Vis kilden til Sigurðar saga, Eysteins ok Óláfs (FJ)

[[Bilde:Kong Øisteins likfærd.jpg|thumb|center|700px|<center>Gerhard Munthe: '''Er þat mál manna, at yfir enskis mannz líki hafi svá margr maðr í Nóregi jamhryggr staðit sem Eysteins konungs.'''</center>]]


<center>'''Snorri Sturluson'''


<big><big>[[Heimskringla (FJ)|'''Heimskringla''']]</big></big>

Nóregs konunga s&#491;gur


udgivet af

[[Finnur Jónsson biografi|Finnur Jónsson]]

G. E. C. Gads Forlag<br>
København<br>
1911 (1925)


<big>'''Upphaf Magnús-sona'''</big></center>


'''K. 1.''' Eptir fall Magnús konungs berfœts tóku synir hans konungdóm í Nóregi, Eysteinn, Sigurðr, Óláfr; hafði Eysteinn inn nørðra hlut landz, en Sigurðr inn syðra. Óláfr konungr var þá iiii. vetra eða v.; en þann þriðjung landz, er hann átti, h&#491;fðu þeir báðir til varðveizlu. Sigurðr var þá til konungs tekinn, er hann var xiii. vetra eða xiiii., en Eysteinn var vetri ellri. Sigurðr konungr lét eptir fyrir vestan haf dóttur Íra-konungs. Þá er synir Magnús konungs váru til konunga teknir, kómu útan ór Jórsalaheimi, ok sumir ór Miklagarði, þeir menn, er farit h&#491;fðu út með Skopta &#490;gmundarsyni, ok váru þeir inir frægstu ok kunnu margs konar tíðindi at segja; en af þeim nýnæmum girntist fj&#491;lði mannz í Nóregi þeirrar ferðar; var þat sagt, at í Miklagarði fengu Norðmenn fullsælu fjár, þeir er á mála vildu ganga. Þeir báðu konungana, at annarr hvárr þeirra, Eysteinn eða Sigurðr, skyldi fara ok vera fyrir því liði, er til útferðar gerðisk. En konungarnir játtu því, ok bjoggu ferð þá með beggja kostnaði. Til þeirar ferðar réðusk margir ríkismenn, bæði lendir menn ok ríkir bœndr. En er ferðin var búin, þá var þat af ráðit, at Sigurðr skyldi fara, en Eysteinn skyldi hafa landráð af hendi beggja þeira.


'''K. 2. Frá Orkneyja-j&#491;rlum'''

Einum vetri eða tveim eptir fall Magnús konungs berfœts kom vestan af Orkneyjum Hákon, sonr Páls jarls, en konungar gáfu honum jarldóm ok yfirsókn í Orkneyjum, svá sem jarlar h&#491;fðu haft fyrir honum, Páll faðir hans eða Erlendr f&#491;ðurbróðir hans. Fór Hákon jarl vestr til Orkneyja.


'''K. 3. Ferð Sigurðar konungs ór landi'''

Fjórum vetrum eptir fall Magnús konungs fór Sigurðr konungr liði sínu ór Nóregi; þá hafði hann lx. skipa; svá segir Þórarinn stuttfeldr:


::185.
::Svá kom fylkis
::framt lið saman
::margspaks mikit
::mildingi vilt,
::at skip við sk&#491;p
::skarf&#491;gr of l&#491;g
::hreins guðs heðan
::hnigu, sex tigir.


Sigurðr konungr siglði um haustit til Englandz; þá var þar konungr Heinrekr, sonr Vilhjálms bastarðz. Var Sigurðr konungr þar um vetrinn; svá segir Einarr Skúlason:


::186.
::Vás&#491;flugr réð vísi
::vestr helmingi mestum,
::óð at ensku láði
::ægis marr und harra;
::stál lét hilmir hvílask
::heiptglaðr ok vas þaðra,
::(né gramr af val Vimrar)
::vetrlengis (stígr betri).


'''K. 4. Ferð Sigurðar konungs'''

Sigurðr konungr fór eptir um várit liðinu vestr til Vallandz ok kom fram um haustit út á Galizuland, ok dvalðisk þar annan vetr; svá segir Einarr Skúlason:


::187.
::Ok, sás œzt gat ríki
::ól þjóðkonungr, sólar,
::&#491;nd á Jákóbs landi
::annan vetr und ranni;
::þar frák hilmi herjar,
::(hjaldrs) lausmæli gjalda
::(gramr bræddi svan snimma
::snarlyndr) fr&#491;mum jarli.


En þat var með þeim atburð, at jarl sá, er þar réð fyrir landi, gerði sætt við Sigurð konung, ok skyldi jarl láta setja Sigurði torg til matkaupa allan vetrinn, en þat endist eigi lengr en til jóla, ok gerðisk þá ilt til matar, þvíat landit er skarpt ok ilt matland. Þá fór Sigurðr konungr með miklu liði til kastala þess, er jarl átti, ok flýði jarl undan, þvíat hann hafði lítit lið. Sigurðr konungr tók þar vist mikla ok mikit herfang annat, ok lét flytja til skipa sinna; bjósk síðan í brot ok fór vestr fyrir Spán. Þá er Sigurðr konungr siglði fyrir Spán, barsk þat at, at víkingar n&#491;kkurir, þeir er fóru at féfangi, kómu í móti honum með galeiða her, en Sigurðr konungr lagði til orrostu við þá, ok hófu svá ina fyrstu orrostu við heiðna menn, ok vann af þeim viii. galeiðr; svá segir Halldórr skvaldri:


::188.
::Ok fádýrir fóru
::Fj&#491;lnis hróts at móti,
::víg&#491;&#769;sum hlóð vísi,
::víkingar gram ríkum;
::náði herr at hrjóða,
::(hlaut drengja vinr fengi
::fyrðum hollr), þars fellat
::fátt lið, galeiðr átta.


Síðan helt Sigurðr konungr til kastala þess, er Sintré heitir, ok barðisk þar aðra orrostu; þat er á Spáni; þar sat í heiðit fólk, ok herjaði á kristna menn; hann vann kastalann ok drap þar alt fólk, þvíat ekki vildi kristnask láta, ok tók þar fé mikit; svá segir Halldórr skvaldri:


::189.
::Stór skalk verk, þaus v&#491;&#769;ru,
::(Vánar dags) á Spáni,
::(prútt lét sløngvir sóttan
::Sintré) konungs inna;
::gerðisk heldr við harðan
::herm&#491;nnum gram berjask
::grátt, en g&#491;rva neittu
::goðs rétti sér boðnum.



'''K. 5. Unnin Lizibón'''

Eptir þat helt Sigurðr konungr liðinu til Lizibónar, þat er borg mikil á Spáni, ok hálf kristin en hálf heiðin; þar skilr Spán kristna ok Spán heiðna; eru þau heruð heiðin &#491;ll, er vestr liggja þaðan. Þar átti Sigurðr konungr ina iii. orrostu við heiðna menn ok hafði sigr; fekk þar fé mikit; svá segir Halldórr skvaldri:


::190.
::Suðr vátt sigr enn þriðja,
::snjallr, við borg þás kalla,
::lofðungs kundr, þars lenduð,
::Lizibón, at fróni.


Þá helt Sigurðr konungr liðinu vestr fyrir Spán heiðna, ok lagði til borgar þeirrar, er k&#491;lluð er Alkasse, ok átti þar ina iiii. orrostu við heiðna menn ok vann borgina, drap þar mart fólk, svá at hann eyddi borgina. Þeir fengu þar ófamikit fé; svá segir Halldórr skvaldri:


::191.
::Út frák yðr þars heitir
::Alkasse styr hvassan,
::folkþeysandi, fýsask
::fjórða sinn at vinna.


Ok enn þetta:


::192.
::Unnit frák í einni
::eyddri borg til sorga,
::(hitti herr á flótta)
::heiðins vífs (at drífa).



'''K. 6. Orrosta í Forminterru'''

Þá helt Sigurðr konungr fram ferðinni ok lagði til N&#491;rvasunda; en í sundunum var fyrir honum víkingaherr mikill, ok lagði konungr til orrostu við þá, ok átti þar ina fimtu orrostu ok hafði sigr; svá segir Halldórr skvaldri:


::193.
::Treystuzk egg fyrir austan
::(yðr tjóði goð) rjóða,
::náskári fló nýra,
::N&#491;rvasund, til unda.


