Beowulf og striden um Finnsborg

Velg språk	Gl. engelsk	Islandsk	Norsk	Dansk	Svensk	Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ►

Beowulf, i serien Bokverk frå millomalderen, Det Norske Samlaget 1929.

Beowulf og striden um Finnsborg

Frå angelsaksisk ved
Henrik Rytter

Det Norske Samlaget

Oslo, 1929

Fyreord

Beowulf er det eldste av dei germanske kjempekvæde vi enno har, og det må verdsetjast millom dei fremste litterære minne frå den gamle tida. Det er angelsaksane i England vi har å takke for dette storverket av germansk ånd; men då kvædet gjeld hendingar som gjekk for seg i heimlanda deira fyrr eller samstundes med at dei flutte til Bretland kring midten av 5te hundraåret og utetter, er Beowulfkvadet av sers forvitne for alle germanske folk og då ikkje minst for dei nordiske. På sin måte har det ei serstode, og ingen kan gå framum det, når ein vil lære å kjenne dei gamle germanske folka på fyrste hand.

Vel er det so at ein må setje dei beste Eddakvæde over Beowulfkvædet når ein tenkjer på diktverdet; men endå er det med undring og age ein står framfor dette verket. Det er elles ikkje so lett å gjere ei mannjamning millom Beowulfskalden og dei beste Eddaskaldane; dei er svært ulike. Eddaskaldane eig største styrken sin i hugsynet, fantasien. Dei teiknar syner, bilete med ein djervskap som snaudt er større i all heimsdikting. Eddakvæda er som ei rad av bilete av hendingar og personar, som ofte er reint visionære; det eine biletet fylgjer etter det andre, og skalden vyrder ikkje so mykje sogesamanhanget; aldri stoggar han og segjer si meining um det han syner fram; han preikar aldri, berre syner fram.

Beowulfskalden har ein annan måte og eit anna fyremål. Han ynskjer å fortelje ei soge, og soga er hovudsaka for han. Han gjev seg god tid, stoggar rett som det er og segjer sin dom yver personar og hendingar, kyter og lastar, og han er ikkje fri for preikehug; han åtvarar og manar, takkar Gud og fryner etter djevelen. Han har ikkje so mykje å by synet som øyra. Han er ingen meisler til å teikne og måle, men vel til å skildre og fortelje. Det er tolleg uklart korleis t. d. uvettet Grendel såg ut, eller endåtil helten Beowulf, eller den gilde hallen Heort. Men vi fær god greide på korleis personane tenkjer og kjenner; huglyndet deira kjem klårt fram; og soleis vert dei levande for oss på ein måte lell. Skalden syner ei merkeleg evne til å skildre karakterar, og alt dei talar og gjer står jamt i godt samhøve med karakterteikninga. Og soleis kjem han til å gje oss ei rad karakterskildringar frå den gamle germanske heimen som er reint utan sidestykke i den germanske kvædediktinga.

Vi fær i denne rad av germanske karakterteikningar lære å kjenne tenkjemåte og livssyn, sjølve menneskjetypen vert klår for oss. Legg soleis merke til kjempa, mynstermannen Beowulf. Kor er han ikkje fast i skildringa! — Ærehuga, gjævlynd, ja, riddarleg, vyrk for mennene sine, høvisk og finsleg, mest høgtideleg i åtferda og talen sin; han er stortenkt og raust; men han er og noko brå og hard, og han er dryg til å kyte av styrken sin og bragdene sine. Noko sorgmildt er det ved han og; han er liksom so einsleg og lagnadsbunden.

Ei fin framsyning av ung riddarleg hug fær vi i Wiglaf, som står so manneleg saman med Beowulf i den siste striden hans.

Godt teikna er og den gamle kongen Hrodgar, vis og røynd i mange suter; det er sumtid som orda hans kjem frå den andre heimen, med noko av profetklangen:

" ... Du har velmaktsdagar

ei tid frametter. Men trygt vil det kome:

Sott eller sår sløkkjer di kraft,

brisande brand eller bårekvervlen,

spjerr av sverd eller spjot i flog,

atalle elda; eller augneglansen

slønar og sloknar; til slutt det kjem:

for dauden du dignar, djerve hermann."

Og endå er det ein liten snev av gamalmanns tutleskap som gjer han heilt levande og menneskjeleg for oss.

Eller dronninga, Vealhteow: høvisk, byrg; men og framtenkt og ordsløg, mest smeikjande; og med noko framandt som merkjer ut den framande ætta hennar.

Soleis kunde ein nemne den eine etter hin, gløgt set og skildra med stor evne. Det er ikkje noko slumpehøve at Beowulfskalden høyrde til same folket som den største av alle karakterteiknarane: Shakespeare.

Beowulfkvædet er soleis eit makelaust document humain frå den gamle tida. Men det er vel og noko so nær beste kjelda vår til å få greide på liv og åtferd i dei tidene, allvisst då som det var i hovdingheimen. Les soleis skildringa av Beowulfs ferd til Heort! So noggrant er alt fortalt, at du har lite meir att å spyrje etter.

Dette er då det største verdet ved kvædet. Det er ei makelaus kjelde til kunnskap um menneskja i den gamle tida. I so måte kjem snaudt noko anna gamalt germansk kvæde upp mot Beowulfkvadet.

Med god grunn fortener og Beowulfskalden lovord for evna si til å fortelje. Skildringane hans er ofte fulle av liv og kraft.

Merkeleg er dei fine naturskildringane, som um våren, eller den meisterlege skildringa av villmarka.

Eit sorgmildt, kjenslerikt drag syner seg ofte, som so tidt i angelsaksisk dikting. Men kor er vel ikkje det framandt for den gamalnorske!

Beowulfskalden har vore ein øvd skald; han kan kunsten sin. Metrisk er kvædet lytelaust å kalle for. Og han syner ikkje lita evne til å byggje kvædet upp, greidt og fast.

Men elles er det vel i dette siste ein vil finne mest lyte ved kvædet. For ein kan ikke anna segje: der er ikkje lite av uppatt-tak, lite naudsynte og langdryge utgreidingar, og røder som ofte kjem dåtteleg og uventa. Der er noko pedantisk ved det sumetider; det kan minne um skulemeisteren som fortel soge for born. Og det hender at hagleiken åt skalden reint svik han, som når han fortel og fortel um Beowulf i lang tid fyrr han endeleg segjer frå at det er Beowulf det gjeld. Ofte nyttår skalden orda "han" og "dei" slik at vi lite skynar kven han meiner.

Det er då so at kvædet ofte vert uklårt. Men sumtid kjem det seg av at skalden reknar på at dei som høyrer på, kjenner til det han fortel um, so han berre treng um å ymte frampå. Men vi som kjenner so reint lite til hendingane og personane hans, vi vert då ofte reint i beit. Men det er då vår skuld, fær ein segje, ikkje skaldens, som kvad for si tid og sitt folk.

Tek ein umsyn til alt, vert det klårt at domen må verte: Beowulfkvædet er eit storverk. Og skalden som yrkte det har rett til eit gjævt rom i den germanske diktarheimen.

Men kven skalden var, veit vi ikkje. Det har endåtil vorte drege i tvil um han var angelsakse. Kunnige menn har slått på at det har vore mange skaldar um kvædet, at det ikkje er berre eitt kvæde, men fleire som er samanbundne og det helder laust. Um dette og liknande spursmål har det vore mykje ordskifte. Og dette ordskiftet held ved, og den endelege løysinga tykkjest vere langt unna.

Utan å krevje nokon rett eller evne til å løyse desse flokane, vil eg få lov å segje at eg har den tokken at det er mest rimeleg:

1. Kvædet er eit verk av ein mann (frårekna nokre mindre og lite viktuge innskot).

2. Han var ein angelsakse og budde i England. Men han hadde reist mykje og vitja framande kongsheimar, serleg då den danske i Leire. Han var fødd heiden, men var kristna i vaksen alder; han er difor teken av dei kristne grunntankane, men hans livssyn er i mangt og mykje heide. Han levde ved ei kongshird, og kvædet er tenkt å verte framført for kongshirda, eller for folk med høg daning.

3. Kvædet er skalden sitt verk; det er ikkje berre ei umsetjing eller ei samanbinding av andre sine kvad. Men han har her og kvar nytta eldre skandinaviske kvad og soger, og det sumetider utan større brigde.

Det er so at innhaldet i kvadet er skandinavisk eller samgermansk. Det kan snaudt vere tvil um at hovudfolka som er nemnde er skandinaviske. Skandinavisk er kongen Hugleik, som er den einaste i heile kvædet som med full visse er sogefest. Endå det er eit sterkt ordskifte um kva det er for folk som vert nemnde i kvædet, kan det vel no segjast at det er tolleg visst at "denane" var daner og "sweonane" var sviar; derimot er det mindre klårt kven "geatane" var (jydar? gautar?). Men likevel må skalden ha vore angelsakse; kvædet er so nærskyldt den andre angelsaksiske diktinga, og på avgjerande måte ulik den nordiske at det tykkjest meg vere uråd anna enn å segje at det høyrer til den angelsaksiske diktheimen. Kjenskapen sin til dei skandinaviske kvad og soger kan den angelsaksiske skalden ha fått på reiser eller hjå skandinavar i England eller — allramest — hjå sitt eige folk, som hadde havt med seg den tradisjonen frå heimlanda sine.

Innhaldet er ei underleg blanding av dikt og sannsegn, av eventyr og soge; sume ser og myter i mange av hendingane. Mykjen strid har det vore — og er — um dette. Det rimelegaste er, etter mitt tykkje, at grunntåttane er soge, sann soge, men at dei er innvovne i eventyr og segn. Beowulf t. d. er ein historisk mann; men sjølvsagt slost han aldri med ein eldspyande drake. Det er ein stor og forvitneleg litteratur um desse spursmåla.

Vi har kvædet no berre i ei einaste handskrift. Denne handskrifta er no i Britisk Museum og er kjend under namnet Vitellus A XV. Det høyrde upphavleg til samlinga åt Sir Robert Cotton, som levde i det 17de hundraåret. Handskriftet vart fyrste gongen nemnt og skildra (reint misvisande!) av Wanley. I 1700 kom det til Ashbumham House, Westminster. Her braut det laus ein skadeeld i 1735; mykjen gamall verdfull litteratur gjekk då upp i logar, og Beowulfmanuskriptet vart ille medfare, so det sume stader er vondt å lese, og nokolite er burtkome og. Det har vore lagt mykje arbeid på å restituere teksta, og ordskiftet um rette lesemåten er enno i full gonge. I merknadene har eg sagt frå når lesemåtane skilst noko mykje. Elles vil ein finne ei noggrann utgreiding um dette i Beowulfutgåva til Moritz Heyne ved Levin Schiicking, i tillegget.

Í 1786 tok dansken Grim Thorkelin tvo avskrifter, som er viktuge, då handskriftet då var meir leseleg enn no. Desse tvo avskriftene er no i Det kgl. bibl. i Kjøbenhavn (Ny kgl. samling 512 og 513, 4°).

