Henrik Rytter biografi
| Velg språk | Norrønt | Islandsk | Norsk | Dansk | Svensk | Færøysk |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Denne teksten finnes på følgende språk ► |  |
File:Henrik Rytter
(1864 - 1940)
Henrik Grytnes Rytter (født 18. januar 1877 i Roan og oppvokst i Haram, død 18. september 1950 på Geilo) var en norsk lyriker, dramatiker og oversetter. Han er særlig kjent for sitt omfattende arbeid med å oversette 23 av Shakespeares verker til nynorsk i 1932, og for gjendiktningen av Peer Gynt i 1949.
Henrik Rytter var av bondeslekt, og sønn av en lærer. Han tok middelskoleeksamen i Volda, var huslærer i Dovre og tok eksamen på Volda lærarskule i 1899.
Han var lærer flere steder, men ga etter noen år opp læreryrket og flyttet til Oslo-området, hvor han bosatte seg på Hvaler, senere på Geilo; han staret som 40-åring på en ny karrierevei, nå ville han være litterat på heltid. Han ble konsulent ved Det norske teatret, litteraturkritiker i Den 17de Mai og redaktør av Norsk Ungdom ei kort stund og av Ung-Norig 1924-26.
Han debuterte som dramatiker i 1907, og i 1919 som lyriker.
I tillegg til Shakespeare og Ibsen oversatte han bl.a. Den guddommelige komedie til nynorsk og Dekameronen til bokmål.
Om Rytters oversettelse av Beowulf fra angelsaksisk i 1929 heter det i Norsk Oversetterleksikon:
Skal Rytters omsetjingsgjerning samanfattast, kan det uttrykkjast med to omgrep: norskrøtte ord og europeisk kulturarv. Denne orienteringa var alt synleg i dei fyrste arbeida hans. I 1907 gjekk han i gang med ei attdikting av det angelsaksiske kvadet Beowulf og striden um Finnsborg, som etter mange avbrot vart ferdigstilt i 1921. I same tidsromet som Rytter sette om Beowulf, arbeidde Ivar Mortensson-Egnund med attdiktingane sine av Edda-dikta (som kom ut i to delar, i 1905 og 1908). Denne parallellen er ikkje tilfelleleg, for Rytter brukar mykje plass i innleiinga til verket til å greie ut om skilnaden og likskapen mellom «beowulfskalden» og «eddaskaldane». Rytter syner seg alt her som ein kritisk attdiktar. Han tek omsyn både til metrisk form og historisk koloritt i ordvalet: Målet har vore å fylgje grunnteksta så nøye som råd line for line, og i tillegg å «gje sproket so gamall ein dåm som eg våga», skriv Rytter i innleiinga. Han seier han godtek inversjonar og innskot for å gje den rette «fløymande kvadstilen». Men den gamle dåmen gjorde det naudsynt å utstyre boka med eit noteapparat med semantiske forklåringar av dei mest sjeldsynte orda. Det gjer at vi kan fylgje Rytters omsetjing ord for ord, men det gjer verket samtidig vanskeleg tilgjengeleg, sjå til dømes versliner som «Eg valstrid herde, / harde hernader. Hevle deg skal eg, / soframt du sjølv mot meg søkje vil no». Dette er eit kjennemerke ved Rytters attdiktingskunst, og som eg straks kjem attende til. Vi kan samstundes spørja kvar Rytter fekk kunnskapar om angelsaksisk frå, og i tillegg dei andre språka han omsette frå, som engelsk og italiensk. Sannsynlegvis lærde han seg desse språka som autodidakt. Men nøye som han var, rådførde han seg med fagmenn under arbeidet. Rytters Beowulf-omsetjing er tileigna den danske filologen og folkloristen Axel Olrik. Hjelpa han fekk frå Olrik, som var spesialist på nordisk mellomalderkultur og folkedikting, må altså ha vore av stor verdi. Fyrst over femti år etter Rytters attdikting kom ei bokmålsomsetjing av Beowulf ut på bokmarknaden, av Jan W. Dietrichson, og den var i prosa. (Sitert fra artikkel om Henrik Rytter i Norsk Oversetterleksikon.)