Síðan lagði Sigurðr konungr herinum fram it syðra með Serklandi ok kom til eyjar þeirrar, er k&#491;lluð er Forminterra. Þar hafði þá sezk herr mikill heiðinna blámanna í helli n&#491;kkurn ok settu fyrir hellisdyrnar steinvegg mikinn; þeir herjuðu víða á landit ok fluttu til hellisins alt herfang. Sigurðr konungr veitti upg&#491;ngu í þeirri ey ok fór til hellis ok var í bergi n&#491;kkuru, ok var hátt at ganga upp í hellinn til steinveggsins, en bjargit skútti yfir steinvegginn fram. Heiðingjar v&#491;rðu steinvegginn ok hræddusk ekki vápn þeira Norðmanna, en þeir máttu bera grjót ok skot niðr undir fœtr sér ofan á Norðmenn. Norðmenn réðu ok ekki til upg&#491;ngunnar at svá búnu. Þá tóku heiðingjar pell ok aðra dýrgripi ok báru út á vegginn ok skóku at Norðm&#491;nnum ok œpðu á þá ok eggjuðu þá ok frýðu þeim hugar. Þá leitaði Sigurðr konungr sér ráða. Hann lét taka ii. skipbáta, er barkar eru kallaðir, ok draga upp á bergit yfir hellisdyrnar ok drengja með strengjum digrum alt undir innviðuna ok um stafnana. Síðan gengu þar í menn, svá sem rúm hafði, létu þá síga skipin ofan fyrir hellinn með reipum; þá skutu þeir ok grýttu, er á skipinum váru, svá at heiðingjar hrukku af steinvegginum. Þá gekk Sigurðr konungr upp í bjargit með herinn undir steinvegginn, ok brutu vegginn ok kómusk svá upp í hellinn, en heiðingjar flýðu inn um steinvegginn, þann er settr var um þveran hellinn. Þá lét konungr flytja í hellinn viðu stóra ok kasta bál mikit í hellisdurunum ok slá eldi í. En heiðingjar, er eldr ok reykr sótti þá, þá létu sumir lífit, sumir gengu á vápn Norðmanna, en alt fólk var drepit eða brent. Þar fengu Norðmenn it mesta herfang, þess er þeir hefði tekit í þessi ferð; svá segir Halldórr skvaldri:


::194.
::Varð fyrir stafni
::styrjar gj&#491;rnum
::friðraskaði
::Forminterra;
::þar varð eggjar
::ok eld þola
::blámanna lið
::áðr bana féngi.


Ok enn þetta:


::195.
::B&#491;ðstyrkir, lézt barka,
::(bragnings verk á Serkjum
::fræg hafa g&#491;rzk) fyrir gýgjar
::gagnstíg ofan síga;
::en í hall at helli
::hernenninn, fj&#491;lmennum,
::g&#491;ndlar þings, með gengi
::gnýþróttr, neðan sóttir.


Enn segir Þórarinn stuttfeldr:


::196.
::Bað gramr guma
::gunnhagr draga
::byrvarga á bjarg
::blásvarta tvá,
::þás í reipum
::ramdýr þrama
::sigu fyrir hellis
::hliðdyrr með lið.


'''K. 7. Orrosta'''

Þá fór Sigurðr konungr fram á leið ok kom til eyjar þeirrar, er Iviza heitir, ok átti þar orrostu ok fekk sigr; sú var in vii. orrosta; svá segir Halldórr skvaldri:


::197.
::Margdýrkaðr kom merkir
::morðhjóls skipa stóli
::(fúss var fremðar ræsir
::friðslits) til Ívizu.


Eptir þat kom Sigurðr konungr til eyjar þeirrar, er Manork heitir, ok helt þar ina viii. orrostu við heiðna menn ok fekk sigr; svá segir Halldórr skvaldri:


::198.
::Knátti enn en átta
::oddhríð vakið síðan,
::(Finns rauð gj&#491;ld) á grœnni
::(grams ferð) Manork verða.


'''K. 8. Gefit Roðgeiri jarli konungsnafn'''

Sigurðr konungr kom um várit til Sikileyjar ok dvalðisk þar lengi. Þar var þá Roðgeirr hertogi; hann fagnaði vel konungi ok bauð honum til veizlu. Sigurðr konungr kom þannug ok mikit lið með honum. Þar var dýrligr fagnaðr, ok hvern dag at veizlunni stóð Roðgeirr hertogi ok þjónaði at borði Sigurðar konungs. Ok inn vii. dag veizlunnar, þá er menn h&#491;fðu tekit laugar, þá tók Sigurðr konungr í h&#491;nd hertoganum ok leiddi hann upp í hásæti, ok gaf honum konungsnafn ok þann rétt, at hann skyldi vera konungr í Sikileyjar-veldi, en áðr h&#491;fðu þar jarlar verit yfir því ríki.


'''K. 9. Frá Roðgeiri konungi'''

Roðgeirr Sikileyjar-konungr var inn ríkasti konungr; hann vann Púl allan ok lagði undir sik ok margar aðrar stóreyjar í Griklandz-hafi; hann var kallaðr Roðgeirr ríki. Hans sonr var Vilhjálmr konungr í Sikiley, er lengi hafði ófrið mikinn haft við Miklagarðz keisara. Vilhjálmr konungr átti iii. dœtr, en engan son; hann gipti eina dóttur sína Heinreki keisara, syni Fríreks keisara, en þeirra son var Frírekr, er nú var keisari í Rúmaborg. Aðra dóttur Vilhjálms konungs átti hertogi af Kípr; ina iii. átti Margrít yfirkussari; Heinrekr keisari drap þá báða. Dóttur Roðgeirs Sikileyjar konungs átti Mánúli keisari í Miklagarði; þeirra son var Kirjalax keisari.


'''K. 10. Jórsala-ferð Sigurðar konungs'''

Um sumarit siglði Sigurðr konungr út um Grikklandz-haf til Jórsala-landz; fór síðan út til Jórsala-borgar ok hitti þar Baldvina Jórsala-konung. Baldvini konungr fagnaði Sigurði konungi forkunnar vel ok reið með honum út til árinnar Jórðánar ok aptr til Jórsalaborgar; svá segir Einarr Skúlason:


::199.
::Húf lét hilmir svífa
::hafkaldan (lof skaldi
::esat of allvalds risnu
::einfalt) í Gríksalti,
::áðr við einkar breiða
::auðlestir skip festi
::(&#491;ld beið &#491;ll með stilli)
::Akrsborg (fegins morgin).


::200.
::Getk þess, 's gramr fór vitja
::(glyggs) Jórsala byggðar
::(meðr vitut &#491;ðling œðra)
::ógnblíðr (und sal víðum),
::ok leyghati laugask
::(leyft ráð vas þat) náði
::hauka fróns í hreinu
::hvatr Jórðánar vatni.


Sigurðr konungr dvalðist mj&#491;k lengi á Jórsala-landi um haustit ok &#491;ndurðan vetr.


'''K. 11. Unnin Sætt'''

Baldvini konungr gerði veizlu fagra Sigurði konungi ok liði miklu með honum. Þá gaf Baldvini konungr Sigurði konungi marga helga dóma, ok þá var tekinn spánn af krossinum helga at ráði Baldvina konungs ok pátríarka, ok sóru þeir báðir at helgum dómi, at þetta tré var af inum helga krossi, er guð sjálfr var píndr á. Síðan var sá heilagr dómr gefinn Sigurði konungi, með því at hann sór áðr ok xii. menn aðrir með honum, at hann skyldi fremja kristni með &#491;llum mætti sínum ok koma í land erkibyskupsstóli, ef hann mætti, ok at krossinn skyldi þar vera, sem inn helgi Óláfr konungr hvílði, ok hann skyldi tíund fremja ok sjálfr gera. Sigurðr konungr fór síðan til skipa sinna í Akrsborg; þá bjó ok Baldvini konungr her sinn at fara til Sýrlandz til borgar þeirrar, er Sæt heitir; sú borg var heiðin. Til þeirrar ferðar rézk Sigurðr konungr með honum. Ok þá er þeir konungarnir h&#491;fðu litla hríð setit um borgina, gáfusk heiðnir menn upp, ok eignuðusk konungarnir borgina, en liðsmenn annat herfang. Sigurðr konungr gaf Baldvina konungi alla borgina; svá segir Halldórr skvaldri:


::201.
::Borg heiðna tókt, bræðir
::benja tíkr, af ríki,
::(háðisk hver við prýði
::hildr) en gaft af mildi.