Professor J. Zupitza fotograferte handskriftet blad for blad i 1882 og gav det ut.

Elfes har vi no fleire gode tekstutgåver.

Til grunn for denne umsetnaden har eg lagt teksta til Moritz Heyne (ved Levin L. Schiicking), samanlikna med tekstene til Sedgefield og Holthausen, og eg har teke umsyn til ordskiftet um teksta, so vidt eg hadde tilhøve til å gjere det.

Det upphavelege handskriftet er frå (slutten av) 10de hundraåret. Det er gjort av tvo avskrivarar; den eine har skrive til v. 1939, den andre resten. Ingen av deim har vore sers kunnige menn, so det og av denne grunn har vore naudsynt å saumfare teksta.

Sjølve kvædet er eldre. Heilt visst er det ikkje greidt å segje kva tid det er dikta; men truleg er det frå slutten av det 7de eller fyrsten av det 8de hundraåret.

Denne umsetnaden min gjorde eg fyrst heilt fritt; men sidan har eg samanlikna med umsetnadene åt H. Gering og Clark Hall. Eg tok til med arbeidet i 1907, og har — med ymse avbrot — halde fram med det til no. For det er eit helder vandt arbeid. Det galdt um å kome so nær grunnteksta som råd. Ein kan då no fylgje grunnteksta og umsetnaden på det allranæraste line for line. Samstundes galdt det um på den eine sida å berge gjenom den sermerkte kvadmåten og på den andre sida atter gjeve kvædet i so god form som råd. Sjølvsagt vart det ingen morolesnad; noko arbeid vil krevjast av lesaren; men eg vonar det kan segjast at dette kjem seg av at eg trurøke har attergjeve det sermerkte i kvædet, so det måtte so verte når lesaren skal få lære Beowulfkvadet å kjenne og endå sleppe det store strævet å eigne det til seg i grunnteksta. Snart vil og lesaren kome etter ymse serdrag som jamt tek seg uppatt og som skiplar med det same; so vil det snart gå lettare. At kongen vert kalla "ringbrytar", "folkestøda" (avdi han styd folket mot fiendane), "venen åt scyldingane" o.s.v., skulde vel ikkje skiple so lenge. Verre kan det vere med den hugen skalden har til å tale vidt og breidt um eitkvart våpnet når det vert nemnt. Men alt slikt måtte vere med, skulde det i sanning vere Beowulfskalden sitt arbeid lesaren fekk sjå, og ikkje mitt.

Ein sers vanske var det med rytmen. Det angelsaksiske målet er rikt på lette fyrestavingar, og rytmen er difor mjuk og bylgjande i samanlikning med den gamalnorske kvadrytmen. Eg har havt ikkje lite strev med dette, då norsken er å kalle rein for ord med lette fyrestavingar.

Namneformene er angelsaksiske; det synte seg å føre beint inn i regelløysa å skifte deim um med tilsvarande nordiske. l tillegget har eg sett upp dei nordiske formene og, når det let seg gjere; like eins den rette angelsaksiske skrivemåten, når eg i nokre høve, av praktiske grunnar har gjort eit brigde i teksta.

Eg har funne det rettast å gje språket so gamall ein dåm som eg våga. Eg vonar det ikkje skal by fram for store vanskar lei. Det gjeld no mest ymse ord for strid (bardage, ote o.s.b.), våpn og våpnbruk (branden, brå sverdet), skattar (dyrder, muner, griper), hovdingar o.sl. Eg tykte og at det vart altfor einstonig, um ein ikkje hadde høve til å skifte litt på desse orda som kjem att og kjem att allstødt. Eg har heller ikkje vore rædd for å fylgje grunnteksta med inversionar, innskot o.sl.; men likevel freista halde ved lag den fløymande kvadstilen.

I det heile galdt det for meg, tykte eg, å attergjeve sjølve det gamle kvædet, med alle sine sermerke, so å segje spegle den angelsaksiske form av i norsk mål. Eit vanskeleg arbeid! — Eit umogleg arbeid!

Men som det no fyreligg er det so bra som eg kan makte det; serleg no då eg miste den einaste eg kunde gå til og få rettleiding og råd. For — som alle veit — har germansk vitskap og nordisk åndsliv no tapt ein av sine beste ved professor Axel Olrik’s død. Det sømer seg for meg å leggje min takk til alle dei mange sin som fekk nyte godt av den store lærdomen og det klåre auga hans. Og ikkje minst gjeld takken den kraft og den von han visste å kveikje. Eg hadde tenkt eg skulde få den gleda å leggje det fullferdige verket for hans føter; no fær det verte ein liten krans kring minnet etter denne sjeldsynte sameining av den gløggaste granskarevne, den finaste poetiske sans og djupt menneskjelege hug. Han var i sanning

manna mildust ond monþwærust,

leodum liðost ond lofgeornost.

(B. 3181—82).

Giranes gard 5. mai 1921

Henr. Rytter.

__________

FYREKVÆDE.

Høyr! — Vi frette frå farne dagar

heiders dådverk av Dene-kongar,

høgætta menner mannsdåd øvde.

Tidt Scyld Scefing or skjenkjestova dreiv

5 mannsterke mugar, motmenner støkte,

jarlane aga. I yngda han var

vesal! vyrd; men vann for det bot:

vaks under himlom og vidgjeten vart,

radt til alle som rundt ikring budde

10 laut honom lyde, langt over kvalvegen,

gjeve han skatt. Det var gjæv konge!

Son vart åt honom sidan fødd,

ung i garden. Gud honom sende

folket til bate: farne utid

15 håtta han på, då dei hovdinglause talmdest

langan tid. Livsens herre,

himmelherren, heider ’om unte.

Gjæve gjetordet gjekk um Beowulf,

Scyld sin son i Scede-londom.

20 Ungmann skal soleis øve godverk,

fli frå seg gåver ved fedraåren;

når åra aukar og ufred kjem,

viljuge hirdmenn i hernad fylgjer

hovdingen sin. Ved heiders dåd

25 mannen skal magnast i mannasamlag.

Scyld gjekk or livet i lagnadsstunda,

i Herrens trygd gjekk den herdjerve kjempa.

Til brimstranda ned bar dei honom,

hugfaste hirdmenn som hugsa hans ynskje,

30 då enn han evla ord å tale,

Scylding-venen, vensæle drotten.

I støda stod med stamnar ringprydde,

utfust, isblankt, æremannens skip.

Ljuve kongen dei lagde der,

35 ringbrytaren dei i romet sette,

gjævingen ved mastra. Muner dyre

frå vidsveimde vegar vølte dei kring han.

Aldri eg frette um fagrare skip,

med vigrøynde våpn og velprydde herklæde,

40 brynjer og sverd; på brystet dei lagde

mange muner, som med skulde fare

lange leider på leikande bårer.

Ikkje dei evast å yte so gjæve,

dyre gåver som dei hadde ytt

45 som burt honom sende då barn han var,

hit yver havet heilt åleine.

Fana dei feste, fager og gullbudd,

høgt ved hans hovud. Let havet bere,

til havet dei gav. Hugtunge var dei,

50 sorgfulle var dei. Men segje kan ingen

sannsagd melding, korkje salsmenn hell nokon

hermann i heimen, kven som hitta den farmen.

GRENDEL-OTA.

Beowulf Scylding var då på borga,

ljuve lyd drotten, langan tid,

55 kjend av alt folket. (Faren var kvorven

herifrå or heimen). Han og fekk son:

Healfdene høge. Herrevald han gjævt,

aldrug og otefus, øvde hjå Scyldingom.

Fire barn i rad føddest åt honom,

60 vakna i verda: vigmannshovdingen

Heorogar, og Hrodgar, og Halga hin gode;

høyrde eg at [...] dronning,

heppeleg levde med hersterke Scilfing.

Hrodgar hadde hernadsheppe,

65 vidgjeten vart han, viljugt honom

frendane fylgde, fylkingen vaks,

sveinar seg samla. Sidan han hugast

byde at byggje eit byggverk dei skulde,

munarleg mjødhall menn skulde yrkje,

70 mætare enn mannsborna minnast det kunde.

Der vil han deile dyrgriper sine,

som Gud honom gav, med gamle og unge,

alle sine muner, utum mannsliv og folkevald.

Det eg veit at vidt over jorda

75 mange folkeslag frette den boda

um fagre folkehallen. Fekk han og heppe

til snøgt å setje upp salen den høge,

hævaste hallen. Heort han kalla det,

han som hadde herrevald vidt ikring.

80 Lovnaden heldt han: ved lag og gjestebod

ringar braut. Reis då hallen,

hornbreid og høg, herstormen venta,

leide logar. Ikkje lang tid var att

fyrr frende-fiendskap førde til sverdhogg,

85 valstorm vakna, våde det vart. —

Men gasten ylmdest i utmark og myrker,

med hatig hug høyrde utolug

kvar dagen det dunde frå djerve lag

i høge hallen. Harpeklang var der;

90 søtt song skalden; segje han kunde

frumtid-fretnad um fyrste mannen,

song um skapar som skapte jorda,

bjarte vangen med båregjorda,

sigersæl sette sol og måne,

95 lyfte til ljos deim for landbuemugen;

jordarkrinsen gjævt han prydde

med lavande lauv;

liv han kveikte,

alle ætter han ytte livet.

100 Hirdmenn soleis herleg levde

i gaman og glede, til gasten or helheim

fiendskap fremja, fælslege ugjerd.

Gruvlege gasten Grendel heitte,vavra i villmark, i våtmyrar budde,

fen og frostland. I fælslege tusseheim

105 usæle mannen allstødt budde,

heilt sidan Herren hadde han bannstøytt;

æveherren slik uferd gav

ætta åt Kain, for Abel han slo;

fåtøk fagnad fekk han for verket,

110 av mannheimen måtte han, meinstøytt av Herren.

Alle ufriskje ættar frå Kain:

havdraugar, haugalvar, hamstygge jotnar,

gamle gigantar som gudstrid reiste

lange tider. Han lønte deim slik.

II.

115 Då natta kom, gjekk han å njosne

ruvne huset, koss Ring-denar hadde

budd seg til etter bjordrykkelaget;

fann derinne fylkinghopen

sovande etter samdrykk, sorg dei ikkje kjende,

120 ansa ikkje ufred, ottast ikkje naud.

Hardstælt og hæken hirde han ikkje,

vill og våleg han valde or kvila

tretti tignar; tok deim so med seg;

heimatt han hasta, hua av glede;

125 med helslegne hopen heimatt han ræste.

Velkjend vart då i veike dagbleik

for kjempekarar krafta hans Grendel.

Vart etter veitsla vådeskrik stort,

mykje morgonståk. Mæte kongen,

130 ovfræge æredrott, uglad sat,

talmdest og trega på tignar sine;

fælslege far etter fule gasten

fekk han skode. Skum vart striden,

leid og langdryg. Lang vart ’kje venting:

135 næste natta på nyhøvt lag

att kom ovtrollet Udåd han gjorde,

mange manndråp, munde ei ræddast

herferd og herjing; hardsett var gasten.

