Vis kilden til Borgarþingslög (Efter Cod. A. M. No. 31 oct)

{| class="toccolours" border="1" width="100%" cellpadding="4" style="border-collapse:collapse"
|- style="background-color:#e9e9e9" 
!align="center" valign="top" width="40%" | '''Velg språk''' !!align="center" valign="top" width="10%" | Norrønt !!align="center" valign="top" width="10%"| Islandsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Norsk !!align="center" valign="top" width="10%"| Dansk !!align="center" valign="top" width="10%"| Svensk !!align="center" valign="top" width="10%"| Færøysk
|-
! Denne teksten finnes på følgende språk ► !! [[Fil:Original.gif|32px|link=Efter Cod. A. M. No. 31 oct]] !! !! !! !! !! 
|-
|}


<center><big><big>'''[[Norges gamle Love indtil 1387 (Förste bind)|Norges gamle Love]]'''</big></big>


'''[[Rudolf Keyser biografi|R. Keyser]]''' og '''[[Peter Andreas Munch biografi|P. A. Munch]]'''

Christiania 1846.


<big>'''IV. Den ældre Borgarthings- eller Vikens Christenret'''</big><br><small>Efter Cod. A. M. No. 31 oct.</small>

<big>'''II.'''</big>
</center>


'''1''' ... Jons vaku æftan skulu skird vera at Michials mösso æftni. Oll þau er föd verda æftir Michials mösso æftan skulu skird vera at hinni hælgu Jola natt. liggr vid laga stæfnu hueria .iij. merkr silfrs. En ef sua lida allar lagha stæfnur at madr lætr æigi skira barn sit þa værdr han hæidin af barne sinu. han hefir firirgort fe oc fridi i lande ok lausum öyri fare a laud hæidit. þo vil han æigi kristin vera. nema þui at æins at madr bidr konongs jarls eda biskups til gudziuia þa skal lata primsigua barnet ok bida sua .xij. manade.<ref>''nema — manaðe'' taget af Fr. L.s II. 5.</ref>


'''Huat men mego æigi eta.'''

'''2''' Nv skulu aller krisnir meu huatke ......suæita ... suida ......... eda suida ......... Bondans bot ...... kono ok born ......... anaudig. En ......... vætra gamlan ............ Sva ... hæima aflæti ... æckia er hon skal böta ... bot firir sik ... Aldre föder bonde sua marga gcste. ok gefr han þæim suida at eta þa er han sæckr .iij. morkum silfrs firir huern þæira. þat hæitir alt ... en sua verdr daut at ... manz handa verk til. liggr fenadr manz daudr a hædum ... iamner ...... ok læida ok lata ... handa verk ... þa skal ... ... vid rad granna sinna. En ef þæim ...... þa skal æighande vnyta. En ef madr nytir þan fenad en sua ... þa ma biskups armadr gefa honom sok. lyritar æidi ......... En ef æiðr vinnaz ... þa er han sygn saka. En ef han fællr at þa er han sannr at þui male ok sæckr .iij. morkum silfrs. Nv skulu meu alt þat ...... verdr daut at manz handa verk gauga til. Bræstr ... i base ... klafe ...... liggr ...... fællr firir fíolbru. gengr ... gildru manna ............ sialft a sunde ... bita vargar ... gange eda horns. bita hundar ......... skal alt nyta er sua ...... En ef madr a æina ku ok verdr hon daud hena skal nyta. En ef han a tuær ok líggia badar daudar. þa skal nyta þa en sidar do en vnyta þa en fyrri do. En ef madr a .iij. kyr ok liggia allar sialfdaudar vnyti .ij. ok nyti hina þridiu. En ef madr a mæira bu en þriar kyr þa skal þær vnyta. en alt þat sæm ok er skal nyta þo at suidae liggi. En ef feuadr fællr firir bærg ok bræstr blod vt at nasum þa skal nyta en æigi ælligr. Eu ef vindr fællir vid a fenad ok bræstr blod vt firir tre þa skal nyta. En ef æi bræstr blod vt firir tre þa skal æigi nyta. Sva ok ef ræid lystr þa skal en æi nyta. Nv skal ok alt þat eta en i bui er födt nema æigi hund

