Sigurðar saga, Eysteins ok Óláfs (FJ)

Velg språk	Norrønt	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes i flere utgaver på følgende språk ►

Snorri Sturluson

Heimskringla

Nóregs konunga sǫgur

udgivet af

Finnur Jónsson

G. E. C. Gads Forlag
København
1911 (1925)

Upphaf Magnús-sona

K. 1. Eptir fall Magnús konungs berfœts tóku synir hans konungdóm í Nóregi, Eysteinn, Sigurðr, Óláfr; hafði Eysteinn inn nørðra hlut landz, en Sigurðr inn syðra. Óláfr konungr var þá iiii. vetra eða v.; en þann þriðjung landz, er hann átti, hǫfðu þeir báðir til varðveizlu. Sigurðr var þá til konungs tekinn, er hann var xiii. vetra eða xiiii., en Eysteinn var vetri ellri. Sigurðr konungr lét eptir fyrir vestan haf dóttur Íra-konungs. Þá er synir Magnús konungs váru til konunga teknir, kómu útan ór Jórsalaheimi, ok sumir ór Miklagarði, þeir menn, er farit hǫfðu út með Skopta Ǫgmundarsyni, ok váru þeir inir frægstu ok kunnu margs konar tíðindi at segja; en af þeim nýnæmum girntist fjǫlði mannz í Nóregi þeirrar ferðar; var þat sagt, at í Miklagarði fengu Norðmenn fullsælu fjár, þeir er á mála vildu ganga. Þeir báðu konungana, at annarr hvárr þeirra, Eysteinn eða Sigurðr, skyldi fara ok vera fyrir því liði, er til útferðar gerðisk. En konungarnir játtu því, ok bjoggu ferð þá með beggja kostnaði. Til þeirar ferðar réðusk margir ríkismenn, bæði lendir menn ok ríkir bœndr. En er ferðin var búin, þá var þat af ráðit, at Sigurðr skyldi fara, en Eysteinn skyldi hafa landráð af hendi beggja þeira.

K. 2. Frá Orkneyja-jǫrlum

Einum vetri eða tveim eptir fall Magnús konungs berfœts kom vestan af Orkneyjum Hákon, sonr Páls jarls, en konungar gáfu honum jarldóm ok yfirsókn í Orkneyjum, svá sem jarlar hǫfðu haft fyrir honum, Páll faðir hans eða Erlendr fǫðurbróðir hans. Fór Hákon jarl vestr til Orkneyja.

K. 3. Ferð Sigurðar konungs ór landi

Fjórum vetrum eptir fall Magnús konungs fór Sigurðr konungr liði sínu ór Nóregi; þá hafði hann lx. skipa; svá segir Þórarinn stuttfeldr:

185.

Svá kom fylkis

framt lið saman

margspaks mikit

mildingi vilt,

at skip við skǫp

skarfǫgr of lǫg

hreins guðs heðan

hnigu, sex tigir.

Sigurðr konungr siglði um haustit til Englandz; þá var þar konungr Heinrekr, sonr Vilhjálms bastarðz. Var Sigurðr konungr þar um vetrinn; svá segir Einarr Skúlason:

186.

Vásǫflugr réð vísi

vestr helmingi mestum,

óð at ensku láði

ægis marr und harra;

stál lét hilmir hvílask

heiptglaðr ok vas þaðra,

(né gramr af val Vimrar)

vetrlengis (stígr betri).

K. 4. Ferð Sigurðar konungs

Sigurðr konungr fór eptir um várit liðinu vestr til Vallandz ok kom fram um haustit út á Galizuland, ok dvalðisk þar annan vetr; svá segir Einarr Skúlason:

187.

Ok, sás œzt gat ríki

ól þjóðkonungr, sólar,

ǫnd á Jákóbs landi

annan vetr und ranni;

þar frák hilmi herjar,

(hjaldrs) lausmæli gjalda

(gramr bræddi svan snimma

snarlyndr) frǫmum jarli.

En þat var með þeim atburð, at jarl sá, er þar réð fyrir landi, gerði sætt við Sigurð konung, ok skyldi jarl láta setja Sigurði torg til matkaupa allan vetrinn, en þat endist eigi lengr en til jóla, ok gerðisk þá ilt til matar, þvíat landit er skarpt ok ilt matland. Þá fór Sigurðr konungr með miklu liði til kastala þess, er jarl átti, ok flýði jarl undan, þvíat hann hafði lítit lið. Sigurðr konungr tók þar vist mikla ok mikit herfang annat, ok lét flytja til skipa sinna; bjósk síðan í brot ok fór vestr fyrir Spán. Þá er Sigurðr konungr siglði fyrir Spán, barsk þat at, at víkingar nǫkkurir, þeir er fóru at féfangi, kómu í móti honum með galeiða her, en Sigurðr konungr lagði til orrostu við þá, ok hófu svá ina fyrstu orrostu við heiðna menn, ok vann af þeim viii. galeiðr; svá segir Halldórr skvaldri:

188.

Ok fádýrir fóru

Fjǫlnis hróts at móti,

vígǫ́sum hlóð vísi,

víkingar gram ríkum;

náði herr at hrjóða,

(hlaut drengja vinr fengi

fyrðum hollr), þars fellat

fátt lið, galeiðr átta.

Síðan helt Sigurðr konungr til kastala þess, er Sintré heitir, ok barðisk þar aðra orrostu; þat er á Spáni; þar sat í heiðit fólk, ok herjaði á kristna menn; hann vann kastalann ok drap þar alt fólk, þvíat ekki vildi kristnask láta, ok tók þar fé mikit; svá segir Halldórr skvaldri:

189.

Stór skalk verk, þaus vǫ́ru,

(Vánar dags) á Spáni,

(prútt lét sløngvir sóttan

Sintré) konungs inna;

gerðisk heldr við harðan

hermǫnnum gram berjask

grátt, en gǫrva neittu

goðs rétti sér boðnum.

K. 5. Unnin Lizibón

Eptir þat helt Sigurðr konungr liðinu til Lizibónar, þat er borg mikil á Spáni, ok hálf kristin en hálf heiðin; þar skilr Spán kristna ok Spán heiðna; eru þau heruð heiðin ǫll, er vestr liggja þaðan. Þar átti Sigurðr konungr ina iii. orrostu við heiðna menn ok hafði sigr; fekk þar fé mikit; svá segir Halldórr skvaldri:

190.

Suðr vátt sigr enn þriðja,

snjallr, við borg þás kalla,

lofðungs kundr, þars lenduð,

Lizibón, at fróni.

Þá helt Sigurðr konungr liðinu vestr fyrir Spán heiðna, ok lagði til borgar þeirrar, er kǫlluð er Alkasse, ok átti þar ina iiii. orrostu við heiðna menn ok vann borgina, drap þar mart fólk, svá at hann eyddi borgina. Þeir fengu þar ófamikit fé; svá segir Halldórr skvaldri:

191.

Út frák yðr þars heitir

Alkasse styr hvassan,

folkþeysandi, fýsask

fjórða sinn at vinna.

Ok enn þetta:

192.

Unnit frák í einni

eyddri borg til sorga,

(hitti herr á flótta)

heiðins vífs (at drífa).

K. 6. Orrosta í Forminterru

Þá helt Sigurðr konungr fram ferðinni ok lagði til Nǫrvasunda; en í sundunum var fyrir honum víkingaherr mikill, ok lagði konungr til orrostu við þá, ok átti þar ina fimtu orrostu ok hafði sigr; svá segir Halldórr skvaldri:

193.

Treystuzk egg fyrir austan

(yðr tjóði goð) rjóða,

náskári fló nýra,

Nǫrvasund, til unda.