Dei turvte take tryggare kvile,

140 bu i bura, då berrsynte var

tydelege teikn på trollet sitt hat,

sannspurd segn. Sidan dei heldt seg

løynde i livd for leide fiend.

So rikte og rådde og retten øydde

145 ein imot alle, til aude stod

grepa garden i gamanlaus tid.

Våden varde i vintrar tolv;

Scylding-venen og skaren hans

syrgde sårt. Segn det gjekk,

150 sorgfulle songar um svære nauda,

mein og møde, mannheimen kring,

alt det som Grendel øvde mot Hrodgar.

Hat og hemngir, heluvs dåd

aldri tok ende i alle dei åra.

155 Ikkje for eigner ende han vilde

dråpsferd mot Denar; drottmenn ei venta seg

brisne bøter frå bloddrøypt mordar;

ubeistet allstødt øvde si mordgjerd;

døkke dråpsgasten dreiv med sitt løyndråp,

160 på hirdmann og huskar hatig seg lurde;

skumenatt sveipte inn skoddutte myrheim,

ingen evla ovre hans vegar,

der reika og ræste ryslege gasten.

Ufysne eingangar uverk gjorde,

165 meinferd og mord mannhatar øvde,

hatig og hemnfus; heldt seg i Heorts

sylvbjarte sal i svarte næter.

Huta han var frå Herrens trune,

venskapsgåver, visste ei hans tankar.

170 Det var skume sorger for Scylding-venen,

sjælesut sår. Sette dei visaste

rådsmenn rådlag, rådslo um hjelp,

rettaste råda for rauste menner

å nytte i nifse nauda deira.

175 I horg og hov dei høgord feste,

offer ytte, og ordbøn gjorde,

sjæletynaren tagg dei um bråhjelp

mot denne folkenaud. Framleis dei hadde

heidne hugmål; helheim dei enno

180 kom i hug, kjende ikkje skaparen

dømande dåd, drotten, vår herre,

himmelherren.

Harm over alle

som stridsett mot Gud støyter si sjæl

185 i eld og logar, eig ikkje von,

vinn inga vending! Vel vere deim

som i faderfamnen fredstad seg bed,

hastar til Herren heim etter dauden!

III.

Harde hugsuta Healfdenesonen brende.

190 Kloke kjempa kunde ikkje hjelpe.

Liding og leidsle vart langdryg og tung,

vonde våden velt på lyden,

nidsleg naudhemn, nattestrid fælsleg.

Gjetordet gjekk; gjævaste Geaten,

195 Hygelacs hirdmann, harmverka frette.

Storætta, storvaksen, sterkast av alle

menn i mannheim munde han vere.

Han bad deim vøle bårehesten,

sagde han snøgt over svanevegen vilde

200 fare og finne fræge kongen;

kjempekarar kunde han turve.

Frode frendar ferda rosa.

Kjær var kjempa for kynsmenn og vener,

hugen hans dei kveikte, heil såg dei varsla.

205 Kjemper han kora, kunde seg velje

gutar so gode som Geatar åtte,

fylgje han fann seg; femtan med honom

sveiv til sjøskipet. Sjøkunnig mann

leida lagde til landemerket.

210 Tida skreid fram. Skipet låg på bylgja,

båten ved berget. Brynjeklædde hermenn

borda båten. Bårer vogga,

straumar ved stranda. Stridsmenn bar,

skauv i skipsrom skinande griper,

215 sterke stridsklæde. Støytte då mennene

båten på båra, burt dei trådde.

Bateleg bør over båra dei fekk,

skumande skipet skreid som ein fugl.

Nett den nemnde næste dagen

220 stamnhøge skipet stogga si ferd.

Lagsmenn såg land framfyre seg,

bratte berg, brimnes dei skoda,

svadberg og sjønes; sjøferd var gjord,

utferd var enda. Upp dei gjekk,

225 Vederlyden på landet steig;

båten dei batt. Brynjene singla.

Gud dei gav godan takk

at leida deim lagdest lett over sjø.

Høgt på havstrand ein, hermann vakta

230 sjøen for Scyldingom. Såg han no desse

bere frå borde bjarte skjoldar,

blanke brynjer. Brått han forvitnast,

hugast å høyre kva hermenn det var.

Radt då reid Hrodgars tign

235 mennene mot. Maktfull han då

spjotet svinga, spurde høgmælt:

"Kven er dé, kjemper i krigarbunad,

brynjebudde, som bratte kjølen

på våte vegen viker hit

240 baust over båra? — Bar eg vaktskjold

ei stund ved stranda, stirde over sjø,

havvakt heldt, so harde ransmenn

ikkje i uvakta opne landet

rovfuse ræser og riket øyder.

245 Skjolddekte sellar so synbert kom

aldri forutan ord um landvist

av Dene-drotten. Djervare hovding

snaudt eg såg, enn sverdprydde kjempa

der millom dykk. Det tykst eg sjå

250 sjeldsynt mann syner seg her,

vyrdeleg væpna. Vite eg må

ætt og odel; akte eg lyt

Denelandet; drenger på njosning

fær ikkje fare. No, dé ferdamenn,

255 havkomne hermenn, høyr no på min

trurøkne tanke: tale det krevst,

ordmelding um ærendet dykkar."

IV.

Hævaste herhovding honom svara,

let upp for ordskatten laget sin førar:

260 "Alle eig vi ætt hjå Geate-lyden,

Hygelacs hirdmenn høyrer vi til.

Fader min var folkekjend,

høgætta hovding heitte Eggteow.

Lenge han levde, laut so vandre

265 gamall av garden. Godt honom minnest

vismenn vidt over verda kring.

Nolle i hugen herren din,

Healfdene-sonen, vi hastar å finne.

Gjev oss no gagnråd! Åt Gjævingen vi

270 ovstort ærend aktar å føre,

åt Dene-drotten. Duldt skal ikkje

vere det eg vonar. Du veit um det er

slik som vi sannsagde segna frette:

vålege vette, eg veit ikkje kven,

275 Scyldingom syner skræmeleg fiendskap,

dulde drapsmann i døkke næter

udåd øver. Eg kan Hrodgar

gagnråd gjeve av godan hug,

korleis han kan knekte den fienden,

280 um no endeleg eingong skål

råd imot rædsla raustleg kome,

svære sorgbårer svane kan,

eller han skal allstødt tole

tunge trengsla, den tid det står

285 hævaste hus på høge vollar."

Høgt svara havvakt, på hesten han sat;

urædde umbodsmann: "Allvisst skal

gløgge skjoldberar greidt nok skile

ord frå dåd, han som dømer rett.

290 Eg det høyrer: holl er flokken

mot Dene-drotten. Di kan dé kome

væpna og vigbudde. Vegen eg syner.

Mennene mine imedan skal skipet

verne mot valdsmenn, velbrædde skuta,

295 skipet på sanden skikkeleg vyrdsle,

halde det heilt, til heimover atter

stamnhøge skipet straumane kløyver,

velvyrde mannen til Vederland fører.

Gjev då det gjævingen gjeve vert:

300 heil han i harde herstormen står seg!"

Dei steig på stigen. Still låg skuta,

bunden med banda breidbuka skip,

velfest ved ankeret. Villsvinlikan skein,

sterke skallevern stråla av gull,

305 glimande, gloherde, gav åt stridshuga

lyden livvern. Leida dei fylgde

saman på vegen, til salen dei timde,

glimande globjart, gull-lagd dei såg,

vidgjete mest av verk på jorda,

310 hus under himlom. Høvdingen budde her.

Langt over land ljosgimen briste.

Dåddjerve drengen deim no synte

tirande tunet; trygt dei kunde

stigen strende. Stridsmannen då

315 hevla hesten, høgt han sagde:

"No må eg fare! — Fader allveldige

fylgje på fårlege ferda dykkar,

heile dykk halde! — Eg hastar til sjøen,

vere vaktmann mot vondtenkte menn."

V.

320 Stigen var steinlagd, styrde rettleides

hermannshopen. Harde, handfletta

brynjer briste, brystringar skire.

Det song i slagham då fram mot salen

stridsklædde dei steig etter vegen.

325 Sjøtrøytte sette skjoldar breide,

vigfaste verjer, mot veggen til huset,

sette seg på setet. Då singla brynjer,

våpna til vigmenn. Valspjot i hop,

oddgråe askeskaft, over deim stod,

330 stridsham åt sjømenn. Stålhopen hadde

vyrdande våpn. Då vart av kjempa,

kjend for krafta si, komemenn spurde:

"Kvarifrå kjem dé med krota skjoldar,

gråe serker, grimebudde hjelmar,

335 oddkvasse spjothaug? Eg er Hrodgars

ærendsvein, umbodsmann. Aldri såg eg framande

menner som meir mod tyktest have.

Eg vonar dé no kjem på vitjing til Hrodgar

ikkje utlæg’, men æruge, hugprude."

340 Segnfræge hovdingen svara då honom,

Vederfolk-kjempa kvad desse orda,

hard under hovudhjelm: "Vi er Hygelacs

bordfelagar. Beowulf eg nemnest.

Eg vil segje sonen åt Healfdene,

345 ordgjetne kjempa, ærendet mitt,

herren din, um han oss hugleg unner

honom vår gode helsing gjeve."

Wulfgar, Wendla-hovding, vidkjend for striasmod

mannamillom, for mannvit og djervskap,

350 svara og sagde: "So vil eg frege

rauste ringbrytar, rike Scyldingen,

Dene-drotten, um det du bed,

vidgjetne kongen koma di segje.

Svar eg då snøggast segje deg skal,

355 som gode gjævingen gjev meg å melde."

Radt han reika dit Hrodgar sat,

gamall og grå med sitt gode fylgje.

Gjævingen gjekk til gjegnt for okslom

åt Dene-drotten; drottsed han kjende,

360 Dette til dyre drotten han tala:

Hit over havet hermenn er komne,

gjester av gjæve Geate-folket.

Hævast i herflokken hovdingen namnet

Beowulf ber. Dei bed no deg,

365 høge herre, du hit let deim kome,

ordstemne eige. Ikkje må du neite

vigmannen venord, vensæle Hrodgar!

Slaghamen syner at sanneleg dei

vyrdnad er verde. Visst er han gjæving,

370 herren som hit herfolk fører."

VI.

Hrodgar tala, trygda for Scyldingar:

"Eg hugsar honom heilt ifrå yngda.

Eggteow heitte avlidne far hans.

I Geatekongen Hredel gav honom gifte,

375 einaste dotter si. Ervingen hans

hugdjerv kjem hit og hittar ein ven.

Soleis sagde sjømenn som førde

gåver til Geatar med godan takk

på velvyrd vis, at vel han eig

380 tretti manns traustleik i treke neven,

hernads-høgord. Heilage Gud

nett honom no so nådeleg sender

Vestdenom hjelpe, det vonar eg visst,

mot Grendelfælska. Åt godhuga mannen

385 eg byd den beste bergingsløna.

Svar honom snøggast! Seg dei skal gå inn,

sjå mine sveinar samla kring meg.