----
Jvfr. Cap. 1. I. 4. III. 2. Cap. 2. I. 5. 6. III. 3.
----

eða kott eda ross. En ef madr etr æinhuern lut þenna naudsynia laust. han hefir firirgort fe ok fridi lande ok lausum öyri ok fare a land hæidit ok kome aldre þar sæm kristnir men ero. En ef madr verdr staddr a fyrdi eda a forade. mæinar honom sua vedr ok vaghr. at han ma æigi til bygda koma þa skal han liggia .vij. netr matlaus. adr en han ete hund eda kott eda ros. ok sægi hinum fyrsta kennimanni ef han finnr. at han hefír etet vatan vid naudsyn sina. gange þa til skrifta ok böte ængu fe firir. En ef han löynir ok vil ængom til sæghia ok finnaz þo bæin i budar stad hans þa ma biskups armadr gefa honom sok. iarne a han firir at standa verdr han skir at iarne þa er han sygn saka. verdr han ful af iarne þa a han fimtar grid i fra iarne sæm fordæda. Engi madr skal kiot eta sidan en .vij. vikur ero til pascha nema han böte .iij. morkum. En ef madr etr kiott sidan .vj. vikur ero til pascha dags. han hefir firirgort fe ok fridi lande ok lausum öyri. Þat hæitir alra manna fasta. En ef madr etr kiot a friadæghi eda ymbru daghum er sæckr .iij. morkum. En ef madr etr kiot a þæim dagum en fasta skildi sæckr er han þa sliku sæm daghriki er til. En ef madr verdr daguillr etr kiot a fastu dagum ok kömr madr til hans ok sægir sua hui etr þu kiot idag en adrer men fasta. spytir han vt þæim bita en han hefir þa i munni ser gange til skrifta ok böte æingo fe firir. En ef han suælgir þæim nidr ok tækr annan böte sliku sæm dagriki er til. En ef madr er staddr i æinmane ok verdr daguillr. gange til skrifta ok böte engu fe firir ok þo at þæir se tuæir saman. En ef þæir ero .iij. saman ok eta þæir kiot a fria dægi. böte .iij. morkum silfrs huer þæirra þui at æigi matto þæir aller daguillir verda.


'''Vm kuena gifting.'''

'''3''' Nv fær alt saman kiotat ok kuenna gifting. <ref>Til det Efterfölgende af dette og næste Cap. findes intet Tilsvarende i I., men derimod nogenledes i III., see Cap. 4. ''Vm bæssa logh &c.''</ref>Nu fær madr ser ...... at bidia. þa skal ......radafare ...... erfingi. Madr ............ hæiman fylgiu ... skulu i hendr takaz<ref>Herpaa fölger i Mbr. et aldeles ulæseligt Stykke paa halvanden Spalte. Noget over halvveis i den anden Spalte har været Capitel-Afdeling med röd Overskrift, hvilken dog ligesom det övrige nu er ulæselig.</ref> ...


<center>'''* * *'''</center>


'''4''' ... kum rætte sæm adr skuldi hon tækit hafa ok er þa sialf sagt i sundr radafare. En ef æigi komo abyrgdir manna saman. þa skal sa en riufa vil böta .iij. morkum silfrs. þat er þa sæm vmælt se ok hæitir handsals rof.


'''Uer madr ma fa ser kono.'''

'''5''' Nv skal æingi madr fa ser kono sidan .ix. vikur ero til pascha. En ef han fær sidan sæckr .iij. morkum. En ef han fær sidan en .vij. vikur ero til pascha han

----
Jvfr. Cap. 3. I. 7. III. 4. Cap. 5. I. 7. III. 5.
----

hefir firir gort fe ok fridí. Engi madr skal fa kono sidan .iij. vikur ero til Jonsvaku ok æigi sidan en .iij. vikur ero til Michials mösso ok æigi sidan en .iij. vikur ero til jola. En ef madr fær kono æinahuera þessa tid sæckr .iij. morkum. En ef madr fær kono sunnudag at kuældi þat er fangs tid ret. oc sua manadagh at kuældi. En ef madr fær kono tyrsdagh at kuældi. sæckr .iij. aurum. En ef madr fær odens dag at kuældi þat er fangs tid ret. En ef madr fær kono þorsdag at kuældi. sækkr .iij. morkum. En friadag at kuældi þat er fangs tid rett. En ef madr fær kono laugar dag at kuældi. sæckr .iij. morkum. En ef madr fær kono ymbrudag æinhuern sæckr .iij. morkum. En ef madr fær kono mösso netr. eda fastu netr nema kenni men lofe sæckr sliku sæm dagriki er til.


'''Huorsu skylt ma byggia.'''