Síðan lagði Sigurðr konungr herinum fram it syðra með Serklandi ok kom til eyjar þeirrar, er kǫlluð er Forminterra. Þar hafði þá sezk herr mikill heiðinna blámanna í helli nǫkkurn ok settu fyrir hellisdyrnar steinvegg mikinn; þeir herjuðu víða á landit ok fluttu til hellisins alt herfang. Sigurðr konungr veitti upgǫngu í þeirri ey ok fór til hellis ok var í bergi nǫkkuru, ok var hátt at ganga upp í hellinn til steinveggsins, en bjargit skútti yfir steinvegginn fram. Heiðingjar vǫrðu steinvegginn ok hræddusk ekki vápn þeira Norðmanna, en þeir máttu bera grjót ok skot niðr undir fœtr sér ofan á Norðmenn. Norðmenn réðu ok ekki til upgǫngunnar at svá búnu. Þá tóku heiðingjar pell ok aðra dýrgripi ok báru út á vegginn ok skóku at Norðmǫnnum ok œpðu á þá ok eggjuðu þá ok frýðu þeim hugar. Þá leitaði Sigurðr konungr sér ráða. Hann lét taka ii. skipbáta, er barkar eru kallaðir, ok draga upp á bergit yfir hellisdyrnar ok drengja með strengjum digrum alt undir innviðuna ok um stafnana. Síðan gengu þar í menn, svá sem rúm hafði, létu þá síga skipin ofan fyrir hellinn með reipum; þá skutu þeir ok grýttu, er á skipinum váru, svá at heiðingjar hrukku af steinvegginum. Þá gekk Sigurðr konungr upp í bjargit með herinn undir steinvegginn, ok brutu vegginn ok kómusk svá upp í hellinn, en heiðingjar flýðu inn um steinvegginn, þann er settr var um þveran hellinn. Þá lét konungr flytja í hellinn viðu stóra ok kasta bál mikit í hellisdurunum ok slá eldi í. En heiðingjar, er eldr ok reykr sótti þá, þá létu sumir lífit, sumir gengu á vápn Norðmanna, en alt fólk var drepit eða brent. Þar fengu Norðmenn it mesta herfang, þess er þeir hefði tekit í þessi ferð; svá segir Halldórr skvaldri:

194.

Varð fyrir stafni

styrjar gjǫrnum

friðraskaði

Forminterra;

þar varð eggjar

ok eld þola

blámanna lið

áðr bana féngi.

Ok enn þetta:

195.

Bǫðstyrkir, lézt barka,

(bragnings verk á Serkjum

fræg hafa gǫrzk) fyrir gýgjar

gagnstíg ofan síga;

en í hall at helli

hernenninn, fjǫlmennum,

gǫndlar þings, með gengi

gnýþróttr, neðan sóttir.

Enn segir Þórarinn stuttfeldr:

196.

Bað gramr guma

gunnhagr draga

byrvarga á bjarg

blásvarta tvá,

þás í reipum

ramdýr þrama

sigu fyrir hellis

hliðdyrr með lið.

K. 7. Orrosta

Þá fór Sigurðr konungr fram á leið ok kom til eyjar þeirrar, er Iviza heitir, ok átti þar orrostu ok fekk sigr; sú var in vii. orrosta; svá segir Halldórr skvaldri:

197.

Margdýrkaðr kom merkir

morðhjóls skipa stóli

(fúss var fremðar ræsir

friðslits) til Ívizu.

Eptir þat kom Sigurðr konungr til eyjar þeirrar, er Manork heitir, ok helt þar ina viii. orrostu við heiðna menn ok fekk sigr; svá segir Halldórr skvaldri:

198.

Knátti enn en átta

oddhríð vakið síðan,

(Finns rauð gjǫld) á grœnni

(grams ferð) Manork verða.

K. 8. Gefit Roðgeiri jarli konungsnafn

Sigurðr konungr kom um várit til Sikileyjar ok dvalðisk þar lengi. Þar var þá Roðgeirr hertogi; hann fagnaði vel konungi ok bauð honum til veizlu. Sigurðr konungr kom þannug ok mikit lið með honum. Þar var dýrligr fagnaðr, ok hvern dag at veizlunni stóð Roðgeirr hertogi ok þjónaði at borði Sigurðar konungs. Ok inn vii. dag veizlunnar, þá er menn hǫfðu tekit laugar, þá tók Sigurðr konungr í hǫnd hertoganum ok leiddi hann upp í hásæti, ok gaf honum konungsnafn ok þann rétt, at hann skyldi vera konungr í Sikileyjar-veldi, en áðr hǫfðu þar jarlar verit yfir því ríki.

K. 9. Frá Roðgeiri konungi

Roðgeirr Sikileyjar-konungr var inn ríkasti konungr; hann vann Púl allan ok lagði undir sik ok margar aðrar stóreyjar í Griklandz-hafi; hann var kallaðr Roðgeirr ríki. Hans sonr var Vilhjálmr konungr í Sikiley, er lengi hafði ófrið mikinn haft við Miklagarðz keisara. Vilhjálmr konungr átti iii. dœtr, en engan son; hann gipti eina dóttur sína Heinreki keisara, syni Fríreks keisara, en þeirra son var Frírekr, er nú var keisari í Rúmaborg. Aðra dóttur Vilhjálms konungs átti hertogi af Kípr; ina iii. átti Margrít yfirkussari; Heinrekr keisari drap þá báða. Dóttur Roðgeirs Sikileyjar konungs átti Mánúli keisari í Miklagarði; þeirra son var Kirjalax keisari.

K. 10. Jórsala-ferð Sigurðar konungs

Um sumarit siglði Sigurðr konungr út um Grikklandz-haf til Jórsala-landz; fór síðan út til Jórsala-borgar ok hitti þar Baldvina Jórsala-konung. Baldvini konungr fagnaði Sigurði konungi forkunnar vel ok reið með honum út til árinnar Jórðánar ok aptr til Jórsalaborgar; svá segir Einarr Skúlason:

199.

Húf lét hilmir svífa

hafkaldan (lof skaldi

esat of allvalds risnu

einfalt) í Gríksalti,

áðr við einkar breiða

auðlestir skip festi

(ǫld beið ǫll með stilli)

Akrsborg (fegins morgin).

200.

Getk þess, 's gramr fór vitja

(glyggs) Jórsala byggðar

(meðr vitut ǫðling œðra)

ógnblíðr (und sal víðum),

ok leyghati laugask

(leyft ráð vas þat) náði

hauka fróns í hreinu

hvatr Jórðánar vatni.

Sigurðr konungr dvalðist mjǫk lengi á Jórsala-landi um haustit ok ǫndurðan vetr.

K. 11. Unnin Sætt

Baldvini konungr gerði veizlu fagra Sigurði konungi ok liði miklu með honum. Þá gaf Baldvini konungr Sigurði konungi marga helga dóma, ok þá var tekinn spánn af krossinum helga at ráði Baldvina konungs ok pátríarka, ok sóru þeir báðir at helgum dómi, at þetta tré var af inum helga krossi, er guð sjálfr var píndr á. Síðan var sá heilagr dómr gefinn Sigurði konungi, með því at hann sór áðr ok xii. menn aðrir með honum, at hann skyldi fremja kristni með ǫllum mætti sínum ok koma í land erkibyskupsstóli, ef hann mætti, ok at krossinn skyldi þar vera, sem inn helgi Óláfr konungr hvílði, ok hann skyldi tíund fremja ok sjálfr gera. Sigurðr konungr fór síðan til skipa sinna í Akrsborg; þá bjó ok Baldvini konungr her sinn at fara til Sýrlandz til borgar þeirrar, er Sæt heitir; sú borg var heiðin. Til þeirrar ferðar rézk Sigurðr konungr með honum. Ok þá er þeir konungarnir hǫfðu litla hríð setit um borgina, gáfusk heiðnir menn upp, ok eignuðusk konungarnir borgina, en liðsmenn annat herfang. Sigurðr konungr gaf Baldvina konungi alla borgina; svá segir Halldórr skvaldri:

201.

Borg heiðna tókt, bræðir

benja tíkr, af ríki,

(háðisk hver við prýði

hildr) en gaft af mildi.

Einarr Skúlason segir ok hér frá:

202.

