Elucidarius

Velg språk	Norrønt	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ►

Noen spesialtegn vises ikke på iPhone/iPad.

Hauksbók

Elucidarius

Elucidarius (redigert)

August Fredriksen
Heimskringla.no © 2019

Oft var ek bæðeɴ af lærisveinom minom at leysa ór van kvæðom nokorar spvrningar syndiz mer ꜹmligt at nita þeim fyst sina allra hellzt af þvi at ek hræddomc at fyr dæmaz ef ek fæla þægiande kvɴostv i iorðv þat er gvð sældi mer. Þviat gvð tekr fra þæim ꜹðæfe er eigi vill þæʀa niota ok spara við þvrvanða. Eɴ af þvi ritaða ek bok þessa ok sænda ek at sysla mín stoðaðe eigi at eins þæsar tiðar nema hælldr ok þeim er siðaʀ ero. Eɴ hveʀ biði fyr mer er bok þesa læs.

Bok þæsa kalla ek Lvcidarivm en þat er lysing þvi at i henni lysazc nokorer myrkir hlvtir. Eɴ af þvi þagða ek yfir namfni mino at eegi æggiaðe ovvnd ohlvðin mann at hafna nvtv verki. Eɴ sa er bokina læs biði hann at þat namfn se ritað a lifs bok a himni. Eɴ þæsa verks grvndvollr skal sætr vera ifer biorg þat er Kristr at oll sv smið er stvdd með fiorom stolpvm en hin fyrsti stꜹpoll er restr af spamaɴa skynsemi en annaʀ er stvddr postola tign. Eɴ hin þriði æflir spekt fæðra en hin fiorðe fæstir vittrv læri fæðra ahyggiv.

Lærisvein: Ek bið þek lærifaðir at þv svarer þvi er ek spyr þik til nyt semi hæilagrar kristni.

Lærifaðir: Þat mvn ek gæra ef gvð gæfr mer afl til ok mvn mik eigi þyngia þætta ærfði.

Lærisvein: Sva er sagt at mange væit hvat gvð er en os synizc omakligt at vita eigi hvat ver gofgom af þvi scal þætta vpp haf vera þesa mals at þv seg mer fyrst hvat gvð er.

Lærifaðir: Gvð er anlægr ælldr at þvi er hælst ma skiliaz sva biartr ok vndarligr i fægrð ok i dyrð at englar er ero siꜹ hlvtom fægri en sol fysazk vm allt sia a hann ok vna við þat er þeir sia a fegrð hans.

Lærisvein: Hversv er einn gvð i þrænningv?

Lærifaðir: Sva sæm þv ser þrænning i sol þat er ælldr ok hiti ok lios. Þeser hlvtir ero sva vsvnðr lægir at engi ma fra oðrom skiliaz i solinne. Sva sem gvð er vsvndr læitr ok oskillegr i þrænningo faðir i elligo eðli en sonr i liose eɴ heilagr ande í hita.

Lærisvein: Firir hvi kallaz gvð faðer?

Lærifaðir: Þvi at hann er allz vphaf ok ero af honom aller hlvtir skapaðir en spekkt hans er sonr hans.

Lærisvein: Firir hvi son hans?

Lærifaðir: Þvi at hann er sva gætinn af feðr sem skin af solo en beggia þeiʀa ǫst nefniz hæilagr andi.

Lærisvein: Firir hvi heilagr andi?

Lærifaðir: Þvi at hann fæʀ fram af hvaromtveggia eiliflega sva sem ande feʀ af mvnni. Þvi at afl gvðdoms kallaz faðir er alla hlvte skapaðe. En sa kallaz sonr er helldr ok stydr allt at eigi fyr fariz. Eɴ sa nemfniz heilagr andi er allt fægrir ok lifgar i blæstri sinom. af fæðr ero allir hlvtir ok fyr son ero allir lvtir ok i helgom anda ero allir hlvtir.

Lærisvein: Ef gvð kallaz dyrð ok milldi hvi hæitir hann helldr faðer en moðir?

Lærifaðir: Þvi at fæðr ero vpp haf allz gættnaðar sva sem af gvði er allt vpp haf.

Lærisvein: En sonr kallaz orð ok spækt. hvi hæitir hælldr sonr en dotter?

Lærifaðir: Þvi at sonr er likari fæðr en dottir.

Lærisvein: Hvar byggvir gvð?

Lærifaðir: Hver vęttna er velldi hans þo er eðli i skilningar himni.

Lærisvein: Hvat er skilningar himmin?

Lærifaðir: Þrir ero himnar eín likamligr sa er vér megom sia. Eɴ aɴaʀ aɴlægr þar er anlægar andlegar skepnor bvggva þat ero englar. En hiɴ þriði er skilningar himin þar er hæilog þrenning byggir ok hælgir ænglar mego þar sia gvð.

Lærisvein: Hverso ma gvð kallaz allr i ollom stǫðvm vera ok iamnaɴ allr saman i æinom stað?

Lærifaðir: I ǫllom stoðvm sægiz hann vera þvi at hann er iamnaɴ mattǫgr i ollom stoðom slikt i hælviti sæm himinriki. allr saman segiz hann vera þvi at hann styrir ollom senn i ꜹstri ok i vestri ok vm allt segiz hann vera i ollom stꜹdvm þvi at hann styrir ǫllo iamt a hveʀi tið. engom stað segiz hann vera af þvi at hann er olikamligr ok ma eigi likamligr staðr hallda a gvði en hann hællðr saman ollom hlvtvm ok hvilom vær i honom ok erom.

Lærisvein: Veit eit gvð allt?

Lærifaðir: Fyrir ser hann alla hlvti liðna ok oliðna sva sem nyliga ok vissi hann fyrr en hann skapaði allra engla nomfn ok maɴa ok siðv ok vilia orð ok verk ok hvgrenningar.

Lærisvein: Skolom vær þat ætla at gvð lifði einslegu lifi aðr en hann skapaði himinin?

Lærifaðir: Sva er ritat: þat var i sialfom gvði er gort var. i þesom orðvm skyrizc at oll skepna var iamnan synilig i fyr ætlan gvðs sv er siðan varð synilig skepnvnni sialfræ þa er hon var skopoð. Sva sem smiðr sa er hvs vill gæra litr fyrst a hvæʀso hann vill hverki gora ok rissv smið siðan i verki er fyʀi stoð hvlð smiðot i hvgskote smiðsins. Af þvi kallazc gvð eigi fyʀi skepno siɴi at tið hælldr en at tign.

Lærisvein: Hvæʀ sok vár til þes er hæimr þæsi var skapaðr?

Lærifaðir: Gæzska gvðs at þeir være er hann mætti væita miskvɴ sina.

Lærisvein: Hvæʀso var hæimr gøʀ?

Lærifaðir: Sialfr mellti gvð ok vrðv þægar gorfir allir hlytir.

Lærisvein: Mællti gvð þat orðom?

Lærifaðir: Þa mællti gvð orðvm er hann skapaðe alla hlvte fyrir son siɴ er hann kallaz orð foðvr sæm ritat er: „Allt gørdir þv i speki gvðs.“

Lærisvein: Var honom dvol nokor at skapa eða skapaðe hann allt sænn?

Lærifaðir: A æino ꜹga bragði skapaðe hann allt sænn sæm ritit er: „Sa er æ lifir skapaði allt senn.“ En hann skipti ollo i hlvti 6 a 6 dogom hǫfoð skæpnor aðra 3 daga enn aðra 3 þæim hlvtvm er fyr innan hofvð skæpnor ero. Eɴ fyrsta dag skop hann æilifs dag þat er andligt lios ok allar andlægar skepnvr. Annan dag skop hann himin þaɴ er skilr likam læga skæpnv fra andlægri. Eɴ hin ðriðia dag sæ ok iorð. En hin fiorða dag skop hann tiðliga daga þat er sol ok tvngl ok stiornvr a hinni æfstv hofoð skæpno þat er a himni. En hin fimta dag skop hann fogla ok fiska ok sætti fygla i lofti en fiska i vattne. En .vi. dag skop hann dyr ok maɴ or hinni nestv hꜹfoð skæpno þat er or iorðv.

Lærisvein: Keɴa skæpnor gvð?

Lærifaðir: Eigi gerði gvð þat er eigi kænnir hann þvi at andlꜹsær lvtir kænna hann ok oskynsamer en allir hlvtir lifa ok kænna skapara siɴ himinn kennir hann þviat hann snyz iamnan at boðorðe sæm ritat er: „Gvð gærðe himna i skilningv.“ Sol ok tvngl ok stiornvr kæna gvð þvi at þꜹ varðvæita staði rasar siɴar. Iorð keɴir hann þviat hon gæfr avoxt ok gras a siɴi tið. Ar kænna gvð at þǽr hværva aftr iamnan til sinna staða þaðan er þǽr falla. Sær ok vindar kænna hann gvð ðvi at þær stoðvaz at boðorðe hans. Dꜹðir meɴ kænna hann þviat þær risa vp at boðorði hans. Hælviti kænnir hann þviat þat gælldr sem hann byðr þa er þat gytr ok glæypir þvi er hans er vm boð til. Oll qvikqvendi kænna gvð þvi at þꜹ hallda dæim boðorðom er hann bꜹð þæim.

Lærisvein: Skyrðv allt þætta framaʀ.

Lærifaðir: Gvð almattigr konongr gorði ser fyrst albiarta holl þa er hann kallaði riki himna. Siðan gærði hann myrkva stofo þat er hæimr þæsi. i þæiʀi myrkva stofo setti hann dꜹða grof ðat er hælviti. Til hallar siɴar setti hann visa tolv valdra riddara þa er navðsyn var at fylla ok eigi lovat við at ꜹka. Eɴ þessa tolo valði hann af moɴom ok englvm ok græindi i tiv svæitir niv engla svæitir en tivnda maɴa.

Lærisvein: Firir hvi niv svæitir engla?

Lærifaðir: Þviat niv ero þrysvar þrir þat er ðræfolld þrænning.

Lærisvein: Fyrir hvi ein svæit maɴa?

Lærifaðir: At ein gvð se gofgaðr i þrænningo ok þrænning i eineng.

Lærisvein: Fyrir hvi villdi hann eigi fylla tꜹlv af englom?

Illustrasjon av Gustave Doré til Paradise Lost:
Bravt var hann þa rekiɴ ór konongs hǫll ok sætr i dyflizv ok varð en liotasti er aðr var en fægrsti ok rækinn fra ollom veg er fyrstr var prydr i ollvm veg.

Lærifaðir: Tvænnar hofoð skæpnor gorði gvð aðra andlæga en aðra likamlega ok villdi hann lofaðr væra af hvarom tveggiom af andlægre þat er af englom en af likamligre þat.

Lærisvein: Hvæ nær varo englar skapaðer?

Lærifaðir: Þa er gvð mælti: „Værði lios.“

Lærisvein: Mælti hann þese orð?

Lærifaðir: Eigi mælti hann þæsi hællðr er os synt i þæsom orðvm tignn æðlis þeiʀa er þeir kallaz lios.

Lærisvein: Hvært er æðli engla?

Lærifaðir: Andligr ælldr sæm ritat er: „Sa er gorði ængla or ællz loga.“

Lærisvein: Hafa englar nofn?

Lærifaðir: Sva mikit er vit engla at þeir þvrfv æigi namfna.

Lærisvein: Mikhiaæl Ggabriel Rafhaæl ero þat æigi engla nofn?

Lærifaðir: Hællðr ero þat kænningar nomfn þꜹ er mæn gafo þæim af atbvʀð. Sva sem hinn fyrsti engill tok namfn af atbvrð ok var kallaðr Sathael þa er hann gorðiz gvðs anskoti.

Lærisvein: Hvi var hann gvðs andskoti?

Lærifaðir: Þa er hann sa sik ollom englom æðri i ðyrð ok i fægrð þa fyr læit hann þat allt ok villdi vera iafn gvði eða meiri.

Lærisvein: Hverso iamn eða meiri?

Lærifaðir: Æðri tign villdi hann taka af nꜹðgom gvði en gvð gaf honom ok ræði a oðrvm firir ofriki.

Lærisvein: Hvat gorðiz hann þa?

Lærifaðir: Brꜹt var hann þa rekiɴ ór konongs hǫll ok sætr i dyflizv ok varð en liotasti er aðr var en fægrsti ok rækinn fra ollom veg er fyrstr var prydr i ollvm veg.

Lærisvein: Vissi hann fyrir fall sitt?

Lærifaðir: At visv æigi.

Lærisvein: Hvæ længi var hann a himni?

Lærifaðir: Eæigi eina alla stvnd þvi at hann villtiz þægar er hann var skapaðr ok fyr liet hin sanna gvð.

Lærisvein: Hvi var hann æigi þar længr?

Lærifaðir: Þviat hann matti þar a engv bærgia af himneskom sætt læika þviat hann hvarf þægar fra sonno liosi ok fylldiz illskv er hann var skapaðr.

Lærisvein: Hvat misgorðv aðrir englar?

Lærifaðir: Þat at þeir yrðv samhvga við ofmettnað hans ok ættloðo sik odrom englom æðri myndi værða ef hann mætti meira en gvð.

Lærisvein: Hvat vart þeim?

Lærifaðir: Mæð honom varo þeir brꜹt reknir ok sændir svmir til hælvitis en svmir i myrkva loptt ok hafa þo kvalir sæm þeir er i hælyiti ero.

Lærisvein: Hvi eigi aller i hælviti?

Lærifaðir: At þeir megi reyna goða meɴ ok illa i frestni siɴi sva at hælgir meɴ se dyrðar verðir fyrir þolinmæði siɴi en illir eilifra kvala.

Lærisvein: Hvi hvrfv þeir eigi aftr?

Lærifaðir: Eigi matto þeir þvi at ængi barg þæim til vp risv sæm engi tæygði þa til fallz. Af þvi var makliga fra þæim tekit allr goðvili at þeir ollo ser sialfir illt ok mego þæir eigi sialfir aftr hværva þvi at þeir vilia alldri vel ne gott.

Lærisvein: Hvi læysti Krist þa eigi sem meɴ?

Lærifaðir: Ænglar ero odꜹðligir ok matto þér eigi af þvi læystir verda at gvð villdi eigi annat hafa til lꜹsnar en dꜹða ok læysti hann þvi eigi engla at hann matti eigi dæyia i engils æðli þo at hann tæki þat af einvm engli.

Lærisvein: Hvi skapaði gvð eigi sva at þeir mætti eigi misgora?

Lærifaðir: Firir rætlæti at þeir mætti ambon taka firir verðlæik sinn en þæir vere sva skapaðer at þeir metti eigi misgora þa hefði þeir engan verðlæik við gvð þvi at þeir gorðo sæm nꜹðgir gott en hann gaf þeim sialfræði at þeir mætti alldri siðan misgora.

Lærisvein: Hví skapaði gvð þa engla er hann vissi fyrir at illir mvndv verða?

Lærifaðir: Fyrir pryði verks sins þvi at hvitir hlvtir eða rꜹðir ero biartir ef svarter ero hia skipaðir. Sva ero ok þa rættlatir þa dyrlixtir er þeir verða svnðr læitir fra illv.

Lærisvein: Hvi skapaði gvð eigi aðra engla i stað þæʀa?

Lærifaðir: Eigi atto aðrir englar at koma i stað þæiʀa nema slikir veri sem ðæir er þessir stæðiz at osenne pisl syndygra enn þat matti eigi verða þvi at þessir fello þegar i pisslir er þeir misgorðo.

Lærisvein: Vitv dioflar alla hlvte?

Lærifaðir: Af engla eðli vitv þeir mart ok eigi allt ok sva sem þeiʀa æðli er glægsyna enn maɴa sva ero þeir ok slægri i ollom velvm en menn. En þa eina hlvti vitv þeir v́ orna er þeir raða at likendvm af liðnvm hlvtvm eða gvð læitr þa vita en engi væit hvgrenningar maɴa nema gvð einn ok þeir er hann vitrar þat.

Lærisvein: Hvi mvnv eigi dioflar vita illar hvgrenningar ef hon virðizc oft sem vnit verk?

Lærifaðir: Sia mego þeir i hvgrenningv skrimsl þꜹ er þeir kasta i hvg moɴom þvi at þegar skyggva nokor synða myrkr andarlios eɴ þeir sia æigi asionar krapta þer er gvð sendir i hvg moɴom þvi at þeir mego eigi bera skirlæik rættlætis gvðs helldr en ver solar lios þvi at þeir mvnndv eigi fræista heilagra maɴa ef þeir vissi sig mega iver stigaz.

Lærisvein: Mego þeir allt þat er þeir vilia?

Lærifaðir: Eki mego þeir gott ne vilia en þeir vilia hvettvetna illt ok mego þeir þat eitt er goðir englar lata þa mega.

Lærisvein: Hvat segir þv fra goðom englvm?

Lærifaðir: Eftir fall vandra engla styrkðvzc þeir sva at þeir matto alldregi siðan misgora.

Lærisvein: Varð eigi fall hinna styrkinngar sok þesa?

Lærifaðir: Eigi hælldr værðlæikr þeiʀa sialfra þvi at þæssom mislikaðe þat er hinir ollo ser illt en þessir fylgðv þegar eno goða ok vrðo þegar þessi ambvn styrkir af gvði ok gorvir visir fvllsælo sinnar er þeir voro aðr o visir.

Lærisvein: Hvilika asion hafa englar?

Lærifaðir: Sva sem likneskia er gór or vaxi a innzigli sva er ok merkt i þeim likinng gvðs sv er at þeiʀ ero olikamlikt lios ok prvddir allri fægrð.

Lærisvein: Uitv þeir eða mego þeir allt þat er þeir vilia?

Lærifaðir: Engi skępna er læynd fyr þeim þviat þeir vitv alla hlvti i gvði ok mego þeir ꜹðvelliga gora allt þat er þeir vilia.

Lærisvein: Hvaðan var hann skapadr?

Lærifaðir: Af andligo æðli ok likamligv.

Lærisvein: Hvaðan var hann likamligr?

Lærifaðir: Af fiorom hofoð skepnom ok kallaz hann af þvi enn miɴi heimr þvi at hann hafðe hollð af iarðv en bloð af vatni blastr af lopte en hita af ælldi. Hofoð hans bollot i liking hæims ballar i þvi ero ꜹgo tvꜹ sem sol æða tvngl a himni i briosti er blastr en hosti sem vinðar ok reði þrymvr i lofti. Qviðr tekr við ollom vækva sem sæir við votnom. Fætr hallda vpp ollom likama sem iorð ber allan avoxt. Af himneskom ælldi hefir hann syn en af hinv æfra lofti heyrn en hilming af hinv neðra En berghing af vatni en handa verk af iorðv harðlæikr bæina af stæinvm en liking tria i noglom har voxtr af grasi en hann kennir sin sem kvekvendi. Þetta er allt æðli likamlegs manz.

Lærisvein: Hvaðan er hann anðlægr.

Lærifaðir: Af anlego æðli þat er eptir gvðs likneskio.

Lærisvein: Hvat er likneski gvðs i maɴi?

Lærifaðir: Gvðdomr er i þrenningv. þessi likend hefir ond þvi at hon hefir miɴing liðina hlvta ok hefir hon skilning nylegra hlvta ok syniligra ok hefir hon vilia þan er gora ma grein goðs ok illz. i gvði ero allir kraftar sva ma ok ǫnd nema alla hlvti goða ok sva sem engi skæpna ma hallda gvði en hann helldr a ollom hlvtvm. Sva ma ok engi synilæg skepna ondina gripa en hon ma gegnom sia alla syniliga hlvti þviat engi ma byrgia firir henni himneska hlvti ok ma engi iorð hylia fyrir henni helvitis divp. Skapaði gvð meɴ með hondom. Hælldr af boðorðe einv. ostyrklæikr æðlis manz merkiz i þvi er hann seghiz með hondom skapaðr or iorðv.

Lærisvein: Hvi skapaði gvð meɴ or sva hærvilægo efni?

Lærifaðir: Til ovegs dioflinvm at hann skammiz þa er iarðlegr maðr ok ostyrkr kæmr til ðæiʀar dyrðar er hann var fra rekiɴ fyr ofmetnaði.

Lærisvein: Hvaðan tok Adamr nafn?

Lærifaðir: Af fiorom ættom heims þat er or ꜹstri ok vestri ok norðri ok syðri en at krizsko mali kallaz anatole disis artos mensembriam þat er sem griplvr hendi til namfns Adams. En af þvi tok hann namfn af fiorom ættom heims at kyn hans skylldi koma i fiorar ættir heims. I þvi hafði hann ok liking gvðs at hann skylldi sva styra ollo a iꜹrðv sem gvð ræðr ollo a himni.

Lærisvein: Firir hvi skapaði gvð qvikqvendi ðꜹ er magr ðvrfti þeiʀa eigi?

Lærifaðir: Vissi gvð at maðr myndi misgora eða þurfa þeirra.

Lærisvein: Skapaðe gvð þa klokkva eða ǫnnor mein kykvendi?