'''6''' Nv skal ængi madr fa frenkono sinnar skyldri en at .vij. kne. ok fimta manne at frenseme. En ef madr byggir skyldra. þa skal syslu madr biskups gera þæim .iiij. manada stæfnu at þall skili hinna lagh sit. En ef þau vilia þa æigi skilaz þa ero þau sæk .iij. morkum huart þæira. Gera skal þæim adra .iiij. manadr stæfnu. En ef þau sitia vm þa. böte en .iij. morkum huart þæira. þa skal gera þæim hina .iij. fioghura manadr stæfnu. En ef þau sitia vm þa. böte en .iij. morkum huart þæira. Nu skal gera þæim hina fiordo<ref>Mellem ''fiordo'' og ''manadr'' er i Mbr. et lidet aabentstaaende Rum, omtrent som til Tallet .iiij., hvilket ogsaa bör tilföies, see det samme Sted ovenf. I. 15.</ref> manadr stæfnu. En ef þan vilia þa en æigi skilia hinnalagh sit. þa hafa þau firir gor fe ok fridi i lande ok lausum öyri. fare a land hældit ok kome aldre þar sæm kristnir men ero. þo vilia þau hæidin vera. Nv fæstir madr ser kono. græfs vp frendseme með þæim eda skyldseme. þa skal biskups armadr fa til talu men tua. eu adra .ij. sa en þat radafar hefir fæst. Tæls saman frendseme millum þæira. þa skal þat<ref>Her mangler i Mbr. udentvivl eet Blad.</ref> ............


<center>'''* * *'''</center>


'''7''' <ref>Til dette Stykke, saavelsom til de 3 fölgende indtil ''Vm þær konor &c.'' (Cap. 10) findes intet Tilsvarende i I. og III.</ref>sökia han at hinum sama lagum. böte þa han firir radafar slikt sæm talt er i laghum. Nv ef madr vil æigi missa radafars sins ok hafa men kappmæle vm at drifa ok ero abyrgdir þæira saman komnar. þa a huer sina fæstar kono þo at æigi vili forrædesmen mol<ref>Det efter Ordet ''mol'' nærmest fölgende er i Mbr. utydeligt, og man kan ei engang skjönne, om det er eet enkelt eller tvende Ord; det synes efter Trækkene at maatte læses enten: ''sinn runa'' eller ''sinn iuna''. Ved Ordet ''mol'' er ogsaa det Mærkelige, at det over Bogst. ''o'' har en liden Tverstreg (''mōl'').</ref> ...... En ef þæir vinnaz verk a þa ero þæir aller frid hælgir er til sökia. en hinir vgildir en firir standa. bæde firir kononge ok frendom. huart sæm þæir fa af sor eda bana.

----
Jvfr. Cap. 6. I. 15. III. 6.
----


'''Huorso marga rette kona a at taka a ser.'''

'''8''' Nv ef madr rædr kono sina æigna lyclum eda lasom. þa er han sæckr .iij. morkum. Sua ok ef han tækr kono adra ok læggr i hia ser. sætr hena innan hus ser eda henni. þat hæitir aren ælia. þat hit .iij. ef madr rædr kono sinni med horne eda nefa a olbæck þa er han sæckr .iij. morkum firir huart þetta. Nu er hon tækr .iij. rette a þui male ok gerir han til hins fiorda. gere huart er hon vil at skiliaz vid han eda hafe sua gort.


'''Vm hiuna skilnad.'''

'''9''' Nv ef hiun ero skild ok er kona til iarda gift. þa skal hon stæfna heradz þing vm netr .iij. ok lata læida .vi. manna vithni þæira er a varo fæstar stæfnu eda inni a giftar kuældi. ef þau koma fram at fullu þa æighu heradz men at döma henni alt þat er vithni bar henni til. Ecki a anduithni at koma mot giftar vithnum kono þegar vid genget er at hennar er fenget at fullu. En ef kona er æigi til iarda<ref>Saaledes i Mbr.</ref> þa skal gera fimtar stæfnu til fiar skiftis læida .ij. manna vithni a fimtar dægi vm giftar iord kono. sökia huart er hon vil sua eda a þingi. En ef madr vil æigi skifta fe a fimtar dæghi þa er han sækkr .iij. morkum silfrs.

'''10''' Nv ef hiun hafa buit .xxx. vættra eda þui lengr. ero giftar vithni ol i fra daud hefir hon radet lase ok loko at allum hibilum setet æftir aldre vid adrar huspröyiar af allum hæitit æigin kona hans. þar til skal hon hafa .vj. manna vithni at sua hefír veret bunadr þæira .xxx. vættra eda þui lengr. þa huerfr hon til laga giftar i gard manz þri dæili af fe i lande ok lausum öyri ok til .iij. marka i mundi. En ef kona kuad sin fenget vera at logfullu. en hin dyl en þæs mals a suor. venez hon vithnum en hin næfnir annur i gægn at hennar var aldre fenget at logfullu þa a þat vithni at vinna er flæiri ero saman nema adrer vili auka med iarne þa fær þat æftir þui sæm iarn skyrir. Sa madr er læit hæfir skrökvithni han er sæckr .vj. morkum silfrs. En .iij. morkum firir huern er vithni bar aldrighit siðan domsætr eda vatbær.