Seg deim snøggleg at sant dei hjå venom

velkomne er!" — Wulfgar då snudde,

390 hasta til halldøra, helsingord førde:

"So baud meg segje sigerdrotten min,

Austdene-drotten, at dykk han kjenner.

Velkomen vere dé som veg over båra

hitta til honom, hugdjerve karar!

395 Kom no, kjemper, i krigshamom dykkar,

herhjelmprydde, hitte Hrodgar!

Herskjolda late dé herute bie,

asketføa, oteskafta; til ordstemne kome!"

Den rike reis og hans rauste sveinar,

400 fagre fylgjet. Ein flokk vart att,

vakta våpna; det vart dei bodne.

Saman dei sveiv, sveinen deim førde

under Heorots halltak; hugdjerv han gjekk,

hard under hjelmen, til hallinst han stod.

405 Beowulf tala; brynja skein på han,

stridsserken fletta med fløygde hagleik:

"Heil deg, Hrodgar! Eg er Hygelacs

frende og fylgjesmann. Frægdarverk mange

eg øvde i ungdomen. I odelsheimen min

410 ord vart ymta um udåd av Grendel.

Sjøfolk segjer at salen her,

hævaste huset, for hermenn gagnlaus

står aude og unøytt, straks avdagsljoset

i kvelden kverv under kvelven høge.

415 Orda då åt meg ættingane mine,

dei mest vyrde visaste menner,

at fare eg skulde og finne deg, Hrodgar;

kjempekrafta mi kjende dei til;

sjølve dei såg or slaget eg kom,

420 blodutt or bardagen, batt eg der fem.

Trolla eg tynte, på tungalda drap

nykkar um natta, naud eg røynte,

hemna valferd mot Vedergeatom,

vann over valdsmenn. No vil eg med Grendel,

425 stortrollet, stride, styre saka

einsleg mot udyret. Eitt vil eg be deg,

Ringdene-styrar som styrkjer Scyldingar,

bøn eg bed deg, du borgvern for hermenn,

fredven åt folket; du fær ikkje neite

430 meg det, som lange leider har fare:

fritt må eg få, fylgd av mi hird,

einsleg Heorot heilsleg reinska.

Eg har og høyrt at harde gasten

vyrder ikkje våpn, so vågall er han;

435 di vil eg vrake — so veit eg at Hygelac,

manndrotten min, mildt meg hugsar —

sverd å bere og breide skjold,

gult skjold, i hernad; med handa eg vil

helgasten huke og hoggast um livet,

440 fiend mot fiend. Finne seg må han

i Herrens høgdom, som hentast av dauden.

Eg ventar han vil, um han vinn i striden,

i hernadshallen Geate-hopen

urædd ete, som ofte han fyrr

445 åt Hredmannahopen. Hovudet mitt

du tarv ikkje skyle, for take meg vil han,

dyvåt av blod, um dauden meg finn.

Burt vil han bere blodutte liket,

einstøding uskipla ete meg vil,

450 blodmerke blautmyra — då blir det ei lenge

du treng meg mette med mat og drykk.

Send heim til Hygelac, um i hernad eg stuper,

bjarte brynja som brystet mitt vernar,

ringserken gjæve som frå Hredel eg ervde,

455 Welands verk. Som Wyrd vil går alt!"

VII.

Hrodgar tala, trygda for Scyldingom:

"Til vern og verje du venen min Beowulf,

høgtenkt og hugmild hitta oss.

Far din yppa ein fælsleg strid,

460 med handa si helslo Headolaf hjå Wylfingom.

Wederfolket visste ikkje von å gjeve

heimvist åt honom, for hemnen dei ottast.

Difor han drog til Denefolket,

over skvalande sjø til Scyldingfolket.

465 Då over Denar eg drott hadde vorte,

ung eg åtte ovstort rike,

herreborg for hermenn. Heregar var dåen,

min eldre ættbror ikkje då levde,

Healfdenes barn. Han var betre enn eg!

470 Med gods og gåver um grid eg tinga,

skikka på båreveg skattar til Wylfingom,

eldgamle eigner. Eid svor meg far din.

Sårt er å segje med sorgtyngd hug,

til nokon å nemne kva nidverk Grendel,

475 hatig i hugen, i hallen har øvt,

herjing og harmverk. Hirdflokken minka,

lyden vart liten. Lagnaden føyste deim

åt gruvlege Grendel. Gud kan letteleg

verket åt vågsame vettet meinke.

480 Ved ølkanna tidt otekjemper,

drukne drenger, dyrt har lova

dei vilde vente i vidgjetne ølsal

på gruvlege Grendel med grame sverdegg.

Um morgonen mjødhallen, mæte drottsalen,

485 blodutt var kring benkjom. Blod hadde gøyst

kring heile hallen or heluvs sår.

So hadde eg færre hermenn att,

då dauden tok desse or dyre herflokk.

Set deg til samdrykk; når so det høver,

490 mannsmodet mæle, som mest du hugast!"

Åt Geate-kjempom som kom i fylgje,

i bjorhallen no ein benk vart etla;

stridsdjerve karar steig til sæte,

byrge og bause. Bar då matsvein

495 i krota krus det klåre ølet

og skjenkte deim. Skalden sumtid song

høgt i hall; der var hermannsfagnad,

drusteleg drotthird, Denar og Wedar.

VIII.

Unferd tok til orde, Egglafs son,

500 som sat ved fotom åt fyrsten for Scyldingom,

ordstrid han yppa; ovundsjuk var han

for Beowulfs ferd over bårekavet.

Ikkje han unte ein annan mann

på jorda å gjere gjævare dåd,

505 her under himlom, enn han det evla:

"Er du den Beowulf som kappast med Breca,

på opne sjøen i symjing tevla,

høgmodig heldt på havet kapping,

i vyrdlause ovmod på vatnet djupe

510 livet våga? Korkje ven eller uven,

korkje kjær eller ukjær kunde meinke

den hardsette havferd. På havet dé kava,

i stride straumen strekte armane,

breide båreveg brøytte med hendom,

515 stima over storhavet; storsjø vogga,

vetterkalde våg. I vatnet fanga

sju næter sleit dé. I symjinga vart

Breca basen. Bar um morgonen

havet honom til Heado-reamar.

520 Derifrå drog han til dyre heimen,

ljuv for lyden, landet til Brondingar,

til fagre fredborg der folk han hadde,

borg og baugar. Beanstansonen

lovnaden løyste og leika med deg.

525 Eg ventar åt deg ein verre lagnad —

um enn i alle oter du stod deg,

grame strider — når Grendel du råkar,

i midnatt og myrker møter honom."

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

530 "Du veit å drøse, venen min Unferd,

øldrukken ysjar du, ordar um Brecas

slitsame sjøferd. Sant eg talar,

på sjøen eg synte seigare makt,

meir nerk i nauda enn nokon fyrr.

535 I ungan alder vi ordfeste dette,

båe var vi berre born å kalle,

vi vilde våge på voggande hav

liv og lemer; lovnaden heldt vi.

Sverdet nake i svåmet vi heldt

540 hardt i handa; mot havtrolla vi

vilde oss verje. Han vann ikkje fram

på fløymande flaumen fljotar’ enn eg;

eg vilde ikkje fare ifrå han helder.

Slik vi då saman på sjøen var

545 fem døger fulle, til flaumen oss skilde,

brim og bårer, bitande kulde

i naudmyrk natt, og nordanvinden

hardsett oss høvde. Høgt dunde bårer,

havfiskar harmast, hugast å stride.

550 Brynja berga meg mot bitfuse motmenn,

sterke stålserken, strama kring brystet,

handfletta, harde herhamen min,

gullslegen, gullprydd. Grame fiend

drog meg i djupna, dreiv meg til botnen

555 med våleg vald. Det vart meg gjeve

at eg det ufriskjet oddstakk og såra

med bardagebranden. Brådauden tok

hamstore havdyr ved handa mi.

IX.

Illtenkte ufriskje ofte meg soleis

560 ofseleg elte; men eg deim tente

med bjarte sverdet som sømeleg var.

Ikkje dei åtte den ovlege gleda,

mein-slyene makta ikkje meg å fjetre,

sitje og sælkast med meg på sjøbotnen.

565 Men um morgonen måtte dei alle,

såra av sverdet, i sjøbresten liggje,

dåtteleg drepne; so dei ikkje meir

mastige maktar meinke vegen

for siglande sjømenn. Sol steig i aust,

570 bjarte Gudsteiknet. Bårene stilna,

knausar og hav-nes eg kunde sjå

vindalle vollar. Wyrd varder soleis

ufeige jarlen, når avlen hans duger!

Eg hadde heppe å helslå med sverdet

575 nie nykkar. Det nemndest aldri

under himmelkvelven ein hardare strid,

aldri på uthav meir åleitt mann.

Or fiend-fangtak eg frelste livet,

trøytt etter turen. Truge meg sjøen

580 førde med flaumen til Finnar sitt land,

på ollande bårer. Aldri eg frette

du nokortid røynde slik naud og strid,

bilebardage; Breca ikkje heller

i hernadsleiken; korkje han eller du

585 so djerv ein dåd til denne tid øvde

med bloddrøypt sverd. Men slikt eg ei rosar,

du brøderne dine bane valda,

næraste ættfolk. Ilt du i hel

utstøytt skal eltast, var du aldri so klok.

590 Sant eg deg segjer, du son etter Egglaf:

aldri han øvde uverk so tidt,

diplege Grendel, mot drotten din

her i Heorthall, um hugen din var

slagdjerv og seig som sjølv du talar.

595 Tidt han røynde han tarv ikkje mykje

ottast for ufred og oddkvasse slag

frå folket dykkar, dei fuse Scyldingar.

So nyt han sitt naudpant, og nokon vene

han sistpå ei sparer. No sælkar han seg,

600 drep og dusar; frå denom han ikkje

våde tarv vente. Eg veit eg skal

gode og grame Geate-makta syne

i stridshard stund. Stige so vinnaren

modig til mjøden, når morgonljos kjem

605 til mannamugen morgonen etter,

når sunnan skin sol gjenom rømda!"

Gåvegjevaren gledde seg då,

Dene-drotten; det dagast ei von.

Gråhærd, hernadsstor, høyrde han Beowulfs

610 faste lovnad, folkevorden.

Kjemper seg kjætte og kvate ståka, fagnadord flaug.

Fram steig Wealhteow,

Hrodgars dronning; ho drottsed visste;

gullprydd ho helsa på hermenn i salen.

615 Bikaren bar ho, byrge frua,

allfyrst til odelsvord for Austdene-tjoden,

baud honom blidsleg ved bordseta gamast,

ljuvt med lyden; med lyst han i veitsla

salstaupet tok, sigerstore kongen.

620 Hovdingdrosa av Helming-ætta

til eldre og yngre, til alle og kvar

bikaren bar. Til Beowulf ho høvde;

hugvise dronning med hovudladet

flidde ’om bikaren full av mjød.