Lærifaðir: Með iam mikilli milldi scapaði gvð my ok mꜹra sem engla.

Lærisvein: Til hvers skapaði gvð þat?

Lærifaðir: Alt til lofs dyrðar sinnar. my ok mein qvikvendi ero skopoð i gægn drambi manna at þeir skili hve litið þeir mega þa er þeir liota mein af hinom smæstom qvikvendvm. af þvi villdi eigi gvð at birnir eða leon qvelði Pharaon ok lið hans hælldr lys ok klæggiar. Eɴ mꜹrar ok kangvr vavor ok þꜹ qvikqvende er syslv fremia ero til þess scopvð at vér takim dæimi af til nyz eryiðiz af þeiʀa syslv. mikils er vert vm alla skæpnv gvðs þviat svm hafa friðinði sem blom en svm lit sem gras en svm gæva fæzlo sæm akrar Enn svm takna meiri hlvti sem foglar eða dyr. Allir hlvtir ero goðer ok til mana þvrfta skapðir allir.

Lærisvein: Hvar var Adamr skapaðr?

Lærifaðir: I stað þeim er Ebron hæitir þar sem hann do siðan ok var gravenn en hann var i Paradiso.

Lærisvein: Hvat er Paradisvs?

Lærifaðir: Hinn fegrsti staðr þat er i ꜹstri þar er allzkyns tre ok alldin i mot meinom manna. Ef maðr berkir a makligri tið af eino tre þa hvngrar hann alldri siðan En ef hann berkir af oðro tre þa ðyrstir hann eigi Ef hann bergir af hinv þriðia þa mæðiz hann eigi En hann bergir af lifs tre þa elldiz hann eigi ne sykiz hann eigi ok eigi dꜹr hann.

Lærisvein: Hvar var kona skopoð?

Lærifaðir: I Paradiso or rivi Adams honom sofanda.

Lærisvein: Hvi var hon af karllmaɴi skapat?

Lærifaðir: At sva veri þꜹ i einom stað fostom hvg sem þꜹ varo i einom likam.

Lærisvein: Hvilikr var sa svefn?

Lærifaðir: Gvðs andi nam Adam vpp i himneska Paradisvm ok sa hann þaðan at Kristr ok heilog kristni mvndi af hans kyni lata beraz þat spaði hann vm þꜹ þegar er hann vaknaði.

Lærisvein: Hvi varo eigi aller helgir meɴ senn skapaþir sem englar?

Lærifaðir: Þvi at gvð villdi Adam sina liking i þvi hafa at allt mankyn kæmi fra honom sva sem allir hlvtir ero af gvði.

Lærisvein: Hvi skapaði gvð þꜹ eigi sva at þꜹ metti eigi misgora?

Lærifaðir: Gvð villdi at þꜹ vællti ser gott til handa at vilia sinom ok teyki þꜹ ambvn at þꜹ metti eigi misgora ne kyn þeiʀa.

Lærisvein: Hverso mvndo menn ꜹkaz eða alaz i Paradiso?

Lærifaðir: Likamsliðir mvndv fræmia embetti sit vtan losta syndir sva sem þat er menn takaz i hendr eða siaz til en bornin mvndv værða sotta lꜹst alin fyr vtan alla vreinsan. Þægar myndi hvert barn mela skyrt ok ganga er alit veri ok næyta alldens af þeim triam er við ollom meinom ero ok bergia sem fyrir var ættlat af lifs tre.

Lærisvein: Hverso lengi skylldv menn vera i Paradiso?

Lærifaðir: Til þes er fylldiz tala heilagra iam margra sem engla er fyr foroz ok sv tala heilagra er fylla skylldi Paradiso þo at englar tapaðiz eigi ok sva sem nv feðaz aðrer i stað en aðrer dæyia sva mvndv ða fæðr vpp vera nvmnir til bættra vista siðan er þeir bærgði a lifs tre en siðan hveʀ eftir annan ok eftir gvðs ættlan ok þar nest mvndvm allir verða iamnir sem englar gvðs a himni.

Lærisvein: Uaro hinir fyrstv menn noktir skapaðer?

Lærifaðir: Noktir varo þeir skapaðer ok skomðvzc enkis liðar sins helldr en ꜹgna.

Lærisvein: Hvi er sva fra þeim sagt at þꜹ sei sik nokqvið eftir synð sem þꜹ sęi þat eigi aðr?

Lærifaðir: Eftir synð gærðiz. mvnvð ok fyst i likomom þeiʀa ok skamðoz þꜹ þeiʀa liða sinna mest er til synðar fystvz þvi at þꜹ vissv þegar at allt kyn þeiʀa mvndi liggia vndir þeiʀi somv synd.

Lærisvein: Sa þꜹ gvð i Paradiso?

Lærifaðir: Sa ðꜹ hann i nokore likneskio slikri er hann vitraðiz siðan spamannom.

Lærisvein: Firir hvi sviæk diofvll ðꜹ?

Lærifaðir: Þvi at hann ovvndaði þat at þꜹ skylldv koma til þeiʀar vegsemðar er hann var fra reken fyrir ofmettnaðe. En firir þann of metnað sveik hann þꜹ i þvi at þꜹ drꜹmboðv af gift sinni ok hvgðvs æ mvndv lifa.

Lærisvein: Hvi læit hann fræista þeira þa er hann vissi at þꜹ mvndv eigi standaz?

Lærifaðir: Þviat hann vissi hve mikla gøzsko er hann mvnndi syna eftir synð þeira.

Lærisvein: Mællti ormr við þꜹ?

Lærifaðir: Hælldr fiandi firir ormen sva sem nv mæler hann firir óðum manni.

Lærisvein: Hvi hældr fyr orm en onnor qvik quendi?

Lærifaðir: Ormr røkkvizc ok er hall. Sva verða ok ꜹk allir þeir er diavvl svikr halir i syndvm þat ero galꜹsir menn ok vret visir i velom ok hafa eitr i mvnni en þat ero orð ill.

Lærisvein: Var vittran goðs eða illz i bannoðo tres eppli.

Lærifaðir: Eeigí í tres æppli helldr i yfir tokvm gvðs boðorða þvi at hann vissi bæði gott ok illt aðr en hann misgorðe þo at hann ræyndi þa gott eit en eftir synd ræyndi illt ok mvndi at eins gott.

Lærisvein: Mvndv illir menn halldaz i Paradiso?

Lærifaðir: Goþir at eins.

Lærisvein: Hvi alaz nv illir?

Lærifaðir: Til rꜹnar ok dyrðar goðra.

Lærisvein: Hve lengi varo þꜹ i Pardiso?

Lærifaðir: Siꜹ stvnder.

Lærisvein: Hvi eigi lengr?

Lærifaðir: Þvi at kona viltiz ðegar er hon var skopoð. En at deginng var Adamr skapaðr ok gaf hann nomfn ollvm qvik qvendvm en at miðiom degi var kona skopoð ok at hon þegar af bonnoðv tre ok selldi manni sinom ok at hann ok rak hann þꜹ at noni i brꜹt or Paradiso.

Lærisvein: Hvat er khervbin ok loganda sverð?

Lærifaðir: Khervbin er engla varð halld en loganda sværð er ællegr veggr þviat engill varði eggivm en ælldr likammanvm dyrð Paradisar eftir synd.

Lærisvein: Hvert for Adamr þa?

Lærifaðir: Þangat sem hann var skapaðr i Ebrón ok bygði þar ok ol sonv En eftir vig Abels sonar sins kom hann eigi i sama sæing kono sinni innan hvndrað vettra fyrir þvi at Kristr villdi eigi lata beraz or bolvaðo kyni Kainis. þa melti engill við Adam at hann skylldi hafa fęʀi við kono sina ok ol hann sidan son við kono sini i stað Abels þann er Seð het. or kyni þess let Kristr beraz. En fra Adams æfi ok til Noa floðar komo eigi rægn a iorð ok var engi regnbogi senn ok ato menn æigi kiot ne drvkv vin. sv tið var sva oll sua sem vár tíþ ok var þa gnot allra hlvta sv er siðan þvar af syndvm manna.

Lærisvein: Hvat misgordi maðr er hann var a brꜹt rekenn or Paradis?

Lærifaðir: At hann at af bonnoðo tre i gegnn boðorði gvðs.

Lærisvein: Var mikil synd at eta epli?

Lærifaðir: Sva þvng synd var sv at engi matti hialp veita ollom heiminvm nema gvð einn.

Lærisvein: Sannaðv þat.

Lærifaðir: Syniz þer rett at lvða gvðs vilia?

Lærisvein: Eki var rettare en maðr scynsamligr þionandi vilia skapara sins.

Lærifaðir: Syniz þer gvðs vili ollvm heimi æðri vera?

Lærisvein: Vist er sva.

Lærifaðir: Ef þv stæðer fyr gvði ok melti nokvr orð við þik at þv sneriz fra honom eða ællegar myndi allr heimr faraz en gvð mælte at þv skylldir eigi fra honom snvaz skylldir þv þa snvaz fra gvði ok læysa fallvalltan heim?

Lærisvein: Ǫllvngis eigi.

Lærifaðir: Þat gørði Adamr hann stoð fyr gvði ok leit i fra honvm ok veik eftir fiandanvm ok gorði synð þa er ollom heimi var þyngri. sexs hofvð syndir gerði Adamr i þessom heimi ok vafði i sex alldra heims með dꜹða.

Lærisvein: Hveriar oro þær sex?

Lærifaðir: Fyrst of mettnaðr er hann villdi vera likr gvði. vm þa synd er sva mælt: „Oræinn er sa firir gvði er drambar fyr gvði i hiarta sinv.“ Onnor synd var ohlyðni er hann lyddi eigi boðorði gvðs ok vrðv honom allir lvtir ohlvðnir. vm þa synð er sva mælt: „Sva sem blotað se at hlyða eigi boðorði gvðs.“ En þriðia synð er agirnnd þvi at hann girnðiz framaʀ en hanvm vere lovat ok tvndi hann þa allv þvi er honvm var veitt. Vm þat mal er sva mælt: „Agirnd er skvrðgoða þionosta.“ Hin fiorða synd at stela or helgom stað þat er honvm var bannat ok var hann þvi rekinn af Paradis sem segir: „Sa er ręnir helga staði verðr brꜹt rekinn or helgom stað.“ Anlegr hordomr er kallaðr þviat ond hans var gift gvði en hon fyr leit hann ok samtengðiz diofli ok tyndi sælv hins sanna brvðgvma sem ritat er: „Glataz hveʀ fra gvði er hordom gærir.“ En þat er at hann glataði sialfvm ser i dꜹða ok ollv kyni sinv. Um ða synd er sva męlt: „Sa er vig vegr i dꜹða man hann dæyia.“ af þvi do hann þegar i hins illa manz dꜹða ok la grafinn i grof likamns sins.

Lærisvein: Minnkaðe eigi synd hans at hann var tælldr af hinom slægasta anda?

Lærifaðir: Ef nokor byði syslv þræli sinvm ok syndi honvm tælanda grof at eigi felle hann i þat er hann matti eigi vpp risa ef hann fyr leti o vnnit verk ok felle viliandi i grofina vęre hann eigi sækr þa?

Lærisvein: Hælldr tvæfalldre sæct þvi at hann fyrir let gvð sit ok gerði sik o mattkan til nytz verks.

Lærifaðir: Sva gerðe Adamr hann hafnaðe gvði ok fyrir let hann hlyðni ok fell i dꜹða grof.

Lærisvein: Hværso atti hann aftr at hverfa?

Lærifaðir: Giallda gvði væg þann er hann tok fra honvm ok bæyta synð þa er hann gørði. þat er rett at maðr gialldi þat er hann tekr fra ꜹðrvm ok bøti gor oskil.

Lærisvein: Hvat tok maðr fra gvði?

Lærifaðir: Allt þat er gvð ætlaði at gøra or kyni hans.

Lærisvein: Hverso skylldi Adamr giallda gvði brꜹt teken væg?

Lærifaðir: Stiga ivir diofvlen sem hann var aðr yfir stiginn ok gora sik sialfan. ok alla vallda. men slika sem þeir mvndv vera ef hann misgerði eigi.

Lærisvein: Hverso skylldi hann yfir bøta?

Lærifaðir: Gialda gvði nokot heimi bettra þvi at hann misgerði þat at heimi var þyngra en af þvi forsk hann i dꜹða grǫf at hann matti þat eigi gera.

Lærisvein: Hvi fyrir forsk hann eigi með ollv?

Lærifaðir: Gyðs fyrir ettlan matti eigi farazc þvi at gvð hafði raðit at fylla tolo heilagra or hans kyni en ef hann gallt eigi makliga væg þann þa heimti gvð þat at honom nꜹðgvm i hermðar pislvm.

Lærisvein: Hversv er pisl manz vegr gvðs?

Lærifaðir: Maklict var at flyiandi kenndi reði gvðs i pislvm þat er hann villdi eigi ælska hann sem sonr foðvr i dyrð.

Lærisvein: Ef gvð er miskvnnsamr hvi fyrir gaf hann honom eigi allt ok leidi hann til dyrðar allz hann villdi bøta ef hann metti ok matti eigi?

Lærifaðir: En gvð firir gæfi eigi þa vere hann omattoligr þviat hann helldi eigi veg fyrir ætlanar sinnar. En ef hann tæke syndvgan vpindan i dyrð þaðan er hann rak a brꜹt engil fyrir hvgrenning þa veri hann eigi rettlatr Er syndar atti at hæfna at eki færi at oskipvðv i riki gvðs þvi at engi mvn leggia gimstein vþvegin i ork sina þann er aðr hefir i sꜹr fallit.

Lærisvein: Til hvers enda atti þetta at koma?

Lærifaðir: Flyiandi þræll hliopsk fra gvði sinvm með stvld til hins grimmasta vikings. Af þvi var sendr kononngs son or himna riki i myrkva stofo eftir þræli at sa stigi yfir vikinngenn ok leiddi aftr þræl með fengi ok sætti hann með kononge.

Lærisvein: Hvi matti maðr eigi aftr hverva eftir synd?

Lærifaðir: Sva sem hann teygði annaʀ til fallz sva var ok makligt at annaʀ teygði hann til vprisv þeirar er hann villdi ok matti eigi.

Lærisvein: Hvi sendi gvð eigi engil at læysa Adam?

Lærifaðir: Ef engill læysti mannen þa veri maðr engils þrell en engill matti eigi læysa mann i sinv æðli þvi at hann matte eigi dæyia en hann gærðiz maðr þa mætti hann enn minna.

Lærisvein: Hvi skapaði gvð eigi annan mann or iarðv ok sendi þann eftir hinvm glataða?

Lærifaðir: En gvð skapade nyian mann ok sendi þan þa kemi engi or Adams kyni. Sy lꜹns er allt kyn endr bøtir.

Lærisvein: Hvi sendi gvð eigi spamann sinn?

Lærifaðir: Spa maðr var gettinn i synd ok mato þeir eigi læysa mankyn or pislvm af þvi tok syn gvþs fvllan mandom a sik til lꜹsnar ollo mankyni ok gerðiz ęinn i tvænnv æðli. I þvi æðli er hann var gvð stæig hann yfir diofvlen þann er svęik Adam ok lꜹk vpp himnvm fyrir ollom moɴom sinvm ok gærðe iamna englom en þat matti gvð einn. En i þvi er hann var maðr tok haɴ dꜹða v værðr ok bøtti þa synd er ollom hæimi var þvngri en þat atte maðr at gera.

Lærisvein: Lofat se mal mvnz þins þvi at þv ert sanr sonr gvðs af himni. hvi tok sonr gvðs likam helldr en faðir eða hæilagr andi?

Lærifaðir: En faðer eða heilagr ande tæki mandom þa yrði tyæir synir i þrenningo annar gvðs son en annar manz son. Sonr kallaz likr gvði en engill ok maðr villdv eignaz nafnlikingar gvðs af þvi villdi sonr gvðs maðr goraz þviat við hann var i mæin gort gærðe hann ok miskynnsamliga við er hann matti fyrir dęma rettliga. Allir hlvtir ero gorfir fyr son ok atti af þvi lꜹsn at vera fyr son.

Lærisvein: Hvi villdi hann fra mæy lata bæraz?

Lærifaðir: Fiorom hattom skapaði gvð menn einvm hætte fyrir vtan foðvr ok moðor sem Adam. At oðrvm hætte af karlmanne einvm sem Efo. Þriðia hætte fra karlmanni ok kono sem altit er. Fiorða hætti fra mæyio einni saman sæm Kristr var borinn. Ꜹk sva sem dꜹði kom i heim fyrir mæy Sva kom lif ok fyrir mæy þat er vti byrgði dꜹðann.

Lærisvein: Hvi kom gvð eigi fyr Noa floð eða ðægar eftir?

Lærifaðir: Ef hann kæme fyrir floðit þæirar tiðar þa mvndv menn mæla at eigi væri nꜹðsynleg qvama hans þa er menn hofðo nvmit marga goða hlvti af fæðrvm sinom er nykomnir voro or Paradis. En hann qveme eftir floðit þa mvndv menn segia at gvð hæfði mælt við Noa ok Abraham ok segia hann nvmit hafa allt man vit af þæim. En ef hann kæmi a laga tið þa mvndv Gyðþingar þykiaz fvllvel vera lærðer at logom en hæiðnir meɴ af spekingom.

Lærisvein: Hvi dvalði hann eigi allt til heims ænda at koma?

Lærifaðir: Faer mvndv honom i spor stiga ok eigi fyllaz tala heilagra. Þa var nꜹðsyn til at Kristr kveimi ða er hann kom þa er Gyðingvm þotti ðyngia log ser en eigi lætta en heiðnir meɴ firir leto ælif log ok lifðv i gegnn logom ok þa er eigi bvrgv kenni meɴ mǫnnom æða spamenn þa var nꜹðsyn at hinn sanni læknir kveme sa er gręddi með viðsmiorvi milldi sinnar halfdꜹðan lyð ok saran i synðvm.

Lærisvein: Hverso matti hann lata beraz synða lꜹs or synd gætno kyni?

Lærifaðir: Gvð valde fra vpp hafve af fyrstom þioðvm þa er trvlegaz þionvðv hanom er or þeira kyni var sv mær er synða lꜹst gat ok bar heims græðara. Sva sem fordvm bar þvʀ vondr fagran bloma fyrir vtan vokva.

Lærisvein: Hverso gat honn hann æða bar?

Lærifaðir: Fyr vtan alla synð ok sott eða sarlæik. Kristr kom til hennar at loknvm dyrvm at samtengia ser mannlikt eðli ok læt heraz af henni at loknvm qviði.

Lærisvein: Hvi var hann niv manaðr i qviþi?

Lærifaðir: At hann samtegndi niv engla sveitvm þa er byrgðir voro i vesolld þesa heims.

Lærisvein: A hveʀi stvndv var hann borin?

Lærifaðir: At miðri nott sem ritat er: „Þa er not hafði miðia leið þa kom mal gvðs af konongligv sæti.“

Lærisvein: Hvi a nott?

Lærifaðir: Þviat hann hvlði gvð dom sinn ok kom at læiða þa til hins sanna lios er adr voro i villo not.

Lærisvein: Uissi hann nakot er hann var barn?

Lærifaðir: Allt vissi hann þvi at i honom er oll vitra ok speki.

Lærisvein: Matte hann þegar mæla eða ganga?

Lærifaðir: Hvartveggia matti hann en hann likðiz mannligv æðli at ollo fyr vtan synð.

Lærisvein: Gęrðoz nokorar iartegnir i bvrð hans?

Lærifaðir: Siꜹ agæti vrðv.

Lærisvein: Hvær siꜹ?

Lærifaðir: Ny stiarna vitraðiz gvlligr hringr var vm sol. Við smiors brvnnr sprat vp or iarðv friðr enn mæsti varð. Allr heimr var skipaðr at mantalli. Þrir tiger þvshvndraða gvðs ovina varo drepnir a einom degi kycvende melto manz roddv.

Lærisvein: Vita villda ek takn þessa lvta.

Lærifaðir: Stiornvr mærkia lif hæilagra lios stiarna syndiz þvi at heilagr heilagra var borin. Gvllegr hringr skeinn vm sol þvi at ræt lættis sol kom at lysa kristninni með gvlli gvðoms sins ok fægrð pinslar sinnar. Við smiors brvnnr sprat vpp or iarðv þvi at miscvnnar brvnnr læt beraz fra mey. Friðr mikyll varð þvi at hinn sanni friðr vitraðez a iarðv. Allr heimr var ritaðr at mantali þviat allir veralldar menn varo v vallder af gvði ok er skarð a lifs bok. Þeir voro drepnir þeir er gvði nittv þviat þeir firir faraz er eigi vilia gvðs riki yfir ser. kvc qvende mælti þvi at qvic qvendlegr lyðr heiðinna þioða sneroz til skynsemi gvðs orða.

Lærisvein: Hvi kallaði gvð til sin þria ꜹstr vegs kononnga meðr fornvm?