Einarr Skúlason segir ok hér frá:


::202.
::Sætt frák Dœla dróttin,
::(drengr minnisk þess) vinna;
::tóku hvast í Hristar
::hríð valsl&#491;ngur ríða;
::sterkr braut váligt virki
::vals munnlitaðr gunnar;
::f&#491;gr ruðusk sverð, en sigri
::snarr bragningr hlaut fagna.


Eptir þat fór Sigurðr konungr til skipa sinna ok bjósk brot af Jórsala-landi; þeir siglðu norðr til eyjar þeirrar, er Kípr heitir, ok dvalðisk Sigurðr konungr þar n&#491;kkura hríð; fór síðan til Griklandz ok lagði &#491;llu liðinu út við Engilsnes ok lá þar hálfan mánuð, ok var hvern dag hraðbyri norðr eptir hafinu, en hann vildi bíða þess byrjar, er þverskytningr væri, ok seglum mætti aka at endil&#491;ngu skipi, þvíat &#491;ll segl hans váru sett pellum, bæði þat er fram vissi ok aptr, fyrir því at hvárirtveggju, frambyggjar ok þeir er aptr váru, vildu eigi sjá it ófegra seglanna.


'''K. 12. Ferð Sigurðar konungs í Miklagarð'''

Þá er Sigurðr konungr siglði inn til Miklagarðz, siglði hann nær landi; þar eru alt á land upp borgir ok kastalar ok þorp, svá at hvergi slítr. Þá sá af landi í bug allra seglanna ok bar hvergi í milli, svá sem einn garðr væri. Alt fólk stóð úti, þat er sjá mátti sigling Sigurðar konungs. Spurt hafði ok Kirjalax keisari til ferðar Sigurðar konungs ok lét hann upp lúka borghlið þat á Miklagarði, er heitir Gullvarta; þat hlið skal inn ríða keisarinn, þá er hann hefir lengi áðr í brot verit af Miklagarði ok hafi vel sigrazk; þá lét keisari breiða pell um &#491;ll stræti borgarinnar frá Gullv&#491;rtu ok til Laktjarna; þar eru keisara hallir inar ágæztu. Sigurðr konungr mælti við sína menn, at þeir skyldu ríða drambsamliga í borgina ok láta sér lítit um finnask alla nýbreytni, er þeir sá, ok svá gerðu þeir. Reið Sigurðr konungr ok allir hans menn með þvílíkan prís til Miklagarðz ok svá til innar ágæztu konungs hallar, ok var þar fyrir þeim alt búit. Sigurðr konungr dvalðisk þar n&#491;kkura hríð. Þá sendi Kirjalax konungr menn sína til hans, hvárt hann vildi þiggja af keisara sex skippund af gulli eða vildi hann, at konungr léti efna til leiks þess, er keisari var vanr at láta leika á paðreimi. Sigurðr konungr kaus leikinn, ok sendimenn s&#491;gðu, at keisarann kostaði eigi minna leikinn, en þetta gull. Þá lét konungr efna til leiksins, ok var þá leikit at vanða, ok veittu allir leikar betr konungi þat sinn. Drótning á hálfan leikinn, ok keppask í &#491;llum leikum menn þeirra; ok segja Grikir, at þá er konungr vinnr fleiri leika á paðreimi en drótning, þá mun konungr vinna sigr, ef hann ferr herferð.


'''K. 13. Frá ferð Sigurðar Jórsalafara'''

Eptir þetta bjósk Sigurðr konungr til heimferðar. Hann gaf keisara &#491;ll skip sín, ok h&#491;fuð gullbúin váru á því skipi, er konungr hafði stýrt, þau váru sett á Pétrskirkju. Kirjalax keisari gaf Sigurði konungi marga hesta ok fekk honum leiðtoga um alt ríki sitt. Fór þá Sigurðr konungr brot af Miklagarði, en eptir dvalðisk mikill fj&#491;ldi Norðmanna ok gekk á mála. Sigurðr konungr fór útan fyrst á Bolgaraland, ok þá um Ungara-ríki, ok um Pannóníam ok um Sváfa ok Býjaraland; þar fann hann Lózaríúm keisara af Rúmaborg, ok fagnaði hann honum forkunnar vel, fekk honum leiðtoga alt um sitt ríki ok lét halda þeim torg, svá sem þeir þurftu til allra kaupa. En er Sigurðr konungr kom í Slésvík á Danm&#491;rk, þá veitti Eilífr jarl honum dýrliga veizlu; þat var 
um miðsumarsskeið. Í Heiðabý fann hann Nikolás Dana-konung, ok fagnaði hann honum afarvel, ok fylgði honum sjálfr norðr á Jótland, ok gaf honum skip með &#491;llum búnaði, þat er hann hafði í Nóreg. Fór þá Sigurðr konungr heim í ríki sitt, ok var honum vel fagnat, ok var þat mál manna, at eigi hafi verit farin meiri virðingarf&#491;r ór Nóregi, en þessi var, ok var hann þá xx. at aldri; hann hafði iii. vetr verit í þessari ferð. Óláfr bróðir hans var þá xii. vetra gamall.


'''K. 14. Frá ath&#491;fn Eysteins konungs'''

Eysteinn konungr hafði mart g&#491;rt í landinu, þat er nytsamligt var, meðan Sigurðr konungr var í ferð. Hann hóf munklífi í Bj&#491;rgvin í Norðnesi ok lagði hann þar mikit fé til; hann lét gera Mikjálskirkju, it vegligsta steinmusteri; hann lét ok gera í konungsgarði Postolakirkju; trékirkju; þar lét hann ok gera h&#491;ll ina miklu, er vegligast tréhús hefir g&#491;rt verit í Nóregi; hann lét ok gera kirkju á Agðanesi, ok þar virki ok h&#491;fn, sem áðr var øræfi; hann lét ok gera í Niðarósi í konungsgarði Nikoláskirkju, ok var þat hús allmj&#491;k vandat at skurðum ok allri smíð; hann lét ok gera kirkju í Vágum á Hálogalandi ok lagði prófendu til.


'''K. 15. Frá Eysteini konungi'''

Eysteinn konungr gerði orð inum vitrustum m&#491;nnum til Jamtalandz ok inum ríkustum, bauð þeim til sín, en fagnaði &#491;llum, er kómu, með blíðu mikilli ok leiddi brot með vingj&#491;fum, en teygði þá svá til vináttu við sik. En er þeir v&#491;ndusk margir at fara til hans ok þágu gjafir hans, en sumum sendi hann gjafir, þeim er eigi kómu þar, þá kom hann sér í fullkomna vináttu við alla þá menn, er réðu fyrir landinu. Síðan talaði hann fyrir þeim ok segir, at Jamtr h&#491;fðu þat illa g&#491;rt, er þeir h&#491;fðu snúizk í brot frá Nóregs konungum í óhlýðni eða skattgj&#491;fum, tók þar til máls, er Jamtr h&#491;fðu gengit undir ríki Hákonar konungs Aðalsteinsfóstra ok verit síðan lengi undir Nóregs konungum; inti ok þat, hversu m&#491;rg þarfendi þeir máttu hafa af Nóregi, eða hversu mikill ómaki þeim væri, at sœkja til Svía-konungs þat, er þeir þurftu. Ok kom hann svá sínum rœðum, at Jamtr sjálfir buðu honum ok báðu hann, at þeir vildu snúask til hlýðni við Eystein konung, ok k&#491;lluðu þat þurft sína ok nauðsyn. Dró svá saman þeirra félagskap, at Jamtr gáfu land alt undir ríki Eysteins konungs. Tóku fyrst til þessa máls ríkismenn þar trúnaðareiða af &#491;llu fólkinu; síðan fóru þeir til Eysteins konungs ok sóru honum land ok hefir þat haldizk jafnan síðan. Vann Eysteinn konungr Jamtaland með viti en eigi með áhlaupum sem sumir hans langfeðgar.


