Þiðreks saga af Bern - Æska Þiðreks konungs
| Velg språk | Norrønt | Islandsk | Norsk | Dansk | Svensk | Færøysk |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Denne teksten finnes på følgende språk ► |  |
 |
||||
|
GUÐNI JÓNSSON
bjó til prentunarÆska Þiðreks konungs
14. Lýsing Þiðreks af Bern.
(25) Þéttmarr konungr ræðr nú fyrir Bern. Hann er mikill maðr fyrir sér ok ágætr, vitr ok stórráðr ok bardagamaðr mikill, glaðr ok lítillátr, mildr ok stórlátr ok vinsæll við sína menn. Hans kona Odilia er vitr ok vinsæl ok allra kvenna at sér ger bezt um alla hluti. Þau áttu einn son, er Þiðrekr hét. En er hann óx upp, þá var hann svá mikill maðr vexti, at varla fekkst hans maki, þess er hann var eigi risi. Hann var langleitr ok réttleitr, ljóslitaðr ok eygðr manna bezt ok nokkut skolbrúnn. Hár hans var lítit ok fagrt ok liðaðist allt í lokka. Á honum var ekki skegg, svá gamall maðr sem hann varð. Hans herðar váru svá miklar, at tveggja álna var yfir at mæla. Hans armar váru svá digrir sem mikill stokkr, en harðir sem steinn. Fagra hönd hefir hann. Um miðjan er hann mjór ok vel vaxinn, en hans mjaðmir eru svá digrar ok lær, at hverjum manni þykldr furða mikil, hví þann veg má maðr skapaðr verða. Hans fætr váru fagrir, vel vaxnir. En kálfirm ok fótleggrinn er svá digr, at vel mátti eiga einn risi. Hans afl er svá mikit, at engi maðr veit, ok náliga sjálfr hann fær þat varla reynt. Hann er glaðr ok lítillátr, mildr ok stórgjöfull, svá at ekki sparir hann við sína vini gull né silfr né gersimar ok náliga við hvern, er þiggja vill. Þat er allra manna mál, at á skaplyndi ok á alla atgervi, þeira er sét höfðu Samson, at hann mundi vera hans maki. En þeir, er eigi sét höfðu Samson konung, þeir hyggja, at eigi hafi verit skapaðr þvílíkr maðr sem Þiðrekr um alla hluti.
Þéttmarr konungr dubbaði Þiðrek til riddara, þá er hann var tólf vetra, ok setr hann höfðingja innan hirðar yfir öllum mönnum ok riddurum, ok virðist hann því betr sem hann er ríkri.
15. Hildibrandr gerðist maðr Þéttmars konungs.
(26) Einn hertogi réð fyrir borg þeiri, er heitir Fenidi. Hann var mikill höfðingi ok atgervismaðr. Hans synir váru þeir Boltram ok Reginbaldr, er síðan váru hertogar í Fenidi ok Svava. Reginbaldr hertogi átti einn son, er hét Hildibrandr. En er hann var tólf vetra, tekr hann vápn sín ok gengr fyrir hásæti föður síns ok dubbar hertoginn hann til riddara ok gerir höfðingja yfir mörgum riddurum. Boltram hertogi átti einn son, er Reginbaldr hét. Hans son var Sintram, er enn mun nefndr verða síðar.
Hildibrandr er vænn maðr ok ljóslitaðr, breiðleitr ok eygðr forkunnar vel, réttnefjaðr. Hár hans ok skegg er gult sem silki ok hrökkr sem lokarspánn, ok allra manna var hann tiguligastr. Hann er mikill vexti, vitr ok ráðamaðr mikill, ok um allan drengskap er hann forgangsmaðr flestra, fastvingr, svá at aldri vill hann láta vin sinn. Hann var mildr af fé ok lítillátr. Í öllu því landi fekk eigi hans maka at hug ok hreysti ok öllu atgervi, þá er hafa þarf til riddaraskapar.
(27) En er Hildibrandr er þrítugr at aldri, segir hann föður sínum, at hann vill kanna fleiri tiginna manna siðu, - "ok eigi má ek frægr vera, ef ek skal ekki gera annat en vera heima í Fenidi eðr ríða í Svava."