625 Geaten helsa ho. Gud ho takka

med velvalde ord, at vent det seg laga

ho no av gjæve jarlen fekk vone

trøyst i trengsla. So tok han staupet,

val djerve vigmann, av Wealhteow si hand,

630 stridsfus han tala i sterkordig kvad.

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

"Eg hadde i hug då på havet eg for,

sat i sjøbåten saman med hirda,

eg skulde til fullnads fylgje og stette

635 det folket ditt ynskjer, hell falle på valen,

fjetra av fienden. Fremje eg skal

dåd som duger, hell dagen den siste

eg møte skal i mjødhallen her."

Ho lika å lyde på lovnadsorda,

640 folkedronninga. Fager og gullprydd

høgætta dronning hjå herren sin sette seg.

Då fall som fyrr frametter salen

på velvyrd vis velfallne ord,

ståk frå stridsmenn. Til stunda var komen,

645 Healfdenesonen hugast å finne

kveldarkvila. Kjendt var for honom

at ovtrollet atter med ufred kom,

når sola sokk og or syne kvarv,

og natta kom nifs over alle,

650 skoddeslørde skapnader skridande kom,

innsveipt i eimar. Alle seg reiste.

Hovdingar då helsa kvarandre,

Hrodgar åt Beowulf baud no heil

og heppe i hallen, til honom sagde:

655 "Aldri eg leivde åt annan mann,

sidan halde eg kunde med handa skjolden,

dyre Dene-hall fyrr no til deg.

Hav no og hald hævaste bygnad!

Minnast dine mannsverk, makta di syn!

660 Vak mot vettet! Vanta du skal ikkje

verdfull løn, vinn du slikt røyntak."

X.

Hrodgar or hallen med hirda gjekk,

Scylding-støda med stridsmannsfylgjet.

Vigherren vilde Wealhteow finne,

665 gode dronninga. Gud hadde sendt,

so segna segjer, salvakt god

mot Grendelgasten; greidt dei verna

Dene-drotten mot diplege jotnen.

Geate-hovdingen heiltut leit

670 på makta si og modet og mest på Guds nåde.

Han brette brynja av bringa si,

tok hjelmen av hovudet; herlege sverdet

han flidde ifrå seg til fljote sveinen,

baud honom verje bunaden vel.

675 Kjempa kvad då med kraft og mynd,

Geaten Beowulf, fyrr han gjekk til kvile:

"Ikkje min eigen avle eg reiknar

i mannamøte mindre enn Grendels;

difor eg ikkje vil drepe med sverdet,

680 tyne trollet, som trygt eg kunde.

Han kan ikkje kunsten å kjempe med våpn,

sverdslag mot skjolden, um slagdjerv han er

i harde maktrøyning. Hersverd vi ikkje

skal nytte i natt, um no han lystar

685 våpnlaus strid. Visdoms Gud,

heilage heimsdrott, den handa gjeve siger,

i mannrøynet døme, som domvis han vil!"

Den herdjerve halla so hovud mot puta.

Kring honom kjemper til kvile seg lagde,

690 djerve sjømenn i salen seg kvara.

Visst dei ei vona vinne seg derfrå,

få leggje leida til ljuve heimen,

folk og frendar, der fødde dei var.

Dei visste so vel at vonoms flere

695 i hallen her var henta av dauden

or denne hirda. Herren deim gav,

vov deim vigheppe, Wedergeatom

gav trøyst og trygd, so tråsøkne fiend

ved ein manns avle vart overvunnen.

700 Godt er å vite at Gud allmektuge

lagnaden legg for lyden i æva.

So kom då i kovne kaldslege natta

skuggegasten skridande. Skaren sov

som hornprydde hallen halde skulde,

705 alle utan ein. Audsynt det vart

at Herren ei vilde at hatfulle gasten

heppe fekk have til hel honom sende.

Han vaka og venta på vålege gasten,

harmhuga heldt han i høgsalen vakt.

XI.

710 Under eimslørde lider luska or myra

Grendel fram, av Gud banna.

Meinbiksen meinte einkvan av mannskyn

hente or høge hallen no snart,

skreid gjenom skodda, til skoda han fekk

715 glimande gullsal med gullplater tekt,

vene vinsal. Det var ikkje fyrste

harmferda hans åt heimen hans Hrodgar.

Ikkje han elles i all si tid

hardare hermann og halltignar fann.

720 Kjempa kom då, or kristheimen banna,

hasta til huset. Hurda brast,

sterke stålband, for støyt av hans neve.

Snøgt han svinga salsdøra upp.

Illsint han emna på udåd og dråp.

725 På glimande golvet gasten trod,

villsint og vål eg. Or ville augo

leika det ljos i ljote logar.

Han såg i salen sellar mange,

sovande hirdflokk saman derinne,

730 kjempekarar. Kjætte seg då

atalle ufriskjet, emna å skilje

liv frå lekam hjå lagsmenn alle

fyrr sola steig; storeting vona han

lett seg laga. Lagnaden vilde ei

735 meire menn han myrde skulde

no frå den natta. Nevesterk frende

åt hævingen Hygelac hugvar venta

kor biksen vilde bråke når brått han var teken.

Trollet ei tenkte å tvike det minste,

740 treiv med eitt tak or tignarhopen

sovande svein, sleit honom sund,

beit i bulen, blodstraumen drakk,

glefste og gløypte glosnøgt skrotten,

daude drengen han dipleg åt upp

745 med hud og hår; hokra so nærre,

høvde med handa hugdjerve kjempa

som still låg i senga, strekte mot honom

handa, og han håtta med same

trulause tanken og treiv kring armen hans.

750 Snøgt fekk han sanne, sløge gasten,

han hadde ikkje fyrr i heile midheimen,

rundt kring jorda råka ein mann

med hardare handtak. Hugrædsla då

fjetra hans fot, so fram han ikkje kom seg.

755 Han fyste no fare til fen og avhol,

til djevlehorga. Dilikt han aldri

leidsleg i lange livstida møtte.

Hugdjerve Hygelacsfrenden hugsa

kvate kveldstalen, kipte seg upp,

760 fekk eit feste. Fingrane brast,

og jotnen vart utfus; jarlen steig etter.

Vidgjetne vettet vilde no burt,

korleis han kunde kome på veg,

til fengøymsla fly; men fast sat handa

765 i fiendfingrar. Det var usæl ferd

jotnen til Heort gjorde den gongen.

Drottsalen dunde, og Denar ræddast

som budde på borga; bause kjemper

rædde vart. Ville var båe

770 som gjæte vil Heort; det jalma i bygnaden.

Under det var at ei ovstore vinsal

rauk i røys, at det ramla ei ned

heile huset; men hallen var traustbygd,

inne og ute avstudd med jarnband,

775 smidde og slegne. Frå sylla rivna

mang ein mjødbenk — so minnest eg fretnad —

gullprydd og bjart, der dei greivla og slost.

Vismenn hjå Denar venta aldri

at nokon evla med all si makt

780 herlege, hornprydde hallen bryte sund,

ovsløgt øyde, utan eld og logar,

ramsvart røyk. Det ramla og braka,

dunde og dura, so Denar ræddast,

vitskræmde høyrde hit frå vollen

785 Grendel gol, gudefienden

rædsleljod remja, råme feigdarsong,

håst han hylte, helheimsgasten.

Hæve hovding heldt honom traust,

han som i heimen var hævast i styrke

790 i dei dagar, i deira samtid.

XII.

Jarleverja vilde ikkje vålege mordaren

levande sleppe or leiken burt;

lite gagn livet hans hadde

for nokon mann.

Mange av Beowulfs

795 menner nækte no nedervde sverda,

vilde dyre drotten mot dauden verje,

trauste tjodkong’, som tryggast dei visste.

Hardhuga hermenn hugsa slett ikkje

då hardt dei hogg og heilt honom kringa,

800 freista å finne fram til livet hans

med odd og egg, at ufriskjet dei

med sjogande sverd såre ei kunde;

beste bila beit ikkje på han;

hard han hadde hamen sin trolla

805 mot allslags eggambod. Usæl daude

denne dagen dåtteleg skulde

hente honom; helgasten skulde

drage til diplege djevlebøle.

No røynde han radt, han som rana fyrr

810 mannaliv mange gonger,

oter yppa, uven av Gud,

at lekamen lenger ikkje lyde ’om vilde;

Hygelacs hugdjerve hirdmann no

handheldt honom. Heitt dei båe

815 hata kvarandre. Holsår fekk

atalle ufriskjet; i oksla hans vart

ulivssår synleg. Senar slitna,

beingrind brast. Beowulf vann

sigersæla. Snøgt då Grendel,

820 helsåra, hasta til hengjemyra,

stuslege bustaden. Straks han visste

livet hans lakka leitt mot enden,

hans dagtal var ute. So Denane fekk

ynskjet sitt uppfyllt då ota var slutt.

825 Radt han reinska Hrodgars hall,

langfarne, vise, vågalle mannen,

nidverka stogga. Nattverket gledde han,

kjempedåden. Med kraft hadde Geaten

halde sitt høge herord til Austdenom.

830 Sorg og sut han sløkte for ollo,

herjingsharm som dei hadde lide,

i tunge tider tole måtte,

hardsett harm. Til heppeteikn

hernadsdjervingen handa lagde,

835 armen og oksla på audsynte taket,

lagde der greidt Grendelskloa.

XIII.

Då var um morgonen — meg er det sagt —

gauvar mange kring gåvegarden.

Hovdingar hasta hit frå kvar leida

840 på vide vegar og vilde skode

ljote leivdene. Leiddest ingen

at Grendelgasten greidt var drepen;

far etter fiend dei fylgde med undring,

såg kor han sjuk hadde sjangla derfrå,

845 såra og slegen, til nykkesjøen,

feig og flogdriven fór med dødssår.

Blodblanda sjoda båra ved stranda,

ufysne evja med eitrutt blod,

bardageblodet båra heitt;

850 dødssåra der han dukka under,

i myrke myrhola miste livet,

heidne sjæla til helheim fór.

Eldre og yngre ovglade kjemper

i gamangonge på grimetøymde hestar,

855 alle frå evja attende hasta,

brynjeberarar på blakke hestom.

Mange meinte og mælte høgt,

at Beowulf var basen; millom båe sjøar

nemnest ei nokon i nord hell sud

860 under høge himlen som høvde betre

hovdingrom have hjå herbudde menn.

Ven-drotten sin dei visst ikkje lasta,

gladvære Hrodgar; det var godan konge.

Hermenn sumtid hestane øste,

865 kappreid på kvite krigsbudde hestar,

der vegane tyktest vel å høve,

kjende og gilde. Konge-tignen,

heiderrike hirdskalden hugast å kvede,

han som i hugen hadde dei gamle

870 segner og songar; sannsagd no nye

kvadord vilde han kunstfullt yrke.

Beowulfs bragder han batt i kvad,

ovklok ordleik han yrkte um tvikamp.

Soleis han song, sagde alt

875 som han um Sigemund sant hadde høyrt,

dugande dåd, duld for dei fleste,

Wælsingens strid, um vidsveimde ferder.