'''Vm þær konor er madr ma æigi fa at guds lagum.'''

'''11''' Þær ero konor .xvij. en madr verdr vbota madr en han liggr legre eda fær fange. Ein er moder. annur er dotter. þridia er systir. fiorda er sunar dotter. fimta er dottor dotter. Setta er brodor dotter. Siaunda er systur dotter. Attanda er stiupmoder. .ix. er sunar kona. .x. er brodor kona. .xi. er stiupdotter. .xij. er moder kono manz. .xiij. er systir kono manz. .xiiij. fadur systir. .xv. er modor systir. .xvj. er fadur moder. .xvij. er modor moder. Sa madr er liggr æina þessa kono han hefir firir gort fe ok fridi i lande ok lausum öyri. a biskup fe hans halft en konungr halft. ok

----
Jvfr. Cap. 11. I. 15. III. 8.
----

fare af lande brott ok kome æigi fyr aftr eu han hafe vpp int skript þa sæm biskup lagde vp vid han.


'''Vm kuenna ret er hon er legen.'''<ref>Intet tilsvarende Cap i I. og III.</ref>

'''12''' Nv er kona leghen þa er su dyrst at rette er a ser bonda lifir fader hennar ok sun sa er hon atte [a hon sun<ref>[ Disse Ord ere i Mbr. tilsatte under den nederste Linie paa en Side, med et Tegn ved, der antyder, at de skulle indskydes i överste Linie paa næste Side, efter Ordet „atte“. Haanden er den samme som i det Övrige.</ref> med adrum manne hon er .xij. marka kona at rette lytr bonde hennar .vj. merkr. en fader hennar .iij. merkr. ok sun hennar .iij. merkr. sa er hon atte med adrum manne. slict lytr maðr a fæstar kono sinni. ok .vj. merkr. giafar ero .iij. a kuennlegre .vj. aura giof ok .iij. aura. ok halfs annars öyris giof. huerfa hinar mesto .ij. i faderni. en hin minzta .i. i moderni ok take hin nanaste vid. En madr fær af lande brot fra kono sinni. þa skal hon silia .iij. .xij. manaða. at bida bonda sins. þui at æins lengr at hon vili.


'''Ef madr tæk<ref>Saal. i Mbr.</ref> kono navdiga.'''<ref>Intet tilsvarende Cap. i I.</ref>

'''13''' Nv ef kona gengr bya i millum ok barn þat er hæitir kuenna læidir skal þat minzta laghe hafa .iij. iamlengdir. komr madr imot henni ok misgerir i mot henni ok gengr hon til byar ok sægir monnum. ok gefr sok æftir þui sæm misgerningar ero til. Barn stendr i hia henni ok sannar sagu hennar sægir at sa misgerdi er hon hefir sok gefuet þæir æighu vithni at bera a þingi er hon skirskotade vndir vlota sinum. su skirskotan hennar ok sannan barnsens ber henni tit fulz rettar æftir þui sæm hon hefir sok gefuet. Nu ef kona gengr böa i millum læidis laust. ok kömr madr mot henni ok bry(tr) hena til suæfnis ok ef han bær hena eda bindr ok er hon blo eda blodog. þa er han sæckr .iij. morknm firir bond ok .vj. firir ben. ok adrar sæx.firir hialeghr. Nv er æigi ero siandz vattar til ok skirskotar<ref>I Mbr. ''skiortar'', aabenbart ved Skrivfeil.</ref> hon vndir fyrstu men er hon kömr til. þa stirskotar hon til halfrettes æidar ok halfs rettar æftir þui sæm sok er til gefuen. En ef hon gengr vm hin fyrsta bö þa skirskotar hon til hins sama æidar ok .xij. aura at tryggua kaupi. Gengr hon vm tua ok til hins þridia þa er æidr ok æcki fe. Nv ef hon gengr benlans ok skirskotar þui undir hina fyrsta men þa er halfrettes æidr ok .xij. aurar at tryggua kaupi. Gengr hon vm fyrsta þa er æidr hin same ok .vj. aurar at tryggua kaupi. Gengr hon vm .ij. ok til hins þridia þa er æidr ok æcki fe. Gengr hon vm .iij. ok til hins fiorda. þa kömr huatke til ord ne æidr. þat hæitir suarta slag hit huita.