'''K. 16. Frá Eysteini konungi'''

Eysteinn konungr var maðr inn fríðasti sýnum, bláeygr ok n&#491;kkut opineygr, bleikhárr ok hrokkinhárr, ekki hár meðalmaðr, spekingr at viti, at &#491;llu fróðr, l&#491;gum ok dœmum ok mannfrœði, ráðsnjallr ok orðspakr ok inn snjallasti, manna glaðastr ok lítillátastr, hugþekkr ok ástsæll allri alþýðu. Hann átti Ingibj&#491;rgu, dóttur Gutthorms Steigarþórissonar; þeirra dóttir hét Máría, er síðan átti Guðbrandr Skafh&#491;ggsson.


'''K. 17. Frá Sigurði konungi'''

Sigurðr konungr var mikill vexti ok jarpr á hár, sk&#491;ruligr, ekki fagr, vel vaxinn, snœfurligr, fámæltr, ok optast ekki þýðr, vingóðr ok fastúðigr, ekki talaðr mj&#491;k, siðlátr ok veglátr. Sigurðr konungr var stjórnsamr ok refsingasamr, helt vel l&#491;gin, mildr af fé, ríkr ok ágætr. Óláfr konungr var maðr hár ok mjór, fríðr sýnum, glaðr ok lítillátr, vinsæll. Þá er þeir brœðr váru konungar í Nóregi, tóku þeir af margar ál&#491;gur, þær sem Danir h&#491;fðu lagt á lýðinn, þá er Sveinn Alfífuson réð landi, ok urðu þeir af því stórvinsælir við alþýðu ok stórmenni.


'''K. 18. Dauði Óláfs konungs'''

Óláfr konungr tók sótt þá, er hann leiddi til bana; ok er hann jarðaðr at Kristskirkju í Niðarósi, ok var hann it mesta harmaðr. Síðan réðu þeir ii. konungar landi, Eysteinn ok Sigurðr, en áðr h&#491;fðu þeir iii. brœðr verit konungar xii. vetr, v. síðan er Sigurðr kom til landz, en vii. áðr. Óláfr konungr var xvii. vetra, er hann andaðisk, en þat var xi. kálendas Jánúaríi. Þá er Eysteinn konungr hafði verit einn vetr austr í landi, en Sigurðr konungr var norðr, þá sat Eysteinn konungr lengi um vetrinn í Sarpsborg.


'''K. 19. Fœddr Magnús blindi'''

Bóandi ríkr er nefndr Óláfr í Dáli, auðigr maðr; hann bjó í Aumorð í Dal mikla; hann átti ii. b&#491;rn. Sonr hans hét Hákon faukr, en Borghildr dóttir hans; hon var kvenna fríðust ok vitr kona ok fróð mj&#491;k. Þau Óláfr ok b&#491;rn hans váru lengi um vetrinn í Borg, ok var Borghildr jafnan á tali við konung, ok mæltu menn allmisjafnt um vináttu þeirra. En eptir um sumarit fór Eysteinn konungr norðr í land, en Sigurðr konungr fór austr, ok annan vetr eptir var Sigurðr konungr austr í landi; hann sat l&#491;ngum í Konungahellu ok efldi mj&#491;k þann kaupstað. Þar gerði hann kastala mikinn ok lét grafa um díki mikit; hann var g&#491;rr af torfi ok grjóti; hann lét húsa í kastalanum; hann lét gera þar kirkju. Kross inn helga lét hann vera í Konungahellu ok helt í því eigi eiða sína, er hann sór á Jórsala-landi, en hann framði tíund ok flest alt annat, þat er hann hafði svarit; en þat er hann setti krossinn austr við landzenda, hugði hann þat vera mundu allz gæzlu; en þat varð at inu mesta óráði, at setja þann helgan dóm svá mj&#491;k undir vald heiðinna manna, sem síðan reyndisk. Borghildr Óláfsdóttir heyrði þann kvitt, at menn illmæltu þau Eystein konung um tal sitt ok vináttu, þá fór hon til Borgar, ok fastaði þar til járns ok bar járn fyrir mál þetta ok varð vel skír. En er þetta spurði Sigurðr konungr, þá reið hann þat á einum degi, er miklar váru ii. dagleiðir, ok kom fram í Dali at Óláfs; var þar um nótt. Þá tók hann Borghildi frillutaki ok hafði hana brott með sér; þeirra sonr var Magnús; hann var brátt brot sendr til fóstrs norðr á Hálogaland í Bjarkey til Víðkunnz Jónssonar, ok fœddist hann þar upp. Magnús var allra manna fríðastr ok bráðg&#491;rr á v&#491;xt ok afl.


'''K. 20. Kvánfang Sigurðar konungs'''

Sigurðr konungr fekk Málmfríðar, dóttur Haraldz konungs Valdamarssonar austan ór Hólmgarði. Móðir Haraldz konungs var Gyða gamla drótning, dóttir Haraldz Engla-konungs Guðinasonar; móðir Málmfríðar var Kristín, dóttir Inga Svía-konungs Steinkelssonar. Systir Málmfríðar var Ingilborg, er átti Knútr lávarðr, sonr Eiríks góða Dana-konungs, sonar Sveins Úlfssonar. B&#491;rn þeirra Knúts ok Ingilborgar var Valdamarr, er konungdóm tók í Danm&#491;rk eptir Svein Eiríksson, Margrét, Kristín ok Katrín. Margrétu átti Stígr hvítaleðr; þeirra dóttir Kristín, er átti Karl Sørkvisson Svía-konungr; þeirra sonr var Sørkvir konungr.


'''K. 21. Mannjafnaðr konunga'''