Lærifaðir: Þvi at hann villdi til sin leiða alla þriðivnga heims sins Asiam ok Afrikam ok Eyropam ok goð verk.

Lærisvein: Hvi flyði hann helldr til Egypta landz en i annan stað?

Lærifaðir: Þvi at hann syndi sik sannan Moisen at sva sem Moyses læysti lyð gvðs or velldi Pharao ok leiddi af Egifta lande ok til fyrir heittinnar iarðar. Sva læysti Kristr vt þann lyð ok or vellde fiandans ok leiddi fra helvitis pislvm ok til eilifrar sælo. Af þvi hvarf hann aftr eftir siꜹ vetr til iarða Israel þvi at siav giafir heilax anda leiðir oss or heimi þesom til himneska Israel.

Lærisvein: Hvi kendi gvð eigi ne gerði iartegnir innan þriatigi vettra?

Lærifaðir: Dæmi gaf hann monnom ef hann gerði fyr goð verk en hann kenndi siðan at engi dirviz fyʀ at kenna en hann hefir logsæmlegan alldr ok skynsemi.

Lærisvein: Hvi var Iesvs Kristr skirðr er oll fylling var gvð doms i honom ok ma ekci ꜹkaz kraptr hans?

Lærifaðir: At hann hælgaði oss vatn til skirnar.

Lærisvein: Ðvi var hann i vatni skirðr?

Lærifaðir: Vatn er elldi gagnstaðlekt en hvat er synð nema elldr sva sem ræiði er i hvg eða girndar losti i holldi af þvi skal i vatni skira at synða ælldr slokne. Vatn þvær sꜹr ok slǫkkvir þorsta ok synir skygga. Sva þver miskvn heilax anda synða sꜹr i skirnn ok slǫckvir anda þorsta með orðe gvðs ok giallder likneiski gvðs þat er vér tyndvm fyrir synð.

Lærisvein: Var Kristr ven at likam sem ritat er vm hann at „se fegri aliti en synir manna?“

Lærifaðir: At æðli var hann slikr sem ritat er ok hann vittraðiz lærisveinom sinvm a fialli er hann læyndiz firir monnom sva at hann var hælldr liottr en golegr at aliti sva sem ritat er: „Ver sam hann eigi hafa fegrð ne alit.“

Lærisvein: Var hann piniligr æða dꜹðlegr?

Lærifaðir: Pinsl ok dꜹði er synða viðr varan en hann com hingat ón synða ok lifði fyrir vtan synð ok var af þvi opinelegr at æðli ok odꜹðlegr ok villdi vera pinðr ok dꜹðr.

Lærisvein: Firir hvi do hann?

Lærifaðir: Fyrir hlyðni sem ritat var: „Cristr var hlyðinn allt til bana.“

Lærisvein: Heimti faðer dꜹða af honom?

Lærifaðir: Engvm kosti.

Lærisvein: Hvi vago Gyðinngar hann?

Lærifaðir: Þvi at hann hellt ret lætte i livi ok sannleik i kænningo. Sv hlyðni er manne skylld við gvð ok heimtir gvð þat af hveriom manni ok af allre skæpnv en ða lyðni gafo Gyðingar honom at sok.

Lærisvein: Hveʀ mvndi væga lata son sinn goðan ok saklꜹsan ef hann mate banna?

Lærifaðir: Þa er gvð faðer sa son sinn vilia sva gott verk gera at stiga ivir diofvl ok hialpa monnom ok mann kyni þa væitti hann honom dyrlegt verk ok læyfði honom at dæyia.

Lærisvein: Hverso var þat rett firir gvði at hann sældi hinn bæzsta til bana firir vandom monnom?

Lærifaðir: Þviat hinn ersti svæik einnfalldan þa var ok rett at hinn bazsti genge i gisling firir hann ok stigi iver hinn versta ok læiddi aftr ein falldan mann til frelsis. A þessa lynd syndi gvd oss ast sina er hann sendi son at frialsa þręl.

Lærisvein: En faðer sældi son eða sonr seldi sik sialfr til bana firir ǫst. Hvat misgerðe Ivdas er hann sældi Krist?

Lærifaðir: Faðer ok sonr sælldi sialfann sik firir ǫst en Ivda selldi hann firir fe girni.

Lærisvein: Hvi villdi Kristr dæyia a tre?

Lærifaðir: At sa stigi yfer þan a tre er fyr tre var sigraðr ok hann læysti þaɴ a tre er misgorðe a tre.

Lærisvein: Firir hvi a krossi?

Lærifaðir: At hann grædde fiorar ættir heimsens.

Lærisvein: Matte dꜹðe hans allar synðer bæta?

Lærifaðir: Vtan ivan.

Lærisvein: Sanna þv þat.

Lærifaðir: Ef Kristr stæyðe firir þer ok vissir þv at være gvð allz valldandi ef nokoʀ mællte at þv skyllder vega hann æða ellegar mvndi allr heimr faraz mvnðer þv vega hann þa?

Lærisvein: Sem sizt þvi at lif hans er allvm heimmi æðre ok gærða ek þann glæp ef ek vęga hann er eigi mætti bæta þo at allr heimr læitaði viðr.

Lærifaðir: Ef lif hans er ollom heimi betra þa er ðꜹði hans ollom heimi dyʀa ok vinnr þorf til lꜹsnar.

Lærisvein: Hvat gaf faðer syni firir þenna værðlæik?

Lærifaðir: Hvat gaf hann hanom þat er hann atti allt aðr sem ritat er: „Sonr sagðe feðr aller minir lvtir ero þiner.“

Lærisvein: Matte hann sialfr geva verk kꜹp dꜹða sins þeim sem hann villdi?

Lærifaðir: Matti hann sialfr ok gerðe sva ok gaf monnom þeim sem hann læysti i pisl sinni ok gaf lif eilift firir dꜹþa en himneska faðvr læifð firir þesa heims vtlegð.

Lærisvein: Hve margar stvnder var hann dꜹðr?

Lærifaðir: Fiora tegv.

Lærisvein: Hvi sva?

Lærifaðir: At hann lifgaðe fiorar ettir heims þær er dꜹðar voro af tiv laga brotom.

Lærisvein: Hverir krosfesto Krist?

Lærifaðir: Gyðingar reðo hann en heinir menn drapo hann ok krosfesto þviat hann villdi dæyia firir hvarotvæggia.

Lærisvein: Hvi la hann tuer netr i grof ok einn dag?

Lærifaðir: Tvęr nætr merkia tvænnan dꜹða annan likamns dꜹða varn en annan andar. En dagr merkir dꜹða hans þviat sa er lios vars dꜹða. annan dꜹða varnn tok hann a brꜹt en annnan let hann eftir til rꜹnar heilagra ok mvn hann af taka er hann kemr i annat sinn.

Lærisvein: Hvar kom ond hans eftir dꜹða?

Lærifaðir: I Paradis sem hann melte við þiofeɴ a krosinvm: „I dag skallðv með mer i Paradis.“

Lærisvein: Hvener steig hann til helvitis?

Lærifaðir: A miðri dags nott ok rænte helvite a þeiri stvndv sem engill drap frvmbvrði Egipta lanz ok for hann þaðan meðr sigri ok leiddi i Paradis þan er hann tok a brot or helviti ok vitiaðe hann likams i grof ok reisti hann af dꜹða. En svmir segia at hann væri með vinvm i helviti fra dꜹða sinvm ok til vprisv tiðar ok risi hann þaðan vp með þeim.

Lærisvein: Hvi reis hann eigi brat vpp eftir dꜹða?

Lærifaðir: Ef hann risi brat vpp eftir dꜹða þa mvndv Gvðingar segia at hann hefði legið i vviti en eigi andaz. Ꜹk ef hann risi vpp nokoro siðar þa mvndo menn ivaz hvart hann veri eða annnar. brat reis hann vpp þvi at hann villdi braðla hvgga vini sina er greto dꜹða hans.

Lærisvein: Hvi reis hann vpp a hinvm fyrsta degi vikv eða þriðia degi eftir pisl sina?

Lærifaðir: At hann endr bøtti heim a þeim degi sem hann skapaðe ok hann reisti vpp þa er dꜹðer varo a þrim tiðvm þat er fyr log ok vndir logom ok vnder miskvnn ok at ver risim vpp i þrenningar trv er fellom i synðer i orðvm ok i verkom ok hvgrenningvm.

Lærisvein: Hveria asion hafðe Kristr eftir vpp risv?

Lærifaðir: Siꜹ hlvtvm biartare en sol en vinir sa hann slikan sem hann var með þeim firir pisl sina.

Lærisvein: Vittraðez hann klæðr?

Lærifaðir: Klæðe tok hann or lopte en þꜹ eydoz i lofte þa er hann steig vpp.

Lærisvein: Hve oft vitraðez hann?

Lærifaðir: Tolfsinnvm atta sinnvm vittraðez hann þegar hinn fyrsta dag fyr Ioseph ab Arimaðia er i myrkvastofo var settr fyr þat er hann iarðaþe likam Iesv sem rit Nikodemvs skyra. Annat sinni vitraðez hann mæyðr sinni sem Sedvlivs sæghir. Þriðia sinni Mariu Magdalene sem Markus skyrir. Fiorða sinni tveim konom er fra grof hans gengo sem Matthevs vattar. Fimta sinni Iakobe er a pislar degi hans sór at hann myndi eigi eta ne drekka aðr en hann seei Krist lifannda sem Pal postole vattar. Setta sinn vittraðiz hann Petre postola sem Lukas synir er skilðr var fra oðrvm læri sveinvm ok gret þat er hann nitti Cristi. Siꜹnda sinni vittraðiz hann tveim agætom monnom sem en segir Lvkas þeim er foro i kastala Emꜹs. Atta sinni ollom lære sveinvm saman at apptni at locnom dyrvm sem Iohannes boðar. Nivnda sinni þa er Thomas þreifaðe vm sar hans Vikv þo siðar. Tiunda sinni siꜹ lærisveinom við Galilea sæ. Ellefta sinni a Galilea fialli ellifv postolvm þa er hann steig til himins.

Lærisvein: Hvi segia gvðspioll at gvð vitraðiz fyrst Mariv Magdalene?

Lærifaðir: Gvð spioll ero sva set at þat eit er i þeim ritat er ollom er kvnnigt ok þegar matte eigi læynaz. Af þvi melte Iohannes: „Sva morg takn gerðe gvð þꜹ er eigi ero skrifoð a þessi boc.“

Lærisvein: Steig hann einn vpp til himins?

Lærifaðir: Með honom stigo vpp þeir er með honom risv vpp af dꜹða.

Lærisvein: Með hverri asyn steig hann vpp?

Lærifaðir: Með slikv sem hann hafðe fyrir pisl sina ok hann hafðe a fialli þa er hann vitraðez postolom sinvm.

Lærisvein: Hvi steig hann eigi þegar vpp eftir vprisv sina?

Lærifaðir: At læirisveinar hans mette ræyna sanna upp risv hans er þeir sa hann eta ok dreka siðan. Eftir fiora togo daga steig hann vpp ok syndi þat at þeir mvnv stiga vpp til dyrðar at fylla tivlaga orð ok boðorð fiogora gvðspialla manna.

Lærisvein: Hverso sittr gvð a hęgre hond foðor sins?

Lærifaðir: Mandomr hviliz i dyrð gvð doms.

Lærisvein: Hvi sendi Cristr hælgan anda eftir tiv daga hælldr en þegar er hann ste vpp?

Lærifaðir: At postolar gerðe sik allverða hans tilkvamo i fostvm ok i bønvm. Þat syndi hann enn i þvi at þeir mvndv taka hælgan anda at fylla tiv laga orð a hinvm 50 degi fra vpp risv sinni sendi hann hælgan anda at sva tæyki kristnir menn astar lǫg a fimtogonda degi eftir lꜹsn sina fra diǫfli sem forðvm tok Gyðinga lyðr ręzlo logh a 50 degi eftir lꜹsn a Egypta lande ok tok sva cristinn lyðr a þeim dogom frelse ok erfð Paradisar sem Gyðinga lyðr tok frelse ok ærfð firir heittennar Iarðar a 50 vettre.

Lærisvein: Hefir Cristr nv fvllan fagnað?

Lærifaðir: Fvllan fagnað hefir hann sialfr i ser en liðer hans hafa eigi fvllan fagnað þviat Gyðingar bolva honom en heiðnir menn hlæia at honom en villv menn dreifa boðom hans en vander menn cristnir beria boðom hans. Slikar meín gerþer þolir Cristr hvernn dag i liðvm sinvm. En ef hann kæmr ǫllvm hlvtvm til sin þa hefir hann fvllan fagnat.

Lærisvein: Hverso kallaz kristnir menn likamar gvðs en helger menn liðir hans?

Lærifaðir: Sva sem liðir ero afastir hofðe ok styraz af þvi Sva samtengiz heilog kristni gvði ok goriz einn likamr með honom fyrir holld tękiv hans ꜹk af honom styraz aller rettlater i sinni skipan sem liðer af hofðe. Ðesa hofoz ꜹgv ero spameɴ er sa firir v orðna hlvte ok postolar er oðrvm visvðv retta gꜹtv til hins sanna lios. Eyrv hans ero lyðnir menn en nasar skynnsamir menn þeir er greina gott fra illv sva sem nasar ilma dꜹn En hor er vt fer or nꜹsvm ero villo menn þeir er domr skynsamra manna ryðr vt or hofði Krist sem hoʀ ór nꜹsom. Mvnnr hans ero kenni menn er telia ok skyra hælgar rittningar. Hendr hans ero rikis menn þeir er beriaz firir cristnvm monnom i gegn ovinvm. Fęttr hans ero verk menn þeir er vpp halld veita ollom lyð i sinv ervaðe. Sꜹʀ farande or quiði ero synðer ok syndvger menn ok o hreinir þeir er þyngia qviði kristninnar þa gripa dioflar i dꜹþa sva sem svin i vt gang en aller likamer Kristz samtengiz i einv astar bandi.

Lærisvein: Hvi gerðiz holld or brꜹði en bloð or vini?

Lærifaðir: Holld hans gorez af þvi or brꜹði at hann mællte: „Sialfr ek em lifannda lif.“ Bloð hans gerez or vini þviat hann mællte: „Ek em satt vín ber.“ Avc sva sem likhamr fæyðiz af brꜹði sva fꝍðez ǫnd af bloðe Krist Avc sva sem brꜹð gerez af morgom kornvm sva samtengez likhamr Krist af mǫrgvm helgom monnom ꜹk sva sem brꜹð bacaz við elld sva stæiktiz likhamr Krist i pislar omne. þetta kallaz holld þvi at Cristr er søfðr fyrir os sem lamb. Sva sem vín gerez af morgom vinberivm ok krestingvm sva sam tengiz likamr Crist af morgom retlatvm monnom fyrir þrønginng manna.

Lærisvein: Hverso callaz holld ok bloð þat er brꜹðz ok vins asion hefir?

Lærifaðir: Þat holld er Maria fæddi ok þat er hek a crosse ok vpp steig til himins hefir af þvi brꜹðzasion ok vins at engi mvndi þora at bergia af þvi ef sæ sva sem er þat er sanlega holld ok bloð ok hefir sa mæira verðlæik er trvir þvi er hann ser eigi.

Lærisvein: Hver er hialp at þvi?

Lærifaðir: Sva sem fæzla snvz i holld þess er ettr sva snyz hvæʀ trvaðr i holld Krist er a hans bloðe berger. Firir trv Krist krossfestvmk ver með honom fra heims girndvm ok lꜹstvm. En i skirn erom vér grafnir með hanom en i holld tækiv hans værðom ver lichamer Krist ok er af þvi nꜹðsynlikt at vér komem þangat er Kristr er.

Lærisvein: Hafa þeir meira værðlæik er meira hafa af þese andar fæzlv?

Lærifaðir: Sva er sagt fra himna brꜹðe at sa hafe eigi meira er meira sapnaðe ne sa minna er minna samnaðe. Sva taka aller þessa fæzlv ok ettr hveʀ allt lamb þat er þo livir allt i riki gvðs.

Lærisvein: Hvert verk kꜹp hafa þeir er þat hallda mannliga?

Lærifaðir: Tvefalldri ambvn dyrkaz þeir annari þeiri er þeir handla corpvs domini með manligri gofgan ok annari er þeir gera sik makliga þeirar þionosto i goðom verkvm.

Lærisvein: Hvat dømir þv vm þa er þat hallda v makliga i gægn rettre sætningv?

Lærifaðir: Þeir er i hordome vefiaz ok i gegn gvðs bodorðvm eða logom eða þeir er fe kꜹpa vigslor eða kirkivr ok meiða gvðs lyð i rongom lvtvm ok gera þesa hlvte alla diarflega. Ðeir ero sæliarar gvðs ok crosfestenðr þvi at kenni menn skvlo messor syngia fyrir ǫst ok heilso andar sinnar ok allrar cristni. En ef þer gøreð til fe fanga ok manna lofs ok sælia takn pislar Crist hvat er þa nema þeir se selianðr gvðs. En þa er þeir hondla holld drottens vars syndvgvm hondom ok v hreinvm hvg hvat gera þeir þa ne ma crosfesta Krist.

Lærisvein: Ma lyðr taka synd af þeim?

Lærifaðir: Þa er synir Heli byscops sꜹrgvðo gvðs þionvsto þa fell mikill lyðr með þeim i dꜹða af þeira synda lvt tæking ok aller þeir er i eftir likingv samtengiaz þeim ok falla þa hvarer tvæggiv i grof sem blinðr leiði blindan.

Lærisvein: Hava þeir synd er samneyttvz við þa ovitande?

Lærifaðir: Sꜹrgaz sa er gripr i tiꜹru Sva sꜹrgaz ok þeir er sam vistaz þeim þo at þeir se o vitande en þeim grandar eigi villa sv er þeir viðkaz.

Lærisvein: Mego syndgir hælga korpvs?

Lærifaðir: Þo at hinir værstv se þa gerez corpvs domini fyrir saker orða þeira er þeir svngia yfer þvi at Crist helgar en eigi þeir ok vinnr hann heilsv sonom sinvm fyrir hendr ovina sva sem solar geisli sꜹrgaz eigi af sꜹr ok lysiz eigi af altari.

Lærisvein: Ef gott er þat er firir þa geriz af Kristi en eigi af þeim ma þat eigi gott verða þeim er af þeira hondom taka þat i gegn settningvm?

Lærifaðir: Eigi stoðar helldr grandar ok verðr eigi gott þat er tekit er i gegn goðri settningv af þeim er þa skal taka.

Lærisvein: Sanna þv þat.

Lærifaðir: Eki epli var illt i Paradis þvi at gvð skop allt gott en maðr snere goðo til illz þa er hann tok þat af hoggorme en enn helldr af diǫfli. Sa er fyrir retletis ǫst tekr corpvs domini af þeim ok trviz hvern dag sam tengiaz almennilegre cristni firir bænir kenni manz þann ætla ek hialpaz mega af tru sinni þo at hann døy. En sa er tekr verk þeira er misgera ok gofgar corpvs domini ok tekr þionosto Krist af þeim þan ætla ek hialpaz af þessi trv þvi at Iosep tok likam Krist af Pilato.

Lærisvein: Mego þeir sætta lyð við gvð?

Lærifaðir: Helldr gremia þeir gvd af ser þa er þeir sꜹrga helga staðe i sinni gꜹngv ok spilla vigðvm klæðvm i sinni a tꜹkv. Slika kenni menn likaz englvm ok flyia þa sialfir sem ritat er: „Synir gvðs ok dætr g. . mðv hann at ser ok ero eigi hans syner fyrir sꜹrlifi af þvi mvn ek fela andlit mitt fra þeim qvað gvð.“ Sono kallar hann þa fyrir kenni manz namfn en eigi sono fyrir sꜹrlifi þeira. forn ðiggr gvð eigi helldr rękir hann sem sagt er forn yðra hatar ǫnd minn kveðr Cristr þvi at þer føreð mer sꜹrgat brꜹð. holld gvðs ma eigi sꜹrgaz en þeir sꜹrgaz er af þvi næyta o skynsamliga sem brꜹð annat. Bæn þeira hevrir egi gvð helldr verðr hveriom þeira at synð ok snyz blezan þeira i bolvan.

Lærisvein: Taka þeir corpvs domini?

Lærifaðir: Synir gvðs einir taka holld hans þeir er hans likamer skolo vera en þeir er eigi ero i gvði þo at þeir syniz taka holld hans ok bloð til mvnz þa taka þeir þat eigi helldr eta þeir ser a fallz dom en englar bera holld Crist til hinna en dioflar casta eitri i mvnn hinvm sem Ciprianvs seger Ꜹk þeir er bloð Crist taka sem vin annat þa snyz þeim þat i orma gall ok o vm reðilikt eitr.

Lærisvein: Tok eigi Ivdas slikt holld drottens sem Pettaʀ?

Lærifaðir: Uist eigi þvi at Petr ælskaði gvð ok tok hann af þvi heilagt taccn af gvði en Ivdas hataði gvð ok tok hann af þvi eitr en kraptr ok takn heilax hollz var eptir með gvði.