----
Jvfr. Cap. 13. III. 9.
----


'''Vitni vm barns æign ok sengfor kono.'''<ref>Intet tilsvarende Cap. i I.</ref>

'''14''' En ef kona er med þui barne en laungetet er ok komr verkr a hendr henni. æftir monnum skal þa ganga sa er varduæitir mal hennar ok læidi þa þingat til dura sæm kona huilir inni. Spyria skal han hena huæim hon sægir faderni a hond adr en barnet se födt. En ef hon sægir til ok ma höyra ord hennar vt vm dyrnar. þa skal skirskota vndir vatta sag orde hennar. Ero sua konor vatbærar vm þat mal sæm karmen. En ef su kona er i herade er þat ordlagh hefír fenget at hældr verdr bot at hennar nauist en annara kuenna þa ber hon þar til .ij. manna vithni ok hæitir biarghryghr. þa a madr at sueria halfrettes æid ok böta halfum rette ok hæiti halfr fader at barne<ref>Til Resten af Cap. intet Tilsvarende i I. og III.</ref> ok föde barn halfre fulghu fyrstu .xij. manade. En ef kona sægir æigi til fadernis fyr en barn er födt. ok sægir .ix. nottom innan sengfarar sinnar þa er æidr hin same ok .xij. aurar at tryggua kaupi. En ef hon sægir til innan þæs manadar er barn er födt. þa er æidr hin same ok æcki fe. En ef hon sægir æigi til innan manadr þa hæitir þræll fader at þui barne. hon hefir leghet sæckt i gard konongs til .iij. marka. þui barne þarf æigi fríalse<ref>Saal. i Mbr.</ref> þat ma æigha agiætr madr eda ofskyldr. Sæx merkr ero at rette hauld manz kono .iiij. a löysings dottor .iij. ef hon er löysingi .xij. aurar a fríalsgiafuu.


'''At madr verdr til vgildis vegen er madr stendr han.'''<ref>Intet tilsvarende Cap. i I. og III.</ref>

'''15''' Nv a madr vigh vm kono sina ef madr tækr man i hia henni ok modor dottor ok systur stiupmodor ok sunar kono ok brodor kono. ok modor kono sinnar systur hennar ok stiupdottor sinni. Sunar dottor. brodor dottor. ok systur dottor. ok ero þa .xiij. Allar þær konor er madr stendr til arfs æftir þa verdr madr til vgildis veghen ef madr verdr i hia tækin. vithni skolu þat vita ef til ero. þat er annat vithni en blod drifr a klæde hennar igangs klæde eda huilu klæde. þat skal alt sat gera a orfnar þingi med vithnum. þa er han vgildr kononge ok frendom. En löysingi ok löysingia sun ok frialsgiafe. þæir æighu vigh vm fiorar konor. vm kono sina modor dottor ok systur. Nv a þræll vigh vm kono sina ok dottor sina. ef han tækr man i hia henni. þa skal han ganga til brundz ok taka span fult vatz ok slætta a þau ok bidia hæilan sofua magh sin.


'''Her sægir fylkis kirkiur huersu þær skal vp gera.'''

'''16''' Nv ero .vj. fylkis kirkiur i þema .iij. fylkium. æin er i Konongællu. annur er i Suartu borg. þrídia er a Tunum. fiorda a Akre i Oslos herade. .v. er a Sæme. .vj. er a Hæiddaræimi. En ef fylkis kirkia at falle verdr þa skal gera til .ij. tolfmanadr

----
Jvfr. Cap. 14. III. 10. Cap. 16. I 8. III. 11.
----

stæfnu allum fylkis monnum at halda vp fylkis kirkiu sinni. en ef þa er æigi gor. þa rro aller fylkis men sæckir .xv. morkum silfrs. þa skal gera þæim adra .ij. tolfmanadr stæfnu en ef þa er æigi gor. þa ero þæir en sæckir en .xv. morkum silfrs. þa skal gera þæim hina .iij. tuæggia tolfmanadr stæfnu en ef þa er æigi buin sæckir en .xv. morkum silfrs. þa er halfr .v. tighr. þa skal gera þæim hina fiordo .iiij. manadr stæfnu. En ef hon er æigi þa en gor. þa er sa æin hernadr lofuadr kononge innan landz at heria allum monnum til kristins doms han skal æigi men drepa ok æigi hus brenna. en fe þæira alt skal han at hernade hafa. En þegar men eta af nyu korne. þa skal hæfia at nyu stæfnu gerdir vid þa at þæir vpgort fylkis kirkiu sina.


'''Vm nidrfall kirkiu.'''