Hertoginn spyrr, hvert hann vill fara. Hildibrandr svarar, at hann hefir spurt af einum ríkum konungi, - "ok er þangat löng leið, en þat er Þéttmarr konungr af Bern. Þangat vil ek fara."
Ok nú býr hann sik ok með honum fimmtán riddarar, ok eru allir vaskir ok vel búnir. Nú ríðr hann sína leið, þar til er hann kemr í Bern á fund Þéttmars konungs. Hann tekr vel við honum ok býðr honum með sér at vera með inum mesta blóma, ok Hildibrandr þekkist þetta vel. Konungr setr hann it næsta sér, ok er hann með Þiðreki konungi lengi, sem getit mun verða síðar í þessari sögu.
Þiðrekr, son Þéttmars konungs, var þá fimm vetra gamall. Hildibrandr setr niðr Þiðrek hjá sér ok fóstrar hann, þar til at hann er tólf vetra gamall ok hann var höfðingi gerr innan hirðar. En svá mikit ann hvárr þeira öðrum, at engir karlmenn hafa meira unnazt eftir því sem Davíð konungr ok Jónatas.
16. Álfrekr færði Þiðreki sverðit Naglhring.
(28) Nú er frá því at segja, at Þiðrekr ok Hildibrandr ríða út af Bern tveir saman með hauka sína ok hunda á skóg sér til skemmtanar með vápnutn sínum. Nú fleygja þeir sínum haukum ok slá lausum sínum hundum.
En er Þiðrekr eltir einn hjört, þá sér hann, hvar hleypr einn dvergr. Þiðrekr hleypr þegar eftir dverginum, ok áðr hann kemr í sinn gamma, fær Þiðrekr tekit sinni hendí yfir hans háls ok hnykkir honum til sín í söðulinn. Þetta var Álfrekr inn miklí stelari, er allra dverga var hagastr.
Þá mælti dvergrínn: "Herra, ef ek skal leysa mik ok mitt líf af yðr, þá skal ek vísa þér þar til, er vera skal svá mikit gull ok silfr ok alls konar gersimar, at þinn faðir mun eigi eiga hálft lausafé við þetta, ok eigu þetta fé tveir menn. Er þat kona ok heitir Hildr, ok hennar maðr heitir Grímr, ok er hann yfrit hraustr, ok jafnast hann við tólf menn at afli, en hans kona er þó sterkari. En bæði eru þau grimm ok ill, ok hann hefir sverð þat, er Naglhringr heitir. Þat er allra sverða bezt, ok þat sama sló ek minni hendi. Ok eigi muntu fá sigr, nema þú fáir áðr hans sverð, ok er þat meira frægðarverk en taka minn inn skamma búk ok inn lága legg at sækja þetta mikla fé við drengskap ok þinn förunautr."
Þiðrekr svarar: "Aldri kemr þú lífs af minni hendi, fyrr en þú sverr þess, at þú skalt koma Naglhring mér í hönd þenna dag, ok síðan skaltu mér til vísa, hvar þat herbergi er, sem þú hefir mér frá sagt."
Ok svá gerir dvergrinn, ok nú lætr Þiðrekr hann lausan, en hann hleypir at fuglum ok dýrum allan dag til nóns.
Ok eftir nón þá er Þiðrekr ok Hildibrandr staddr við eina fjallshlíð, ok nú kemr þar Álfrekr með Naglhring ok færir Þiðreki ok mælti: "Sé hér í þessari fjallshlíð við einn hamar þar er þetta jarðhús, er ek hefi þér frá sagt. Tak þar nú gersimar, því at ærit er til, en víst drengiliga til unnit, ef þit náit. En aldri síðan skuluð þit ná mitt vald, meðan ek lifi, þó at þit lifið tvá manns aldra," - ok því næst er þessi dvergr allr í brottu.
Nú stígr Þiðrekr ok Hildibrandr af sínum hestum ok binda þá, ok nú bregðr Þiðrekr þessu sverði, er dvergrinn hafði fært honum, ok þat mæltu þeir báðir, at aldri sá þeir vænna sverð ok bitrlígra.
17. Þiðrekr ok Hildibrandr drepa Grím ok Hildi.