Lærisvein: Er slikvm hlydanda?

Lærifaðir: Ðat er þeir bioða gott ða er skyllt at hlyða gvði en eigi þeim þvi at þeir mæla ok gera eigi en ef þeir bioða illt þa ero þeir firir litande þviat gvði byriar hælldr at hlyða en monnom.

Lærisvein: Mego þeir læysa eða binnda?

Lærifaðir: Ef þeir ero eigi i berlegvm domi skilðer fra cristninni þo at þeir se sialfer fast bvnnir þa mego þeir þo hvartveggia þvi at Cristr binðr ok læyser fyrir þionosto þeira en eigi þeir sialfir en þeir ero fyrir litendr sem heiðnir menn ef þeir ero fra Cristi skilðir. Meðan Ivdas var með postolvm þa synðiz hann sem vin kenndi hann ok skirði ok gerði iartegnir sem aðrir postolar en siðan hann hvarf fra þeim þa syndiz hann bæʀ fiandi. sva ero ok þessir meðan þeir ero i samvelldi kristninnar þa er nytandi holl sv er þeir gera En ef þeir ero þaðan skilðir þa er o nytt allt þat er þeir gera þeir ero flyendr af Krist sꜹðom þvi at þeir ero vargar sem ritit er: „Fareð vt fra þeim lyðr minn at eigi takit ðer lvt með þeim i pislvm.“ flyanda er samlag þeira hellzt i gvðs embøtti ok at samnæyzlv sem ritat er: „Eigi skoloð er mat eiga við þa ne svefn ne heilsa þeim.“ Flyia skal þa i hvg ok ollom vilia ok tæygiaz eki eftir verkom þeira.

Lærisvein: Hverso geraz eftir lat værk þeira?

Lærifaðir: Ða er lofoð ero ill verk þeira eða ellfdir til synða með raðom eða ꜹðefvm af þvi ero eigi þeir einir dꜹða verðir er gera helldr ok hinir er raðendr ero missgorðvm. En eigi er flyianda fra illvm kennimonnom meðan þeir ero eigi fra Cristi skilðir nema sva verði sam sattir a illzcv lærðir menn ok vlærðir at engi sake annan ranginnda þa ero þeir flyandi þvi at þa spilla þeir fyrir gvðs lyð.

Lærisvein: Skal kenna illvm monnnom orð gvðs?

Lærifaðir: Eigi ero þeim gvðs orð kennandi er visir ero gvðs ovinir þvi at sa er gvðs læynandi hlvti segir fiandom hans sem sagt er: „Eigi skoloð þer heilagt tacn hvndvm gefa eða casta gimsteinvm firir svin at eigi troði þꜹ þa vnðir fotom.“ En þat er eigi vitat at þeir se fiandr gvðs þa er goðvm monnvm at hallda gvðs vilia þeim sem snvaz vilia fra illv þo at dalegr se i hia þeim. Sva sem gvð kendi Petre heilsv orð eða ollom þeim er hialpaz matto þo at hann vissi Ivdas eða Gyðinga styggvaz við þat.

Lærisvein: Skal þeim ðola mein gerð sem Cristr polðe Ivdas?

Lærifaðir: Illvm er þolanda i kristni en engvm eftir likende at gera.

Lærisvein: Hve lengi ero þeim misgerðir þolandi?

Lærifaðir: Til þes er sa kemr er skilr korn fra agnom ok kastar halmi i elld en hirðir hveiti i hirzlvm sinvm.

Lærisvein: Skili gvð þik fra ollom illvm lvtvm goðr lærifaðer ok staðfesti þik i himneskv sæte. Ond min fagnar gvði þvi at ek lysvmk af spectar geisla fyrir þik at brꜹt rekkene villo þoko. En bið ek þik goðr lærifaðer at mer se lofat at spyria framar.

Lærifaðir: Spyrðv þess er þv villt ok mvnþv heyra þat er þv fysiz.

Lærisvein: Sva er ritat at eki er illt en ef eki er illt þa vndra ek hvi gvð firir dømir menn eða engla ef þeir gera eki illt. En ef vere nokot illt skapat þa vere þat af gvði þvi at af gvði ero allir hlvtir ꜹk verðr þa sem gvð hæfði illt skapad eða hann dømi ranglega þa er þat gera er hann skop.

Lærifaðir: Af gvði ero allir hlvtir ok oll skepna hans goð En illt kallaz af þvi ekki at þat er engi skepna þvi at gvð skop alla hlvti goða ok ekci illt. En ekki er annat illt nema þat er eigi er gott ok er þat spiall skepnv en eigi eðli. Annat er skepna en annat eðli ok annat verk. Skepna callaz allar hofoð skepnor en eðli þat er af þeim geriz ok gøzsko sem log verk þat er men gera. Gera menn synðir ok taka pislir firir þat en þat skapadi gvð eigi helldr leit hann verða sem ritat er: „Eigi gerði gvð dꜹða en synð er ekki annnat en gera eigi þat er boðit er eða gera annan veg en boðit er. Sva sem ekki er annat illt en missa goðs þat er eilifs fagnaðr en þat geriz eigi af gvði helldr af skepnv gvðs. En gvð dømir ða makliga þat er hann gaf þeim eigi fagnað er eigi vilia til hans eða anan veg en boðet er.“

Lærisvein: Hver er gørvare syndar?

Lærifaðir: Sialfr madr með tøygingvm fiandans.

Lærisvein: Er þvngt at misgera?

Lærifaðir: Hinn minsta synd at vitand gor er ǫllom heimi þyngri En hvatke er gort verðr synda eða illzkv þa snvz þat allt i lof gvðs.

Lærisvein: Hvat melir þv nv. Er eigi mandrap illt eða hordomr?

Lærifaðir: Man drap er stvndom gott sva sem Davið va Goliam eða Ivdith Oloferne en þat er þa illt er af rongom hvg er framt. hiv skapr er goðr en hordomr illr ok ekki annat en olofaðr hivskapr ok af þvi illr at annan veg er framt en vera a eða lovat se. En þat snyðz allt i lof gvði þa er hann hefnir þess retliga þvi at sva sem konongr er lofligr þa er hann gefr mala riddarvm sinvm þa er hann firir dømir þiova ok illmenni ok vikinga ok sem gvð dyrkaz af hialp retlatra. Sva er hann ok lofaðr i hemd v milldra.

Lærisvein: Sva er ritat at gvð hattar ekki þat er hann gerði. Hversv segiz hann þa hata illa en elska goða?

Lærifaðir: Alla skepno sina ælskar gvð en hann setti eigi alla i einn stað sva sem skrivare ælskar alla liti a smið sinni ok ælskar þo svma framar en svma ok settr hvern lit i makligan stað af þvi sægiz hann þa ælska er hann tekr til himins hallar en hina hatar hann er hann skolemr i helvitis divpi.

Lærisvein: Hvat er sialfrædi?

Lærifaðir: I velldi manz at vera eða vilia eða gera gott eða illt þat sialfræði hafði maðr i Paradis frialst en nv er vfrialst þvi at hann vill eigi gott nema gvðs miskvn fari fyrir ok ma hann þat eigi nema. gvðs miskvnn fylgi.

Lærisvein: Hvat røðer þv vm þa er hafnaðo heimi ok toko siðan bvning en siðan casta þeir niðr þvi ok hverva aftr til synða.

Lærifaðir: Um þa er sva mælt: „Slæger men eggia reiði gvðs yfir sik Oft dregr þręll villtan son til faðvr ok hverfr aftr til þræls vęrks. Sva læiða ok stvndvm þessir men til gvðs ok hvęrva aftr til illzkv sinnar. Sva sem diǫfvll þionar gvði sva þiona liðir hans liðvm gvðs.“

Lærisvein: Hværsso þionar fiande liðvm gvðs?

Lærifaðir: Þvi at hann firir leit at vera ængla hofðingi a himni þa gerðe gvð hann starfsaman smið i heimi at hann þionadi nꜹðigr með ǫllu erviði þa er hann villdi eigi ærviðis lꜹst þiona gvði i himnvm vppi sem ritit er: „Gera man ek hann þer eilifan ðręl.“ Þessa smiðs aflar ero qvalar heims Smið bælgir hans ablastar fræstni hamraʀ hans ok tænggr ero ofriðar menn ok qvęliarar þialar hans ok sager ero bolvenðr ok bakmalogar tvngvr. I þesom afle ok með þesom tolvm hræinsazc gvllker himna konongs þat ero hælgir menn en vanðer pinaz i dvflizv hans þeir er moti gera himna kononge. a þessa lvnd þionkar diꜹvvll gvði.

Lærisvein: Hversso þiona liðer hans lidvm gvðs?

Lærifaðir: Þa er þeir leiða þa til rikis með fagrlego rettlęti eða meingørðvm. Með fallego rettlæti leiða þeir þa er þeir syna vtan goð verk þav er þeir ælska eigi innan ok taka syner gvðs af þeim dømvm goð verk þꜹ er þeir elska af ǫllu hiarta ok festaz þeir af tekno godo þa er hinir firir lata þat er eigi ælskaðv þeir sva sem gvðs englar styrctvz forðvm þa er illir fello. Með mein gørðvm draga þeir þa til rikis gvðs þa er þeir taka fra þeim þessa heims ꜹðęfi þꜹ er þeir ælskvðv aðr til miok eða þeir standa a mott þeim at eigi mege þeir fram koma likamligvm girndvm. af þvi reyniz fianden o nytzsamligr at liðir hans e . . . helldr nꜹzsynilegr þvi at helger menn dyrkaz af þeiʀa freistni ok hafaz til rikis himna.

Lærisvein: Firir hvi hafa her illir menn gno . . . ðæva ok velldi ok heillso en goðir valað ok sottir ok taka o . . . . ðer af illvm?

Lærifaðir: Til þess ero illvm ꜹðæfi sælld at goðer fy . . . . . ꜹð er þeir sia hina værstv menn mestan hafa Ꜹðøv . . . . . . ok ꜹmbon þæss er þeir gøra gott þvi at vander menn . . . . . . iarðlega hlvti ok taka þeir fyrir þvi her allt verk k . . . . . til þess at þeir mego sialfer þa illdkv fræmia ok g . . . . la þa til illz. Velldi hafa þeir til þess at gvðs v . . . . . . . ok stilliz firir þa af illvm verkvm hafa þeir ok . . . . . . . . take þess at þyngri qvaler annars heims er þeir verða eigi her barðer með monnom. En goðer menn hafa af þvi valað ok sottir ok meingerðir at eigi fysizc þeir illz eða bæti þat er þeir misgorðo i gægn gvði eða þeir dyrkaz i þolen męði.

Lærisvein: Hvi hafa svmir goðer her ꜹðevi ok velldi ok heilsv en illir þrongiaz i vesolld ok meingerðvm ok sottom?

Lærifaðir: Svmvm goðvm mꜹnnvm gevaz til þess ꜹðefi at þeir fremia ok ero þeir a þat minntir hyerso þekciligir vera mvnv goðir eilifir hlvtir ef þessa heims ꜹðævi þikcia fogr vera. Uelldi hafa þeir til þes at ꜹka gøzko sina ok til þess at þeir meghe æfla aðra til goðs eða stoðva illa menn at eigi meghe þeir gøra illzkv. heilsv hafa þeir til þes at eigi ryggviz retlatir af sottom þeiʀa helldr fagne þeir heilso þeiʀa. En svmir illir hafa her af þvi fatøkt ok likams mein at þeir mege þaðan af nema hversso til mykilla illra hlvta þeir skynda i illvm hlvtvm eða siðvm.

Lærisvein: Hvi liva svmir illir lengi en svmir goðer andaz bratt eða hvi hafa svmir goðer langt lif en svmir illir døyia brat?

Lærifaðir: Illir liva af þvi lengi at goðer dyrkaz fyrir þa ok hirtiz fra illv en illvm verðr þat at a fallz domi ok ꜹki pinsla. En goðir andaz af þvi bratt at þeir komi brat til eilifra fagnaða ok være eigi lengi i nꜹðvm heims. En þar i gægnn hafa rettlatir langt lif at margir rettlatir leiðrettez af dømvm þeiʀa ok ꜹkiz verðleikr þeira. En illir verða skiott . . . nir til qvala at gvðs vattar ok o valðer menn þeir er enn erv vil . . . við þat ok hverfa fra illv.

Lærisvein: Ero þeir sæler er her ero fa . . . . vesler er her liva sælega ok hafa þat er þeir vilia ok er þeim . . . . . ?

Lærifaðir: . . . en siðan verðr þeim castat i ælld brennanda sem þyr . . . . . i gægn ero þeir er her na eigi girndvm sinvm ok þrøn . . . . . vm morgvm þviat þeir læraz með bardogvm sem synir . . . . . . er „Gvð beʀ hvern son sinn er hann tekr.“ En þat er . . . . . . ro a vallt ó moðger þo at þeir hafe konongs riki ok ero þeir alldrigin ón qvalar. En retlater ero iamnan vtan qvol ok ero þeir iamnan moðker ok alldrigin dyrðar lꜹsir þo at þeir se her i hattre eða i myrkva stovo sættir.

Lærisvein: Syn þv þetta mer skyʀa.

Lærifaðir: Illir ero af þvi v moðker at þeir vilia eigi gott ne megho en þeir vilia illt ok megho þat en illt reyniz ekci ok af þvi sezk at þeir megho ekci. Alldrigin ero þeir vtann qvol þvi at þeir qveliaz af grimleik ok ero vm allt rædder vm sik at þeir verðe teknir eða ræntir eða drepnir sem ritat er: „Eigi er friðr v milldra qvað gvð.“ En goðer ero moðker þvi at gvðs miskvnn æflir þa at vilia gott ok nema en hafna illv. Alldriginn missa þeir dyrðar þvi at þeir ero vræddir ok fagna ꜹrvggleik eilifrar dyrðar ok sælo sem ritit er: „Ret lætter ero vttan ræzslo.“ Þat vil ek ok segia at ekci bersk illvm got at hendi ne goðvm illt.

Lærisvein: I gvðs nafni hvat mælir þv nv. Eigi fagna illir goðvm lvtvm ok liva at mvnvðvm ok glæðiaz i krasom ok skina i dyrlegom klæðom ok vna við ꜹðøvi ok alla fegrd heims en goðer ero bvnir i myrkvastovo ok mødder i bardogom ok qvalder i hvngri ok þorsta ok allzkyns pinslvm.

Lærifaðir: Ða er hamingia lær við illvm ok fyser þa goða slikra lvta sem þv talder þa likiaz þeir fiski þeim er fagnar litilli beitv ok verðr hann þa dreiginn vpp or vattni þvi at ðeir fyllaz bitr læix fyrir krasom ok brenno steins dꜹn fyrir mvnvgð en skemder fyrir fegrð klæða. Ꜹc taka þeir myrkvar helvitis graver fyrir fægrð hvsa ok eilifa fatøkt firir ꜹðøve er þeir toko. Fram leiða þeir dagha sina i goðom lvtvm en þeir stiga á ꜹgabragðe til pinnsla. En þa er goðer taka slik meinn sem þv segir þa likiaz þeir þeim er bergia a pipar eða ꜹðrv rommo grasi at hann mege betr standaz vín drykiv. Sva taka ok goðir eilifar tiallbvðer fyrir myrkva stovo ok fagnað firir bardaga ok mvn þa eigi siðan þyrsta ne hvngra ok mvn allr sarlæikr flyia fra þeim. Af þesom lvtvm reyniz at goðer ero iamnan sæler ok ꜹðgir en illir ero iafnan veslir ok ꜹmir.

Lærisvein: Hvaðan com tign ok velldi?

Lærifaðir: Af gvði er oll tign ok velldi goðra ok illra sem sagt er: „Ekci er velldi annnat en af gvði.“

Lærisvein: Hvat dømir þv vm þa er kꜹpa eða selia tignar vellde?

Lærifaðir: Þeir er þat kꜹpa fara til dꜹða með Simoni mago en þeir er selia þat verða fyrir andar likðro.

Lærisvein: Hafa hofðingiar meira velldi firir gvði en aðrir?

Lærifaðir: Kennni manz þionosta er tignar velldi tior maɴi ekci við gvð er verðleiks misser. En kircna hofðingiar þat ero biskopar ok prestar en þeir geva goð dømi i orðvm eða verkvm þa taka þeir sva myklv framaʀ dyrð sem margar ander hialpaz af þeira dømvm sem ritat er: en ef þeir spara heilso orð við lyð siɴ eða leiða þa i dꜹða grof með illvm dømvm þa taka þeir þeimmvn fleiri pinslir en aðrer sem margar ander faraz af þeira dømvm eða sva margha sem þeir orøkto at grøða i kenningv sem ritat er: „Af þeim heimter gvð meira er hann leir meira“ ok taka a mot qvaler. En þeir er veralldar tign hafa sem konongar eða domenðr ok kvnna millega varkynna lyð sinvm þa mvnv þeir meiri miskvn taka en aðrer meɴ af gvði rettlatom domanda þviat þeir eignaz goðan sess af gvði er vel þiona hanom. En þeir er fyrir døma at grimleika þa taka þeir meiri kvaler en aðrer þvi at þeir hafa miskvnn lꜹsa doma.

Lærisvein: Ef gvð visi allt fyrir ok sagði firir spamen hvat verða mvndi ok ma hann eigi tælaz i forsio sinnni ok ef himin ok iorð liðr fyr en orð gvðs meghe skiptaz þa syniz mer sem af nꜹðsynvm verðe allt þat er orðet hefir eða verða mvn.

Lærifaðir: Tvennar ero nꜹðsynir onnor eðlis nꜹðsyn sem sol er vpp or ꜹstri eða dagr at koma iver nott en onnor veralldar nꜹðsyn sem maɴe er at ganga eða sitia.

Lærisvein: Hvat velldr ef kircivr brenna eða hvs maɴa?

Lærifaðir: Ekki verðr at þarfleysv a Iorðv at þvi er synt at engi kirkia i heimi eyðiz eða brenne nema firir dømez af gvði. En þat verðr af þrimr lvtvm fyrst er kirkivr eflaz af þeim ꜹðøvvm er meþ rangv er fengit en annat er sialfir sꜹrga þęir af synðvm sinvm en hit driðia ef men ælska þær meir en himneska lvti Ꜹk engi døyr ne sykiz firir moɴom eigi hinn minzsti fenaðr nema aðr dømiz af gvði.

Lærisvein: En sott eða dꜹðe er synða hefmnd firir hvi þola qvikcvende þat þꜹ er eigi kvɴa misgera.

Lærifaðir:Firir þat piniz maðr þa er hann ryggviz i hvg af sot eða dꜹða þeira.

Lærisvein: Hvat røðir ðv vm skogar dyr?

Lærifaðir: Ef þꜹ verða sivc eða dꜹð þa gerez þat af lopz vreinendvm.

Lærisvein: Ekci er mer skylldra at vita en þetta.

Lærifaðir: Gvð hefndi synda i fyrsta kyni þa er hann eyddi syndvgv folke með vaz of gang þeim er fyrir leto eðlis log. Annat sinni seykkti hann niðr blot moɴom i hafeno rꜹða. I hinv þriðia kyni gallt hann synðer þa er hann eyddi i orostom þeim er fyrir leto ritoð logh. I hinv fiorða kyni dømir hann synðer þa er hinn æfsti ælldr heims brenir synðvga þa er fyrir leto gvð spialla boð orð. þo verðr þat oft at synir giallda feðra ef þeir likiaz þeim i illzkv. fiogvr ero kyn synða þat er hvgrenning orð ok verk ok venia illra lvta. Gvd hefner synða i hit þriðia eða fiorða kyn þa er hann pinir staðfasta i illvm verkvm eða orðvm.

Lærisvein: En meɴ geta born frænðr með frenkonom eða reinlivis meɴ með nvnnvm?

Lærifaðir: Vist ekci ef þꜹ fa skript. Sva sem ekci spillir hveiti þo at þiofr stæli þvi ok sae.

Lærisvein: Hvert er takn hivskapar?

Lærifaðir: Firir likamlegan hiv skap. sva verðr cristni eins likamns með Kristi firir holld tekiv hans ok er hann einn lichamr með cristniɴi þviat hann er manlegt eðli sem ritat er: „Vera mvnv tveir i einv hollde.“ sva sem øðle þat er Cristr samtengði ser var annars kyns en gvðdomr sva skal ok kona sv er maðr fær at gvðs logom vera annarar kindar en hann er. En með gvðzivivm er hivskapr bannaðr þvi at þat er andleg samtenging ok er omaklegt at hverfa fra andlego ok til likamlegra lvta.

Lærisvein: Er lovat at eiga meir en eina kono?

Lærifaðir: Sva sem Kristr samtengdiz einn almennilegre kristni sva ero ok gvðs logh at maðr eigi eina kono sva sem hinir fyrstv alldar menn varer gørðv. En þat er eigi gvðs boðorð helldr løyui postola i gegn hordome at cristnir qvangaz annat sinn ef kona hans andaz. En svmir kalla hordoms liking er optar qvangaz.