Sætt frák Dœla dróttin,

(drengr minnisk þess) vinna;

tóku hvast í Hristar

hríð valslǫngur ríða;

sterkr braut váligt virki

vals munnlitaðr gunnar;

fǫgr ruðusk sverð, en sigri

snarr bragningr hlaut fagna.

Eptir þat fór Sigurðr konungr til skipa sinna ok bjósk brot af Jórsala-landi; þeir siglðu norðr til eyjar þeirrar, er Kípr heitir, ok dvalðisk Sigurðr konungr þar nǫkkura hríð; fór síðan til Griklandz ok lagði ǫllu liðinu út við Engilsnes ok lá þar hálfan mánuð, ok var hvern dag hraðbyri norðr eptir hafinu, en hann vildi bíða þess byrjar, er þverskytningr væri, ok seglum mætti aka at endilǫngu skipi, þvíat ǫll segl hans váru sett pellum, bæði þat er fram vissi ok aptr, fyrir því at hvárirtveggju, frambyggjar ok þeir er aptr váru, vildu eigi sjá it ófegra seglanna.

K. 12. Ferð Sigurðar konungs í Miklagarð

Þá er Sigurðr konungr siglði inn til Miklagarðz, siglði hann nær landi; þar eru alt á land upp borgir ok kastalar ok þorp, svá at hvergi slítr. Þá sá af landi í bug allra seglanna ok bar hvergi í milli, svá sem einn garðr væri. Alt fólk stóð úti, þat er sjá mátti sigling Sigurðar konungs. Spurt hafði ok Kirjalax keisari til ferðar Sigurðar konungs ok lét hann upp lúka borghlið þat á Miklagarði, er heitir Gullvarta; þat hlið skal inn ríða keisarinn, þá er hann hefir lengi áðr í brot verit af Miklagarði ok hafi vel sigrazk; þá lét keisari breiða pell um ǫll stræti borgarinnar frá Gullvǫrtu ok til Laktjarna; þar eru keisara hallir inar ágæztu. Sigurðr konungr mælti við sína menn, at þeir skyldu ríða drambsamliga í borgina ok láta sér lítit um finnask alla nýbreytni, er þeir sá, ok svá gerðu þeir. Reið Sigurðr konungr ok allir hans menn með þvílíkan prís til Miklagarðz ok svá til innar ágæztu konungs hallar, ok var þar fyrir þeim alt búit. Sigurðr konungr dvalðisk þar nǫkkura hríð. Þá sendi Kirjalax konungr menn sína til hans, hvárt hann vildi þiggja af keisara sex skippund af gulli eða vildi hann, at konungr léti efna til leiks þess, er keisari var vanr at láta leika á paðreimi. Sigurðr konungr kaus leikinn, ok sendimenn sǫgðu, at keisarann kostaði eigi minna leikinn, en þetta gull. Þá lét konungr efna til leiksins, ok var þá leikit at vanða, ok veittu allir leikar betr konungi þat sinn. Drótning á hálfan leikinn, ok keppask í ǫllum leikum menn þeirra; ok segja Grikir, at þá er konungr vinnr fleiri leika á paðreimi en drótning, þá mun konungr vinna sigr, ef hann ferr herferð.

K. 13. Frá ferð Sigurðar Jórsalafara

Eptir þetta bjósk Sigurðr konungr til heimferðar. Hann gaf keisara ǫll skip sín, ok hǫfuð gullbúin váru á því skipi, er konungr hafði stýrt, þau váru sett á Pétrskirkju. Kirjalax keisari gaf Sigurði konungi marga hesta ok fekk honum leiðtoga um alt ríki sitt. Fór þá Sigurðr konungr brot af Miklagarði, en eptir dvalðisk mikill fjǫldi Norðmanna ok gekk á mála. Sigurðr konungr fór útan fyrst á Bolgaraland, ok þá um Ungara-ríki, ok um Pannóníam ok um Sváfa ok Býjaraland; þar fann hann Lózaríúm keisara af Rúmaborg, ok fagnaði hann honum forkunnar vel, fekk honum leiðtoga alt um sitt ríki ok lét halda þeim torg, svá sem þeir þurftu til allra kaupa. En er Sigurðr konungr kom í Slésvík á Danmǫrk, þá veitti Eilífr jarl honum dýrliga veizlu; þat var um miðsumarsskeið. Í Heiðabý fann hann Nikolás Dana-konung, ok fagnaði hann honum afarvel, ok fylgði honum sjálfr norðr á Jótland, ok gaf honum skip með ǫllum búnaði, þat er hann hafði í Nóreg. Fór þá Sigurðr konungr heim í ríki sitt, ok var honum vel fagnat, ok var þat mál manna, at eigi hafi verit farin meiri virðingarfǫr ór Nóregi, en þessi var, ok var hann þá xx. at aldri; hann hafði iii. vetr verit í þessari ferð. Óláfr bróðir hans var þá xii. vetra gamall.

K. 14. Frá athǫfn Eysteins konungs

Eysteinn konungr hafði mart gǫrt í landinu, þat er nytsamligt var, meðan Sigurðr konungr var í ferð. Hann hóf munklífi í Bjǫrgvin í Norðnesi ok lagði hann þar mikit fé til; hann lét gera Mikjálskirkju, it vegligsta steinmusteri; hann lét ok gera í konungsgarði Postolakirkju; trékirkju; þar lét hann ok gera hǫll ina miklu, er vegligast tréhús hefir gǫrt verit í Nóregi; hann lét ok gera kirkju á Agðanesi, ok þar virki ok hǫfn, sem áðr var øræfi; hann lét ok gera í Niðarósi í konungsgarði Nikoláskirkju, ok var þat hús allmjǫk vandat at skurðum ok allri smíð; hann lét ok gera kirkju í Vágum á Hálogalandi ok lagði prófendu til.

K. 15. Frá Eysteini konungi

Eysteinn konungr gerði orð inum vitrustum mǫnnum til Jamtalandz ok inum ríkustum, bauð þeim til sín, en fagnaði ǫllum, er kómu, með blíðu mikilli ok leiddi brot með vingjǫfum, en teygði þá svá til vináttu við sik. En er þeir vǫndusk margir at fara til hans ok þágu gjafir hans, en sumum sendi hann gjafir, þeim er eigi kómu þar, þá kom hann sér í fullkomna vináttu við alla þá menn, er réðu fyrir landinu. Síðan talaði hann fyrir þeim ok segir, at Jamtr hǫfðu þat illa gǫrt, er þeir hǫfðu snúizk í brot frá Nóregs konungum í óhlýðni eða skattgjǫfum, tók þar til máls, er Jamtr hǫfðu gengit undir ríki Hákonar konungs Aðalsteinsfóstra ok verit síðan lengi undir Nóregs konungum; inti ok þat, hversu mǫrg þarfendi þeir máttu hafa af Nóregi, eða hversu mikill ómaki þeim væri, at sœkja til Svía-konungs þat, er þeir þurftu. Ok kom hann svá sínum rœðum, at Jamtr sjálfir buðu honum ok báðu hann, at þeir vildu snúask til hlýðni við Eystein konung, ok kǫlluðu þat þurft sína ok nauðsyn. Dró svá saman þeirra félagskap, at Jamtr gáfu land alt undir ríki Eysteins konungs. Tóku fyrst til þessa máls ríkismenn þar trúnaðareiða af ǫllu fólkinu; síðan fóru þeir til Eysteins konungs ok sóru honum land ok hefir þat haldizk jafnan síðan. Vann Eysteinn konungr Jamtaland með viti en eigi með áhlaupum sem sumir hans langfeðgar.

K. 16. Frá Eysteini konungi

Eysteinn konungr var maðr inn fríðasti sýnum, bláeygr ok nǫkkut opineygr, bleikhárr ok hrokkinhárr, ekki hár meðalmaðr, spekingr at viti, at ǫllu fróðr, lǫgum ok dœmum ok mannfrœði, ráðsnjallr ok orðspakr ok inn snjallasti, manna glaðastr ok lítillátastr, hugþekkr ok ástsæll allri alþýðu. Hann átti Ingibjǫrgu, dóttur Gutthorms Steigarþórissonar; þeirra dóttir hét Máría, er síðan átti Guðbrandr Skafhǫggsson.

