þætt mall fyr.<ref>fyr — mgl. ''B.''</ref> Er<ref>Ef — ''B.''</ref> fiorðongr heraz manna þæirra er þær ero a þingi [er fyr kveðaz<ref>[ kvædaz fyr — ''B.''</ref> höyrt hafa þæt mall. þa hæitir þæt heraz flöytt at laghum. þa ma biskups armaðr þa sok<ref>þa sok — mgl. ''B.''</ref> sökia til sliks rettar sem við liggr at lagum. stendr lyrittar æiðr firer<ref>huariu — tilf. ''B.''</ref> .iij. marka male oc [þæim er minni ero.<ref>[ þui minna — ''B.''</ref> En þegar er mall er mæira<ref>en .iij. marka mal — tilf. ''B.''</ref> stendr<ref>þa er — ''B.''</ref> firer halfrettes æiðr. Jarn<ref>En — ''B.'' ved Skrivfeil.</ref> firer allum vbota malom. Nu ef færre kallaz þæt mall höyrt hafa hældr<ref>en — ''B.''</ref> fiorðongr<ref>Her har oprindelig i ''A.'' staaet ''hælfningr'', hvilket Ord er overstreget; ovenover er skrevet med mindre Skrift, men dog udentvivl med samme Haand: ''fiorðongr''.</ref> heraz<ref>þing — ''B.''</ref> manna. þa fællr þæt mal niðr oc hæitir hans uphaf. ma han ækki sökia þæt mall<ref>mall — mgl. ''B.''</ref> at lagum. Sökia ma han oc<ref>oc — mgl. ''B.''</ref> oll þau<ref>mal — tilf. ''B.''</ref> er uitni væit. Nu er æin sokn [biskups a allum malom.<ref>[ a allum biskops malom — ''B.''</ref> ekki er [þær log fe a.<ref>[ log fe a þui — ''B.''</ref> aller menn ero skylðir við<ref>styldugir — ''B.''</ref> at hægna kristni.


'''Vm bardagha i kirkiu garðe oc i kirkiu inni.'''<ref>Ingen Overskr. eller Capitelafdeling i ''B.'', hvor desuden Stykket fra ''Nu ef menn til bloð uakte'' incl. mangler.</ref>

'''18''' Nv ef menn bæriaz i kirkiu garðe. kömr bloð a iorð i kírkiu garðe. þa skall kaupa iarðar uigslu at mork sa er bloð vækkir en ef bloð kömr a kírkiu vttan. þa skall kaupa uigslu firer mork. þa ero .ij. i baðom staðum. En ef bloð kömr i kirkiu af ruæiði. þa skall kaupa uighing .iij. morkum. En ef menn bæriaz vttan kirkiu garðz oc rennr sa maðr i kirkiu garð með bloðe er vlut fær. oc söker þingat skiold. sa skall uighing kaupa er bloð uakte. Nu er kristin rettr taldr slikr sem ver komom minni a.<ref>hafum minni til. — ''B.''</ref> skorter nokot a. þa böte biskupar<ref>biskopp — ''B.''</ref> yuir með sinum<ref>bodordom sinum oc — ''B.''</ref> rettyndum. Göymi var Ihesus Christus. Amen.<ref>Göymi &c. — mgl. ''B.''</ref>

----
Jvfr. Cap. 18. F. II. 10. E. 37.
----


----


'''Noter:'''

<references />

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Lovtekster]]
[[Kategori:Rudolf Keyser]]
[[Kategori:Peter Andreas Munch]]