Lærisvein: Fagnar ond min þvi at ek nae at heyra þat er ek fysvmk. Veitðv mer goðr meistare sem samþræli þinvm dryk heilax anda ok sva sem þv sagðer mer fra hofðinngiom cristninnar sva skyrðv nokor at qveðe fra hinvm lægrvm þionvm hennar.

Lærifaðir: Kenni meɴ ero settir til goðra døma i heim ef þeir liva vel en þeir kallaz sallt iarðar ef þeir kæna vel En aðrer þionar ero glvggar a hvsi gvðs. firir þa skin vizkv lios er i heimskv myrkri ero. Ef þeir liva ok fagna eigi þa ero þeir brennanda glæðr en eigi lysandi. En þeir kenna vel ok liva illa þa ero þeir sem loganda kerti þat er aðrvm lysir en firir fersk sialft at brennanda vaxe eða klvcka sv er fagrt gefr hlioð odrvm en hon maz siolf af oftlegom ringinngvm. En ef þeir liva eigi vel eða kenna ero þeir sem reykr sa er dockvir elld ok meiðer syn ꜹgna. Stiꜹrnvr skina eigi af þvi fello þær af himni.

Lærisvein: Hvat røðer þv vm heims hafnanðr?

Lærifaðir: Ef þeir hallda vel ok siðliga firir ætlan sinni til hins øfsta dags þa verða þeir dømenðr með gvði en ef þeir firir dømaz þa ero þeir ollom monnom vesalle þvi at þeir røkto hvarke gvð ne þenna heim.

Lærisvein: Hvat skilldv vm riddara?

Lærifaðir: Fat got þviat þeir liva við ran ok ꜹðgaz af hernaðe ok veita þaðan af þat er þeir veita. Vm daga þeira er sva melt þrotnoðo ander þeira i onytvm lvtvm ok stigr yver þa reði gvðs.

Lærisvein: Hveria von hava kꜹp menn?

Lærifaðir: Lit goða þvi at þeir fa merr með lygðvm ok miseiðvm mikinn lvta þess er þeir hafa ok miðla lit sinom ꜹðøvom við þvrvanda ok fara þeir þvi sem męlt er treystaz fiold ꜹra til pinsla ok eyðer þeim dꜹði.

Lærisvein: Hvat røðer þv vm smiði alzkyns?

Lærifaðir: Fleiri firir dømaz en hialpaz þvi at þeir svikia miok i velvm sinvm.

Lærisvein: Hava leikarar nokora vonn?

Lærifaðir: Enga þvi at þeir ero þionar fiandans ok taka þeir sem melt er haðvng er haðong veita.

Lærisvein: Hveria von hafa fifl?

Lærifaðir: Slika sem born ok hialpaz þꜹ af þvi at ðꜹ kvnnv eigi betr.

Lærisvein: Hvat dømer þv vm verkmeɴ?

Lærifaðir: Mykill lvti þeira mvn hialpaz ef þeir liva vel ok retlega þvi at þeir neyta ærveðe handa sinna ok gvðs lyðr með sveita sinvm.

Lærisvein: Hvat skill þv vm born?

Lærifaðir: Hialpaz oll er skirð ero ok mego eigi mela þrevetr eða yngri en þꜹ er fim vetra verða hialpaz svm enn eigi oll.

Lærisvein: Sva syniz mer sem faer mvnv hialpaz?

Lærifaðir: Þrong er gata til gvðs sv er til lifs leiðer.

Lærisvein: Hve morgom hattom firir gevaz synðer?

Lærifaðir: Sv hin fyrsta synða lꜹsn er skirn. Onnvr er pinsl. Þriðia er at ganga i iðran. Fiorða er bęna halld ok tara fall. Fimta er ǫlmoso gørð. Setta er at firir geva ovinvm. Sivnda er ost ok heilagr goðr vili.

Lærisvein: Ef aller gofgoðv einn gvð i vpp have hvaðan hofs blot skyrgvða?

Lærifaðir: Risar gørðo stapvl havan þan er Babel var kallaðr en hann var hor sextvgv skeiða ok fiogora skeiða en skeið er stvndvm at længð fimtan faðmar en stvnðvm xx i stað þeim er nv er hin mikla Babilon. i stað þeim var fyrstr konvngr Nemroð. þar reð siðan firir Dinvs hann let gøra likneskiv eftir feðr sinvm dꜹðvm en sa het Belvs ok bꜹð hann alþyðy rikis sins at gofga likneskivna. Avk toko þar til døma aðrer vti fra. Sva sem rvm verir blotoðv Romolvm En Kritar meɴ Þor ok

Elucidarius

| Oft var ek bæðeɴ af lærisveinom minom at leysa ór van kvæðom nokorar spvrningar syndiz mer ꜹmligt at nita þeim fyst sina allra hellzt af þvi at ek hræddomc at fyr dæmaz ef ek fæla þægiande kvɴostv i iorðv þat er gvð sældi mer Þviat gvð tekr fra þæim ꜹðæfe er eigi vill þæʀa niota ok spara við þvrvanða. Eɴ af þvi ritaða ek bok þessa ok sænda ek at sysla mín stoðaðe eigi at eins þæsar tiðar nema hælldr ok þeim er siðaʀ ero. Eɴ hveʀ biði fyr mer er bok þesa læs.

Bok þæsa kalla ek Lvcidarivm en þat er lysing þvi at i henni lysazc nokorer myrkir hlvtir. (E)ɴ af þvi þagða ek yfir namfni mino at eegi æggiaðe ovvnd ohlvðin mann at hafna nvtv verki. (E)ɴ sa er bokina læs biði hann at þat namfn se ritað a lifs bok a himni. (E)ɴ þæsa verks grvndvollr skal sætr vera ifer biorg þat er Kristr at oll sv smið er stvdd með fiorom stolpvm en hin fyrsti stꜹpoll er restr af spamaɴa skynsemi en annaʀ er stvddr postola tign. (E)ɴ hin þriði æflir spekt fæðra en hin fiorðe fæstir vittrv læri fæðra ahyggiv.

Ek bið þek lærifaðir at þv svarer þvi er ek spyr þik til nyt semi hæilagrar kristni. Þat mvn ek gæra ef gvð gæfr mer afl til ok mvn mik eigi þyngia þætta ærfði. Sva er sagt at mange væit hvat gvð er en os synizc omakligt at vita eigi hvat ver gofgom af þvi scal þætta vpp haf vera þesa mals at þv seg mer fyrst hvat gvð er. (G)vð er anlægr ælldr at þvi er hælst ma skiliaz sva biartr ok vndarligr i fægrð ok i dyrð at englar ero siꜹ hlvtom fæg | ri en sol fysazk vm allt sia a hann ok vna við þat er þeir sia a fegrð hans. (. . .)v er einn gvð i þrænningv. (S)va sæm þv ser þrænning i sol þat er ælldr ok hiti ok lios. Þeser hlvtir ero sva vsvnðr lægir at engi ma fra oðrom skiliaz i solinne. Sva sem gvð er vsvndr læitr ok oskillegr i þrænningo faðir i elligo eðli en sonr i liose eɴ heilagr ande í hita. Firir hvi kallaz gvð faðer. Þvi at hann er allz vphaf ok ero af honom aller hlvtir skapað(i)r en spekkt hans er sonr hans. Firir hvi son hans. Þvi at hann er sva gætinn af feðr sem skin af solo en beggia þeiʀa ǫst nefniz hæilagr andi. (F)irir hvi heilagr andi. Þvi at hann fæʀ fram af hvaro(m)tveggia eiliflega sva sem ande feʀ af mvnni. Þvi at afl gvðdoms kallaz faðir er alla hlvte skapaðe. En sa kallaz sonr er helldr ok stydr allt at eigi fyr fariz. (E)ɴ sa nemfniz heilagr andi er allt fægrir ok lifgar i blæstri sinom. af fæðr ero allir hlvtir ok fyr son ero allir lvtir ok i helgom anda ero allir hlvtir. (E)f gvð kallaz dyrð ok milldi hvi hæitir hann helldr faðer en moðir. (Þ)vi at fæðr ero vpp haf allz gættnaðar sva sem af gvði er allt vpp haf. (E)n sonr kallaz orð ok spækt. hvi hæitir [hælldr sonr en dotter. (Þ)vi at sonr er likari fæðr en dottir. (H)var byggvir gvð. (H)ver vęttna er velldi hans þo er eðli i skilningar himni. hvat er skilningar himmin. (Þ)rir ero himnar eín likamligr sa er vér megom sia. (E)ɴ aɴaʀ aɴlægr þǽr er skepnor bvggva þat ero englar. (E)n hiɴ þriði er skilningar himin þar er hæilog þrenning byggir ok hælgir ænglar mego þeir sia gvð. hverso ma gvð kallaz allr i ollom stǫðvm vera ok iamnaɴ | allr saman i æinom stað. I ǫllom stoðvm sægiz hann vera þvi at hann er iamnaɴ mattǫgr i ollom stoðom slikt i hælviti sæm himinriki. allr saman segiz hann vera þvi at hann styrir ollom senn i ꜹstri ok i vestri ok vm allt segiz hann vera i ollom stꜹdvm þvi at hann styrir ǫllo iamt a hveʀi tið. engom stað segiz hann vera af þvi at hann er olikamligr ok ma eigi likamligr staðr hallda a gvði en hann hællðr saman ollom hlvtvm ok hvilom vær i honom ok erom. er eit gvð allt. fyrir ser hann alla hlvti liðna ok oliðna sva sem nyliga ok vissi hann fyrr en hann skapaði allra engla nomfn ok maɴa ok siðv ok vilia orð ok verk ok hvgrenningar. Skolom vær þat ætla at gvð lifði slikv lifi aðr en hann skapaði himinin.

Sva er ritat þat var i sialfom gvði er gort var. i þesom orðvm skyrizc at oll skepna var iamnan synilig i fyr ætlan gvðs sv er siðan varð synilig skepnvnni sialfræ þa er hon var skopoð. Sva sem smiðr sa er hvs vill gæra litr fyrst a hvæʀso hann vill hverki gora ok rissv smið siðan i verki er fyʀi stoð hvlð smiðot i hvgskote smiðsins. (A)f þvi kallazc gvð eigi fyʀi skepno siɴi at tið hælldr en at tign. Hvæʀ sok vár til þes er hæimr þæsi var skapaðr. Gæzska gvðs at þeir være er hann mætti væita miskvɴ sina. hvæʀso var hæimr gøʀ. Sialfr mellti gvð ok vrðv þægar gorfir allir hlytir. Mællti gvð þat orðom. Þa mællti gvð orðvm er hann skapaðe alla hlvte fyrir son siɴ er hann kallaz orð foðvr sæm ritat er allt gørdir þv i speki gvðs. Var honom dvol nokor at skapa eða skapaðe hann allt sænn. A æino ꜹga bragði skapaðe hann allt sænn sæm ritit er. | (S)a er æ lifir skapaði allt senn en hann skipti ollo i hlvti .vi. a .vi. dogom hǫfoð skæpnor aðra .iii. daga enn aðra .iii. þæim hlvtvm er fyr innan hofvð skæpnor ero. (E)ɴ fyrsta dag skop hann æilifs dag þat er andligt ok allar andlægar skepnv(r). (A)nnan dag skop hann himin þaɴ er skilr likam læga skæpnv fra andlægri. (E)ɴ hin ðriðia dag sæ ok iorð. (E)n hin fiorða dag skop hann tiðliga daga þat er sol ok tvngl ok stiornvr a hinni æfstv hofoð skæpno þat er a himni. (E)n hin fimta dag skop hann fogla ok fiska ok sætti fygla i lofti en fiska i vattne. (E)n .vi. dag skop hann dyr ok maɴ or hinni nestv hꜹfoð skæp(n)o þat er or iorðv. keɴa skæpnor gvð. (E)igi gerði gvð þat er eigi kænnir hann þvi at andlꜹsær lvtir kænna hann ok oskynsamer en allir hlvtir lifa ok kænna skapara siɴ himinn kennir hann þviat hann snyz iamnan at boðorðe sæm ritat er.

(G)vð gærðe himna i skilningv. (S)ol ok tvngl ok stiornvr kæna gvð þvi at þꜹ varðvæita staði rasar siɴar. (I)orð keɴir hann þviat hon gæfr avoxt ok gras a siɴi tið. (A)r kænna gvð at þǽr hværva aftr iamnan til sinna staða þaðan er þǽr falla. Sær ok vindar kænna hann gvð ðvi at þær stoðvaz at boðorðe hans. Dꜹðir meɴ kænna hann þviat þær risa vp at boðorði hans. (H)ælviti kænnir hann þviat þat gælldr sem hann byðr þa er þat gytr ok glæypir þvi er hans er vm boð til. Oll qvikqvendi kænna gvð þvi at þꜹ hallda dæim boðorðom er hann bꜹð þæim. Skyrðv allt þætta framaʀ. Gvð almattigr konongr gorði ser fyrst albiarta holl þa er hann kallaði riki himna. Siðan gærði hann myrkva stofo þat er hæimr þæsi. i þæiʀi myrkva stofo setti hann dꜹða grof ðat er hælviti. Til hallar siɴar (setti) hann visa tolv valdra riddara þa (er) nꜹð var at fylla ok eigi lovat við at ꜹka. Eɴ þessa tolo valði hann af moɴom ok englvm ok græindi i tiv svæitir niv engla svæitir | en tivnda maɴa. Firir hvi niv svæitir engla. Þviat niv ero þrysvar þrir þat er ðræfolld þrænning. Fyrir hvi ein svæit maɴa. At ein gvð se gofgaðr i þrænningo ok þrænning i eineng. Fyrir hvi villdi hann eigi fylla tꜹlv af englom.

(T)vænnar hofoð skæpnor gorði gvð aðra andlæga en aðra likamlega ok villdi hann lofaðr væra af hvarom tveggiom af andlægre þat er af englom en af likamligre. Hvæ nær varo englar skapaðer. Þa er gvð mælti værði lios. Mælti hann þese orð. Eigi mælti hann þæsi hællðr er os synt i þæsom orðvm tignn æðlis þeiʀa er þeir kallaz lios. Hvært er æðli engla. Andligr ælldr sæm ritat er sa (er) gorði ængla or ællz loga. Hafa englar nofn. Sva mikit er vit engla at þeir þvrfv æigi namfna. Mikhiaæl Ggabriel Rafhaæl ero þat æigi engla nofn. Hællðr ero þat kænningar nomfn þꜹ er mæn gafo þæim af atbvʀð Sva sem hinn fyrsti engill tok namfn af atbvrð ok var kallaðr Sathael þa er hann gorðiz gvðs anskoti. Hvi var hann gvðs andskoti. Þa er hann sa sik ollom englom æðri i ðyrð ok i fægrð þa fyr læit hann þat allt ok villdi vera iafn gvði eða meiri. Hverso iamn eða meiri. Æðri tign villdi hann taka af nꜹðgom gvði en gvð gaf honom ok ræði a oðrvm firir ofriki. Hvat gorðiz hann þa. Brꜹt var hann þa rekiɴ ór konongs hǫll ok sætr i dyflizv ok varð en liotasti er aðr var en fægrsti ok rækinn fra ollom veg er fyrstr var prydr i ollvm veg. Vissi hann fyrir fall sitt. At visv æigi. hvæ længi var hann a himni. Eæigi eina alla stvnd þvi at hann villtiz þægar er hann var skapaðr ok fyr liet hin sanna gvð. Hvi var hann æigi þar længr. Þviat hann matti þar a engv bærgia af himneskom sætt læika þviat hann hvarf þægar fra sonno liosi ok fylldiz illskv [er hann var skapaðr. Hvat misgorðv aðrir englar | Þat at þeir yrðv samhvga við ofmettnað hans ok ættloðo sik odrom englom æðri myndi værða ef hann mætti meira en gvð. Hvat vart þeim. (M)æð honom varo þeir brꜹt reknir ok sændir svmir til hælvitis en svmir i myrkva loptt ok hafa þo kvalir sæm þeir er i hælyiti ero. Hvi eigi aller i hælviti. At þeir megi reyna goða meɴ ok illa i frestni siɴi sva at hælgir meɴ se dyrðar verðir fyrir þolinmæði siɴi en illir eilifra kvala. Hvi hvrfv þeir eigi aftr.

(E)igi matto þeir þvi at ængi barg þæim til vp risv sæm engi tæygði þa til fallz. Af þvi var makliga fra þæim tekit allr goðvili at þeir ollo ser sialfir illt ok mego þæir eigi sialfir aftr hværva þvi at þeir vilia alldri vel ne gott. Hvi læysti Krist þa eigi sem meɴ. Ænglar ero odꜹðligir ok matto þér eigi af þvi læystir verda at gvð villdi eigi annat hafa til lꜹsnar en dꜹða ok læysti hann þvi [eigi engla at hann matti eigi dæyia æðli þo at hann tæki þat af einvm engli. Hvi skapaði gvð eigi sva at þeir mætti eigi misgora. Firir rætlæti at þeir mætti ambon taka firir verðlæik sinn en þæir vere sva skapaðer at þeir metti eigi misgora þa hefði þeir engan verðlæik við gvð þvi at þeir gorðo sæm nꜹðgir gott en hann gaf þeim sialfræði at þeir mætti alldri siðan misgora. Hví skapaði gvð þa engla er hann vissi fyrir at illir mvndv verða. Fyrir pryði verks sins þvi at hvitir hlvtir eða rꜹðir ero biartir ef svarter ero hia skipaðir. Sva ero ok þa rættlatir þa dyrlixtir er þeir verða svnðr læitir fra illv. Hvi skapaði gvð eigi aðra engla i stað þæʀa. (E)igi atto aðrir englar at koma i stað þæiʀa nema slikir veri sem ðæir er þessir stæðiz at osenne pisl syndygra enn þat matti eigi verða þvi at þessir fello þegar i pisslir er þeir misgorðo. Vitv dioflar alla hlvte. Af engla eðli vitv þeir mart | ok eigi allt ok sva sem þeiʀa æðli er glægsyna enn maɴa sva ero þeir ok slægri i ollom velvm en menn. En þa eina hlvti vitv þeir v́ orna er þeir raða at likendvm af liðnvm hlvtvm eða gvð læitr þa vita en engi væit hvgrenningar maɴa nema gvð einn (ok) þeir er hann vitrar þat. Hvi mvnv eigi dioflar vita allar hvgrenningar ef hon virðizc oft sem vnit verk. (S)ia mego þeir i hvgrenningv skrimsl þꜹ er þeir kasta i hvg moɴom þvi at þegar skyggva nokor synða myrkr andarlios eɴ þeir sia æigi asionar krapta þer er gvð sendir i hvg moɴom þvi at þeir mego eigi bera skirlæik rættlætis gvðs helldr en ver solar lios þvi at þeir mvnndv eigi fræista heilagra maɴa ef þeir vissi sig mega iver stigaz. Mego þeir allt þat er þeir vilia. Eki mego þeir gott ne vilia en þeir vilia hvettvetna illt ok mego þeir þat eitt er goðir englar lata þa mega. Hvat segir þv fra goðom englvm. Eftir fall vandra engla styrkðvzc þeir sva at þeir matto alldregi siðan misgora. Varð eigi fall hinna styrkinngar sok þesa. Eigi hælldr værðlæikr þeiʀa sialfra þvi at þæssom mislikaðe þat er hinir ollo ser illt en þessir fylgðv þegar eno goða ok vrðo þegar þessi ambvn styrki(r) af gvði ok gorvir vinir fvllsælo sinnar er þeir voro aðr o visir. Hvilika asion hafa englar. (S)va sem likneskia er gór or vaxi (a) innzigli sva er ok merkt i þeim likinng gvðs sv er at þeiʀ ero olikamlikt lios ok prvddir allri fægrð. Uitv þeir eða mego þeir allt þat er þeir vilia. Engi skępna er læynd fyr þeim þviat þeir vitv alla hlvti i gvði ok mego þeir ꜹðvelliga gora allt þat er þeir vilia. Hvaðan var hann skapadr. Af andligo æðli ok likamligv. Hvaðan var hann likamligr. Af fiorom hofoð skepnom ok kallaz hann af þvi enn miɴi heimr þvi at hann | hafðe hollð af iarðv en bloð af vatni blastr af lopte en hita af ælldi. Hofoð hans bollot i liking hæims ballar i þvi ero ꜹgo tvꜹ sem sol æða tvngl a himni i briosti er blastr en hosti sem vinðar ok reði þrymvr i lofti. Qviðr tekr við ollom vækva sem sæir við votnom. Fætr hallda vpp ollom likama sem iorð ber allan avoxt. Af himneskom ælldi hefir hann syn en af hinv æfra lofti heyrn en hilming af hinv neðra En berghing af vatni en handa verk af iorðv harðlæikr bæina af stæinvm en liking tria i noglom har voxtr af grasi en hann kennir sin sem kvekvendi. Þetta er allt æðli likamlegs manz. Hvaðan er hann anðlægr. Af anlego æðli þat er eptir gvðs likneskio. Hvat er likneski gvðs i maɴi.