'''17''' En ef heradz kirkia at falle verdr þa skal gera til heraz monnum .xij. manadr stæfnu at gera vp heraz kirkiu sina. En ef æigi er þa gor i þa stæfnu. sæckir aller heraz men .iij. morkum. þa skal gera þæim adra .xij. manadr stæfnu. en ef þa er æigi gor sæckir .iij. morkum silfrs. þa skal gera þæim hina .iij. .xij. manadr stæfnu. En ef þa er æigi gor. sæckir en .iij. morkum silfrs. þa skal gera þæim hina fiordo manadr stæfnu. En ef þa er æigi gor þa er huer bonde sæckr .iij. morkum. en i þæiri kirkiu sokn ero. En ef madr gerir ser höghenda kirkiu a iardu sialfs sins. fællr su nidr þa skal gera slikar stæfnur til vpgierdar sæm til heraz kirkiu. Sæckr .iij. morkum firir æina stæfnu en .vj. firir .ij. ell .ix. firir .iij. Gera skal honom hina fiordo manadr stæfnu. En ef æigi er þa vpgor þa a konongr bö þan en bonde æcki i ok halde konongr vp kirkiu gærd sidan. En ef su kirkia at falle verdr er konongr let vpp gera. þa skal bonde sa er iord atte stæfna þing eda hans ærfingiar ok bioda kirkiu gærd vp at halda þa a bonde sialfr iord sina. þat hæitir aftr laustnar iord með kirkiu giærd. En ef madr gerir kirkiu a annars manz iordu verdr su at falle hafe ialldz drotten slikar stæfnur til vpgærdar sæm til heraz kirkiu. Sæckr .iij. morkum firir æina stæfnu. en .vj. firir .ij. en .ix. firir .iij. En þa skal gera honom manadr stæfnu. en ef hon er æigi þa gor. þa skal han fara vtlægr til þæs er han a kost at gera kirkiu.


'''Huerso kirkiu garde skal skifta til græftar.'''

'''18''' Gardr skal vera vm kirkiu hueria en ef han at falle verdr þa liggi a .iij. merkr vid allan. En .vj. aurar vid fiordong huern. ok sua þo at æit tid a fiordonge se nidr fallet þa er sæm allr fíordongr se nidr fallen. kirkiu garde skal skifta i fiordonga til græftar. Skal grafua lendan man austan at kirkiu ok i lande sunnan undir vpsa dropa ef þæir æighu lut i kirkiu giærd. En ef þæir æigu æigi lut i kirkiu gærd þa skulu þæir liggia i bonda legho. þa skal grafa hauld man ok þæira born.

----
Jvfr. Cap. 17. I. 8. III. 12. Cap. 18. I. 9. III. 13.
----

þa skal grafa löysingia ok þæira born.<ref>Paa dette Sted tillægger I.: ''þvi næst skal grafa frialsgiafa ok þeirra born'', hvilket maaskee ber kun ved Feilskrift er udeladt.</ref> En nest kirkiu garde. þa skal grafa man manz ok þa men er recknir ero at siofnar strandum ok hafa harskurdi noröna. En ef madr læggr man i frialsgiafua lego. sæckr .vj. aurum. Græfr madr frialsgiafa i löysingia legho. sæckr .xij. aurum. Græfr madr löysingia i hauld manz legho. sæckr .iíj. morkum silfrs. En ef madr græfr lik vp en hold eda har er a þa er han sælr annat nidr. sæckr iij. morkum. Græfr madr þat lik vp er loder limum saman. sæckr .xij. anrum. Bæin þau oll en vp ero grafen þau skal læggia nest kistu nidr. En oll þau bæin er uppi liggia ok sol skin a. böte .vj. aurum firir bæin huert sa en vp grof. Nu ef madr kennir naengia sin þen er vp er grafen þa æighu ærfingiar sæct þa en vid liggr. En ef þæir kennaz æigi vid. þa a biskup sæct þa er vid liggr þui at aldre fællr sæct handa i millum.


'''Huat biskup er skyldr mote tiund manna.'''

'''19''' Nv er biskup skyldr at vighia allar kirkiur. han skal fara til fylkis kirkiu med men .xxx. ok vera þar netr .v. En til heraz kirkiu med men .xv. ok vera þar netr .iij. Nu hældr vighing a kirkiu æ medan hornstafer standa þo at þa þurfi at böta þa hæitir þat kirkiu bötr. Nv skal biskup koma til huerrar græftar kirkin a huerium .xij. manodom. Ef han kömr æigi þa a han at missa þæirar giftar er han skuldi taka a þæim .xij. manodom i þui herade er böndr vilia vid han logh hafa. han skal skyldr vera at ferma born manna ok væita þæim skript er þurfu ok fa krismu huerium preste til heraz kirkiu. ok sua til högenda kirkiu. En ef madr ber barn sit til höghenda kirkiu til at skira ok er þat vid dauda. kuedr prestr næi vid at skira. þa er han sæckr .iij. morknm vid biskup ok .iij. morknm vid fadur barnsens ef þat döyr höidit.<ref>Saal. i Mbr.</ref>


'''Vm prest gift ok vm legh kaup.'''