Eysteinn konungr ok Sigurðr konungr váru einn vetr báðir á veizlu á Upl&#491;ndum, ok átti sinn bœ hvárr þeirra. En er skamt var milli þeira býja, er konungar skyldu veizlu taka, þá gerðu menn þat ráð, at þeir skyldu vera báðir samt á veizlunum, ok sínu sinni at hvárs búum; váru þeir fyrst báðir samt at því búi, er Eysteinn konungr átti. En um kveldit, er menn tóku at drekka, þá var mungát ekki gott, ok váru menn hljóðir. Þá mælti Eysteinn konungr: »þó eru menn hljóðir; hitt er &#491;lsiðr meiri, at menn geri sér gleði; fám oss &#491;lteiti n&#491;kkura, mun þá enn á rœtask um gaman manna. Sigurðr bróðir, þat mun &#491;llum sœmst þykkja, at vit hefim n&#491;kkura skemtanarrœðu«. Sigurðr konungr svarar heldr stutt: »ver þú svá márgr, sem þú vill, en lát mik ná at þegja fyrir þér«. Þá mælti Eysteinn konungr: »sá &#491;lsiðr hefir opt verit, at menn taka sér jafnaðarmenn; vil ek hér svá vera láta«. Þá þagði Sigurðr konungr. »Sé ek, segir Eysteinn konungr, at ek verð hefja þessa teiti, mun ek taka þik, bróðir, til jafnaðarmannz mér. Fœri ek þat til, at jafnt nafn h&#491;fum vit báðir ok jafna eign; geri ek engi mun ættar okkarrar eða uppfœzlu«. Þá svarar Sigurðr konungr: »mantu eigi þat, er ek braut þik á bak, ef ek vilda, ok vartu vetri ellri«. Þá segir Eysteinn konungr: »ekki man ek hitt síðr, er þú fekt eigi leikit þat, er mjúkleikr var í«. Þá mælti Sigurðr konungr: »mantu, hversu fór um sundit með okr; ek mátti kefja þik, ef ek vilda«. Eysteinn konungr segiri: »ekki svam ek skemra en þú, ok eigi var ek verr kafsyndr; ek kunna ok á ísleggjum, svá at engan vissa ek þann, er þat kepti við mik, en þú kunnir þat eigi heldr en naut«. Sigurðr konungr segir: »h&#491;fðingligri íþrótt ok nytsamligri þykki mér sú at kunna vel á boga; ætla ek, at þú nýtir eigi boga minn, þóttþu spyrnir fótum í«. Eysteinn konungr svarar: »ekki em ek bogsterkr sem þú, en minna mun skilja beinskeyti okra, ok miklu kann ek betr á skíðum en þú, ok hafði þat verit enn fyrr k&#491;lluð góð íþrótt«. Sigurðr konungr segir: »þess þykkir mikill munr, at þat er h&#491;fðingligra, at sá, er yfirmaðr skal vera annarra manna, sé mikill í flokki, sterkr ok vápnfœrr betr en aðrir menn ok auðsær ok auðkendr, þá er flestir eru saman«. Eysteinn konungr segir: »eigi er þat síðr einkanna hlutr, at maðr sé fríðr, ok er sá ok auðkendr í mannfj&#491;lda; þykkir mér þat ok h&#491;fðingligt, þvíat fríðleikinum sómir inn bezti búnaðr; kann ek ok miklu betr til laga en þú, ok svá hvat er vit skulum tala, em ek miklu sléttorðari«. Sigurðr konungr segir: »vera kann, at þú hafir numit fleiri l&#491;gprettu, þvíat ek átta þá annat at starfa, en engi frýr þér sléttmælis, en hitt mæla margir, at þú sér ekki allfastorðr ok lítit mark sé, hverju þú heitr, mælir eptir þeim, er þá eru hjá, ok er þat ekki konungligt«. Eysteinn konungr segir: »þat berr til þess, er menn bera mál sín fyrir mik, þá hygg ek at því fyrst, at lúka svá hvers manns máli, at þeim mætti bezt þykkja; þá kømr opt annarr, sá er mál á við hann, ok verðr þá opt dregit til at miðla, svá at báðum skyli líka. Hitt er ok opt, at ek heit því, sem ek em beðinn, þvíat ek vilda, at allir fœri fegnir frá mínum fundi. Sé ek hinn kost, ef ek vil hafa, sem þú gerir, at heita &#491;llum illu, en engi heyri ek efndanna frýja«. Sigurðr konungr segir: »þat hefir verit mál manna, at ferð sú, er ek fór ór landi, væri heldr h&#491;fðinglig, en þú sazt heima meðan sem dóttir f&#491;ður þíns«. Eysteinn konungr svarar: »nú greiptu á kýlinu; eigi mynda ek þessa rœðu vekja, ef ek kynna hér engu svara; nærr þótti hinu, at ek gerða þik heiman sem systur mína, áðr þú yrðir búinn til ferðar«. Sigurðr konungr segiri: »heyrt muntu hafa þat, at ek átta orrostur mj&#491;k margar í Serklandi, er þú munt heyrt hafa getit, ok fekk ek í &#491;llum sigr ok margs konar gørsimar, þær er eigi hafa slíkar komit hingat til landz; þótta ek þar mest verðr, er ek fann g&#491;fgasta menn, en ek hygg, at eigi hafir þú enn hleypt heimdraganum«. Eysteinn konungr segir: »spurt hefi ek þat, at þú áttir orrostur n&#491;kkurar útan landz, en nytsamligra var hitt landi váru, er ek gerða meðan v. kirkjur af grundvelli, ok gerða ek h&#491;fn við Agðanes, er áðr var øræfi ok hvers manns f&#491;r, þá er ferr norðr eða suðr með landi; ek gerða ok st&#491;pulinn í Sinhólmssundi ok h&#491;llina í Bj&#491;rgyn, meðan þú brytjaðir blámenn fyrir fjándann á Serklandi; ætla ek þat lítit gagn ríki váru«. Sigurðr konungr segir: »fór ek í ferð þeirri lengst út til Jórðánar, ok l&#491;gðumsk ek yfir ána; en út á bakkanum er kjarr n&#491;kkut, en þar á kjarrinu reið ek knút ok mælta ek svá fyrir, at þú skyldir leysa, bróðir, eða hafa elligar þvílíkan formála, sem þar var á lagðr«. Eysteinn konungr segir: »eigi mun ek leysa þann knút, er þú reitt mér, en ríða mátta ek þér þann knút, er miklu síðr féngir þú leyst, þá er þú siglðir einskipa í her minn, þá er þú komt í land«. Eptir þat þ&#491;gnuðu þeir báðir, ok var hvártveggi reiðr. Fleiri hlutir urðu þeir í skiptum þeirra brœðra, er þat fanzk á, at hvárr dró sik fram ok sitt mál ok vildi hvárr vera &#491;ðrum meiri, en helzk þó friðr milli þeirra, meðan þeir lifðu.


'''K. 22. Frá kerlaugu'''

Sigurðr konungr var á Upl&#491;ndum at veizlu n&#491;kkurri, en þar váru laugar g&#491;rvar. En er konungr var í laug ok var tjaldat yfir kerit, þá þótti honum renna fiskr í lauginni hjá sér, ok þá sló á hann hlátri svá miklum, at þar fylgði staðleysi, ok kom þat síðan mj&#491;k optliga at honum. Ragnhildi, dóttur Magnús konungs berfœts, giptu þeir brœðr hennar Haraldi kesju; hann var sonr Eiríks góða Dana-konungs; váru synir þeirra Magnús, Óláfr, Knútr, Haraldr.


'''K. 23. Skipsmíð Eysteins konungs'''

Eysteinn konungr lét gera skip mikit í Niðarósi; þat var gðrt at vexti ok með hætti eptir því, sem Ormr inn langi hafði verit, er Óláfr Tryggvason hafði gera látit; var þar ok drekah&#491;fuð á fram, en krókr á aptr ok hvárrtveggja gullbúit; skip var borðmikit, en stafnarnir þóttu n&#491;kkuru minni en bezt bæri. Hann lét ok gera þar í Niðarósi naust bæði svá stór, at afrek var í, ok g&#491;r með hinum beztum f&#491;ngum ok smíðuð ágæta vel. Eysteinn konungr var á veizlu á Stim á Húst&#491;ðum; hann fekk þar bráðasótt, þá er hann leiddi til bana; hann andaðist iiii. kálendás Septembris, ok var lík hans flutt norðr til kaupangs, ok er hann þar jarðaðr í Kristskirkju, ok er þat mál manna, at yfir enskis mannz líki hafi svá margr maðr í Nóregi jamhryggr staðit sem Eysteins konungs, síðan er andaðr var Magnús konungr, son Óláfs ins helga konungs. Eysteinn var konungr xx. vetr at Nóregi; en eptir andlát Eysteins konungs var Sigurðr einn konungr í landi, meðan hann lifði.


[[Bilde:Kong Øisteins likfærd.jpg|thumb|center|700px|<center>Gerhard Munthe: '''Er þat mál manna, at yfir enskis mannz líki hafi svá margr maðr í Nóregi jamhryggr staðit sem Eysteins konungs.'''</center>]]


'''K. 24. Kristnuð Smál&#491;nd'''

Níkolás Dana-konungr, sonr Sveins Úlfssonar, fekk síðan Margrétar, dóttur Inga, er fyrr hafði átt Magnús konungr berfœtr; hét synir þeira Nikoláss Magnús inn sterki. Níkolás konungr sendi orð Sigurði konungi Jórsalafara ok bað hann veita sér lið ok styrk allan af sínu ríki, at fara með Níkolási konungi austr fyrir Svía-veldi til Smálanda, ok kristna þar fólk, þvíat þeir, er þar byggðu, heldu ekki kristni, þótt sumir hefði við kristni tekit. Var í þann tíma víða í Svíaveldi mart fólk heiðit ok mart illa kristit, þvíat þá váru n&#491;kkurir þeir konungar, er kristni k&#491;stuðu ok heldu upp blótum, svá sem gerði Blót-Sveinn eða síðan Eiríkr inn ársæli. Sigurðr konungr hét ferð sinni, ok gerðu konungar stefnulag sitt í Eyrarsundi. Síðan bauð Sigurðr konungr almenningi út af &#491;llum Nóregi, bæði at liði ok at skipum. En er saman kom herr sá, þá hafði hann vel ccc. skipa. Níkolás konungr kom fyrr miklu til stefnunnar ok beið þar lengi; þá kurruðu Danir illa ok segja, at Norðmenn mundu ekki koma. Síðan rufu þeir leiðangrinn; fór konungr í brot ok allr herinn. Síðan kom Sigurðr konungr þar, ok líkaði honum illa; héldu þá austr í Svimrar-ós ok áttu þar húsþing ok talaði Sigurðr konungr um lausyrði Níkoláss konungs, ok kom þat ásamt, at þeir skyldu n&#491;kkut hervirki gera í landi hans fyrir þessar sakir. Þeir tóku upp þorp þat, er heitir Tumaþorp ok skamt liggr frá Lundi, ok heldu síðan austr til kaupbœjar þess, er heitir Kalmarnar, ok herjuðu þar ok svá á Smál&#491;ndum, ok l&#491;gðu vistagjald á Smál&#491;nd xv. hundruð nauta, ok tóku Smálendingar við kristni. Síðan vendir Sigurðr konungr aptr herinum ok kom í sitt ríki með m&#491;rgum stórgørsimum ok fjárhlutum, er hann hafði aflat í þeiri ferð, ok var þessi leiðangr kallaðr Kalmarna-leiðangr. Þat var sumri fyrr en myrkr it mikla. Þenna einn leiðangr røri Sigurðr konungr, meðan hann var konungr.