K. 17. Frá Sigurði konungi

Sigurðr konungr var mikill vexti ok jarpr á hár, skǫruligr, ekki fagr, vel vaxinn, snœfurligr, fámæltr, ok optast ekki þýðr, vingóðr ok fastúðigr, ekki talaðr mjǫk, siðlátr ok veglátr. Sigurðr konungr var stjórnsamr ok refsingasamr, helt vel lǫgin, mildr af fé, ríkr ok ágætr. Óláfr konungr var maðr hár ok mjór, fríðr sýnum, glaðr ok lítillátr, vinsæll. Þá er þeir brœðr váru konungar í Nóregi, tóku þeir af margar álǫgur, þær sem Danir hǫfðu lagt á lýðinn, þá er Sveinn Alfífuson réð landi, ok urðu þeir af því stórvinsælir við alþýðu ok stórmenni.

K. 18. Dauði Óláfs konungs

Óláfr konungr tók sótt þá, er hann leiddi til bana; ok er hann jarðaðr at Kristskirkju í Niðarósi, ok var hann it mesta harmaðr. Síðan réðu þeir ii. konungar landi, Eysteinn ok Sigurðr, en áðr hǫfðu þeir iii. brœðr verit konungar xii. vetr, v. síðan er Sigurðr kom til landz, en vii. áðr. Óláfr konungr var xvii. vetra, er hann andaðisk, en þat var xi. kálendas Jánúaríi. Þá er Eysteinn konungr hafði verit einn vetr austr í landi, en Sigurðr konungr var norðr, þá sat Eysteinn konungr lengi um vetrinn í Sarpsborg.

K. 19. Fœddr Magnús blindi

Bóandi ríkr er nefndr Óláfr í Dáli, auðigr maðr; hann bjó í Aumorð í Dal mikla; hann átti ii. bǫrn. Sonr hans hét Hákon faukr, en Borghildr dóttir hans; hon var kvenna fríðust ok vitr kona ok fróð mjǫk. Þau Óláfr ok bǫrn hans váru lengi um vetrinn í Borg, ok var Borghildr jafnan á tali við konung, ok mæltu menn allmisjafnt um vináttu þeirra. En eptir um sumarit fór Eysteinn konungr norðr í land, en Sigurðr konungr fór austr, ok annan vetr eptir var Sigurðr konungr austr í landi; hann sat lǫngum í Konungahellu ok efldi mjǫk þann kaupstað. Þar gerði hann kastala mikinn ok lét grafa um díki mikit; hann var gǫrr af torfi ok grjóti; hann lét húsa í kastalanum; hann lét gera þar kirkju. Kross inn helga lét hann vera í Konungahellu ok helt í því eigi eiða sína, er hann sór á Jórsala-landi, en hann framði tíund ok flest alt annat, þat er hann hafði svarit; en þat er hann setti krossinn austr við landzenda, hugði hann þat vera mundu allz gæzlu; en þat varð at inu mesta óráði, at setja þann helgan dóm svá mjǫk undir vald heiðinna manna, sem síðan reyndisk. Borghildr Óláfsdóttir heyrði þann kvitt, at menn illmæltu þau Eystein konung um tal sitt ok vináttu, þá fór hon til Borgar, ok fastaði þar til járns ok bar járn fyrir mál þetta ok varð vel skír. En er þetta spurði Sigurðr konungr, þá reið hann þat á einum degi, er miklar váru ii. dagleiðir, ok kom fram í Dali at Óláfs; var þar um nótt. Þá tók hann Borghildi frillutaki ok hafði hana brott með sér; þeirra sonr var Magnús; hann var brátt brot sendr til fóstrs norðr á Hálogaland í Bjarkey til Víðkunnz Jónssonar, ok fœddist hann þar upp. Magnús var allra manna fríðastr ok bráðgǫrr á vǫxt ok afl.

K. 20. Kvánfang Sigurðar konungs

Sigurðr konungr fekk Málmfríðar, dóttur Haraldz konungs Valdamarssonar austan ór Hólmgarði. Móðir Haraldz konungs var Gyða gamla drótning, dóttir Haraldz Engla-konungs Guðinasonar; móðir Málmfríðar var Kristín, dóttir Inga Svía-konungs Steinkelssonar. Systir Málmfríðar var Ingilborg, er átti Knútr lávarðr, sonr Eiríks góða Dana-konungs, sonar Sveins Úlfssonar. Bǫrn þeirra Knúts ok Ingilborgar var Valdamarr, er konungdóm tók í Danmǫrk eptir Svein Eiríksson, Margrét, Kristín ok Katrín. Margrétu átti Stígr hvítaleðr; þeirra dóttir Kristín, er átti Karl Sørkvisson Svía-konungr; þeirra sonr var Sørkvir konungr.