'''20''' Þæt er forn logh at prestr skal taka gift sina .xij. manadr mate huars smörs ok miols af bondom ok haíft sald korns af huerium fullum bonda. en .iij. settonga af ælnvirkia. Tolf alnar i legkaup firir lendan man ok sua firir kono hans ok born hans oll þan sæm i lenduonom ero. En .vj. alnar firir hauldboren man. En .iiij. alnar firir löysingia sun .iij. alnar firir löysingia. halfa adra alen firir frialsgiafa en pæning veghen firir man manna. ok sua firir born þau en æigi ero til gærdar komen .ij. alnar firir natsæteng er prestr vaker ifir liki han er skyldugr at vaka en hin vil kaupa. prestr skal hafa mork firir olian .vj. alna öyris. En þan skal senda æftir preste er hyggia kan firir orde ok æidi. Prestr skal i naudsyniar fara huart sæm er not eda daghr at væita skrift ok þionosto. En ef prestr vil æigi fara ok döyr hin

----
Jvfr. Cap. 19. I. 10. III. 14. Cap. 20. I. 12. III. 15.
----

þionosto laus. þa skal prestr vera af alre gift sinni þæiri er han skuldi taka a þæim .xij. manodom. Nv skal prestr fara til .iij. lika vm dagh ok synggia liksong ifir allum. han skal skyldr vera at vighia .iij. laughar vm dagh ok vera at hinni þridiu ef han vil. hau skal skyldr vera at lesa .iij. boklester ifir huærium manne er hafa vil eda sæckr .iij. morkum silfrs. þui at æins flæiri at med fe kaupi. eda han vili væitt hafa.


'''Ef lik verdr nidr seet i forbode prestens.'''

'''21''' En ef men flytia lik til kirkiu. þa skulu þæir legh kaup hafa buit preste. eda væd læggia eda varstu man fa þen sæm vædium se iamgodr. En ef þæir bioda engan þen lut þa skal firir bioda þæim lik nidr at sætia. En ef þæir sætia nidr i forbode prestens þa ero þæir sæckir .iij. morkum silfrs. En prestr skal bera ser sialfr vithni vm þat mal. hafa stola a halse ser ok suæria þæs at þæir væittu honom græftar ran.


'''Vm sægt þa er vid liggr er æigi gerir tiund sina.'''

'''22''' Nv er huer madr skyldr at gera bæde hafud tiund ok alla auaxtar tivnd huer sa sæm fiar ma afla ok skifta i fiora stade. a biskup fiordong annan kirkian hin þridia prestr. hin fiorda æighu böndr at skifta fatökra manna i millum. Ef madr vil æigi gera hafud tiund sina. þa a biskups armadr at gera honum .iiij. manadr stæfnu at gera hafud tiund sina. En ef þa er æigi gor sæckr .iij. morkum silfrs. þa skal gera honom adra .iiij. manadr stæfnu. Ef þa er æigi gor sæckr .iij. morkum silfrs. þa skal gera honom hina þridin .iiij. manadr stæfnu. En ef þa er æigi gor sæckr .iij. morkum silfrs. Þa skal gera honom hina fiordo manadr stæfnu en ef þa er æigi gor þa hefir han firir gort fe ok fridi i lande ok lausum öyri. ok fare a land hæidit þo vil han æigi kristin vera. a biskup af fe haus til .iij. marka. en konongr þat sæm auk er. En ef madr vil æigi gera auaxtar tiund sina þa skal biskups armadr fara til heraz kirkiu ok gera allum monnum fimt til er vgort hafa at þæir hafe gort auaxtar tiund sina sæckr huer .vj. aurum er æigi hefir loket i fimtina þa skal gera honom adra fímt gialde þa en .vj. aura late oc sua til þæs en hinum læidiz. En sa er tiund tækr kallar hin æigi gort hafa ret. þa skal standa firir æinæidi sinum. suæria sua at han hefir ret gort tiund sina þa skal han þui lita at laghum.


'''Huerso böndr æigu preste at rada.'''

'''23''' Nv skulu böndr rada preste til kirkiu sinnar hafa þen er þæir vilia. æigi a biskup at föra han ifra þæiri kirkiu at laghum nema han hafe til tuæggia presta vithni þæira er kirkiu æighu annar firir nordan en annar firir sunnan han honom nestir at han er æigi kirkiu sætr firir kunnanz löysis saker.