'''K. 25. Draumr Sigurðar konungs'''

Sigurðr konungr var eitt hvert sinn á veizlu at búi sínu, en um morgininn, þá er konungr var klæddr, var hann fámálugr ok ókátr, ok hræddusk vinir hans, at þá myndi enn at honum komit vanstillit. En ármaðrinn var vitr maðr ok djarfr ok krafði konung máls ok spurði, ef hann hefði n&#491;kkut tíðinda spurt, þat er svá væri mikit, at honum stœði fyrir gleði, eða væri þat, at veizlan hugnaði honum eigi vel eða n&#491;kkurir þeir hlutir, er menn mætti ráða bœtr á. Sigurðr konungr segir, at engi hlutr heldi þar til, sá er hann rœddi um - »en þat heldr til, segir hann, at ek hugsa draum þann, er fyrir mik bar í nótt«. »Herra! segir hann, góðr draumr skyldi sá vera, en heyra vildim vér gjarna«. Konungr mælti: »ek þóttumk hér á Jaðri vera úti staddr ok sá ek út í haf, ok leit ek þar sorta mikinn ok var f&#491;r í ok nálgaðist hingat; þá sýndisk mér, sem þat væri mikit tré eitt, ok óðu limarnar uppi, en rœtrnar í sjá. En er tréit kom at landi, þá braut þat ok rak brot trésins víða um landit, bæði um meginland ok úteyjar, sker ok strandir; ok þá gaf mér sýn, svá at ek þóttumk sjá um allan Nóreg it ytra með sjá ok sá ek í hverja vík, at rekin váru brot af þessu tré, ok váru flest smá, en sum stœrri«. Þá segir ármaðrinn þat líkast um þenna draum, at »þér sjálfir munuð bezt skipa, ok vildim vér gjarna heyra, at þér réðið«. Þá mælti konungr: »þat þykki mér líkast, at vera muni fyrir tilkvámu n&#491;kkurs mannz í land þetta, ok mun hann hér staðfestask, ok hans afspringi myndi víða dreifask um land þetta ok vera mj&#491;k misstórt«.


'''K. 26. Haraldr gilli kom í Nóreg'''

Hallkell húkr, sonr Jóns smj&#491;rbalta, var lendr maðr á Mœri; hann fór vestr um haf ok alt til Suðreyja; þar kom til fundar við hann útan af Írlandi sá maðr, er hét Gillikristr ok sagðisk vera sonr Magnús konungs berfœts; móðir hans fylgði honum ok sagði, at hann hét Haraldr &#491;ðru nafni. Hallkell tók við þessum m&#491;nnum ok flutti með sér til Nóregs, ok þegar á fund Sigurðar konungs með Harald ok móður hans. Þau báru fram sitt ørendi fyrir konungi. Sigurðr konungr rœddi þetta mál fyrir h&#491;fðingjum, at hverr legði til eptir sínu skaplyndi, en allir báðu hann sjálfan fyrir ráða. Þá lét Sigurðr konungr kalla til sín Harald ok segir honum svá, at hann vill eigi synja Haraldi, at hann fremi skírslu til faðernis síns, með því at hann vill þat vera láta í festu, þó at honum berisk þat faðerni, er hann segir, at Haraldr skal eigi beiðask konungdóms, meðan Sigurðr konungr eða Magnús konungsson lifir; ok fóru þessar festur fram með svard&#491;gum. Sigurðr konungr segir, at Haraldr skyldi troða slár til faðernis sér, en sú skírsla þótti heldr frek, þvíat hann skyldi þá skírslu fremja til faðernis en eigi til konungdóms, hann hafði áðr þar fyrir svarit. En Haraldr játti þessu. Hann fastaði til járns, ok var sú skírsla g&#491;r, er mest hefir verit g&#491;r í Nóregi, at ix. plógjárn glóandi váru niðr l&#491;gð, ok gekk Haraldr þar eptir berum fótum, ok leiddu hann byskupar ii. Ok iii. d&#491;gum síðarr var skírslan reynd; váru þá fœtr hans óbrunnir. Eptir þat tók Sigurðr konungr vel við frændsemi Haraldz; en Magnús, sonr hans, óþokkaðist mj&#491;k við hann, ok margir h&#491;fðingjar snøru eptir honum. Sigurðr konungr treystisk svá vinsælð sinni við alt landzfólk, at hann beiddisk þess, at allir skyldu þat sverja, at Magnús, sonr Sigurðar konungs, skyldi vera konungr eptir hann; ok fekk hann þá svardaga af &#491;llu landzfólki.


'''K. 27. Veðjan Haraldz ok Magnús'''

Haraldr gilli var maðr hár ok grannvaxinn, hálslangr, heldr langleitr, svarteygr, døkkhárr, skjótligr ok fráligr, hafði mj&#491;k búnað írskan, stutt klæði ok létt klæddr; stirt var honum norrœnt mál, kylfdi mj&#491;k til orðanna, ok h&#491;fðu margir menn þat mj&#491;k at spotti. Haraldr sat í drykkju eitt sinn ok talaði við annan mann, sagði hann vestan af Írlandi; var þat í rœðu hans, at þeir menn váru á Írlandi, at svá váru fóthvatir, at engi hestr tók þá á skeiði. Magnús konungsson heyrði þetta ok mælti: »nú lýgr hann enn, sem hann er vanr«. Haraldr svarar: »satt er þetta, segir hann, at þeir menn munu fásk á Írlandi, at engi hestr í Nóregi mun hlaupa um þá«. Rœddu þeir um n&#491;kkurum orðum; þeir váru báðir druknir. Þá mælti Magnús at - »hér skaltu veðja fyrir h&#491;fði þínu, ef þú renn eigi jafnhart, sem ek ríð hesti mínum, en ek mun leggja í móti gullhring minn«. Haraldr svarar: »ek segi ekki þat, at ek renna svá hart; finna mun ek þá menn á Írlandi, at svá munu renna, ok má ek veðja um þat«. Magnús konungsson svarar: »ekki mun ek fara til Írlandz; hér skulum vit veðja en ekki þar«. Haraldr gekk þá at sofa ok vildi ekki fleira við hann eiga. Þetta var í Ósló. En eptir um morgininn, þá er lokit var formessu, reið Magnús upp í g&#491;tur; hann gerði orð Haraldi at koma þannug. En er hann kom, var hann svá búinn, hafði skyrtu ok ilbandabrœkr, stuttan m&#491;ttul, h&#491;tt írskan á h&#491;fði, spjótskapt í hendi. Magnús markaði skeiðit. Haraldr mælti: »oflangt ætlar þú skeiðit«. Magnús ætlaði þegar miklu lengra ok segir, at þó var ofskamt. Mart var manna hjá. Þá tóku þeir skeið fram, ok fylgði hann jafnan bœginum. En er þeir kómu til skeiðsenda, mælti Magnús: »þú heldr í gagntak, ok dró hestrinn þik«. Magnús hafði gauzkan hest allskjótan. Þeir tóku þá annat skeið aptr; rann þá Haraldr alt skeið fyrir hestinum. En er þeir kómu til skeiðsenda, þá spurði Haraldr: »helt ek nú í gagntakit?« Magnús svarar: »nú tóktu fyrri til«. Þá lét Magnús blása hestinn um hríð; en er hann var búinn, þá keyrir hann sporum hestinn, ok kom hann skjótt á hlaup. Haraldr stóð þá kyrr. Þá leit Magnús aptr ok kallaði - »renn nú« segir hann. Þá hljóp Haraldr ok skjótt fram um hestinn ok langt frá fram, ok svá til skeiðsenda; kom hann miklu fyrr, svá at hann lagðisk niðr, ok spratt upp ok heilsaði Magnúsi, er hann kom. Síðan fóru þeir heim til bœjar; en Sigurðr konungr hafði verit meðan at messu, ok vissi hann þetta eigi fyrr en eptir mat um daginn. Þá mælti hann reiðuliga til Magnús: »þér kallið Harald heimskan, en mér þykkir þú fól; ekki kantu útanlandzsiðu manna; vissir þú þat eigi fyrr, at utanlandzmenn temja sik við aðrar íþróttir, en at kýla drykk eða gera sik œran ok ófœran ok vita þá ekki til mannz; fá Haraldi hring sinn ok apa hann aldri síðan, meðan mitt h&#491;fuð er fyrir ofan mold.«