Gvðdomr er i þrenningv. þessi likend hefir ond þvi at hon hefir miɴing liðina hlvta ok hefir hon skilning nylegra hlvta ok syniligra ok hefir hon vilia þan er gora ma grein goðs ok illz. i gvði ero allir kraftar sva ma ok ǫnd nema alla hlvti goða ok sva sem engi skæpna ma hallda gvði en hann helldr a ollom hlvtvm Sva ma ok engi synilæg skepna ondina gripa en hon ma gegnom sia alla syniliga hlvti þviat engi ma byrgia firir henni himneska hlvti ok ma engi iorð hylia fyrir helvitis divp. Skapaði gvð meɴ með hondom. Hælldr af boðorðe einv. (o)styrklæikr æðlis manz merkiz i þvi er hann seghiz með hondom skapaðr or iorðv. Hvi skapaði gvð meɴ or sva hærvilægo efni. Til ovegs diofl(in)vm at hann skammiz þa er iarðlegr maðr ok ostyrkr kæmr til ðæiʀar dyrðar er hann var fra rekiɴ fyr ofmetnaði. Hvaðan tok Adamr nafn. Af fiorom ættom heims þat er or ꜹstri ok vestri ok norðri ok syðri en at krizsko mali kallaz [anotho el elisis artos mensembriam þat er sem griplvr hendi til namfns Adams. En af þvi tok (hann) namfn af fiorom ættom heims at kyn hans skylldi koma i fiorar ættir heims. I þvi hafði hann ok liking gvðs at hann skylldi sva styra ollo a iꜹrðv sem | gvð ræðr ollo a himni. Firir hvi skapaði gvð qvikqvendi ðꜹ er magr ðvrfti þeiʀa eigi. Vissi gvð at maðr myndi misgora [at ó þvrf þeirra. Skapaðe gvð þa klokkva eða ǫnnor mein kykvendi. Með iam mikilli milldi scapaði gvð my ok mꜹra sem engla. Til hvers skapaði gvð þat. Alt til lofs dyrðar sinnar. my ok mein qvikvendi ero skopoð i gægn drambi manna at þeir skili hve litið þeir mega þa er þeir liota mein af hinom smæstom qvikvendvm. af þvi villdi eigi gvð at birnir eða leon qvelði Pharaon ok lið hans hælldr lys ok klæggiar. Eɴ mꜹrar ok kangvr vavor ok þꜹ qvikqvende er syslv fremia ero til þess scopvð at vér takim dæimi af til nyz eryiðiz af þeiʀa syslv. mikils er vert vm alla skæpnv gvðs þviat svm hafa friðinði sem blom en svm lit sem gras en svm gæva fæzlo sæm akrar Enn svm taka meiri hlvti sem foglar eða dyr. Allir hlvtir ero goðer ok til mana þvrfta skapðir allir. Hvar var Adamr skapaðr. I stað þeim er Ebron hæitir þar sem hann do siðan ok var gravenn en hann var i Paradiso. Hvart er Paradisvs hinn fegrsti staðr þat er i ꜹstri þar er allzkyns tre ok alldin i mot meinom manna. Ef maðr berkir a makligri tið af eino tre þa hvngrar hann alldri siðan En ef hann berkir af oðro tre þa ðyrstir hann eigi Ef hann bergir af hinv þriðia þa mæðiz hann eigi En hann bergir af lifs tre þa elldiz hann eigi ne sykiz hann eigi ok eigi dꜹr hann. Hvar var kona skopoð. I Paradiso or rivi Adams honom sofanda. Hvi var hon af karllmaɴi skapat. At sva veri þꜹ i einom stað fostom hvg sem þꜹ varo i einom likam. Hvilikr var sa svefn. Gvðs andi nam vpp i himneska Paradisvm ok sa hann þaðan at Kristr ok heilog kristni mvndi af hans kyni lata beraz þat spaði hann vm þꜹ þegar er hann vaknaði. Hvi varo eigi aller helgir meɴ senn skapaþir sem englar. Þvi at gvð villdi Adam sina liking i [þvi hafa at allt mankyn kæmi fra honom sva sem allir hlvtir ero af gvði. Hvi skapaði gvð þꜹ eigi sva at þꜹ metti eigi misgora. Gvð villdi at þꜹ vællti | ser gott til handa at vilia sinom ok teyki þꜹ ambvn at þꜹ metti eigi misgora ne kyn þeiʀa. Hverso mvndo menn ꜹkaz eða alaz i Paradiso. Likamsliðir mvndv fræmia embetti sit vtan losta syndir sva sem þat er menn takaz i hendr eða siaz til en bornin mvndv værða sotta lꜹst alin fyr vtan alla vreinsan. Þægar myndi hvert barn mela skyrt ok ganga er alit veri ok næyta alldens af þeim tr(i)am er við ollom meinom ero ok bergia sem fyrir var ættlat af lifs tre. Hverso lengi skylldv menn vera i Paradiso. Til þes er fylldiz tala heilagra iam margra sem engla er fyr foroz ok sv tala heilagra er fylla skylldi Paradiso þo at englar tapaðiz eigi ok sva sem nv feðaz aðrer i stað en aðrer dæyia sva mvndv ða fæðr vpp vera nvmnir til bættra vista siðan er þeir bærgði a lifs tre en siðan hveʀ eftir annan ok eftir gvðs ættlan ok þar nest mvndvm allir verða iamnir sem englar gvðs a himni. Uaro hinir fyrstv menn noktir skapaðer. Noktir varo þeir skapaðer ok skomðvzc enkis liðar sins helldr en ꜹgna. Hvi er sva fra þeim sagt at þꜹ sei sik nokqvið eftir synð sem þꜹ sęi þat eigi aðr. Eftir syn(ð) gærðiz. [mvnvð l[eg] fyst i likomom þeiʀa ok skamðoz þꜹ þeiʀa liða sinna mest er til synðar fystvz þvi at þꜹ vissv þegar at allt kyn þeiʀa mvndi liggia vndir þeiʀi somv synd. Sa þꜹ gvð i Paradiso. Sa ðꜹ hann i nokore likneskio slikri er hann vitraðiz siðan spamannom. Firir hvi sviæk diofvll ðꜹ. Þvi at hann ovvndaði þat at þꜹ skylldv koma til þeiʀar vegsemðar er hann var fra reken fyrir ofmettnaðe. En firir þann of metnað sveik hann þꜹ i þvi at þꜹ drꜹmboðv af gift sinni ok hvgðvs æ mvndv lifa. Hvi læit hann fræista þeira þa er hann vissi at þꜹ mvndv eigi standaz. Þviat hann vissi hve mikla gøzsko er hann mvnndi syna eftir synð þeira. Mællti ormr við þꜹ. Hælldr fiandi firir ormen sva sem nv mæler hann firir oðrom manni. | Hvi hældr fyr orm en onnor qvik quendi. Ormr røkkvizc ok er hall Sva verða ok ꜹk allir þeir er diavvl svikr halir i syndvm þat ero galꜹsir menn ok vret visir [i ve]lom ok hafa eitr i mvnni en þat ero orð ill. Var vittran goðs eða illz i bannoðo tres eppli. Eeigí í tres æppli helldr i yfir tokvm gvðs boðorða þvi at hann vissi bæði gott ok illt aðr en hann misgorðe þo at hann ræyndi þa gott eit en eftir synd ræyndi illt ok mvndi at eins gott. Mvndv illir menn halldaz i Paradiso. Goþir at eins. Hvi alaz nv illir. Til rꜹnar ok dyrðar goðrar. Hve lengi varo þꜹ i Pardiso. Siꜹ stvnder. Hvi eigi lengr. Þvi at kona viltiz ðegar er hon var skopoð. En at deginng var Adamr skapaðr ok gaf hann nomfn ollvm qvik qvendvm en at miðiom degi var kona skopoð ok at hon þegar af bonnoðv tre ok selldi manni sinom ok at hann ok rak hann þꜹ at noni i brꜹt or Paradiso. Hvat er khervbin ok loganda sverð. khervbin er engla varð halld en loganda sværð er ællegr veggr þviat engill varði eggivm en ælldr likammanvm dyrð Paradisar eftir synd. Hvert for Adamr þa. þangat sem hann var skapaðr i Ebrón ok bygði þar ok ol sonv En eftir vig Abels sonar sins kom hann eigi i sama sæing kono sinni innan hvndrað vettra fyrir þvi at Kristr villdi eigi lata beraz or bolvaðo kyni Kainis. þa melti engill við Adam at hann skylldi hafa fęʀi við kono sina ok ol [hann] sidan son við kono sini i stað Abels þann er Seð het. or kyni þess let Kristr beraz. En fra [Adams] æfi ok til Noa floðar komo eigi rægn a iorð ok var engi regnbogi senn ok ato menn æigi kiot ne drvkv vin. sv tið var sva oll ok var þa gnot allra hlvta sv er siðan þvar af syndvm manna. Hvat misgordi maðr er hann var a brꜹt rekenn or Paradis. At hann at af bonnoðo tre i gegnn boðorði gvðs. Var mikil synd at eta epli. Sva þvng synd var sv at engi matti hialp veita ollom | heiminvm nema gvð einn. Sannaðv þat. Syniz þer rett at lvða gvðs vilia. eki var rettare en maðr scynsamligr þionandi vilia skapara sins. Syniz þer gvðs vili ollvm heimi æðri vera. Vist er sva. ef þv stæðer fyr gvði ok melti nokvr orð við þik at þv sneriz fra honom eða ællegar myndi allr heimr faraz en gvð mælte at þv skylldir eigi fra honom snvaz skylldir þv þa snvaz fra gvði ok læysa fallvalltan heim. Ǫllvngis eigi. Þat gørði Adamr hann stoð fyr gvði ok leit i fra honvm ok veik eftir fiandanvm ok gorði synð þa er ollom heimi var þyngri. sexs hofvð syndir gerði Adamr i þessom heimi ok vafði i sex alldra heims með dꜹða. Hveriar oro þær sex. Fyrst of mettnaðr er hann villdi vera likr gvði. vm þa synd er sva mælt Oræinn er sa firir gvði er drambar fyr gvði i hiarta sinv. Onnor synd var ohlyðni er hann lyddi eigi boðorði gvðs ok vrðv honom allir lvtir ohlvðnir. vm þa synð er sva mælt sva sem blotað se at hlyða eigi boðorði gvðs. En þriðia synð er agirnnd þvi at hann girnðiz framaʀ en hanvm vere lovat ok tvndi hann þa allv þvi er honvm var veitt. Vm þat mal er sva mælt agirnd er skvrðgoða þionosta. Hin fiorða synd at stela or helgom stað þat er honvm var bannat ok var hann þvi rekinn af Paradis sem segir Sa er ręnir helga staði verðr brꜹt rekinn or helgom stað.

[(A)nlegr hordomr er kallaðr þviat ond hans var gift gvði en hon fyr leit hann ok samtengðiz diofli ok tyndi sælv hins sanna brvðgvma sem ritat er Glataz hveʀ fra gvði er hordom gærir (e)n þat er at hann glataði [sialfvm ser i dꜹða ok ollv kyni sinv.

Um ða synd er sva męlt sa er vig vegr i dꜹða man hann | dæyia. af þvi do hann þegar i hins illa manz dꜹða ok la grafinn i grof likamns sins. Minnkaðe eigi synd hans at hann var tælldr af hinom slægasta anda. Ef nokor byði syslv þræli sinvm ok syndi honvm tælanda grof at eigi felle hann i þat er hann matti eigi vpp risa ef hann fyr leti o vnnit verk ok felle viliandi i grofina vęre hann eigi sækr þa. hælldr tvæfalldre sæct þvi at hann fyrir let gvð sit ok gerði sik o mattkan til nytz verks Sva gerðe Adamr hann hafnaðe gvði ok fyrir let hann hlyðni ok fell i dꜹða grof. Hværso atti hann aftr at hverfa. Giallda gvði væg þann er hann tok fra honvm ok bæyta synð þa er hann gørði. þat er rett at maðr gialldi þat er hann tekr fra ꜹðrvm ok bøti gor oskil. Hvat tok maðr fra gvði. Allt þat er gvð ætlaði at gøra or kyni hans. hverso skylldi Adamr giallda gvði brꜹt teken væg. Stiga ivir diofvlen sem hann var aðr yfir stiginn ok gora sik sialfan ok alla vallda men slika sem þeir mvndv vera ef hann misgerði eigi. Hverso skylldi hann yfir bøta. Gialda gvði nokot heimi bettra þvi at hann misgerði þat at heimi var þyngra en af þvi forsk hann i dꜹða grǫf at hann matti þat eigi gera. Hvi fyrir forsk hann eigi með ollv. Gyðs fyrir ettlan matti eigi farazc þvi at gvð hafði raðit at fylla tolo heilagra or hans kyni en ef hann gallt eigi makliga væg þann þa heimti gvð þat at honom nꜹðgvm i hermðar pislvm. Hversv er pisl manz vegr gvðs. Maklict var at flyiandi kenndi reði gvðs i pislvm þat er hann villdi eigi ælska hann sem sonr foðvr i dyr(ð). Ef gvð er miskvnnsamr hvi fyrir gaf hann honom eigi allt ok leidi hann til dy(r)ðar allz hann villdi bøta ef hann metti ok matti eigi. En gvð firir gæfi eigi þa vere hann omattoligr | þviat hann helldi eigi veg fyrir ætlan(ar) sinnar. En ef hann tæke syndvgan vpindan i dyrð þaðan er hann rak a brꜹt engil fyrir hvgrenning þa veri hann eigi rettlatr Er syndar atti at hæfna at eki færi at oskipvðv i riki gvðs þvi at engi mvn leggia gimstein vþvegin i ork sina þann er aðr hefir i sꜹr fallit. Til hvers enda atti þetta at koma. Flyiandi þræll hliopsk fra gvði sinvm með stvld til hins grimmasta vikings. Af þvi var sendr kononngs son or himna riki i myrkva stofo eftir þræli at sa stigi yfir vikinngenn ok leiddi aftr þræl með fengi ok sætti hann með kononge. Hvi matti maðr eigi aftr hverva eftir synd. Sva sem hann teygði annaʀ til fallz sva var ok makligt at annaʀ teygði hann til vprisv þeirar er hann villdi ok matti eigi. Hvi sendi gvð eigi engil at læysa Adam. Ef engill læysti mannen þa veri maðr engils þrell en engill matti eigi læysa mann i sinv æðli þvi at hann matte eigi dæyia en hann gærðiz maðr þa mætti hann enn minna. Hvi skapaði gv(ð) eigi annan mann or iarðv ok sendi þann eftir hinvm glataða. En gvð skapade nyian mann ok sendi þan þa kemi engi or Adams kyni Sy lꜹns er allt kyn endr bøtir. Hvi sendi gvð eigi spamann sinn. Spa maðr var gettinn i synd ok mato þeir eigi læysa mankyn or pislvm af þvi tok syn gvþs fvllan mandom a sik til lꜹsnar ollo mankyni ok gerðiz ęinn i tvænnv æðli. I þvi æðli er hann var gvð stæig hann yfir diofvlen þann er svęik Adam ok lꜹk vpp himnvm fyrir ollom moɴom sinvm ok gærðe iamna englom en þat matti gvð einn. En i þvi er hann var maðr tok haɴ dꜹða v værðr ok bøtti þa synd er ollom hæimi var þvngri en þat atte maðr at gera.

(L)ofat se mal mvnz þins þvi at þv ert sanr sonr gvðs af himni. hvi tok sonr gvðs likam helldr en faðir eða hæilagr andi. En faðer eða heilagr ande tæki mandom þa yrði tyæir synir i þrenningo annar gvðs son en annar manz son. Sonr kallaz likr gvði en engill ok maðr villdv eignaz nafnlikin- | gar gvðs af þvi villdi sonr gvðs maðr goraz þviat við hann var i mæin gort gærðe hann ok miskynnsamliga við er hann matti fyrir dęma rettliga. Allir hlvtir ero gorfir fyr son ok atti af þvi lꜹsn at vera fyr son. Hvi villdi hann fra mæy lata bæraz. Fiorom ættom skapaði gvð menn einvm hætte fyrir [vtan foðvr ok moðor sem Adam. At oðrvm hætte af karlmanne einvm sem Efo. Þriðia hætte fra karlmanni ok kono sem altit er. Fiorða hætti fra mæyio einni saman sæm Kristr var borinn. Ꜹk sva sem dꜹði kom i heim fyrir mæy Sva kom lif ok fyrir mæy þat er vti byrgði dꜹðann. Hvi kom gvð eigi fyr Noa floð eða ðægar eftir. Ef hann kæme fyrir floðit þæirar tiðar þa mvndv menn mæla at eigi væri nꜹðsynleg qvama hans þa er menn hofðo nvmit marga goða hlvti af fæðrvm sinom er nykomnir voro or Paradis. En hann qveme eftir floðit þa mvndv menn segia at gvð hæfði mælt við Noa ok Abraham ok segia hann nvmit hafa allt man vit af þæim. E(n) ef hann kæmi a laga tið þa mvndv Gyðþingar þykiaz fvllvel vera lærðer at logom en hæiðnir meɴ af spekingom. hvi dvalði hann eigi allt til heims ænda at koma. Faer mvndv honom i spor stiga ok eigi fyllaz tala heilagra. Þa var nꜹðsyn til at Kristr kveimi ða er hann kom þa er Gyðingvm þotti ðyngia log ser en eigi lætta en heiðnir meɴ firir leto ælif log ok lifðv i gegnn logom ok þa er eigi bvrgv kenni meɴ mǫnnom æða spamenn þa var nꜹðsyn at hinn sami læknir kveme sa er gręddi með viðsmiorvi milldi sinnar halfdꜹðan lyð ok saran i synðvm. Hverso matti hann lata beraz synða lꜹs or synd gætno kyni.