(29) Nú er frá því at segja, at þeir ganga í fjallshlíðina ok þar til, at þeir finna þar eitt jarðhús. Ok nú binda þeir fast sína hesta ok taka upp sína hjálma ok spenna sínum brynjum ok brynhosum, ok fyrir sik skjóta þeir sínum skjöldum. Ok nú gengr Þiðrekr inn í jarðhúsit alldrengiliga ok Hildibrandr þegar eftir honum.
En er þetta sér inn sterki berserkr Grímr, at hermenn eru komnir í hans hús, þá tekr hann þegar til sinnar vápnakistu ok missir sverðs síns, ok kemr honum nú í hug, at stolit mun hafa Álfrekr dvergr inn mikli stelari. Þreif hann síðan af eldinum eitt tré loganda ok ræðr í móti þeim, ok berjast þeir þegar allhraustliga. En Hildibrandr finnr eigi fyrr en Hildr hefir spennt svá fast um hans háls, at ekki má hann við sporna, ok nú sviptast þau alldrengiliga langa hríð, þar til at Hildibrandr fellr ok Hildr á hann ofan ok vill binda hann. Ok svá fast spennir hún um hans arma, at blóð stökkr undan hverjum nagli, ok svá fast setr hún báða sína hnefa fyrir hans brjóst, at hann fellr mjök svá í öngvit.
Þá mælti Hildibrandr til síns fóstra: "Herra Þiðrekr," sagði hann, "dugi mér nú, því aldri fyrr kom ek í slíka mannraun."
Nú svarar Þiðrekr: "At vísu skal ek duga þér, ef ek má betr, ok eigí skal ek þola fyrir einnar konu skyld, at minn fóstri ok inn bezti vin hafi svá stóra nauð eðr náliga bana."
Ok í þessari svipan höggr Þiðrekr af Grími höfuðit, ok nú hleypr hann þar til, er hans fóstri er, ok höggr Hildi í tvá hluti. En svá er hún fjölkunnig ok mikit troll í sinni náttúru, at hennar hlutir hlupu saman sem hún væri heil. Þetta þykkir Þiðreki furða mikil ok höggr nú annat sinn á hennar búk. Ferr allt á sömu leið ok fyrr.
Ok nú mælti Hildibrandr: "Stíg þínum fæti millum hennar höfuðhlutar ok fótahlutar, ok muntu svá fyrirfara því trolli."
Ok nú í þriðja sinn höggr Þiðrekr hana í tvá hluti, ok nú stígr hann sínum fæti millum hlutanna, ok er þá dauðr inn niðri, en höfuðhlutrinn mælti: "Mætti Grímr svá hafa fyrirkomit Þiðreki sem ek Hildibrandi, þá fengim vit sigr."
Ok fellr nú sinn veg hvárr hlutrinn, ok spratt nú Hildibrandr upp ok mælti: "Víst veittir þú mér nú sem oftar mikit lið, sem guð þakki þér."
Nú tóku þeir gull ok silfr ok alls konar gersimar, svá at eigi þykkir þeim dvergrinn hafa logit at sér. Ok þá hitta þeir einn hjálm, þann er þeir höfðu aldri fyrr sét jafnþykkan, ok þann sama hafði Álfrekr dvergr ok sagt í frá Þiðreki, at Hildi ok Grími þótti svá mikil gersimi, at bæði þau vildu hjálminn kalla láta af sínu nafni, ok hét hann af því Hildigrímr, ok þann sama hjálm bar síðan Þiðrekr langa ævi ok í margar mannraunir.
Nú taka þeir Þiðrekr ok Hildibrandr svá mikit fé sem þeira hestar mega bera, en bjuggu vandliga um þat, er eftir var. Eftir þetta fara þeir heim, ok af slíkum stórvirkjum ok mörgum öðrum verðr Þiðrekr frægr um öll lönd.
18. Frá Heimi Studassyni.
(30) Fyrir norðan fjall í Svava þar er sú borg, er heitir Sægarðr. Þar réð fyrir in ríka ok fagra ok in mikilláta Brynhildr, er fegrst er kvenna í Suðrlöndum ok svá norðr af speki ok stórvirkjum, er ger verða fyrir hennar sakir ok seint munu fyrnast.