K. 21. Mannjafnaðr konunga

Eysteinn konungr ok Sigurðr konungr váru einn vetr báðir á veizlu á Uplǫndum, ok átti sinn bœ hvárr þeirra. En er skamt var milli þeira býja, er konungar skyldu veizlu taka, þá gerðu menn þat ráð, at þeir skyldu vera báðir samt á veizlunum, ok sínu sinni at hvárs búum; váru þeir fyrst báðir samt at því búi, er Eysteinn konungr átti. En um kveldit, er menn tóku at drekka, þá var mungát ekki gott, ok váru menn hljóðir. Þá mælti Eysteinn konungr: »þó eru menn hljóðir; hitt er ǫlsiðr meiri, at menn geri sér gleði; fám oss ǫlteiti nǫkkura, mun þá enn á rœtask um gaman manna. Sigurðr bróðir, þat mun ǫllum sœmst þykkja, at vit hefim nǫkkura skemtanarrœðu«. Sigurðr konungr svarar heldr stutt: »ver þú svá márgr, sem þú vill, en lát mik ná at þegja fyrir þér«. Þá mælti Eysteinn konungr: »sá ǫlsiðr hefir opt verit, at menn taka sér jafnaðarmenn; vil ek hér svá vera láta«. Þá þagði Sigurðr konungr. »Sé ek, segir Eysteinn konungr, at ek verð hefja þessa teiti, mun ek taka þik, bróðir, til jafnaðarmannz mér. Fœri ek þat til, at jafnt nafn hǫfum vit báðir ok jafna eign; geri ek engi mun ættar okkarrar eða uppfœzlu«. Þá svarar Sigurðr konungr: »mantu eigi þat, er ek braut þik á bak, ef ek vilda, ok vartu vetri ellri«. Þá segir Eysteinn konungr: »ekki man ek hitt síðr, er þú fekt eigi leikit þat, er mjúkleikr var í«. Þá mælti Sigurðr konungr: »mantu, hversu fór um sundit með okr; ek mátti kefja þik, ef ek vilda«. Eysteinn konungr segiri: »ekki svam ek skemra en þú, ok eigi var ek verr kafsyndr; ek kunna ok á ísleggjum, svá at engan vissa ek þann, er þat kepti við mik, en þú kunnir þat eigi heldr en naut«. Sigurðr konungr segir: »hǫfðingligri íþrótt ok nytsamligri þykki mér sú at kunna vel á boga; ætla ek, at þú nýtir eigi boga minn, þóttþu spyrnir fótum í«. Eysteinn konungr svarar: »ekki em ek bogsterkr sem þú, en minna mun skilja beinskeyti okra, ok miklu kann ek betr á skíðum en þú, ok hafði þat verit enn fyrr kǫlluð góð íþrótt«. Sigurðr konungr segir: »þess þykkir mikill munr, at þat er hǫfðingligra, at sá, er yfirmaðr skal vera annarra manna, sé mikill í flokki, sterkr ok vápnfœrr betr en aðrir menn ok auðsær ok auðkendr, þá er flestir eru saman«. Eysteinn konungr segir: »eigi er þat síðr einkanna hlutr, at maðr sé fríðr, ok er sá ok auðkendr í mannfjǫlda; þykkir mér þat ok hǫfðingligt, þvíat fríðleikinum sómir inn bezti búnaðr; kann ek ok miklu betr til laga en þú, ok svá hvat er vit skulum tala, em ek miklu sléttorðari«. Sigurðr konungr segir: »vera kann, at þú hafir numit fleiri lǫgprettu, þvíat ek átta þá annat at starfa, en engi frýr þér sléttmælis, en hitt mæla margir, at þú sér ekki allfastorðr ok lítit mark sé, hverju þú heitr, mælir eptir þeim, er þá eru hjá, ok er þat ekki konungligt«. Eysteinn konungr segir: »þat berr til þess, er menn bera mál sín fyrir mik, þá hygg ek at því fyrst, at lúka svá hvers manns máli, at þeim mætti bezt þykkja; þá kømr opt annarr, sá er mál á við hann, ok verðr þá opt dregit til at miðla, svá at báðum skyli líka. Hitt er ok opt, at ek heit því, sem ek em beðinn, þvíat ek vilda, at allir fœri fegnir frá mínum fundi. Sé ek hinn kost, ef ek vil hafa, sem þú gerir, at heita ǫllum illu, en engi heyri ek efndanna frýja«. Sigurðr konungr segir: »þat hefir verit mál manna, at ferð sú, er ek fór ór landi, væri heldr hǫfðinglig, en þú sazt heima meðan sem dóttir fǫður þíns«. Eysteinn konungr svarar: »nú greiptu á kýlinu; eigi mynda ek þessa rœðu vekja, ef ek kynna hér engu svara; nærr þótti hinu, at ek gerða þik heiman sem systur mína, áðr þú yrðir búinn til ferðar«. Sigurðr konungr segiri: »heyrt muntu hafa þat, at ek átta orrostur mjǫk margar í Serklandi, er þú munt heyrt hafa getit, ok fekk ek í ǫllum sigr ok margs konar gørsimar, þær er eigi hafa slíkar komit hingat til landz; þótta ek þar mest verðr, er ek fann gǫfgasta menn, en ek hygg, at eigi hafir þú enn hleypt heimdraganum«. Eysteinn konungr segir: »spurt hefi ek þat, at þú áttir orrostur nǫkkurar útan landz, en nytsamligra var hitt landi váru, er ek gerða meðan v. kirkjur af grundvelli, ok gerða ek hǫfn við Agðanes, er áðr var øræfi ok hvers manns fǫr, þá er ferr norðr eða suðr með landi; ek gerða ok stǫpulinn í Sinhólmssundi ok hǫllina í Bjǫrgyn, meðan þú brytjaðir blámenn fyrir fjándann á Serklandi; ætla ek þat lítit gagn ríki váru«. Sigurðr konungr segir: »fór ek í ferð þeirri lengst út til Jórðánar, ok lǫgðumsk ek yfir ána; en út á bakkanum er kjarr nǫkkut, en þar á kjarrinu reið ek knút ok mælta ek svá fyrir, at þú skyldir leysa, bróðir, eða hafa elligar þvílíkan formála, sem þar var á lagðr«. Eysteinn konungr segir: »eigi mun ek leysa þann knút, er þú reitt mér, en ríða mátta ek þér þann knút, er miklu síðr féngir þú leyst, þá er þú siglðir einskipa í her minn, þá er þú komt í land«. Eptir þat þǫgnuðu þeir báðir, ok var hvártveggi reiðr. Fleiri hlutir urðu þeir í skiptum þeirra brœðra, er þat fanzk á, at hvárr dró sik fram ok sitt mál ok vildi hvárr vera ǫðrum meiri, en helzk þó friðr milli þeirra, meðan þeir lifðu.

K. 22. Frá kerlaugu

Sigurðr konungr var á Uplǫndum at veizlu nǫkkurri, en þar váru laugar gǫrvar. En er konungr var í laug ok var tjaldat yfir kerit, þá þótti honum renna fiskr í lauginni hjá sér, ok þá sló á hann hlátri svá miklum, at þar fylgði staðleysi, ok kom þat síðan mjǫk optliga at honum. Ragnhildi, dóttur Magnús konungs berfœts, giptu þeir brœðr hennar Haraldi kesju; hann var sonr Eiríks góða Dana-konungs; váru synir þeirra Magnús, Óláfr, Knútr, Haraldr.

K. 23. Skipsmíð Eysteins konungs

Eysteinn konungr lét gera skip mikit í Niðarósi; þat var gðrt at vexti ok með hætti eptir því, sem Ormr inn langi hafði verit, er Óláfr Tryggvason hafði gera látit; var þar ok drekahǫfuð á fram, en krókr á aptr ok hvárrtveggja gullbúit; skip var borðmikit, en stafnarnir þóttu nǫkkuru minni en bezt bæri. Hann lét ok gera þar í Niðarósi naust bæði svá stór, at afrek var í, ok gǫr með hinum beztum fǫngum ok smíðuð ágæta vel. Eysteinn konungr var á veizlu á Stim á Hústǫðum; hann fekk þar bráðasótt, þá er hann leiddi til bana; hann andaðist iiii. kálendás Septembris, ok var lík hans flutt norðr til kaupangs, ok er hann þar jarðaðr í Kristskirkju, ok er þat mál manna, at yfir enskis mannz líki hafi svá margr maðr í Nóregi jamhryggr staðit sem Eysteins konungs, síðan er andaðr var Magnús konungr, son Óláfs ins helga konungs. Eysteinn var konungr xx. vetr at Nóregi; en eptir andlát Eysteins konungs var Sigurðr einn konungr í landi, meðan hann lifði.

Gerhard Munthe: Er þat mál manna, at yfir enskis mannz líki hafi svá margr maðr í Nóregi jamhryggr staðit sem Eysteins konungs.

K. 24. Kristnuð Smálǫnd

Níkolás Dana-konungr, sonr Sveins Úlfssonar, fekk síðan Margrétar, dóttur Inga, er fyrr hafði átt Magnús konungr berfœtr; hét synir þeira Nikoláss Magnús inn sterki. Níkolás konungr sendi orð Sigurði konungi Jórsalafara ok bað hann veita sér lið ok styrk allan af sínu ríki, at fara með Níkolási konungi austr fyrir Svía-veldi til Smálanda, ok kristna þar fólk, þvíat þeir, er þar byggðu, heldu ekki kristni, þótt sumir hefði við kristni tekit. Var í þann tíma víða í Svíaveldi mart fólk heiðit ok mart illa kristit, þvíat þá váru nǫkkurir þeir konungar, er kristni kǫstuðu ok heldu upp blótum, svá sem gerði Blót-Sveinn eða síðan Eiríkr inn ársæli. Sigurðr konungr hét ferð sinni, ok gerðu konungar stefnulag sitt í Eyrarsundi. Síðan bauð Sigurðr konungr almenningi út af ǫllum Nóregi, bæði at liði ok at skipum. En er saman kom herr sá, þá hafði hann vel ccc. skipa. Níkolás konungr kom fyrr miklu til stefnunnar ok beið þar lengi; þá kurruðu Danir illa ok segja, at Norðmenn mundu ekki koma. Síðan rufu þeir leiðangrinn; fór konungr í brot ok allr herinn. Síðan kom Sigurðr konungr þar, ok líkaði honum illa; héldu þá austr í Svimrar-ós ok áttu þar húsþing ok talaði Sigurðr konungr um lausyrði Níkoláss konungs, ok kom þat ásamt, at þeir skyldu nǫkkut hervirki gera í landi hans fyrir þessar sakir. Þeir tóku upp þorp þat, er heitir Tumaþorp ok skamt liggr frá Lundi, ok heldu síðan austr til kaupbœjar þess, er heitir Kalmarnar, ok herjuðu þar ok svá á Smálǫndum, ok lǫgðu vistagjald á Smálǫnd xv. hundruð nauta, ok tóku Smálendingar við kristni. Síðan vendir Sigurðr konungr aptr herinum ok kom í sitt ríki með mǫrgum stórgørsimum ok fjárhlutum, er hann hafði aflat í þeiri ferð, ok var þessi leiðangr kallaðr Kalmarna-leiðangr. Þat var sumri fyrr en myrkr it mikla. Þenna einn leiðangr røri Sigurðr konungr, meðan hann var konungr.