(G)vð valde fra vpp hafve af fyrstom þioðvm þa er trvlegaz þionvðv hanom er or þeira kyni var sv mær er synða lꜹst gat ok bar heims græðara Sva sem fordvm bar þvʀ vondr fagran bloma fyrir vtan vokva. Hverso gat honn hann æða bar. Fyr vtan alla synð ok sott eða sarlæik. Kristr kom til hennar at loknvm dyrvm at samtengia ser mannlikt eðli ok læt heraz af henni at loknvm qviði. Hvi var hann niv manaðr i qviþi. At hann samtegndi niv engla sveitvm þa er byrgðir voro i vesolld þesa | heims. A hveʀi stvndv var hann borin. At miðri nott sem ritat er þa er not hafði miðia þa kom mal gvðs af konongligv sæti. Hvi a nott. Þviat hann hvlði gvð dom sinn ok kom at læiða þa til hins sanna lios er adr voro i villo not. Uissi hann nakot er hann var barn. Allt vissi hann þvi at i honom er oll vitra ok speki. Matte hann þegar mæla eða ganga. hvartveggia matti hann en hann likðiz mannligv æðli at ollo fyr vtan synð. Gęrðoz nokorar iartegnir i bvrð hans. Siꜹ agæti vrðv. Hvær siꜹ. Ny stiarna vitraðiz gvlligr hringr var vm sol. Við smiors brvnnr sprat vp or iarðv friðr enn mæsti varð. Allr heimr var skipaðr at mantalli. Þrir tiger þvshvndra(ða) gvðs ovina varo drepnir a einom degi kycvende melto manz roddv. Vita villda ek takn þessa lvta. Stiornvr mærkia lif hæilagra lios stiarna syndiz þvi at heilagr heilagra var borin. Gvllegr hringr skeinn vm sol þvi at ræt lættis sol kom at lysa kristninni með gvlli gvðoms sins ok fægrð pinslar sinnar. Við smiors brvnnr sprat vpp or iarðv þvi at miscvnnar brvnnr læt beraz fra mey. Friðr mikyll varð þvi at hinn sanni friðr vitraðez a iarðv. Allr heimr var ritaðr at mantali þviat allir veralldar menn varo v vallder af gvði ok er skarð a lifs bok. Þeir voro drepnir þeir er gvði nittv þviat þeir firir faraz er eigi vilia gvðs riki yfir ser. kvc qvende mælti þvi at qvic qvendlegr lyðr heiðinna þioða sneroz til skynsemi gvðs orða. Hvi kallaði gvð til sin þria ꜹstr vegs kononnga meðr fornvm. Þvi at hann villdi til sin leiða alla þriðivnga heims sins Asiam ok Afrikam ok Eyropam ok goð verk. Hvi flyði hann helldr til Egypta landz en i annan stað. Þvi at hann syndi sik sannan Moisen at sva sem Moyses læysti lyð gvðs or velldi Pharao ok leiddi af Egifta lande ok til fyrir heittinnar iarðar Sva læysti Kristr vt þann lyð ok or vellde fiandans ok leiddi fra helvitis pislvm | ok til eilifrar sælo. Af þvi hvarf hann aftr eftir siꜹ vetr til iarða Israel þvi at siav giafir heilax anda leiðir oss or heimi þesom til himneska Israel. Hvi kendi gvð eigi ne gerði iartegnir innan þr(i)atigi vettra. Dæmi gaf hann monnom ef hann gerði fyr goð verk en hann kenndi siðan at engi dirviz fyʀ at kenna en hann hefir logsæmlegan alldr ok skynsemi. Hvi var Iesvs Kristr skirðr er oll fylling var gvð doms i honom ok ma ekci ꜹkaz kraptr hans. At hann hælgaði oss vatn til skirnar ðvi var hann i vatni skirðr. vatn er helldr gagnstaðlekt en hvat er synð nema elldr Sva sem ræiði er i hvg eða girnd losti i holldi af þvi skal i vatni skira at synða ælldr slokne. Vatn þvær sꜹr ok slǫkkvir þorsta ok synir skygga. Sva þver miskvn heilax anda synða sꜹr i skirnn ok slǫckvir anda þorsta með orðe gvðs ok giallder likneiski gvðs þat er vér tyndvm fyrir synð. Var Kristr ven at likam sem ritat er vm hann at se fegri aliti en synir manna. At æðli var hann slikr sem ritat er ok hann vittraðiz lærisveinom sinvm a fialli er hann læyndiz firir monnom sva at hann var hælldr liottr en golegr at aliti Sva sem ritat er ver sam hann eigi hafa fegrð ne alit. Var hann piniligr æða dꜹðlegr. Pinsl ok dꜹði er synða viðr varan en hann com hingat ón synða ok lifði fyrir vtan synð ok var af þvi opinelegr at æðli ok odꜹðlegr ok villdi vera pinðr ok dꜹðr. Firir hvi do hann. Fyrir hlyðni sem ritat var Cristr var hlyðinn allt til bana. Heimti faðer dꜹða af honom. Engvm kosti. Hvi vago Gyðinngar hann. Þvi at hann hellt ret lætte i livi ok sannleik i kænningo. Sv hlyðni er manne skylld við gvð ok heimtir gvð þat af hveriom manni ok af allre skæpnv en ða lyðni gafo Gyðingar honom at sok. Hveʀ mvndi væga lata son sinn goðan ok saklꜹsan ef hann mate banna. Þa er gvð faðer sa son sinn vilia sva gott verk gera at stiga ivir diofvl ok hialpa monnom ok mann kyni þa væitti hann honom dyrlegt verk ok læyfði honom at dæyia. Hverso var þat rett firir gvði at hann sældi hinn bæzsta til bana firir vandom monnom. Þviat hinn | versti svæik einnfalldan þa var ok rett at hinn bazsti genge i gisling firir hann ok stigi iver hinn versta ok læiddi aftr ein falldan mann til frelsis. A þessa lynd syndi gvd oss ast sina er hann sendi son at frialsa þręl. En faðer sældi son eða sonr seldi sik sialfr til bana firir ǫst. Hvat misgerðe Ivdas er hann sældi Krist. Faðer ok sonr sælldi sialfann sik firir ǫst en Ivda selldi hann firir fe girni. Hvi villdi Kristr dæyia a tre. At sa stigi yfer þan a tre er fyr tre var sigraðr ok hann læysti þaɴ a tre er misgorðe a tre. Firir hvi a krossi. At hann grædde fiorar ættir heimsens. Matte dꜹðe hans allar synðer bæta. Vtan ivan. Sanna þv þat. Ef Kristr stæyðe firir þer ok vissir þv at være gvð allz valldandi ef nokoʀ mællte at þv skyllder vega hann æða ellegar mvndi allr heimr faraz mvnðer þv vega hann þa. Sem sizt þvi at lif [hans er allvm heimmi æðre ok gærða ek þann glæp ef ek vęga hann er eigi mætti bæta þo at allr heimr læitaði viðr. Ef lif hans er ollom heimi betra þa er ðꜹði hans ollom heimi dyʀa ok vinnr þorf til lꜹsnar. Hvat gaf faðer syni firir þenna værðlæik. Hvat gaf hann hanom þat er hann atti allt aðr sem ritat er Sonr sagðe feðr aller minir lvtir ero þiner. Matte hann sialfr geva verk kꜹp dꜹða sins þeim sem hann villdi. Matti hann sialf(r) ok gerðe sva ok gaf monnom þeim sem hann læysti i pisl sinni ok gaf lif eilift firir dꜹþa en himneska faðvr læifð firir þesa heims vtlegð. Hve margar stvnder var hann dꜹðr. Fiora tegv. Hvi sva. At hann lifgaðe [fiorar ettir heims þær er dꜹðar voro af tiv laga brotom. Hverir krosfesto Krist. Gyðingar reðo hann en heinir menn drapo hann ok krosfesto þviat hann villdi dæyia firir hvarotvæggia. Hvi la hann tuer netr i grof ok einn dag. Tvęr nætr merkia tvænnan dꜹða annan likamns dꜹða varn en annan andar. | En dagr merkir dꜹða hans þviat sa er lios vars dꜹða. annan dꜹða varnn tok hann a brꜹt en annnan let hann eftir til rꜹnar heilagra ok mvn hann af taka er hann kemr i annat sinn. Hvar kom ond hans eftir dꜹða. I Paradis sem hann melte við þ(i)ofeɴ a krosinvm i dag skallðv með mer i Paradis. Hvener steig hann til helvitis. A miðri dags nott ok rænte helvite a þeiri stvndv sem engill drap frvmbvrði Egipta la(n)z ok for hann þaðan meðr sigri ok leiddi i Paradis þan er hann tok a brot or helviti ok vitiaðe hann likams i grof ok reisti hann af dꜹða. En svmir segia at hann væri með vinvm i helviti fra dꜹða sinvm ok til vprisv tiðar ok risi hann þaðan vp með þeim. Hvi reis hann eigi brat vpp eftir dꜹða. Ef hann risi brat vpp eftir dꜹða þa mvndv Gvðingar segia at hann hefði legið i vviti en eigi andaz. Ꜹk ef hann risi vpp nokoro siðar þa mvndo menn ivaz hvart hann veri eða annnar. brat reis hann vpp þvi at hann villdi braðla hvgga vini sina er greto dꜹða hans. Hvi reis hann vpp a hinvm fyrsta degi vikv eða þriðia degi eftir pisl sina. At hann endr bøtti a þeim degi sem hann skapaðe ok hann reisti vpp þa er dꜹðer varo a þeim tiðvm þat er fyr log ok vndir logom ok vnder miskvnn ok at ver risim vpp i þrenningar trv er fellom i synðer i orðvm ok i verkom ok hvgrenningvm. Hveria asion hafðe Kristr eftir vpp risv. Siꜹ hlvtvm biartare en sol en vinir sa hann slikan sem hann var með þeim firir pisl sina. Vittraðez hann klæðr. Klæðe tok hann or lopte en þꜹ eydoz i lofte þa er hann steig vpp. Hve oft vitraðez hann. Tolfsinnvm atta sinnvm vittraðez hann þegar hinn fyrsta dag fyr Ioseph ab Arimaðia er i my(r)kvastofo var settr fyr þat er hann iarðaþe likam Iesv sem rit Nikodemvs skyra. Annat sinni vitraðez hann mæyðr sinni sem Sedvlivs sæghir. Þriðia sinni Mariu Magdalene sem Markus skyrir. Fiorða sinni tveim | konom er fra grof hans gengo sem Matthevs vattar. Fimta degi Iakobe er a pislar degi hans sór at hann myndi eigi eta ne drekka aðr en hann seei Krist lifannda sem Pal postole vattar. Setta sinn vittraðiz hann Petre postola sem Lukas synir e(r) skilðr var fra oðrvm læri sveinvm ok gret þat er hann nitti Cristi. Siꜹnda sinni vittraðiz (hann) tveim agætom monnom sem en segir Lvkas þeim er foro i kastala Emꜹs. Atta sinni ollom lære sveinvm saman at apptni at locnom dyrvm sem Iohannes boðar. Nivnda sinni þa er Thomas þreifaðe vm sar hans Vikv þo siðar. Tiunda sinni siꜹ lærisveinom við Galilea sæ. Ellefta sinni a Galilea fialli ellifv postolvm þa er hann steig til himins. Hvi segia gvðspioll at gvð vitraðiz fyrst Mariv Magdalene. Gvð spioll ero sva set at þat eit er i þeim ritat er ollom er kvnnigt ok þegar matte eigi læynaz. Af þvi melte Iohannes sva morg takn gerðe gvð þꜹ er eigi ero skrifoð a þessi boc. Steig hann einn vpp til himins. Með honom stigo vpp þeir er með honom risv vpp af dꜹða. Með hverri asyn steig hann vpp. [Með slikv sem hann hafðe fyrir pisl sina ok hann hafðe a fialli þa er hann vitraðez postolom sinvm. Hvi steig hann eigi þegar vpp eftir vprisv sina. At læirisveinar hans mette ræyna sanna upp risv hans er þeir sa hann eta ok dreka siðan. Eftir fiora togo daga steig hann vpp ok syndi Þat at þeir mvnv stiga vpp til dyrðar at fylla tivlaga orð ok boðorð fiogora gvðspialla manna. Hverso sittr gvð a hęgre hond foðor sins. Mandomr hviliz i dyrð gvð doms. Hvi sendi Cristr hælgan anda eftir tiv daga hælldr en þegar er hann ste vpp. At postolar gerðe sik allverða hans tilkvamo i fostvm ok i bønvm. Þat syndi hann enn i þvi at þeir mvndv taka hælgan anda at fylla tiv laga orð a himni .l. degi fra vpp risv sinni sendi hann hælgan anda at sva tæyki kristnir menn astar lǫg a fimtogonda degi eftir lꜹsn sina fra diǫfli sem forðvm tok Gyðinga lyðr ręzlo logh a .l. daga eftir lꜹsn a Egypta lande ok tok sva cristinn lyðr a þeim dogom frelse ok erfð Pa|radisar sem Gyðinga lyðr tok frelse ok ærfð firir heittennar Iarðar a .l. vettre. Hefir Cristr nv fvllan fagnað. Fvllan fagnað hefir hann sialfr i ser en liðer hans hafa eigi fvllan fagnað þviat Gyðingar bolva honom en heiðnir menn hlæia at honom en villv menn dreifa boðom hans en vander menn cristnir beria boðom hans. Slikar meín gerþer þolir Cristr hvernn dag i liðvm sinvm. En ef hann kæmr ǫllvm hlvtvm til sin þa hefir hann fvllan fagnat. Hverso kallaz kristnir menn likamar gvðs en helger menn liðir hans. Sva sem liðir ero afastir hofðe ok styraz af þvi Sva samtengiz heilog kristni gvðs ok goriz einn likamr með honom fyrir holld tękiv hans ꜹk af honom styraz aller rettlater i sinni skipan sem liðer af hofðe. Ðesa hofoz ꜹgv ero spameɴ er sa firir v orðna hlvte ok postolar [eða aðrir visvðv retta gꜹtv til hins sanna lios. Eyrv hans ero lyðnir menn en nasar skynnsamir menn þeir er gora gott fra illv sva sem nasar ilma dꜹn En hor er vt fer or nꜹsvm ero villo menn þeir er domr skynsamra manna ryðr vt or hofði Krist sem hoʀ ór nꜹsom. Mvnnr hans ero kenni menn er telia ok skyra hælgar rittningar. Hendr hans ero rikis menn þeir er beriaz firir cristnvm monnom i gegn ovinvm. Fęttr hans ero verk menn þeir er vpp halld veita ollom lyð i sinv ervaðe. Sꜹʀ farande or quiði ero synðer ok syndvger menn ok o hreinir þeir er þyngia qviði kristninnar þa gripa dioflar i dꜹþa sva sem svin i vt gang en aller likamer Kristz samtengiz i einv astar bandi. Hvi gerðiz holld or brꜹði en bloð or vini. Holld hans gorez af þvi or brꜹði at hann mællte sialfr ek em lifannda lif. Bloð hans gerez or vini þviat hann mællte Ek em satt vín ber Avc sva sem likhamr fæyðiz af brꜹði sva fꝍðez ǫnd af bloðe Krist Avc sva sem brꜹð gerez af morgom kornvm sva samtennger likhamr Krist af mǫrgvm helgom monnom ꜹk sva sem brꜹð bacaz við elld sva stæiktiz likhamr Krist i pislar omne. þetta kallaz holld þvi at Cristr er | søfðr fyrir os sem lamb. Sva sem vín gerez af morgom vinberivm ok krestingvm sva sam tengiz likamr Crist af morgom retlatvm monnom fyrir þrønginng manna. Hverso callaz holld ok bloð þat er brꜹðz ok vins asion hefir. þat holld er Maria (fæddi) ok þat er hek a crosse ok vpp steig til himins hefir af þvi brꜹðzasion ok vins at engi (mvndi) þora at bergia af þvi ef sæ sva sem er þat er sanlega holld ok bloð ok hefir sa mæira verðlæik er trvir þvi er hann ser eigi. Hver er hialp at þvi. Sva sem fæzla snvz i holld þess er ettr sva snyz hvæʀ trvaðr i holld Krist er a hans bloðe berger. Firir trv Krist krossfestvmk ver með honom fra heims girndvm ok lꜹstvm. En i skirn erom vér grafnir með hanom en i holld tækiv hans værðom ver lichamer Krist ok er af þvi nꜹðsynlikt at vér komem þangat er Kristr er. Hafa þeir meira værðlæik er meira hafa af þese andar fæzlv. Sva er sagt fra himna brꜹðe at sa hafe eigi meira er meira sapnaðe ne sa minna er minna samnaðe. Sva taka aller þessa fæzlv ok ettr hveʀ allt lamb þat er þo livir allt i riki gvðs. Hvert verk kꜹp hafa þeir er þat hallda mannliga. Tvefalldri ambvn dyrkaz þeir annari þeiri er þeir handla corpvs domini með manligri gofgan ok annari er þeir gera sik makliga þeirar þionosto i goðom verkvm. Hvat dømir þv vm þa er þat hallda v makliga i gægn rettre sætningv þeir er i hordome vefiaz ok i gegn gvðs bodorðvm eða logom eða þeir er fe kꜹpa vigslor eða kirkivr ok meiða gvðs lyð i rongom lvtvm ok gera þesa hlvte alla diarflega. Ðeir ero sæliarar gvðs ok crosfestenðr þvi at kenni menn skvlo messor syngia fyrir ǫst ok heilso andar sinnar ok allrar cristni. En ef þer gøreð til fe fanga ok manna lofs ok sælia takn pislar Crist hvat er þa nema þeir se selianðr gvðs. En þa er þeir hondla holld drottens vars syndvgvm hondom ok v hreinvm hvg hvat gera þeir þa ne | ma crosfesta Krist. Ma lyðr taka synd af þeim. Þa er synir Heli byscops sꜹrgvðo gvðs þionvsto þa fell mikill lyðr með þeim i dꜹða af þeira synda lvt tæking ok aller þeir er eftir likingv samtengiaz þeim ok falla þa hvarer tvæggiv i grof sem blinðr leiði blindan. Hava þeir synd er samneyttvz við þa ovitande. Sꜹrgaz sa er gripr i tiꜹru Sva sꜹrgaz ok þeir er sam vistaz þeim þo at þeir se o vitande en þeim grandar eigi villa sv er þeir viðkaz. Mego syndgir hælga korpvs. Þo at hinir værstv se þa gerez corpvs domini fyrir saker orða þeira er þeir svngia yfer þvi at Crist helgar en eigi þeir ok viner hans heilsa sonom sinvm fyrir hendr ovina sva sem solar geisli sꜹrgaz eigi af sꜹr ok lysiz eigi af altari. Ef gott er þat er firir þa geriz af Kristi en eigi af þeim ma þat eigi gott verða þeim er af þeira hondom taka þat i gegn settningvm. Eigi stoðar helldr grand(ar) ok verðr eigi gott þat er tekit er i gegn goðri settningv af þeim er þa skal taka. Sanna þv þat. Eki epli var illt i Paradis þvi at gvð skop allt gott en maðr snere goðo til illz þa er hann tok þat af hoggorme en enn helldr af diǫfli. Sa er fyrir retletis ǫst tekr corpvs domini af þeim ok trviz hvern dag sam tengiaz almennilegre cristni firir bænir kenni manz þann ætla ek hialpaz mega af tru sinni þo at hann døy. En sa er tekr verk þeira er misgera ok gofgar corpvs domini ok tekr þionosto Krist af þeim þan ætla ek hialpaz af þessi trv þvi at Iosep tok likam Krist af Pilato. Mego þeir sætta lyð við gvð. Helldr gremia þeir gvd af ser þa er þeir sꜹrga helga staðe i sinni gꜹngv ok spilla vigðvm klæðvm i sinni a tꜹkv. Slika kenni menn likaz englvm ok flyia þa sialfir sem ritat er Synir gvðs ok dætr g[. .]mðv hann at ser ok ero eigi hans syner fyrir sꜹrlifi af þvi mvn ek fela andlit mitt fra þeim qvað gvð. Sono kallar hann þa fyrir kenni manz namfn en eigi sono fyrir sꜹrlifi þeira. forn ðiggr gvð eigi helldr | rękir hann sem sagt er forn yðra hatar ǫnd minn kveðr Cristr þvi at þer føreð mer sꜹrgat brꜹð. holld gvðs ma eigi sꜹrgaz en þeir sꜹrgaz er af þvi næyta o skynsamliga sem brꜹð annat. Bæn þeira hevrir egi gvð helldr verð(r) hveriom þeira at synð ok snyz blezan þeira i bolvan. Taka þeir corpvs domini. Synir gvðs einir taka holld hans þeir er hans likamer skolo vera en þeir er eigi ero i gvði þo at þeir syniz taka holld hans ok bloð til mvnz þa taka þeir þat eigi helldr eta þeir ser a fallz dom en englar bera holld Crist til hinna en dioflar casta eitri i mvnn hinvm sem Ciprianvs seger Ꜹk þeir er bloð Crist taka sem vin annat þa snyz þeim þat i orma gall ok o vm reðilikt eitr. Tok eigi Ivdas slikt holld drottens sem Pettaʀ. Uist eigi þvi at Petr ælskaði gvð ok tok hann af þvi heilagt taccn af gvði en Ivdas hataði gvð ok tok hann af þvi eitr en kraptr ok takn heilax hollz var eptir með gvði. Er slikvm hlydanda. Ðat er þeir bioða gott ða er skyllt at hlyða goðo en eigi þeim þvi at þeir mæla ok gera eigi en ef þeir bioða illt þa ero þeir firir litande þviat gvði byriar hælldr at hlyða en monnom. Mego þeir læysa eða binnda. Ef þeir ero eigi i berlegvm domi skilðer fra cristninni þo at þeir se sialfer fast bvnnir þa mego þeir þo hvartveggia þvi at Cristr binðr ok læyser fyrir þionosto þeira en eigi þeir sialfir en þeir (ero) fyrir litendr sem heiðnir menn ef þeir ero fra Cristi skilðir. Meðan Ivdas var með postolvm þa synðiz hann sem vin kenndi hann ok skirði ok gerði iartegnir sem aðrir postolar en siðan hann hvarf fra þeim þa syndiz hann bæʀ fiandi. sva ero ok þessir meðan þeir ero i samvelldi krist(n)innar þa er nytandi holl sv er þeir gera En ef þeir ero þaðan skilðir þa er o nytt allt þat er þeir gera þeir ero flyendr af Krist sꜹðom þvi at þeir ero vargar sem ritit er Fareð vt fra þeim lyðr minn at eigi takit ðer lvt með þeim i pislvm. flyanda er samlag þeira hellzt i gvðs embøtti (ok) at samnæyzlv sem ritat er Eigi skoloð er mat eiga við þa ne svefn ne heilsa þeim. Flyia skal þa i hvg ok ollom vilia ok tæygiaz eki eftir verkom þeira. Hverso geraz eftir lat | værk þeira. Ða er lofoð ero ill verk þeira eða ellfdir til synða með raðom eða ꜹðefvm af þvi ero eigi þeir einir dꜹða verðir er gera helldr ok hinir er raðendr ero missgorðvm. En eigi er flyianda fra illvm kennimonnom meðan þeir ero eigi fra Cristi skilðir nema sva verði sam sattir a illzcv lærðir menn ok vlærðir at engi sake annan ranginnda þa ero þeir flyandi þvi at þa spilla þeir fyrir gvðs lyð. Skal kenna illvm monnnom orð gvðs. Eigi ero þeim gvðs orð kennandi er visir ero gvðs ovinir þvi at sa er gvðs læynandi hlvti segir fiandom hans sem sagt er eigi skoloð þer heilagt tacn hvndvm gefa eða casta gimsteinvm firir svin at eigi troði þꜹ þa vnðir fotom. En þat er eigi vitat at þeir se fiandr gvðs þa er goðvm monnvm at hallda gvðs vilia þeim sem snvaz vilia fra illv þo at dalegr se i hia þeim. Sva sem gvð kendi Petre heilsv orð eða ollom þeim er hialpaz matto þo at vissi Ivdas eða Gyðingar styggvaz við þat. Skal þeim ðola mein gerð sem Cristr polðe Ivdas. Illvm er þolanda i kristni en engvm eftir likende at gera. Hve lengi ero þeim misgerðir þolandi. Til þes er sa kemr er skilr korn fra agnom ok kastar halmi i elld en hirðir hveiti i hirzlvm sinvm.