Í einum skóg eigi þaðan langt stendr eitt bú mikit, er átti Brynhildr, ok réð fyrir sá maðr, er Studas hét. Hann er vitr ok inn mesti atgervismaðr um marga hluti. Í þessum skógi eru mörg hross ok góð, ok af öllum hrossum, þeim sem þar eru, er eitt stóð miklu bezt ok ekki því líkt, þó leiti um öll lönd. En þessi hross eru með grám lit eðr bleikum eðr svörtum, öll einlit. Í þessu stóði eru hestar bæði stórir ok vænligir, skjótir sem fugl fljúgandi ok mjúkir við alls kyns tamning og yfrit vel hugaðir. Studas kann allra manna bezt at ríða hesta ok at nema bæði turnreið ok gangara.
Studas er nú gamall, en hann á einn son, sem Studas hét, sem faðir hans. Hann var tólf vetra gamall. Á þá lund er hann skapaðr, at hans andlit er breitt ok eigi langt, skammt nefit ok eigi digrt, ennibreiðr ok opineygr ok svarteygr. Skegg hefir hann yfrit þykkt ok mikit höfuð ok digran háls ok skamman. Hann er herðibreiðr. Undir öxl er hann svá þykkr, at náliga myndi vera álnar. Hans armar váru skammir ok afburðar digrir. Þykka hönd hefir hann, er skammvaxinn ok miðmjór. Um herðar er hann ferstrendr, fótrinn digr, ok allir hans leggir eru skammir, ok eigi því síðr er hann allra manna sterkastr. Ok þat er hans skemmtan at ríða hest, í turniment at koma ok skylmast ok skjóta af lásboga eðr spjótum. Hann er grimmr ok harðúðigr, ágjarn ok metnaðarmaðr mikill, svá at engum vill hann þjóna, en flesta hata, ok í þessu landi var engi hans jafningi um afl ok riddaraskap ok allt skaplyndi. Ekki á hann marga vini, en þeir, sem eru, þá sparir hann við hvárki fé né fullting, ok fyrir þessa skuld er hann Heimir kallaðr, ok týnt hefir hann sínu nafni réttu, því at einn ormr heitir svá ok er grimmari en aðrir ormar, ok við hann eru allir ormar hræddir, þeir sem nær koma hans byggð; fyrir því fekk Studas hans nafn, at honum er þar til jafnat, ok því kalla Væringjar hann Heimi. Honum er gefinn einn hestr af inu góða stóði, grár ok allra hesta beztr ok mestr af öllum hestum, ok inn gamli Studas hefir hann vandan, ok heitir Rispa.
19. Heimir býðr Þiðreki til ehrvígis.
(31) Þat er nú eitt sinn, at Heimir hefir tekit sinn hest ok sitt sverð Blóðgang, allra vápna bezt, ok nú segir hann sínum föður, at hann vill í burt ríða ok eigi vill hann eldast í þeima skógi, - "ok kanna vil ek siðu góðra manna ok leita mér svá sæmdar."
Nú svarar Studas, hans faðir: "Ef þú vill eigi vera með mér ok varðveita þetta bú, hvert villtu þá fara?"
Heimir svarar: "Ríða skal ek suðr um fjall til borgar þeirar, er Bern heitir. Þaðan er mér sagt af konungssyni einum mikit, er Þiðrekr heitir, ok reyna vil ek, hvárr okkar fær meira hlut í vápnaskipti."
Nú segir Studas: "Sagt hafa mér nokkurir menn vitrir af Þiðreki, ok muntu ætla þér mikla dul, ef þú vill jafnast við hann um nokkurn hlut. Far heldr í annan stað, ef þú vill reyna þik, því at illt er at kunna eigi at ætla sér hóf. Mörgum hefir kapp ok dul komit í mikla skömm."
Heimir svarar: "Annathvárt skal ek fá skjótt bana eðr vera meiri maðr en Þiðrekr. Nú hefi ek sautján vetr at aldri, en hann hefir enn eigi tólf vetr alla, eðr hverr mun sá einn maðr, at mér mun dul at berjast við?" - ok hleypr nú reiðr á sinn hest Rispa ok ríðr nú á brott langar leiðir ok ókunna vegu.