----
Jvfr. Cap. 21. I. 12. III. 16. Cap. 22. I. 11. III. 17. Cap. 23. I. 12.
----


'''Huat prestr er skyldr mote tiund manna.'''

'''24''' En sa prestr er tiund tækr af bondom han skal skyldr vera at væita þionosto bæde kuikum ok daudum alla þa er hafa þarf. Olia bondan ok huspröyiu hans ok oll born hans þau sæm til ero komen alre þæiri þionosto er han a at væita mote tiund manna. nema æigi natuakur þar skal han hafa firir .ij. alnar vammals eda lerefz eða halförtogh<ref>Her ender det större Brudstykke, bag i Cod. 31.</ref> ............

'''25''' <ref>Her begynder det mindre Brudstykke, foran i Cod. 31.</ref>sæckr .iij. morkum. En ef kona bitr fingr af barne sinu eda to ok gerer þat til langlifis hon er sæck .iij. morkum. Su er fordæda vest en firir gerer manne eda kono eda barne. ku eda kalfe. En ef fordædoskapr verdr funnin i bædium eda bulstrum manna har eda nægl eda frauda fötr. eda adrer þæir lutir en uenir þickia til gærninga. þa ma sok gefa .iij. monnum eda konom til iafns rettar þæim sæm i likindum þickir vera. Huer þæira a iarne firir at standa. verdr han skir at iarne. þa er han sygn saka. verdr han ful af iarne þa er han sannr at sok ok firir gort fe ok fridi lande ok lausum öyri. fimtar gríd fra iarne sæm fordæda. dræp er hon sidan huar sæm men na henni. Biskup a allar þær sæctir er vid liggr stæfnu gerdir æ til þæs er madr verdr vbota madr. En þa a han af fe hans til .iij. marka. en konongr þat sæm auk er. Þat er vbota verk ef madr sitr vti ok væckir troll vp. Þat er vbota verk ef madr tynir ser sialfr. Þat er ok vbota verk ef madr fær a fin merkr at spyria spa.

'''26''' <ref>Den röde Overskrift til dette Cap. er ulæselig.</ref>Nv ef þan mol verda gor i herade er biskup lytr ret a þa skal biskups armadr þing stæfna i herade. skeri vp bod firir þingi ok lata fara i herade. huer bonde er skyldr at sökia heraz þing. Nv er þing sætt þa skal biskups armadr vpstanda ok mæla sua. ek hefir þat höyrt at sa madr hefir misgort i herade vm þat mal er biskup lytr ret a ok næfna man a nafn ok sægia til saka slict en til er. Nu vil ek þat höyra at þer hafer þat mal fyrri höyrt. En ef fiordongr heraz manna hafa þat mal fyrri höyrt. þæir en þar ero a þingi þa hæitir þat heraz flöyt at lagum. þa ma biskups armadr þat sökia til stiks rettar sæm vid liggr at lagum. Stendr lyritar æidr firir oll .iij. marka mol. ok þæim er minni ero. En þegar en mal er mæira þa er halfrettes æidr. En iarn firir allum vbota malom. En ef fære kallaz þat mal höyrt hafa en fiordongr þingmanna þa fællr þat nidr ok hæitir hans vphaf þat ma han æigi sökia. En sökia ma han oll þau mol er vithni væit. Nu er æin sokn a allum biskups malom æcki er loghfe a þui. aller men ero skyldugir til at hægna kristni.

----
Jvfr. Cap. 24. I. 12. III. 18. Cap. 25. I. 16. III. 22. Cap. 26. I. 17. III. 23.
----

'''27''' <ref>Dette Stykke er forstörstedelen taget af Fr. L. Findes ei i I., paa Slutningen nær.</ref>Biskup skal koma i fylki huert a huerium .xij. manodom naudsynia laust ok væita monnum þionosto. En böndr skulu gera biskupi ræidskeota öyk huern en sadull eda sele hefir a komet huart sæm biskup vil fara nema armadr late annan væg bioda. En huer en æigi gerir gialde .iij. aura firir öyk huern. en .vj. aura firir ræidskeota bodfal. En ef madr kömr til ræidskiota skiftis ok löynir ræidskiota ok lætr æigi til lutanar koma þa er sæm hafe vgort. Nv er kristin domr var taldr slikr sæm ver hafum minni til. En ef nokot skorter a þa böte biskup ifir með bodordom sinum ok retyndum.


----


'''Noter:'''

<references />

[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Lovtekster]]
[[Kategori:Rudolf Keyser]]
[[Kategori:Peter Andreas Munch]]