(S)kili gvð þik fra ollom illvm lvtvm goðr lærifaðer ok staðfesti þik i himneskv sæte. Ond min fagnar gvði þvi at ek lysvmk af spectar geisla fyrir þik at brꜹt rekkene villo þoko. En bið ek þik goðr lærifaðer at mer se lofat at spyria framar. Spyrðv þess er þv villt ok mvnþv heyra þat er þv fysiz. Sva er ritat at eki er illt en ef eki er illt þa vndra ek hvi gvð firir dømir menn eða engla ef þeir gera eki illt. En ef vere nokot illt skapat þa vere þat af gvði þvi at af gvði ero allir hlvtir ꜹk verðr þa sem gvð hæfði illt skapad eða hann dømi ranglega þa er þat gera er hann skop. Af gvði ero allir hlvtir ok oll skepna hans goð En illt kallaz af þvi ekki at þat er engi skepna þvi at gvð skop alla hlvti goða ok ekci illt. En ekki er annat illt nema þat er eigi (er) gott ok er þat spiall skepnv en eigi eðli. Annat er skepna en annat eðli ok annat verk. Skepna callaz allar hofoð skepnor en eðli þat er af þeim geriz ok gøzsko | sem log verk þat er men gera. Gera menn synðir ok taka pislir firir þat en þat skapadi gvð eigi helldr leit hann verða sem ritat er Eigi gerði gvð dꜹða en synð er ekki annnat en gera eigi þat er boðit er eða gera annan veg en boðit er Sva sem ekki er annat illt en missa goðs þat er eilifs fagnaðr en þat geriz eigi af gvði helldr af skepnv gvðs. En gvð dømir ða makliga þat er hann gaf þeim eigi fagnað er eigi vilia til hans eða anan veg en boðet er. Hver er gørvare syndar. Sialfr madr með tøygingvm fiandans. Er þvngt at misgera. Hinn minsta synd at vitand gor er ǫllom heimi þyngri En hvatke er gort verðr synda eða illzkv þa snvz þat allt i lof gvðs. Hvat melir þv nv. Er eigi mandrap illt eða hordomr. Man drap er stvndom gott sva sem Davið va Goliam eða Ivdith Oloferne en þat er þa illt er af rongom hvg er framt. hiv skapr er goðr en hordomr illr ok ekki annat en olofaðr hivskapr ok af þvi illr at annan veg er framt en vera a eða lovat se. En þat snyðz allt i lof gvði þa er hann hefnir þess retliga þvi at sva sem konongr er lofligr þa er hann gefr mala riddarvm sinvm þa er hann firir dømir þiova ok illmenni ok vikinga ok sem gvð dyrkaz af hialp retlatra Sva er hann ok lofaðr i hemd v milldra. Sva er ritat at gvð hattar ekki þat er hann gerði. Hversv segiz hann þa hata illa en elska goða. Alla skepno sina ælskar gvð en hann setti eigi alla i einn stað sva sem skrivare ælskar alla hlyti a smið sinni ok ælskar þo svma framar en svma ok settr hvern lit i makligan stað af þvi sægiz hann þa ælska er hann tekr til himins hallar en hina hatar hann er hann skolemr i helvitis divpi. Hvat er sialfrædi. I velldi manz at vera eða vilia eða gera gott eða illt þat sialfræði hafði maðr i Paradis frialst en nv er vfrialst þvi at hann vill eigi gott nema gvðs miskvn fari fyrir ok ma hann þat eigi nema. gvðs miskvnn fylgi. Hvat røðer þv vm þa er hafnaðo heimi ok toko siðan bvning en siðan casta þeir niðr þvi ok hverva aftr til synða. Um þa er sva mælt Slæger men eggia reiði gvðs yfir sik Oft dregr þręll villtan son til faðvr ok hævir aftr til þræls vęrks Sva | læiða ok stvndvm þessir men til gvðs ok hvęrva aftr til illzkv sinnar. S(v)a sem diǫfvll þionar gvði sva þiona liðir hans liðvm gvðs. Hværsso þionar fiande liðvm gvðs. Þvi at hann firir leit at vera ængla hofðingi a himni þa gerðe gvð hann starfsaman smið i heimi at hann þionadi nꜹðigr með illv erviði þa er hann villdi eigi ærviðis lꜹst þiona gvði i himnvm vppi sem ritit er Gera man ek hann þer eilifan ðręl. Þessa smiðs aflar ero qvalar heims Smið bælgir hans ablastar fræstni hamraʀ hans ok tænggr ero ofriðar menn ok qvęliarar þrælar hans ok sagðer ero bolvenðr ok bakmalogar tvngvr. I þeso(m) afle ok með þesom tolvm hræinsazc gvllker himna konongs þat ero hælgir menn en vanðer pinaz i dvflizv hans þeir er moti gera himna kononge. a þessa lvnd þionkar diꜹvvll gvði. Hversso þiona liðer hans lidvm gvðs. Þa er þeir leiða þa til rikis með fagrlego rettlęti eða meingørðvm. Með fallego rettlæti leiða þeir þa er þeir syna vtan goð verk þav er þeir ælska eigi innan ok taka syner gvðs af þeim dømvm goð verk þꜹ er þeir elska af illv hiarta ok festaz þeir af tekno godo þa er hinir firir lata þat er eigi ælskaðv sva sem gvðs englar styrctvz forðvm þa er illir fello. Með mein gørðvm draga þeir þa til rikis gvðs þa er þeir taka fra þeim þessa heims ꜹðęfi þꜹ er þeir ælskvðv aðr til miok eða þeir standa a mott þeim at eigi mege þeir fram koma likamligvm girndvm. af þvi reyniz fianden [o nytzsamligr at liðir hans e . . . helldr nꜹzsynilegr þvi at helger menn dyrkaz af þeiʀa freistni ok hafaz til rikis himna. Firir hvi hafa her illir menn gno . . . ðæva ok velldi ok heillso en goðir valað ok sottir ok taka o . . . . ðer af illvm. Til þess (ero) illvm ꜹðæfi sælld at goðer fy . . . . . ꜹð er þeir sia hina værstv menn mestan hafa Ꜹðøv . . . . . . ok ꜹmbon þæss er þeir gøra gott þvi at vander menn . . . . . . iarðlega hlvti ok taka þeir fyrir þvi her allt verk k . . . . . til þess at þeir mego sialfer þa illdkv fræmia ok g . . . . la þa til illz. Velldi hafa þeir til þess at gvðs v . . . . . . . ok stilliz firir þa af illvm verkvm hafa þeir ok . . . . . . . . | take þess at þyngri qvaler annars heims er þeir verða eigi her barðer með monnom. En goðer menn hafa af þvi valað ok sottir ok meingerðir at eigi fysizc þeir illz eða bæti þat er þeir misgorðo i gægn gvði eða þeir dyrkaz i þolen męði. Hvi hafa svmir goðer her ꜹðevi ok velldi ok heilsv en illir þrongiaz i vesolld ok meingerðvm ok sottom. Svmvm goðvm mꜹnnvm gevaz til þess ꜹðefi at þeir fremia ok ero þeir a þat minntir hyerso þekciligir vera mvnv goðir eilifir hlvtir ef þessa heims ꜹðævi þikcia fogr vera. Uelldi hafa þeir til þes at ꜹka gøzko sina ok til þess at þeir meghe æfla aðra til goðs eða stoðva illa menn at eigi meghe þeir gøra illzkv. heilsv hafa þeir til þes at eigi ryggviz retlatir af sottom þeiʀa helldr fagne þeir heilso þeiʀa. En svmir illir hafa her af þvi fatøkt ok likams mein at þeir mege þaðan af nema hversso til mykilla illra hlvta þeir skynda i illvm hlvtvm eða siðvm. Hvi liva svmir illir lengi en svmir goðer andaz bratt eða hvi hafa svmir goðer langt lif en svmir illir døyia brat. Illir liva af þvi lengi at goðer dyrkaz fyrir þa ok hirtiz fra illv en illvm verðr þat at a fallz domi ok ꜹki pinsla. En goðir andaz af þvi bratt at þeir komi brat til eilifra fagnaða ok være eigi lengi i nꜹðvm heims. En þar i gægnn hafa rettlatir langt lif at margir rettlatir leiðrettez af dømvm þeiʀa ok ꜹkiz verðleikr þeira En illir verða skiott . . . nir til qvala at gvðs vattar ok o valðer menn þeir er enn erv vil . . . við þat ok hverfa fra illv. Ero þeir sæler er her ero fa . . . . vesler er her liva sælega ok hafa þat er þeir vilia ok er þeim . . . . . en siðan verðr þeim castat i ælld brennanda sem þyr . . . . . i gægn ero þeir er her na eigi girndvm sinvm ok þrøn . . . . . vm morgvm þviat þeir læraz með bardogvm sem synir . . . . . . er Gvð beʀ hvern son sinn er hann tekr En þat er . . . . . . ro a vallt ó moðger þo at þeir hafe konongs rik[i] | ok ero þeir alldrigin ón qvalar En retlater ero iamnan vtan qvol ok ero þeir iamnan moðker ok alldrigin dyrðar lꜹsir þo at þeir se her i hattre eða i myrkva stovo sættir. Syn þv þetta mer skyʀa. Illir ero af þvi v moðker at þeir vilia eigi gott ne megho en þeir vilia illt ok megho þat en illt reyniz ekci ok af þvi sizt at þeir megho ekci. Alldrigin ero þeir vtann qvol þvi at þeir qveliaz af grimleik ok ero vm allt rædder vm sik at þeir verðe teknir eða ræntir eða drepnir sem ritat er eigi er friðr v milldr qvað gvð. En goðer ero moðker þvi at gvðs miskvnn æflir þa at vilia gott ok nema en hafna illv. Alldriginn missa þeir dyrðar þvi at þeir ero mæddir ok fagna ꜹrvggleik eilifrar dyrðar ok sælo sem ritit er Ret lætte(r) ero vttan ræzslo. Þat vil ek ok segia at ekci bersk illvm got at hendi ne goðvm illt. I gvðs nafni hvat mælir þv nv. Eigi fagna illir goðvm lvtvm ok liva at mvnvðvm ok glæðiaz i krasom ok skina i dyrlegom klæðom ok vna við ꜹðøvi ok alla fegrd heims en goðer ero bvnir i myrkvastovo ok mødder i bardogom ok qvalder i hvngri ok þorsta ok allzkyns pinslvm. Ða er hamingia lær við illv(m) ok fyser þa goða slikra lvta sem þv talder þa likiaz þeir fiski þeim er fagnar litilli beitv ok verðr hann þa dreiginn vpp or vattni þvi at ðeir fyllaz bitr læix fyrir krasom ok brenno stei(n)s dꜹn fyrir mvnvgð en skemder fyrir fegrð klæða. Ꜹc taka þeir myrkvar helvitis graver fyrir fægrð hvsa ok eilifa fatøkt firir ꜹðøve er þeir toko. [Fram leiða þeir dagha sina i goðom lvtvm en þeir stiga á ꜹgabragðe til pinnsla. [En þa er goðer taka slik meinn sem þv segir þa likiaz þeir þeim er bergia a pipar eða ꜹðrv [rommo grasi at hann mege betr standaz vín drykiv. Sva taka ok pinslir eilifar tiallbvðer fyrir myrkva stovo ok fagnað firir bardaga ok mvn þa eigi siðan þyrsta ne hvngra ok mvn allr sarlæikr flyia fra þeim. Af þesom lvtvm reyniz at goðer ero iamnan sæler ok ꜹðgir en illir ero iafnan veslir ok ꜹmir. Hvaðan com tign ok velldi. Af gvði er oll tign ok velldi goðra ok illra sem sagt er Ekci er velldi annnat en af gvði. Hvat dømir þv vm þa er kꜹ | pa eða selia tignar vellde. Þeir er þat kꜹpa fara til dꜹða með Simoni mago en þeir er selia þat verða fyrir andar likðro. Hafa hofðingiar meira velldi firir gvði en aðrir. Kennni manz þionosta er tignar velldi tior maɴi ekci við gvð er verðleiks misser. En kircna hofðingiar þat ero biskopar ok prestar en þeir geva goð dømi i orðvm eða verkvm þa taka þeir sva myklv framaʀ dyrð sem margar ander hialpaz af þeira dømvm sem ritat er en ef þeir spara heilso orð við lyð siɴ eða leiða þa i dꜹða grof með illvm dømvm þa taka þeir þeimmvn fleiri pinslir en aðrer sem margar ander faraz af þeira dømvm eða sva margha sem þeir orøkto at grøða i kenningv sem ritat er Af þeim heimter gvð meira er hann leir meira ok taka a mot qvaler. En þeir er veralldar tign hafa sem konongar eða domenðr ok kvnna millega varkynna lyð sinvm þa mvnv þeir meiri miskvn taka en aðrer meɴ af gvði rettlatom domanda þviat þeir eignaz goðan sess af gvði er vel þiona hanom. En þeir er fyrir døma at grimleika þa taka þeir meiri kvaler en aðrer [þvi at þeir hafa miskvnn lꜹsa doma. Ef gvð visi allt fyrir ok sagði firir spamen hvat verða mvndi ok ma hann eigi tælaz i forsio sinnni ok ef himin ok iorð liðr fyr en orð gvðs meghe skiptaz þa syniz mer sem af nꜹðsynvm verðe allt þat er orðet hefir eða verða mvn. Tvennar ero nꜹðsynir onnor eðlis nꜹðsyn sem sol er vpp or ꜹstri eða dagr at koma iver nott en onnor veralldar nꜹðsyn sem maɴe er at ganga eða sitia. Hvat velldr ef kircivr brenna eða hvs maɴa. Ekki verðr at þarfleysv a Iorðv at þvi er synt at engi kirkia i heimi eyðiz eða brenne nema firir dømez af gvði. En þat verðr af þrimr lvtvm fyrst er kirkivr eflaz af þeim ꜹðøvvm er meþ rangv er fengit en annat er sialfir sꜹrga þęir af synðvm sinvm en hit driðia ef men ælska þær meir en himneska lvti Ꜹk engi døyr ne sykiz firir moɴom eigi hinn minzsti fenaðr nema aðr dømiz af gvði. En sott eða dꜹðe er synða hefmnd firir hvi þola qvikcvende þat þꜹ er eigi kvɴa misgera. Firir þat piniz maðr þa er hann ryggviz i hvg af sot eða dꜹða þeira. Hvat røðir ðv vm skogar dyr. Ef þꜹ verða sivc eða dꜹð þa gerez þat af lopz vreinendvm. Ekci er mer skylldra at vita en þetta. Gvð hef(n)di synda i fyrsta kyni þa er hann eyddi syndvgv fol | ke með vaz of gang þeim er fyrir leto eðlis log. Annat sinni seykkti hann niðr blot moɴom i hafeno rꜹða. I hinv þriðia kyni gallt hann synðer þa er hann eyddi i orostom þeim er fyrir leto ritoð logh. I hinv fiorða kyni dømir hann synðer þa er hinn æfsti alldr heims brenir synðvga þa er fyrir leto gvð spialla boð orð. þo verðr þat oft at synir giallda feðra ef þeir likiaz þeim i illzkv. fiogvr ero kyn synða þat er hvgrenning orð ok verk ok venia illra lvta. Gvd hefner synða i hit þriðia eða fiorða kyn þa er (hann) pinir staðfasta i illvm verkvm eða orðvm. En meɴ geta born frænðr með frenkonom eða reinlivis meɴ með nvnnvm. Vist ekci ef þꜹ fa skript. Sva sem ekci spillir hveiti þo at þiofr stæli þvi ok sae. Hvert er takn hivskapar. Firir likamlegan hiv skap. sva verðr cristni eins likamns með Kristi firir holld tekiv hans ok er hann einn lichamr með crist(n)iɴi þviat hann er manlegt eðli sem ritat er Vera mvnv tveir i einv hollde. sva sem øðle þat er Cristr samtengði ser var annars kyns en gvðdomr sva skal ok kona sv er maðr fær at gvðs logom vera annarar kindar en hann er. En með gvðzivivm er hivskapr bannaðr þvi at þat er andleg samtenging ok er omaklegt at hverfa fra andlego ok til likamleg(r)a lvta. Er lovat at eiga meir en eina kono. Sva sem Kristr samtengdiz einn almennilegre kristni sva ero ok gvðs logh at maðr eigi eina kono sva sem hinir fyrstv alldar menn varer gørðv. En þat er eigi gvðs boðorð helldr løyui postola i gegn hordome at cristnir qvangaz annat sinn ef kona hans andaz. En svmir kalla hordoms liking er optar qvangaz. Fagnar ond min þvi at ek [nae at heyra þat er ek fysvmk.

(V)eitðv mer goðr meistare [sem þreli sinvm dryk heilax anda ok sva sem þv sagðer mer fra hofðinngiom crist(n)innar sva skyrðv nokor at qveðe fra hinvm lægrvm þionvm hennar. Kenni meɴ ero settir til goðra døma i heim ef þeir liva vel en þeir kallaz sallt iarðar ef þeir kæna vel En aðrer þionar ero glvggar a hvsi gvðs. firir þa skin vizkv lios er i heimskv myrkri ero. Ef þeir liva ok fagna eigi þa ero þeir brennanda glæðr en eigi lysandi. En þeir kenna vel ok liva illa þa ero þeir sem loganda kerti þat er aðrvm lysir en firir fersk sialft at brennanda vaxe eða klvcka sv er fagrt gefr hlioð odrvm | en hon maz siolf af oftlegom ringinngvm. En ef þeir liva eigi vel eða kenna ero þeir sem reykr sa er dockvir elld ok meiðer syn ꜹgna. Stiꜹrnvr skina eigi af þvi fello þær af himni. Hvat røðer þv vm heims hafna(n)ðr. Ef þeir hallda vel ok siðliga firir ætlan sinni til hins øfsta dags þa verða þeir døm(en)ðr með gvði en ef þeir firir dømaz þa ero þeir ollom monnom vesalle þvi at þeir røkto hvarke gvð ne þenna heim. Hvat skilldv vm riddara. Fat got þviat þeir liva við ran ok ꜹðgaz af hernaðe ok veita þaðan af þat er þeir veita. Vm daga þeira er sva melt þrotnoðo ander þeira i onytvm lvtvm ok stigr yver þa reði gvðs. Hveria von hava kꜹp menn. Lit goða þvi at þeir fa merr með lygðvm ok miseiðvm mikinn lvta þess er þeir hafa ok miðla lit sinom ꜹðøvom við þvrvanda ok fara þeir þvi sem męlt er treystaz fiold ꜹra til pinsla ok eyðer þeim dꜹði. Hvat røðer þv vm smiði alzkyns. Fleiri [firir dømaz en hialpaz þvi at þeir svikia miok i velvm sinvm. Hava leikarar nokora vonn. Enga þvi at þeir ero þionar fiandans ok taka þeir sem melt er haðvng er haðong veita. Hveria von hafa fifl. Slika sem born ok hialpaz þꜹ af þvi at ðꜹ kvnnv eigi betr. Hvat dømer þv vm verkmeɴ. Mykill lvti þeira mvn hialpaz ef þeir liva vel ok retlega þvi at þeir neyta ærveðe handa sinna ok gvðs lyðr með sveita sinvm. Hvat skill þv vm born. Hialpaz oll er skirð ero ok mego eigi mela þrevetr eða yngri en þꜹ er fim vetra verða hialpaz svm enn eigi oll. Sva syniz mer sem faer mvnv hialpaz. Þrong er gata til gvðs sv er til lifs leiðer. Hve morgom hattom firir gevaz synðer. Sv hin fyrsta synða lꜹsn er skirn. Onnvr er pinsl. Þriðia er at ganga i iðran. Fiorða er bęna halld ok tara fall. Fimta er ǫlmoso gørð. Setta er at firir geva ovinvm. Sivnda er ost ok heilagr goðr vili. Ef aller gofgoðv einn gvð i vpp have hvaðan hofs blot skyrgvða. Risar gørðo stapvl havan þan er Babel var kallaðr en hann var hor sextvgv skeiða ok fiogora skeiða en skeið er stvndvm at længð fimtan faðmar en stvnðvm xx i stað þeim er nv er hin mikla Babilon. i stað þeim var fyrstr konvngr Nemroð. þar reð siðan firir Dinvs hann let gøra likneskiv eftir feðr sinvm dꜹðvm en sa het Belvs ok bꜹð hann alþyðy rikis sins at gofga likneskivna. Avk toko þar til døma aðrer vti fra Sva sem Rvn verir blotoðv Romolvm En Kritar meɴ Þor ok |

---

Noter: