Gáta Páls Bjarnasonar

Velg språk	Norrønt	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ►

Íslenskar þjóðvísur og kvæði

Gáta Páls Bjarnasonar

Höfundur þessa gátnaflokks bjó í Unnarholti í Hrunamannahreppi á seinni hluta 17. aldar
Íslenskar gátur, safnað hefur Jón Árnason, önnur útgáfa Reykjavik 1951.

Denne mytologiske gåten i diktform er laget av Páll Bjarnason på slutten av 1600-tallet

Kom ég að rúmi
Ránar barna,¹
öll voru þau
í útlegð flúin,
þangað, sem Fornjótur
frekur hafði
sinn son² skikkað
að setja dóma.

Hömlung³ sá ég
á hafnar rúmi
þann, er valslöngur⁴
vöktuðu á grunni,
rastaður var hann
að rækja þær gjörðir,
sem gæflyndum Kára
gefst að bjóða.

Beima hans sá ég
bergja þarfandi,⁵
því kramarans byggð
kúgaðist þröngvan,
reiðskjótar voru þar
reifaðir gjörðum,
sem bar fluttu steina⁶
í byggðir manna.

Reið ég vigferla⁷
frá vindils jörðu,⁸
um það alda
örnefni jarðar,⁹
þar er Ýmis tár
oftlega höfðu
vandræði aukið
volendum mönnum.¹⁰

Þær voru grundir
af gylfa stjarna
allar með snilli
útrústaðir,¹¹
en bekkir allir
að botni jarðar
burtu voru færðir
af brautar göngum.¹²

Valjarðar¹³ ávöxt¹⁴
víða, að nægtum
líkamans, um
litast mátti
sem af móæðum
mánategundar¹⁵
ártíðs hafði
af eðli runnið.

Leiðangurs var ég
og leit allmargar
hvitfaldaðar¹⁶
á harðbarðs fróni,¹⁷
þar sem mæli fornt
var úr minni guma,
höfðu staðið
Heimdalls fætur.¹⁸

Þær voru að lesa,
í þumlunga mát¹⁹
lyngknappa saman
litlar rúnir,²⁰
og kváðust raunar
ráða illa,
því ofvetur²¹ þeim
afnám gerði.

Kom úr andfari²²
krása lýður²³
og knúði ilþornum²⁴
að kjalars meyju,
létu víða
valbartils skálmir²⁵
vaða ofsvæsið
að vini lyngballar.

Undra sá ég þar
eitt dýr jarðar,²⁶
sem allfæstum
yffrar þörfum,²⁷
hverfur í manns skugga,
megnar sjónir
og færir svín moldar²⁸
að fegins degi.²⁹

Hef ég á landi³⁰
hlauparans³¹ dvalið
og sjö knélýði³²
setið til heljar,
og samnefndir
síðar koma
synir þeirra
með sönnum greinum.

1. Sjórinn,
2. vindurinn,
3. skip,
4. akkeri,
5. selja vörur,
6. mjöl og salt,
7. götur,
8. sjór,
9. fjallsháls (háls er á hverri lifandi skepnu),
10. vogestir (vágestir, voðagestir),
11. grónar grasi,
12. þornaðar upp,
13. "grindin, sem fálkinn á stendur, meðan hann er vaninn" (grind = tré = viður = lyng),
14. ber,
15. "af raka og vessa jarðarinnar",
16. konur,
17. heiði (harbarður = steinn),
18. tré = rætur = tré (dallur = askur = viður = skógafætur = tréfætur),
19. vettlingar,
20. ber,
21. frost,
22. loft,
23. hrafnar ("hrafninn segir cras, cras"),
24. klær,
25. nef (valbartill = kjafturinn á krumma = sá, sem ber val),
26. köttur,
27. bætir þarfir (yffra = offra = bæta (fyrir sig),
28. mús,
29. til dauða ("allir hlutir eyðast og farast, en gin fararinnar er dauðinn"),
30. lend,
31. hestur,
32. dagar.