'''K. 28. Frá sundf&#491;r'''

Þá er Sigurðr konungr var eitt sinn úti á skipum, ok l&#491;gðu þeir í h&#491;fn ok kaupskip n&#491;kkut hjá þeim, Íslandz-far. Haraldr gilli var í fyrirrúmi á konungsskipi, en næst honum fram frá lá Sveinn Hrímhildarson; hann var son Knúts af Jaðri. Sigurðr Sigurðarson var lendr maðr ágætr; hann stýrði þar skipi. Þat var einn fagran veðrdag - var heitt skin - fóru menn á sund margir bæði af langskipum ok af kaupskipinu. Íslenzkr maðr einn, sá er á sundi var, hendi gaman at því, at fœra niðr þá menn, er verr váru syndir. Menn hlógu at því. Sigurðr konungr sá þat ok heyrði; síðan kastaði hann af sér klæðum ok hleypr á sundit ok lagðisk at Íslendingi, grípr hann ok fœrði í kaf ok helt niðri; ok þegar annat sinn, er Íslendingr kom upp, fœrði konungr hann niðr ok hvert sinn eptir annat. Þá mælti Sigurðr Sigurðarson: »skulum vér konung láta deyða manninn?« Maðr segir, at engi var allfúss til at fara. Sigurðr mælti: »verða myndi maðr til, ef Dagr Eilífsson væri hér.« Sigurðr hljóp síðan fyrir borðit ok lagðisk til konungs, tók til hans ok mælti: »týn eigi manninum: sjá nú allir, at þú ert miklu betr syndr.« Konungr mælti: »lát mik lausan Sigurðr; ek skal bana honum, hann vill kefja menn vára.« Sigurðr svarar: »vit skulum nú leika fyrst, en þú, Íslendingr! leita til landz«; hann gerði svá, en konungr lét Sigurð lausan ok lagðisk til skips síns; svá fór ok Sigurðr. En konungr mælti, bað Sigurð eigi verða svá djarfan at koma í augsýn sér. Þat var sagt Sigurði, ok gekk hann upp á land.


'''K. 29. Frá Haraldi ok Sveini Hrímhildarsyni'''

Um kveldit þá er menn fóru at sofa, léku sumir menn uppi á landi. Haraldr var í leikinum, en bað svein sinn fara út á skip ok búa hvílu sína ok bíða sín þar. Sveinninn gerði svá. Konungr var sofa farinn. En er sveininum þótti lengjask, þá lagðisk hann upp í rúmit Haraldz. Sveinn Hrímhildarson mælti: »sk&#491;mm mikil er at fara til þess heiman frá búum sínum dugandis m&#491;nnum, at draga hér knapa upp jafnhátt sér.« Sveinninn svarar, segir, at Haraldr vísaði honum þangat. Sveinn Hrímhildarson mælti: »oss þykkir engi ofgœðakostr í, at Haraldr liggi hér, þótt hann dragi eigi hér þræla eða stafkarla,« - ok grípr hann upp riðv&#491;l ok laust í h&#491;fuð sveininum, svá at blóð féll um hann. Sveinninn hljóp þegar upp á land ok segir Haraldi, hvat í var orðit. Haraldr gekk þegar á skip upp ok aptr í fyrirrúmit; hann hjó með handøxi til Sveins, ok veitti honum sár mikit á hendi; gekk Haraldr þegar á land upp. Sveinn hljóp upp á land eptir honum, drifu þá til frændr Sveins ok tóku Harald h&#491;ndum ok ætluðu at hengja hann. En er þeir bjoggu þar um, þá gekk Sigurðr Sigurðarson út á skip Sigurðar konungs, ok vakði hann. En er konungr brá augum í sundr ok kendi Sigurð, mælti hann: »fyrir þetta sama skaltu deyja, er þú komt í augsýn mér, þvíat ek bannaða þér þat« - ok hljóp konungr upp. Sigurðr mælti: »kostr er þér þess, konungr, þegar þú vilt, en aðrar sýslur eru nú fyrst skyldri, far sem skjótast máttu upp á land ok hjálp Haraldi brœðr þínum; Rygir vilja nú hengja hann.« Þá mælti konungr: »guð gæti nú til, Sigurðr, kalla lúðrsveininn; lát blása liðinu upp eptir mér.« Konungr hljóp upp á land, en allir, er hann kendu, fylgðu honum, ok þar til er gálginn var búinn; tók hann þegar Harald til sín, en alt fólk þusti þegar til konungs með alvæpni, er lúðr hafði við kveðit. Þá segir konungr, at Sveinn ok allir hans félagar skyldu utlagir fara, en við bœn allra manna feksk þat af konungi, at þeir skyldu hafa landzvist ok eignir sínar, en sárit bótalaust. Þá spurði Sigurðr Sigurðarson, ef konungr vildi, at hann fœri þá í brot. »Þat vil ek eigi, segir konungr; aldri má ek þín án vera.«


'''K. 30. Jartegn Óláfs konungs'''

Kolbeinn hét maðr, ungr ok fátœkr, en Þóra, móðir Sigurðar konungs Jórsalafara, lét skera tungu ór h&#491;fði honum, ok var til þess eigi meiri s&#491;k, en sá hinn ungi maðr Kolbeinn hafði etit stykki hálft af diski konungsmóður ok segir, at steikari hafði gefit honum, en hann þorði eigi við at ganga fyrir henni; síðan fór sá maðr mállauss langa hríð; þess getr Einarr Skúlason í Óláfsdrápu:


::203.
::G&#491;fug lét H&#491;rn ór h&#491;fði
::Hvítings of s&#491;k lítla
::auðar aumum beiði
::ungs manns skera tungu;
::þann s&#491;&#769;um vér, es v&#491;&#769;rum,
::válaust numinn máli
::hodda brjót, þars heitir
::Hlíð, f&#491;&#769;m vikum síðarr.


Hann sótti síðan til Þrándheims ok til Niðaróss, ok vakði at Kristskirkju. En um óttus&#491;ng 
Óláfsv&#491;kudag hinn síðarra, þá sofnaði hann ok þóttisk sjá Óláf inn helga koma til sín ok taka hendi sinni í stúfinn tungunnar ok heimta; en er hann vaknaði, þá var hann heill ok þakkaði várum drótni feginsamliga ok Óláfi konungi, er hann hafði heilsu ok miskunn af þegit, hafði farit þagat áðr mállauss ok sótti hans heilagt skrín, en þaðan fór hann heill ok skorinorðr.


'''K. 31. Jartegn Óláfs konungs'''

Ungan mann n&#491;kkurn danskan at øðli tóku heiðnir menn ok fluttu til Vindlandz, ok h&#491;fðu þar í b&#491;ndum með &#491;ðrum herteknum m&#491;nnum. Nú var hann um daga í járni einn saman varðveizlulauss, en um nætr þá var sonr bónda í fj&#491;tri með honum, at hann hlœpisk eigi frá honum. En sá aumi maðr beið aldri svefn né ró fyrir harms sakir ok sorga; hugleiddi marga vega, hvat til hjálpar væri, kvíddi mj&#491;k ánauð ok hræddisk bæði sult ok píslir ok vænti engrar aptrlausnar af frændum sínum, fyrir því at þeir h&#491;fðu tvisvar sinnum áðr leystan hann af heiðnum l&#491;ndum með fjárhlut, ok þóttisk hann því vita, at þeim mundi þá þykkja bæði mikit fyrir því ok kostnaðarsamt, at ganga undir it iii. sinn. Vel hefir sá maðr, er eigi bíðr slíkt ilt þessa heims, er hann þóttisk þá beðit hafa. Nú gerðisk honum engi annarr til en hlaupask í brott ok komask undan, ef þess verðr auðit. Því næst ræðr hann til á náttarþeli ok drepr son bónda, høggr af honum fótinn ok stefnir svá til skógar með fj&#491;tri undan. En um morgininn eptir, er lýsti, þá verða þeir varir við ok fara eptir honum með hundum ii., er því váru vanir, at spyrja þá upp, er undan hljópusk, finna hann í skógi, þar sem hann lá ok leyndist fyrir þeim. Nú taka þeir hann h&#491;ndum, ok berja ok beysta ok leika allz konar illa. Síðan draga þeir hann heim, ljá honum lifs at hváru nauðula ok engrar annarrar miskunnar, draga hann til písla, ok settu hann þegar í myrkvastofu, þar er fyrir váru áðr inni xvi. allir kristnir menn, bundu hann þar bæði í járnum ok &#491;ðrum b&#491;ndum, sem fastast máttu þeir. Svá þótti honum ves&#491;lð ok píslir þær, er fyrr hafði hann haft, sem þat væri skuggi n&#491;kkurr þess allz ins illa, er fyrr hafði hann haft. Engi maðr sá hann augum í þessi prísund, sá er honum bæði miskunnar; engum manni þótti aumligt um þann vesaling nema kristnum m&#491;nnum, er þar lágu bundnir með honum, þeir h&#491;rmuðu ok grétu hans mein ok sína nauð ok ógæfu. Ok um dag n&#491;kkurn l&#491;gðu þeir ráð fyrir hann, báðu, at hann hétisk inum helga Óláfi konungi ok gæfisk til embættismannz ok hans dýrðarhúsi, ef hann kvæmisk með guðs miskunn ok hans bœnum ór þeirri prísund. Nú játaði hann því feginn, ok gafsk þegar til þess staðar, sem þeir báðu hann. Nóttina eptir þá þóttisk hann sjá í svefni mann einn ekki hávan standa þar it næsta sér ok mæla við sik á þá leið: »heyrðu, inn aumi maðr, segir hann, hví rístu eigi upp?« Hann segir: »lávarðr minn! hvat manna ertu?« segir hann. »Ek em Óláfr konungr, er þú kallaðir á.« »Ó hó, lávarðr minn góðr, segir hann, ek vilda feginn upp rísa, ef ek mætta, en ek ligg járnum bundinn, ok þó í fj&#491;tri með þeim m&#491;nnum, er hér sitja bundnir.« Síðan heitr hann á hann, ok kveðr svá at orðum: »stattu upp skjótt, ok æðrask ekki um, víst ertu nú lauss.« Því næst vaknaði hann ok segir þá sínum fél&#491;gum, hvat fyrir hann hafði borit. Síðan báðu þeir hann upp standa ok freista, ef satt væri. Upp stendr hann ok kendi, at hann var lauss. Nú segja félagar hans aðrir ok kváðu þat honum fyrir ekki koma mundu, þvíat hurð var læst útan ok innan. Þá lagði orð til gamall maðr, er þar sat, meinliga haldinn, ok bað hann ekki tortryggva þessa mannz miskunn, er hann hafði lausn af fengit, ok svá, at - »því mun hann jartegn við þik g&#491;rt hafa, at þú skulir hans miskunnar njóta ok heðan lauss verða, en eigi þér til meiri vesalðar ok písla; nú lát við fimt, segir hann, ok leita dura, ok ef þú mátt út komask, þá ertu hólpinn.« Svá gerði hann, fiðr dyrnar þegar opnar, støkkr út jafnskjótt ok brot í skóginn. Þegar þeir urðu varir þessa, þá slógu þeir hundum sínum ok fóru eptir sem snúðuligast, en hann liggr ok leynisk ok sér g&#491;rla, vesall karl, hvar þeir fara eptir honum. Nú villask hundar þegar farsins, er þeir liðu at honum, en þeim &#491;llum viltisk sýnin, svá at engi maðr mátti finna hann, ok lá hann þar fyrir fótum þeim; vendu þeir þá heim aptr þaðan ok veinuðu mj&#491;k ok h&#491;rmuðu, er þeir máttu eigi fá staðit hann. Óláfr konungr lét honum ekki tortíma, er hann var til skógar kominn, gaf honum heyrn ok heilsu alla, er þeir h&#491;fðu áðr barit h&#491;fuð alt á honum ok knosat, til þess er hann deyfði. Því næst komsk hann á skip með kristnum m&#491;nnum tveim, þeim er lengi h&#491;fðu þar verit píndir, ok neyttu þá allir þess farskostar sem ákafast ok fluttusk þá áleiðis af þeim hlaupstigi. Síðan sótti hann til þess helga manns húss; var þá heill orðinn ok herfœrr. Þá iðraðisk hann sinna heita, gekk á orð sín við þann milda konung, ok hljópsk þá á brot um dag ok kom at kveldi til bónda eins, þess er honum veitti herbergi fyrir guðs sakir. Síðan um nóttina, er hann var í svefni, sá hann meyjar iii. ganga til sín, fríðar ok fagrbúnar, ok ortu orða á hann þegar ok b&#491;rðu hann miklum ávítum, er hann skyldi svá djarfr gerask, at hlaupa frá þeim góða konungi, er honum hafði svá mikla miskunn veitt, fyrst er hann leysti hann ór járnum ok allri prísund, ok firrask þann ljúfa lávarð, er hann hafði á h&#491;nd gengit. Því næst vaknaði hann felmsfullr ok stóð upp þegar árdegis, ok sagði húsbóanda; en sá góði bóandi lét hann engu &#491;ðru við koma, en venda heim aptr til þess helga staðar. Sá maðr ritaði at uphafi þessa jartegn, er sjálfr sá manninn ok á honum járnastaðinn.


'''K. 32. Efldr kaupstaðr í Konungahellu'''

Sigurðr konungr lét svá mj&#491;k efla kaupstaðinn í Konungahellu, at þá varð engi ríkari í Nóregi, ok sat þar l&#491;ngum til landsgæzlu; hann lét húsa konungsgarð í kastalanum; hann lagði á &#491;ll heruð, þau er í nánd váru kaupstaðinum, ok svá á býjarmennina, at á hverjum xii. mánuðum skyldi hverr maðr ix. vetra gamall eða ellri bera til kastalans v. vápnsteina eða aðra v. staura, ok skyldi þá gera hvassa í annan enda, ok v. alna háva. Þar í kastalanum lét Sigurðr konungr gera krosskirkju; hon var trékirkja ok mj&#491;k v&#491;nduð at efnum ok smíð. Þá er Sigurðr hafði verit konungr xxiiii. vetr, var vígð krosskirkja. Þá lét konungr þar vera kross inn helga ok marga aðra helga dóma. Sú var k&#491;lluð Kastalakirkja. Þar setti hann fyrir altári tábolu, er hann hafði gera látit í Griklandi; hon var g&#491;r af eiri ok silfri ok gyld fagrliga, sett smeltum ok gimsteinum. Þar var skrin, er Eiríkr eimuni Dana-konungr hafði sent Sigurði konungi, ok plénáríús ritinn gullst&#491;fum, er pátríarki gaf Sigurði konungi.


'''K. 33. Andlát Sigurðar konungs'''

Þrimr vetrum síðarr en krosskirkja var vígð, fekk Sigurðr konungr sótt; þá var hann staddr í Ósló; hann andaðisk þar einni nótt eptir Maríumessu í f&#491;stu; hann var jarðaðr at Hallvarðzkirkju, lagðr í steinvegginn útar frá kórinum inum syðra megin. Magnús, son Sigurðar konungs, var þar þá í býnum; tók hann þar þegar allar konungs féhirzlur, er Sigurðr konungr andaðisk. Sigurðr var konungr yfir Nóregi xxvii. vetr; hann var at aldri xl., ok var hans &#491;ld góð landzfólkinu; var þá bæði ár ok friðr.


[[Kategori:Alfabetisk indeks]]
[[Kategori:Tekster på norrønt]]
[[Kategori:Kongesagaer]]
[[Kategori:Snorri Sturluson]]
[[Kategori:Finnur Jónsson]]