Ingen annan um ufred og hernad

fretnad fekk utan Fitela; til honom

880 sumtid han sagde sumt um dette;

han frenden hans var og fylgde med han

i oter og ufred, var ætting og lagsmann;

dei ovleg mange av jotunætt

med sverda slo. Sigemund fekk

885 etter daudedagen dådord stort.

Draken han drap som dyrgriper vakta;

under gråe grjotberg gauven våga

einsleg slikt ovverk, ættstore mannen

frægdarverk fremja; Fitela var der ikkje.

890 Det heppast for honom at hamstore ormen

i skrotten fekk sverdet so skarpe jarnet

i bakken beit. Der brå-døydde ormen.

Storkjempa hadde med styrken sin

ringskatten vunne og rådde for honom

895 som sjølv han lysta. Sjøbåten lasta han,

bar i skipsrom bjarte skattane,

Wæls sin erving. Ormen brann upp.

Vigkjempa var vidspurd og heidra,

stridsmannsstøda, for styrkebragder

900 vidkjend vart; han vyrdnad åtte.

Men Heremods hernads-heider kvarv,

hans otekraft og avle. Hjå Eotenar vart han

i fiendefeste falskeleg lokka,

snøgleg sendt burt. Sorgbårer lenge

905 hugstal honom. Heile sitt folk,

alle gjævingom, gjorde han sorg;

tidt då talmdest i tider farne

kloke karar over krigsferda hans;

so vendest til vondt vona dei åtte,

910 at kongssonen kom til i kraft å vekse,

faderarven få og folket styre,

eigner og ættborg, alle kjempene,

Scyldingodelen. Ættingen åt Hygelac

av alle var elska som ættast frå menn,

915 meir vensæl enn han som vakkast i svik.

Karane kappreid på kvite vegen

med hovsnøgge hestar. Høgt i aust

morgonsol steig. Mange stridsmenn

hugdjerve hasta til høge salen,

920 stirde på stridsunderet. Steig då kongen

som ringskattar rådde or ramloftet ned,

storfræg han steig med sitt store fylgje,

kjend og kjær; og hans kongs-viv med honom

til mjødsalen kom med sitt møyarfylgje.

XIV.

925 Hrodgar sa, då til salen han kom,

stod ved stolpen, stirde på bratte

gulltekte taket og Grendelhanda:

"For dette synet segjer eg Gud

tvifeld takk! Eg tolde vondskap

930 og græe av Grendel; men Gud kan gjere

under på under, æveherren!

Ei lenge sidan eg slett ikkje venta

von å vinne i våre dagar,

bot for brotsverk, då blodutt og sulka

935 hævaste huset hernad-skjemt stod;

våden vingla vismenn alle;

dei våga ei vente å verje kunne

trauste tjodborg mot tjon og øyding,

tussar og troll. No tignen har

940 ved Herrens hand ein høgdåd øvt

ingen av oss alle evla å gjere

med klokskapen vår. Ho kan vel segje

kvinna som kraftfulle kjempa fødde

i mannaætt, um enn ho lever,

945 at æveherren har elska henne

som bar slikt barn. Deg Beowulf eg,

gjetords gjæving, gjev mitt sonenamn;

eg indarleg elskar deg! Akt no vel

I det nye ættbandet. Ikkje eg neitar deg

950 noko du nemner som no eg rår for.

Ringare rådsverk eg raust har lønt,

med rike skattar åt ringare kjempe

for mindre mannsverk. Mest har du sjølv

gjort slik ein stordåd ditt gjetord vil leve

955 i alder og æve. Allmakts Gud

løne deg allstødt so ljuvt som nett no!"

Beowulf svara, barn etter Eggtheow:

"Vi øvde den orka med ovstor glede,

i striden stod, stridshuga røynde

960 uvenavlen. Eg unte deg helst

du sjølv fekk sjå slegne gasten

trøytt og talma takast med dauden.

Med harde handtak eg hadde tenkt

i bast og bende binde honom,

965 ned med neven min nøyde honom,

so livlaus han låg der; hans lekam skvatt unda;

eg greidde ikkje, då Gud ikkje vilde det,

fjetre han fast, ikkje fast nok eg heldt;

tynartrollet tok på floget,

970 fienden flydde. Frå seg han slepte,

for livet å berge, i siste liten

armen og oksla. Inga trøyst

maktlause mannen meir kan vinne.

Lenge kan han ikkje leve, gasten,

975 sulka av synd. Sårdauden har

traustleg teke trollet, fjetra,

basta og bunde. Só bie han skal,

meinslegne mannen, på mektige domen

som bjarte skaparen skrive vil."

980 Egglafsonen åtte ikkje ordet no,

sterke storord um strid og djervskap,

då ættstore jarlar evla å sjå

på høge halltaket handa hans Grendel,

fiendfingrar; framme var dei

985 ved naglestaden som stål å sjå,

heidings handtaggar; hamstygt det var,

ufjelgt og avskapt. Alle då sa

at på honom dei hæve harde sverda

beit ikkje brått; blodige neven

990 åt ufriskjet ingen øyde kunde.

XV.

Bod vart bore at brått skulde Heort

hand-yrkt hamast. Her var mange

karar og kvende som kongshallen sette

straks i stand. Der stråla gullsauma

995 vevnad på veggjom, vidunderssyn

for kvar ein krigsmann som kom og såg det.

Bjarte bygnad var broten og skipla,

endå han inne var avstudd med jarnband,

dørgjenge brostne; berre taket

1000 einast var uskadd, då atalle gasten,

vondtenkte vettet, seg vende på flog,

dømd til dauden. Då visst kan ingen

fly frå feigda — freist det som vil!

Den ota alle som eig ei sjæl

1005 møte må, kvart mannabarnet;

kvar jordbue dregst mot sitt daudestelle,

lekamen lyt etter livsensgildet

sige i svevnen. So kom då tida

då Healfdenesonen til hallen gjekk;

1010 sjølv vilde kongen setje laget.

Meir høvisk hirdflokk eg har ikkje sett

kring gåvegjevaren gange i sal.

Vidgjetne vigmenn valde seg sæte,

hygde seg til ata; høvisk dei tømde

1015 mange mjødstaup. Mågane var

hugsterke saman i høge salen,

Hrodgar og Hrodulf. Heort var

velsett med vener. Vondhug og svik

ikkje enno seg ovra hjå Scyldingom.

1020 Barnet hans Healfdene Beowulf gav

i sigers-gåve eit gullant hermerke,

brisande stong, brynje og hjelm

sjeldsynt sverd synleg for alle

vart bore til bausingen. Beowulf lyfte

1025 staupet i stova; for stridsmenn han tarv ikkje

skjemmast av skatte-skjenken han fekk.

Eg frette aldri at fire muner,

gullslegne gåver, med godhug større

av mann til mann i mjødsal vart gjevne.

1030 Kring hjelmkollen hov seg og hovudet varna,

reiva med ståltråd, ein riktprydd valk,

so filkveste sverdet fårleg ei makta

skade i slaget nar skjolddekte kjempa

mot fiend-flokken fram skal gange.

1035 Jarleverja orda at åtte hestar

med gullprydde taumar vart tekne til hallen,

i odelsheim inn. Den eine bar sål,

som stråla av storveges stas og muner.

Det var høgkongens hernadssæte,

1040 når sonen åt Healfdene sverdleiken vilde

urædd øve. Aldri i herbrodden

modet hans minka i mannefallet.

Alle dei eigner han ytte til Beowulf,

Ingwineaktaren odla han både

1045 valhest og våpn; vel bad han bruke deim.

Høvisk og høgtenkt hovdingen lønte

hardsette herstormen, hirdskatteverja,

med marar og muner, so menn kan ei laste,

når sant skal segjast, slik ei løn.

XVI.

1050 No jarle-drotten til deim som kom

med Beowulf hit over båreleida

på ølbenken ytte utvalde muner,

erveeigner; og ytte bot,

gull og gåver for honom som Grendel

1055 meinferd valda, som meir han vel hadde

gjort um Gud og gjævingens mod ikkje

uverket enda. Enno råder

maktfulle skapar for mannaborna.

Di vere dyrast i dåd og liv

1060 fyrevist framsyn. Freiste vi lyt

ljuvt og leidt, so lenge som her

vi maa i møda i mannheimen bale.

Der var song i sal i samseta deira,

helst um Healfdenes hernadsførar

1065 gamantreet glymde; gledde med kvad

skalden hans Hrodgar skaren på benkjom,

sælka salsmenn med segner gamle,

fråsegn um Finnsætta, fall og bråstrid;

halvdenehermannen Hnæf Scylding

1070 i Friswæl fann fall og bane.

"Ei Hildeburh høgt tarv Eotenar heidre,

for truskapen takke; ho tapte utan nokor

skuld i den skume skjoldeleiken

barn og broder; dei bane åtte,

1075 såra av spjota. Sorg ho fekk.

Heilt då hadde Hoces dotter

grunn til gråte; ho gauma i daggryet,

måtte i morgonljos meinsleg sjå

fallne frendar, det fyrr ho åtte

1080 av heppe i heimen. Hernaden tok

Finns tignar, fåe vart att;

ikkje han evla atter å møte

Hengest i hernad, hell herleivda si

berge frå bane, og bardage halde

1085 mot kongens kjempe. So kom dei med fredbøn,

baud ei borg til bot og gridløn,

hall og høgsæte; halvt dei skulde

med Eotenar eige i allan trygd.

Med fræge fégåver Folcwaldasonen

1090 kvar dagen Denane dyrt heidra,

Hengest sin hop heidra med ringar,

målvisst so mange muner dyre,

fagert gull, som han Frisarætta

i ølsalen ytte, og elda deim hugen.

1095 Fredord dei feste, Finn og Hengest,

I faste forlik. Finn då svor,

med alle ordsterke eidar batt seg

hirdleivda heidre som høgråd dømde,

age so ingen med ord hell verk

1100 bandet fekk bryte millom båe hopar,

ikkje ordsløgt ymte frampå,

at dei førarlause fylgde folk som drap

drotten deira; dei det laut tole.

Freista ein Frise fram å lokke

1105 heitt i hugen hernadsminne,

sverdodden snøgt skulde sovore refse.

Eid var ytt, og ovrike gullmengd

or skattegøymsla teke. Scyldingar drepne

til bålet var budde, beste stridsmenn.

1110 Ved elden vart audsynt for alle som såg på,

bloddrøypte brynjer og bjarte hjelmar

med gullyrkte galtar, gjævingar mange

som seig med sår. Det slaget tok mange!

Hildeburh baud då på Hnæf sitt bål

1115 leggje i logen ljuve sonen,

brenne bulen i bålelden heite.

Ved oksla hans ho øya seg, usæle frua.

So sette dei sonen på siste lega.

Store likbålet steig mot skyene,

1120 glymde ved gravhaug. Då globrann hausar;

sårmunnar brast, og blodet fløymde

or leide liksår. Logen gløypte,

grådige gasten, gauvar som fall

for båe folk, deira beste kraft.