K. 25. Draumr Sigurðar konungs

Sigurðr konungr var eitt hvert sinn á veizlu at búi sínu, en um morgininn, þá er konungr var klæddr, var hann fámálugr ok ókátr, ok hræddusk vinir hans, at þá myndi enn at honum komit vanstillit. En ármaðrinn var vitr maðr ok djarfr ok krafði konung máls ok spurði, ef hann hefði nǫkkut tíðinda spurt, þat er svá væri mikit, at honum stœði fyrir gleði, eða væri þat, at veizlan hugnaði honum eigi vel eða nǫkkurir þeir hlutir, er menn mætti ráða bœtr á. Sigurðr konungr segir, at engi hlutr heldi þar til, sá er hann rœddi um - »en þat heldr til, segir hann, at ek hugsa draum þann, er fyrir mik bar í nótt«. »Herra! segir hann, góðr draumr skyldi sá vera, en heyra vildim vér gjarna«. Konungr mælti: »ek þóttumk hér á Jaðri vera úti staddr ok sá ek út í haf, ok leit ek þar sorta mikinn ok var fǫr í ok nálgaðist hingat; þá sýndisk mér, sem þat væri mikit tré eitt, ok óðu limarnar uppi, en rœtrnar í sjá. En er tréit kom at landi, þá braut þat ok rak brot trésins víða um landit, bæði um meginland ok úteyjar, sker ok strandir; ok þá gaf mér sýn, svá at ek þóttumk sjá um allan Nóreg it ytra með sjá ok sá ek í hverja vík, at rekin váru brot af þessu tré, ok váru flest smá, en sum stœrri«. Þá segir ármaðrinn þat líkast um þenna draum, at »þér sjálfir munuð bezt skipa, ok vildim vér gjarna heyra, at þér réðið«. Þá mælti konungr: »þat þykki mér líkast, at vera muni fyrir tilkvámu nǫkkurs mannz í land þetta, ok mun hann hér staðfestask, ok hans afspringi myndi víða dreifask um land þetta ok vera mjǫk misstórt«.

K. 26. Haraldr gilli kom í Nóreg

Hallkell húkr, sonr Jóns smjǫrbalta, var lendr maðr á Mœri; hann fór vestr um haf ok alt til Suðreyja; þar kom til fundar við hann útan af Írlandi sá maðr, er hét Gillikristr ok sagðisk vera sonr Magnús konungs berfœts; móðir hans fylgði honum ok sagði, at hann hét Haraldr ǫðru nafni. Hallkell tók við þessum mǫnnum ok flutti með sér til Nóregs, ok þegar á fund Sigurðar konungs með Harald ok móður hans. Þau báru fram sitt ørendi fyrir konungi. Sigurðr konungr rœddi þetta mál fyrir hǫfðingjum, at hverr legði til eptir sínu skaplyndi, en allir báðu hann sjálfan fyrir ráða. Þá lét Sigurðr konungr kalla til sín Harald ok segir honum svá, at hann vill eigi synja Haraldi, at hann fremi skírslu til faðernis síns, með því at hann vill þat vera láta í festu, þó at honum berisk þat faðerni, er hann segir, at Haraldr skal eigi beiðask konungdóms, meðan Sigurðr konungr eða Magnús konungsson lifir; ok fóru þessar festur fram með svardǫgum. Sigurðr konungr segir, at Haraldr skyldi troða slár til faðernis sér, en sú skírsla þótti heldr frek, þvíat hann skyldi þá skírslu fremja til faðernis en eigi til konungdóms, hann hafði áðr þar fyrir svarit. En Haraldr játti þessu. Hann fastaði til járns, ok var sú skírsla gǫr, er mest hefir verit gǫr í Nóregi, at ix. plógjárn glóandi váru niðr lǫgð, ok gekk Haraldr þar eptir berum fótum, ok leiddu hann byskupar ii. Ok iii. dǫgum síðarr var skírslan reynd; váru þá fœtr hans óbrunnir. Eptir þat tók Sigurðr konungr vel við frændsemi Haraldz; en Magnús, sonr hans, óþokkaðist mjǫk við hann, ok margir hǫfðingjar snøru eptir honum. Sigurðr konungr treystisk svá vinsælð sinni við alt landzfólk, at hann beiddisk þess, at allir skyldu þat sverja, at Magnús, sonr Sigurðar konungs, skyldi vera konungr eptir hann; ok fekk hann þá svardaga af ǫllu landzfólki.

K. 27. Veðjan Haraldz ok Magnús

Haraldr gilli var maðr hár ok grannvaxinn, hálslangr, heldr langleitr, svarteygr, døkkhárr, skjótligr ok fráligr, hafði mjǫk búnað írskan, stutt klæði ok létt klæddr; stirt var honum norrœnt mál, kylfdi mjǫk til orðanna, ok hǫfðu margir menn þat mjǫk at spotti. Haraldr sat í drykkju eitt sinn ok talaði við annan mann, sagði hann vestan af Írlandi; var þat í rœðu hans, at þeir menn váru á Írlandi, at svá váru fóthvatir, at engi hestr tók þá á skeiði. Magnús konungsson heyrði þetta ok mælti: »nú lýgr hann enn, sem hann er vanr«. Haraldr svarar: »satt er þetta, segir hann, at þeir menn munu fásk á Írlandi, at engi hestr í Nóregi mun hlaupa um þá«. Rœddu þeir um nǫkkurum orðum; þeir váru báðir druknir. Þá mælti Magnús at - »hér skaltu veðja fyrir hǫfði þínu, ef þú renn eigi jafnhart, sem ek ríð hesti mínum, en ek mun leggja í móti gullhring minn«. Haraldr svarar: »ek segi ekki þat, at ek renna svá hart; finna mun ek þá menn á Írlandi, at svá munu renna, ok má ek veðja um þat«. Magnús konungsson svarar: »ekki mun ek fara til Írlandz; hér skulum vit veðja en ekki þar«. Haraldr gekk þá at sofa ok vildi ekki fleira við hann eiga. Þetta var í Ósló. En eptir um morgininn, þá er lokit var formessu, reið Magnús upp í gǫtur; hann gerði orð Haraldi at koma þannug. En er hann kom, var hann svá búinn, hafði skyrtu ok ilbandabrœkr, stuttan mǫttul, hǫtt írskan á hǫfði, spjótskapt í hendi. Magnús markaði skeiðit. Haraldr mælti: »oflangt ætlar þú skeiðit«. Magnús ætlaði þegar miklu lengra ok segir, at þó var ofskamt. Mart var manna hjá. Þá tóku þeir skeið fram, ok fylgði hann jafnan bœginum. En er þeir kómu til skeiðsenda, mælti Magnús: »þú heldr í gagntak, ok dró hestrinn þik«. Magnús hafði gauzkan hest allskjótan. Þeir tóku þá annat skeið aptr; rann þá Haraldr alt skeið fyrir hestinum. En er þeir kómu til skeiðsenda, þá spurði Haraldr: »helt ek nú í gagntakit?« Magnús svarar: »nú tóktu fyrri til«. Þá lét Magnús blása hestinn um hríð; en er hann var búinn, þá keyrir hann sporum hestinn, ok kom hann skjótt á hlaup. Haraldr stóð þá kyrr. Þá leit Magnús aptr ok kallaði - »renn nú« segir hann. Þá hljóp Haraldr ok skjótt fram um hestinn ok langt frá fram, ok svá til skeiðsenda; kom hann miklu fyrr, svá at hann lagðisk niðr, ok spratt upp ok heilsaði Magnúsi, er hann kom. Síðan fóru þeir heim til bœjar; en Sigurðr konungr hafði verit meðan at messu, ok vissi hann þetta eigi fyrr en eptir mat um daginn. Þá mælti hann reiðuliga til Magnús: »þér kallið Harald heimskan, en mér þykkir þú fól; ekki kantu útanlandzsiðu manna; vissir þú þat eigi fyrr, at utanlandzmenn temja sik við aðrar íþróttir, en at kýla drykk eða gera sik œran ok ófœran ok vita þá ekki til mannz; fá Haraldi hring sinn ok apa hann aldri síðan, meðan mitt hǫfuð er fyrir ofan mold.«

K. 28. Frá sundfǫr

Þá er Sigurðr konungr var eitt sinn úti á skipum, ok lǫgðu þeir í hǫfn ok kaupskip nǫkkut hjá þeim, Íslandz-far. Haraldr gilli var í fyrirrúmi á konungsskipi, en næst honum fram frá lá Sveinn Hrímhildarson; hann var son Knúts af Jaðri. Sigurðr Sigurðarson var lendr maðr ágætr; hann stýrði þar skipi. Þat var einn fagran veðrdag - var heitt skin - fóru menn á sund margir bæði af langskipum ok af kaupskipinu. Íslenzkr maðr einn, sá er á sundi var, hendi gaman at því, at fœra niðr þá menn, er verr váru syndir. Menn hlógu at því. Sigurðr konungr sá þat ok heyrði; síðan kastaði hann af sér klæðum ok hleypr á sundit ok lagðisk at Íslendingi, grípr hann ok fœrði í kaf ok helt niðri; ok þegar annat sinn, er Íslendingr kom upp, fœrði konungr hann niðr ok hvert sinn eptir annat. Þá mælti Sigurðr Sigurðarson: »skulum vér konung láta deyða manninn?« Maðr segir, at engi var allfúss til at fara. Sigurðr mælti: »verða myndi maðr til, ef Dagr Eilífsson væri hér.« Sigurðr hljóp síðan fyrir borðit ok lagðisk til konungs, tók til hans ok mælti: »týn eigi manninum: sjá nú allir, at þú ert miklu betr syndr.« Konungr mælti: »lát mik lausan Sigurðr; ek skal bana honum, hann vill kefja menn vára.« Sigurðr svarar: »vit skulum nú leika fyrst, en þú, Íslendingr! leita til landz«; hann gerði svá, en konungr lét Sigurð lausan ok lagðisk til skips síns; svá fór ok Sigurðr. En konungr mælti, bað Sigurð eigi verða svá djarfan at koma í augsýn sér. Þat var sagt Sigurði, ok gekk hann upp á land.

K. 29. Frá Haraldi ok Sveini Hrímhildarsyni

Um kveldit þá er menn fóru at sofa, léku sumir menn uppi á landi. Haraldr var í leikinum, en bað svein sinn fara út á skip ok búa hvílu sína ok bíða sín þar. Sveinninn gerði svá. Konungr var sofa farinn. En er sveininum þótti lengjask, þá lagðisk hann upp í rúmit Haraldz. Sveinn Hrímhildarson mælti: »skǫmm mikil er at fara til þess heiman frá búum sínum dugandis mǫnnum, at draga hér knapa upp jafnhátt sér.« Sveinninn svarar, segir, at Haraldr vísaði honum þangat. Sveinn Hrímhildarson mælti: »oss þykkir engi ofgœðakostr í, at Haraldr liggi hér, þótt hann dragi eigi hér þræla eða stafkarla,« - ok grípr hann upp riðvǫl ok laust í hǫfuð sveininum, svá at blóð féll um hann. Sveinninn hljóp þegar upp á land ok segir Haraldi, hvat í var orðit. Haraldr gekk þegar á skip upp ok aptr í fyrirrúmit; hann hjó með handøxi til Sveins, ok veitti honum sár mikit á hendi; gekk Haraldr þegar á land upp. Sveinn hljóp upp á land eptir honum, drifu þá til frændr Sveins ok tóku Harald hǫndum ok ætluðu at hengja hann. En er þeir bjoggu þar um, þá gekk Sigurðr Sigurðarson út á skip Sigurðar konungs, ok vakði hann. En er konungr brá augum í sundr ok kendi Sigurð, mælti hann: »fyrir þetta sama skaltu deyja, er þú komt í augsýn mér, þvíat ek bannaða þér þat« - ok hljóp konungr upp. Sigurðr mælti: »kostr er þér þess, konungr, þegar þú vilt, en aðrar sýslur eru nú fyrst skyldri, far sem skjótast máttu upp á land ok hjálp Haraldi brœðr þínum; Rygir vilja nú hengja hann.« Þá mælti konungr: »guð gæti nú til, Sigurðr, kalla lúðrsveininn; lát blása liðinu upp eptir mér.« Konungr hljóp upp á land, en allir, er hann kendu, fylgðu honum, ok þar til er gálginn var búinn; tók hann þegar Harald til sín, en alt fólk þusti þegar til konungs með alvæpni, er lúðr hafði við kveðit. Þá segir konungr, at Sveinn ok allir hans félagar skyldu utlagir fara, en við bœn allra manna feksk þat af konungi, at þeir skyldu hafa landzvist ok eignir sínar, en sárit bótalaust. Þá spurði Sigurðr Sigurðarson, ef konungr vildi, at hann fœri þá í brot. »Þat vil ek eigi, segir konungr; aldri má ek þín án vera.«

K. 30. Jartegn Óláfs konungs

Kolbeinn hét maðr, ungr ok fátœkr, en Þóra, móðir Sigurðar konungs Jórsalafara, lét skera tungu ór hǫfði honum, ok var til þess eigi meiri sǫk, en sá hinn ungi maðr Kolbeinn hafði etit stykki hálft af diski konungsmóður ok segir, at steikari hafði gefit honum, en hann þorði eigi við at ganga fyrir henni; síðan fór sá maðr mállauss langa hríð; þess getr Einarr Skúlason í Óláfsdrápu:

203.

Gǫfug lét Hǫrn ór hǫfði

Hvítings of sǫk lítla

auðar aumum beiði

ungs manns skera tungu;

þann sǫ́um vér, es vǫ́rum,

válaust numinn máli

hodda brjót, þars heitir

Hlíð, fǫ́m vikum síðarr.

Hann sótti síðan til Þrándheims ok til Niðaróss, ok vakði at Kristskirkju. En um óttusǫng Óláfsvǫkudag hinn síðarra, þá sofnaði hann ok þóttisk sjá Óláf inn helga koma til sín ok taka hendi sinni í stúfinn tungunnar ok heimta; en er hann vaknaði, þá var hann heill ok þakkaði várum drótni feginsamliga ok Óláfi konungi, er hann hafði heilsu ok miskunn af þegit, hafði farit þagat áðr mállauss ok sótti hans heilagt skrín, en þaðan fór hann heill ok skorinorðr.

K. 31. Jartegn Óláfs konungs

Ungan mann nǫkkurn danskan at øðli tóku heiðnir menn ok fluttu til Vindlandz, ok hǫfðu þar í bǫndum með ǫðrum herteknum mǫnnum. Nú var hann um daga í járni einn saman varðveizlulauss, en um nætr þá var sonr bónda í fjǫtri með honum, at hann hlœpisk eigi frá honum. En sá aumi maðr beið aldri svefn né ró fyrir harms sakir ok sorga; hugleiddi marga vega, hvat til hjálpar væri, kvíddi mjǫk ánauð ok hræddisk bæði sult ok píslir ok vænti engrar aptrlausnar af frændum sínum, fyrir því at þeir hǫfðu tvisvar sinnum áðr leystan hann af heiðnum lǫndum með fjárhlut, ok þóttisk hann því vita, at þeim mundi þá þykkja bæði mikit fyrir því ok kostnaðarsamt, at ganga undir it iii. sinn. Vel hefir sá maðr, er eigi bíðr slíkt ilt þessa heims, er hann þóttisk þá beðit hafa. Nú gerðisk honum engi annarr til en hlaupask í brott ok komask undan, ef þess verðr auðit. Því næst ræðr hann til á náttarþeli ok drepr son bónda, høggr af honum fótinn ok stefnir svá til skógar með fjǫtri undan. En um morgininn eptir, er lýsti, þá verða þeir varir við ok fara eptir honum með hundum ii., er því váru vanir, at spyrja þá upp, er undan hljópusk, finna hann í skógi, þar sem hann lá ok leyndist fyrir þeim. Nú taka þeir hann hǫndum, ok berja ok beysta ok leika allz konar illa. Síðan draga þeir hann heim, ljá honum lifs at hváru nauðula ok engrar annarrar miskunnar, draga hann til písla, ok settu hann þegar í myrkvastofu, þar er fyrir váru áðr inni xvi. allir kristnir menn, bundu hann þar bæði í járnum ok ǫðrum bǫndum, sem fastast máttu þeir. Svá þótti honum vesǫlð ok píslir þær, er fyrr hafði hann haft, sem þat væri skuggi nǫkkurr þess allz ins illa, er fyrr hafði hann haft. Engi maðr sá hann augum í þessi prísund, sá er honum bæði miskunnar; engum manni þótti aumligt um þann vesaling nema kristnum mǫnnum, er þar lágu bundnir með honum, þeir hǫrmuðu ok grétu hans mein ok sína nauð ok ógæfu. Ok um dag nǫkkurn lǫgðu þeir ráð fyrir hann, báðu, at hann hétisk inum helga Óláfi konungi ok gæfisk til embættismannz ok hans dýrðarhúsi, ef hann kvæmisk með guðs miskunn ok hans bœnum ór þeirri prísund. Nú játaði hann því feginn, ok gafsk þegar til þess staðar, sem þeir báðu hann. Nóttina eptir þá þóttisk hann sjá í svefni mann einn ekki hávan standa þar it næsta sér ok mæla við sik á þá leið: »heyrðu, inn aumi maðr, segir hann, hví rístu eigi upp?« Hann segir: »lávarðr minn! hvat manna ertu?« segir hann. »Ek em Óláfr konungr, er þú kallaðir á.« »Ó hó, lávarðr minn góðr, segir hann, ek vilda feginn upp rísa, ef ek mætta, en ek ligg járnum bundinn, ok þó í fjǫtri með þeim mǫnnum, er hér sitja bundnir.« Síðan heitr hann á hann, ok kveðr svá at orðum: »stattu upp skjótt, ok æðrask ekki um, víst ertu nú lauss.« Því næst vaknaði hann ok segir þá sínum félǫgum, hvat fyrir hann hafði borit. Síðan báðu þeir hann upp standa ok freista, ef satt væri. Upp stendr hann ok kendi, at hann var lauss. Nú segja félagar hans aðrir ok kváðu þat honum fyrir ekki koma mundu, þvíat hurð var læst útan ok innan. Þá lagði orð til gamall maðr, er þar sat, meinliga haldinn, ok bað hann ekki tortryggva þessa mannz miskunn, er hann hafði lausn af fengit, ok svá, at - »því mun hann jartegn við þik gǫrt hafa, at þú skulir hans miskunnar njóta ok heðan lauss verða, en eigi þér til meiri vesalðar ok písla; nú lát við fimt, segir hann, ok leita dura, ok ef þú mátt út komask, þá ertu hólpinn.« Svá gerði hann, fiðr dyrnar þegar opnar, støkkr út jafnskjótt ok brot í skóginn. Þegar þeir urðu varir þessa, þá slógu þeir hundum sínum ok fóru eptir sem snúðuligast, en hann liggr ok leynisk ok sér gǫrla, vesall karl, hvar þeir fara eptir honum. Nú villask hundar þegar farsins, er þeir liðu at honum, en þeim ǫllum viltisk sýnin, svá at engi maðr mátti finna hann, ok lá hann þar fyrir fótum þeim; vendu þeir þá heim aptr þaðan ok veinuðu mjǫk ok hǫrmuðu, er þeir máttu eigi fá staðit hann. Óláfr konungr lét honum ekki tortíma, er hann var til skógar kominn, gaf honum heyrn ok heilsu alla, er þeir hǫfðu áðr barit hǫfuð alt á honum ok knosat, til þess er hann deyfði. Því næst komsk hann á skip með kristnum mǫnnum tveim, þeim er lengi hǫfðu þar verit píndir, ok neyttu þá allir þess farskostar sem ákafast ok fluttusk þá áleiðis af þeim hlaupstigi. Síðan sótti hann til þess helga manns húss; var þá heill orðinn ok herfœrr. Þá iðraðisk hann sinna heita, gekk á orð sín við þann milda konung, ok hljópsk þá á brot um dag ok kom at kveldi til bónda eins, þess er honum veitti herbergi fyrir guðs sakir. Síðan um nóttina, er hann var í svefni, sá hann meyjar iii. ganga til sín, fríðar ok fagrbúnar, ok ortu orða á hann þegar ok bǫrðu hann miklum ávítum, er hann skyldi svá djarfr gerask, at hlaupa frá þeim góða konungi, er honum hafði svá mikla miskunn veitt, fyrst er hann leysti hann ór járnum ok allri prísund, ok firrask þann ljúfa lávarð, er hann hafði á hǫnd gengit. Því næst vaknaði hann felmsfullr ok stóð upp þegar árdegis, ok sagði húsbóanda; en sá góði bóandi lét hann engu ǫðru við koma, en venda heim aptr til þess helga staðar. Sá maðr ritaði at uphafi þessa jartegn, er sjálfr sá manninn ok á honum járnastaðinn.

K. 32. Efldr kaupstaðr í Konungahellu

Sigurðr konungr lét svá mjǫk efla kaupstaðinn í Konungahellu, at þá varð engi ríkari í Nóregi, ok sat þar lǫngum til landsgæzlu; hann lét húsa konungsgarð í kastalanum; hann lagði á ǫll heruð, þau er í nánd váru kaupstaðinum, ok svá á býjarmennina, at á hverjum xii. mánuðum skyldi hverr maðr ix. vetra gamall eða ellri bera til kastalans v. vápnsteina eða aðra v. staura, ok skyldi þá gera hvassa í annan enda, ok v. alna háva. Þar í kastalanum lét Sigurðr konungr gera krosskirkju; hon var trékirkja ok mjǫk vǫnduð at efnum ok smíð. Þá er Sigurðr hafði verit konungr xxiiii. vetr, var vígð krosskirkja. Þá lét konungr þar vera kross inn helga ok marga aðra helga dóma. Sú var kǫlluð Kastalakirkja. Þar setti hann fyrir altári tábolu, er hann hafði gera látit í Griklandi; hon var gǫr af eiri ok silfri ok gyld fagrliga, sett smeltum ok gimsteinum. Þar var skrin, er Eiríkr eimuni Dana-konungr hafði sent Sigurði konungi, ok plénáríús ritinn gullstǫfum, er pátríarki gaf Sigurði konungi.

K. 33. Andlát Sigurðar konungs

Þrimr vetrum síðarr en krosskirkja var vígð, fekk Sigurðr konungr sótt; þá var hann staddr í Ósló; hann andaðisk þar einni nótt eptir Maríumessu í fǫstu; hann var jarðaðr at Hallvarðzkirkju, lagðr í steinvegginn útar frá kórinum inum syðra megin. Magnús, son Sigurðar konungs, var þar þá í býnum; tók hann þar þegar allar konungs féhirzlur, er Sigurðr konungr andaðisk. Sigurðr var konungr yfir Nóregi xxvii. vetr; hann var at aldri xl., ok var hans ǫld góð landzfólkinu; var þá bæði ár ok friðr.