Ok eigi léttir hann fyrr en hann kemr til Bernar ok ríðr til borgarinnar til konungsgarðs. En nær hann kemr þar, stígr hann af sínum hesti Rispa ok bað einn mann halda ok gæta síns spjóts, meðan hann rekr sitt erendi, ok þat er honum veitt. Nú gengr Heimir í höllina ok innar fyrir konungshásætit ok kveðr hann.
Síðan gengr hann fyrir Þiðrek konungsson ok mælti: "Herra Þiðrekr, fyrir löngu heyrða ek þitt nafn ok frá þér sagt, ok langt hefi ek riðit frá mínu heimili, at ek fenga þik sét. Við þik á ek erendi, ok ef þú vill reyna þik ok þitt afl, þá býð ek þér til einvígis út fyrir Bern, ok mætumst þar á miðjum velli, ok beri sá í brott hvárstveggja vápn, er meiri maðr er ok fræknari verðr, þá er reynt er."
Nú svarar Þiðrekr reiðuliga ok þykkir þessi maðr furðu djarfr, er hann mælir þeim orðum, er engi maðr hefir fyrr heyrt ok engi þorat, at stefna Þiðreki til einvígis. En ekki lætr hann sik dvelja at ganga til bardaga, ok þó meiri ván, at þessi mun hafa mælt mikla óþurft sjálfum sér. Nú sprettr Þiðrekr upp skjótt ok gengr út af höllinni ok með honum Hildibrandr ok fjöldi ríddara.
(32) Nú er þat at segja, at Þiðrekr lætr taka öll sín vápn, ok er þat sagt, at einn riddari fekk honum brynhosur, annarr brynju, þriði skjöld; sá er mikill ok harðr ok rauðr sem blóð ok á dregit leó með gulli. Inn fjórði riddari fekk honum hans hjálm, Hildigrím, ok hann er gyrðr sínu sverði, Naglhring. Fimmti riddari tók hans hest, ok inn sétti söðlaði hann. Inn sjaundi fær honum sitt spjót, inn átti heldr hans ístig, ok er þat Hildibrandr, hans fóstri.
20. Einvígi Þiðreks ok Heimis.
(33) Nú ríðr Þiðrekr út af Bern ok með honum Hildibrandr ok margir aðrir riddarar. Ok þar er fyrir Heimir ok er albúinn at berjast, ok keyrir hvárrtveggi sinn hest með sporum ok ríðast at allhraustliga, ok leggr hverr sínu spjóti í annars skjöld, ok festi hvárki spjótit í skildinum, ok renna hestarnir hjá, ok skiljast þeir at sinni. Ok aftr skýtr hvárrtveggi sínum hesti ok ríðast at í öðru sinni, ok ferr enn sem fyrr. Þriðja sinni ríðr hvárr at öðrum allra drengiligast, ok vill nú hvárr öðrum fyrir koma, ok leggr Heimir sínu spjóti í skjöld Þiðreks, svá at í gegnum gekk skjöld undir hans hönd ok tekr brynjuna ok ekki bítr hana. En Þiðrekr leggr í gegnum skjöld Heimis ok hans brynju tvífalda ok fyrir utan hans síðu, ok verðr hann sárr nokkut, ok svá hart ríðast þeir at, at hestr Þiðreks fellr náliga á eftri fætr, svá at fætr hans ná jörðu, ok svá er hann sterkr, at ekki losnar hann í söðlinum ok í sundr brestr nú í miðju hvárttveggja þeira spjótsköft, ok á þessa lund skilja þeir sinn turniment.
Nú stíga þeir af hestunum ok bregða sverðum ok ganga saman ok berjast bæði lengí ok hraustliga, ok ferr hvárgi á hæl fyrir öðrum. Ok nú höggr Heimir til Þiðreks með sínu sverði, Blóðgang, í hans hjálm, Hildigrím, ok í þessu mikla höggi brestr sverðit í tvá hluti fyrir framan hjöltin, ok nú er hann vápnlauss ok gefr sik í vald Þiðreks konungssonar, ok Þiðrekr tekr hann til sín ok vill eigi drepa hann ok gerir hann sinn mann, ok eru þeir inir beztu vinir. Ok nú ríðr Þiðrekr inn í Bern, ok hefir hans nafn mikit aukit sína frægð enn sem fyrr.