Infografikk som viser hele historien til det episke diktet om Beowulf. Kartet illustrerer de viktigste hendelsene i diktet i små illustrasjoner med et historisk kart over historien om Beowulf i midten. (Kart-illustrasjon: Alexl1400, 2021. Commons.)

XVII.

1125 Hermenn hasta å heimane sjå

venelause dei vitja Frisland,

heimar og høgborg. Hengest all den

valstrid-vinteren var med Finn.

Heimen han hugsa. Men hardt det var,

1130 han kunde ei kome på kavdjupe havet

med ringstamna skute. Då ræste bårene,

streid med stormane; strenge vinteren

lekkjebatt log. Til ljuvt atter kom

I vår over vang, som visst det hender

1135 allstødt enno, når ans ein gjev,

vårbjarte vér. Vinter var all,

bøane blømde. Burt då stunda

gjest or garde. Men girug på hemn

hugsa han harmen og havferda gløymde,

1140 um han i stridsharde stemne kunde

Eotenar øyde som inst han var huga,

utan eiden sin elles å bryte.

Hun honom heidra med høgpriste sverdet,

Lafing han lagde ljuvt i hans fang;

1145 egg-jarn det var millom Eotenar vidkjent.

Leide lagnad lagdest på Finn,

eggdauden øydde han i eigen heim,

då gramt dei gauv på han, Gudlaf og Oslaf,

dei sjøkomne sutfulle saka si førde.

1150 Burt or brotne brystet flaug sjæla.

Dekte dei då drotthallgolvet

med fallne fiendar; Finn dei vog,

drotten dei drap, og dronninga tok dei.

Scyldingskjoldmenn til skipet førde

1150 all hans eige or odelssætet,

fengd som dei fann i Finn sin heim,

strålande stasmuner. Storætta vivet,

dronninga, dei til Denane førde

på søyande sjø. —

1160 Songen var kveden,

glade skaldekvad. Gaman det vart

burtetter benkjom. Bordsveinar skjenkte

vin av vene staup. Wealhteow fram då

gjekk under gull-lad dit gode frendar

samhuga sat. Samla var enno

1165 ætta og einig. Unferd, tylen,

sat ved kongsfot. Dei sette tru

til hans mod og mannskap, um mågane sine

han sveik i sverdleik. Då sagde dronninga:

"Tak dette staupet, storætta drotten min,

1170 rauste ringbrytar. Råd med sæle

du som gleder menn med gullet! Til Geatane tal

milde ord, som menn det seg sømer!

Gled deg med Geatom, gåvene hugs!

Rundt i riket råder no fred.

1175 Soleis dei sa, at til son du vil

herkjempa have. Heort er reinska,

rauste ringsalen. Rikt du løne

glad med gåver. Gjev til frendane

folk og rike, når fare du skal,

1180 lagnaden møte. Eg lit so trygt

på Hrodulf at hugmild han held i vyrdnad

dei unge ættborn, um utor verda

du, Scylding-ven, skal skiljast fyrr honom.

Eg vonar so visst at han vel det løner

1185 åt borna våre, vel det hugsar

vi honom veitte vyrdnad og godhug

i ungan alder, ærerom gav han!"

Ho snudde seg til sætet, der sønene sat,

Hredric og Hrodmund med hirdmannsborna,

1190 ungdomen all. Der utmed den gode

Geaten Beowulf hjå brørne sat.

XVIII.

Høvisk åt honom vart henta eit staup,

visleg fall veneord, vundegull vart gjeve

ærugt til eige armringar tvo,

1195 brynjebunad, breidaste halsring,

gjævast som det gjetord gjeng um på jorda.

Um hævare eigner høyrde eg aldri,

hernadsham, sidan Hama bar

til bjarte borga Brosingamene,

1200 solforma sylgja, slapp frå Eormenrics

hatige hemnferd og høgvyrd døydde.

Hygelac Geate hadde den ringen,

soneson til Swerting, på siste ferda,

då modig under merket han muner tekne,

1205 valrov, varde. Wyrd då tok honom:

han stupte i striden han stortenkt vekte,

fiendskap med Frisom. Han førde den bjarte

steinsette stasring over bårestaupet,

kraftfulle kongen. Han krokna under skjolden.

1210 Francane fanga fyrsteliket,

bringebrynja og bjarte ringen.

Vonde vigmenn dei valfallne røva,

då striden mot Geatom stillna til slutt,

og dei likvollen rådde. — Det ljoma i hallen. —

1215 Wealhteow sa, ho åt vigmannen tala:

"Bruk dette bjartgull, Beowulf kjære,

ungmann, med ære; eig denne brynja,

verdfulle vigham vel du nyte.

Veks i vyrdnad! Veltenkt råde du

1220 desse drengene! Dyrt skal eg løne det.

Fram har du fare so fjerr og nær

alltid du etlast ære av menn,

so vide som havet voggar og kringar

vindalle vollar. Ver med’ du lever

1225 ættstoring heppen! Eg unner deg skattar,

ovfagre eigner. Øv imot son min

goddåd, der glad du, gode, lever!

Her trygt kvar tignen skal tru kvarandre,

mildhuga menn, mot manndrotten holle,

1230 trufaste tignar, tjoden velbudd;

drikkande drottmenn, øv dåd som eg segjer!"

Ho sveiv so til sætet. Det var sjeldsynt gjesting.

Vindrikking vart det. Dei visste lite

um leide lagnad som lagdest for mang ein

1235 dugande dreng. Det dimdest mot kvelden.

Hrodgar reika roleg til kvile

i hovdingheimen. Huset vart vakta

av stormange stridsmenn, som stødt fyrr det vart.

Benkene bar dei burt og reidde seg

1240 sengrom og sovestad. Der sov ein av deim,

dusen av drykken, daudedømd kar.

Ved hovuda høvt dei herskjolda sette,

bordkringar bjarte. På benkjom glima

uppover adelsmenn, audsynt å sjå,

1245 herharde hjelmar og handfletta brynjer,

sterke stridsspjot. Stødt var dei vane

til velbudde vere til våde og strid,

heime og på herferd som høvet var til,

tidt det trette han turvte hjelp,

1250 drotten deira. Det var dugande tjod!

OTA MED GRENDELS-MORA.

XIX.

Dei seig i svevnen. Med sår laut den eine

kveldskvila kjøpe, som kjemper fyrr,

då gruvlege Grendel gullsalen rådde,

urett øvde, til enden kom,

1255 bane for brotsverk. Det berrsynt no vart,

audsynt for alle, ein ublid hemnar

levde og lengta å løne våden,

grame stridsstræv: Grendels mor,

gruvlege gygra. I gyrmehol sytte ho,

1260 i myrke myrar, i myrholstraumar,

i skoddeland skume; der skulde ho stødt

bannstøytt bu, sidan broderdråpsmannen,

kaldlege Kain, kvektest på røming,

mordmerkt måtte frå mannheimen røme,

1265 brast i audna. So ættar frå honom

gudbanna gastar; Grendel var ein av deim,

hata og huta, som høvde på Heort

ein vakande vaktmann som venta på ufred;

han trollet treiv med tak som muna.

1270 Med heilan hug han heldt seg i minne

gåva som Gud honom gav i hans styrke,

trygt seg trudde og traust seg studde

til Allvalds evle. Ota han vann,

helgasten helslo. Han hasta derfrå,

1275 gledelaus gjekk å gjeste sin dødsheim,

mannafienden. Mor hans reis,

hæken og harm, på hemnferd tok,

ho sutfull sveiv sonen å hemne,

Ho kom då til Heort, hallen der Ringdenar

1280 sov i salen. Sut var å vente

for alle jarlar, då inn hadde kome

Grendelsmora. Den møda var likevel

mykje mindre, for møyarkrafta,

kvinna sitt krigsmod, kverv mot mannens,

1285 når sverd vert svinga, smidde med hamaren,

blodutte branden brår mot hjelmgalt,

odd mot odd dei andsynes stridest.

Hardegg vart hastig i hallen svinga,

sverd over sæta, side skjoldar

1290 hevja med hendom; dei hugsa ei hjelmar

og brisne brynjer, dei bråstøkte stridsmenn.

Burt ho brådde, ho berge vilde

ljuve livet, no løynd ho ei var.

Snøgt ho sopa ein salsmann med seg,

1295 fast honom fjetra, til fenet ræste.

Kongens kjæraste kjempe var det,

hirdmann hæv millom hava båe.

Kraftfulle krigar på kvila ho drap,

vidgjetne vigmann. Då var ikkje Beowulf der;

han nøytte annanstad nattarkvila,

gjæve Geaten, då gåver var gjevne.

Det vart sjau i salen. Sulka vidgjetne

handa ho henta. Harm vart å nyo

brått i bustad. Ikkje betre det var

1305 at til tvo slike troll dei tolle skulde

med veneliv. Vise kongen

harmast i hugen, hårgråe kjempa,

då høge hirdmann vart henta av dauden,

dyraste drengen daud han frette.

1310 Brått dei Beowulf til bursalen henta,

sigersæle stridsmann. Saman i otta

med hirda han hasta. Hugprude kjempa

fór med sitt fylgje, dit fyrsten evast

um Gud vilde gjere gode brigde,

1315 yte ei hjelp etter uheppa no.

Gjekk over golvet den gjæve mannen

med hirdmanns-hopen; halltilet dunde;

til vismann han vende velvalde ord,

til Ingwine-herren, og høvisk spurde

1320 um han note hadde nattefred.

XX.

Hrodgar tala, trygda åt Scyldingom:

"Spør ei um sæla! Sorg har vi atter

i Dene-lyden. Dåen er Æschere,

eldre broder til Yrmenlaf,

1325 løynråd-lagsmann, lovvise rådgjevar,

sidesvein min når i slagbudd fylking

vi hovuda varde, når herane møttest,

hjelmar vart krasa. So jarl skal vere,

adels ovgod som Æschere var!

1330 Vegen han vart i vidgjetne Heort

av vimande valgast. Eg veit ikkje kvar

ho hæken horvde med hirdmannsliket,

etla seg åta. Ho ota fekk hemne,

at du igårnatt Grendel tynte,

1335 med harde handtak hustre drap han.

Altfor lenge han lyden min

myrda og minka. So måtte han døy,

han vel var det verd. Visst no ei onnor

maktfull manntyne mågen vil hemne;

1340 hardt ho har alt hemnen drive,

det tarv dei tykkje, tignar mange,

for gåvegjevaren går dei no sorgalle,

hugverk herder. No handa kviler

som ein gong ytte dykk alt dé trong.

1345 Av landbuelyden eg longe frette,

av huseigarar har eg høyrt den segna,

at sumtid dei såg sovorne tvo

store strendarar stuke i myrom,

utlæge gastar. Ein av deim var

1350 so vidt dei visste vetta å skile,

av kvendekyn. Karmann tyktest

andre usæle utlægen vere,

han starva der større enn største mannen.

Bøndene gav honom "Grendel"-namnet.

1355 Ukjent det er kva ætt dei kjem av,

fretnad ei finst um fåren var einkvan

døkke draugen. Dei dabbar i villmarker,

ulvefjell, uryde, utrygge myrar,

på stormharde strender, der straumhard elva

1360 i bergskuggen brøyter seg brusande veg,

djupt under jorda. Jamte med der,

ei mil eller meir, myrsjøen ligg.

Rimdekte skogår ris over sjøen,

rotfeste skogår skuggelegg vatnet.

1365 Vonde varljos seg viser kvar natt

ute på elva. Aldri det fanst

so kunnig kar at han kjende botnen.

Når heidartråvar, av hundom elt,

hornprydde hjorten hastar til skogen

1370 frå lange leider, han livet fyrr slepper,

stuper på stranda, enn stig i sjøen

og hovudet løyner. Ein heskjeleg stad!

Bårer bryt, brimskavlen asar,

stig mot sky når stormen driv saman

1375 våtrogg og vondvér, so vatsmyrk vert lufta,

himlane græt. Her kan du råde oss,

ingen annan. Enn er du ukjend

i fårlege fenet, der finne du kan

syndige sellen. Søk, um du torer!

1380 Løn skal eg late for livhætt og strid,

utgamle eigner, enno ein gong,

raude ringar, um rask du kjem att."

XXI.

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

"Syrg ikkje, vismann! Sant er det betre

1385 venen sin hemne enn vonlaus syrgje.

Alle av oss skal ein gong visst

vandre or verda. Vinne seg bør ein

dådord fyrr dauden! Det er for avlidne

hermann den hævaste heppe allstødt.

1390 Ris upp, riksvord! Rekkje vi vil

gangfaret etter Grendelsmora.

Eg lovar deg visst ho livd skal ei have,

skjol i jord hell i skog på fjell,

hell på botnen av havet, kvar burt ho reser.

1395 Ein dag enno du øve ditt tolmod

i våde og verk; det ventar eg av deg!"

Upp sprang gubben. Gud han takka,

mektige herren, for hermannsorda.

Hesten åt Hrodgar hastig vart sala,

1400 med fletta faks. Fram reid kongen,

vis og vyrdeleg; der vandra til fots

skjoldberarskaren. På skogsvegen synte

langan leid lettkjømde far

over myrke myrar, der med seg ho hadde

1405 dragsa den drepne dyraste hirdmann,

hævaste hermann i heile flokken,

hopen som med Hrodgar heimen sin vakta.

Høgætta hovding hasta fram

over bratte bergsvad og brauter tronge,

1410 einmanns-gjengd ukjend stig,

nifse nes, nykke-heimar mange.

Med fåe i fylgje fyre han drog,

vandra med vismenn og vide skoda.

Brått han vardest ein bergvaksen skog

1415 over steinar gråe sturen seg lutte,

skum over sjøen som skvala innunder,

båra med blod. Beiskt det var for venom,

Scylding-hermenn, hugtung vart

tignarhopen, då tole dei laut

1420 sorgsame synet, såg der Æscheres

hovud hive på havstrandberget.

Blod saud i båra — so bod eg frette —

heitt og eitrutt. Hornet ljoma

hugbråe herljod. Hermenn seg sette;

1425 såg då i sjøen symjande ormar;

sjeldsynte sjødrakar sjøen kløyvde

Nifst på nesberg nykkar låg,

som høgste dag ofte havvegen vitjar,

fyller med fårar ferda på havet,

1430 ormar og villdyr. Utatt dei rusa,

villsinte, vonde, då vide det ljoma

frå hernadshornet. Hovding for Geatar

med bogen bana brått ein av deim

som baska i sjøen; i bulen stod

1435 herpilen harde. På havet han fór

symjande sist då sårdauden tok han.

Han vart so or vatnet med villsvinspjot

med tvikrøkt agnor tråsøkje dragsa,

meinsleg maktstolen, masa inn på neset,

1440 heskjelege havkløyvar. Hermenn såg på

gruvlege gasten. Då gyrde seg Beowulf

med hermanns-hamen, hugtrygg for livet.

Handfletta herbrynja, hendig prydd,

side serken, sjøen skal røyne;

1445 vel ho kunde verne for bringa

mot hernads-handtak, halde i brystet

livet når villsinte vettet om kreista.

Hambjarte hjelmen hovudet varde,

kavet han skulde no kløyve i djupna,

1450 brøyte båra, bjart av dyrder,

kringsett med krunering, kunstfræge smede

yrkte med ovsløgd i avfarne tider,

sett med svinlikan; sverd ikkje skar,

branden beit ei på bjarte hjelmen.

1455 Munarleg maktauk meir han fekk,

då til trygd han tok mot av tignen til Hrodgar

hæve heftsaks som heitte Hrunting,

ypparst av alle utgamle skattar.

Egg var av jarn, med eiterbrend prydverk,

1460 herda i otesveitte. Ikkje det sveik

hermann som heldt det i handom fast,

våga å vandre den vålege ferda

på vigmannsvollen. Det var ikkje fyrste gong

gjæve stridsdåd det gjere skulde.

1465 Ikkje han ansa, Egglafsonen,

frøken og sterk, det fyrr han tala,

vindrukken våsa; no våpnet han lånte

til sjeldsynte sverdmann. Sjølv han ei torde

båre-brotet baust seg våge,

1470 mannsverk øve. So miste han gjetord

for avlig dåd. Onnorleis med honom

som hadde seg hama til hernadsverk.

XXII.

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

"Hugs no, du hæve Healfdeneson,

1475 kloke konge, no krigsbudd eg står,

det, gåvemilde gjæving, du gav meg å høyre:

dersom i dåd for deg eg skulde

livet mitt late, du lova å vere

i faders stad, um felt eg vert.

1480 Ver ein verjar for venene mine,

hirdmannshopen, um herstormen tek meg!

Alle eigner du etla meg fyrr,

hæve Hrodgar, til Hygelac send deim!

Skodar han skatten, då skynar Hredelson

1485 at mannsdygd eg møtte, mildleik fann,

ein ringbrytar raust som rikleg meg gledde,

beste mannen som beinsam var.

Lat Unferd eige erveluten gamle,

vidgjetne vigsverd, vigd med runer;

1490 han hardegga have. Eg hentar med Hrunting

gjetord gjævt, eller gjeng meg i dauden."

Etter dei orda avlig han hasta,

Wedergeatefyrsten, vilde slett ikkje

bie på svar. Brimskavlen tok mot

1495 kjempekaren. Kvelda var dagen

då kjenne han kunde i kavet botnen.

Ho vart snart var, ho som vakta sjøen,

hernads-huga, i halvhundrad vintrar,

hæken og hardsett, at hit no ein mann

1500 mot havtroll-heimar hasta ned.

Ho treiv imot og tok kring kjempa

kufst med klombrom; kunde ikkje skade

kvate kroppen; kring han var brynja;

slaghamen ikkje ho slite kunde

1505 med fule fingrar, fletta ringbrynja.

Brimulva bar då, til botnen komen,

ringfyrsten radt til ræheimen sin.

Han makta ikkje medan, kor modig han var.

verje seg med våpna. Vålege udyr

1510 i havet han høvde; havdyr mange

reiv med rivtann i ringserken hans,

elte ovkjempa. Ansa so jarlen

at komen han var i ein kampsal inn,

der vatnet ei kunde valde han skade,

1515 i heiltekt hall honom ei nådde

bråe brimflaumen. Brising han såg,

bjarte båleld blenkte derinne.

Her såg hovdingen havulvtispa,

hamstore havgygra. I herbita la han

1520 heile si makt; han heldt ikkje att;

mot hovudet hennar hersverdet gol

ein hæken hersong. Hovdingen ansa

at bjarte branden bite ei vilde,

øyde ufriskjet; egga sveik

1525 karen i knipa; ho kunde fyrr

kalde ut hernader, herhjelmar kløyve

og bjarte brynjer. Burt kvarv for fyrste

gongen det gjæve gjetord åt sverdet.

Eine var han urædd, avlig og sterk,

1530 huga på bragder, Hygelacs frende.

Han kasta det krota, kunstfræge sverdet,

vreide vigmann. På vollen han slengde

det stålegga sverdet. På styrken han leit,

nevetaks nerk. — Nett so skal mannen

1535 råde seg i røyntak, raust seg vinne

varande vellæte, vyrdlaus med livet.

Ikring oksla, urædd i striden,

Geate-hovding tok Grendels mor.

Hardhuga heiv han, for harm var han no,

1540 livtyna leide so ho låg på golvet.

Utan å eva seg ytte ho løn,

med harde handtak hogg ho i han.

Utmødd snåva ovsterke stridsmannen,

fotkjempa, soleis til fall han kom.

1545 Ho sette seg på salgjesten, sakset sitt treiv,

bjartegga, breidt, vilde barnet sitt hemne,

einaste erving. Kring oksla hans låg

brisne brynja og berga hans liv,

Imot odd og egg innkoma stengde.

1550 Slokna hadde no sonen åt Eggteow

på govhavs-grunnen, Geate-kjempa,

hadde ikkje herbrynja honom no hjelpt,

harde hernetet. — Heilage Gud

vigsiger valdar, vise drotten,

1555 No reis han letteleg, og rak han stod.

XXIII.

Sigertrylt slagsverd han såg millom våpn,

utgamalt, eggkvast, yrkt av jotnar,

vigmanns verje,

millom våpn utvald.

1560 Ovstort det var, so ingen annan mann

makta i herleiken med seg det bere,

godt og gildt, av gigantar yrkt.

Frøkne Scyldingen fata kring sverdhjaltet,

vill og vigfus han valsverdet svinga;

1565 orvønen, ørvill med avle han hogg,

høvde halsen med harde svarv.

Beinringen brast, branden vod

kufst gjenom kjøtet. Ho kanta på gulvet.

Blodutt var branden, bragdglad var kjempa.

1570 Ljoset loga, ein ljoske var derinne,

soleis som på himmelen heilbjart strålar

himmelkyndel. I hallen han skoda,

vandra mot veggen; våpnet han lyfte,

høgt det svinga, Hygelacs tign,

1575 øsen og urædd. Egga var ei fånyt

for hernadskjempa; hemme han vilde

på Grendel alle dei gruvlege stridsferder,

deim som han valda mot Vestdene-lyden

meir enn berre den meinslege gongen

1580 då Hrodgars hæve hirdmenn han drap,

slukte sidan medan dei sov

femten mann av Dene-folket,

dessutan femten drog han med seg;

ein leidsleg leik! Han lønte det no,

1585 harme kjempa; på kvila han såg

Grendel stridsstrøytt å gruve ligge,

livlaus låg han; for lide han måtte

helferd i Heort. Høgt skvatt liket,

daud han enno ein dask seg fekk,

1590 svarv av sverdet som svarpa av han hovudet:

Dei vart snart var, dei vise menn,

som såg på sjøen saman med Hrodgar,

brusande bårer blodblanda vart;

blodet bragla i brimet, og gamle

1595 kvithærde karar um kjempa sa

dei visst ikkje vona han vende attende,

siger-sæl fekk sjå att kongen,

vidgjetne drotten. Venta dei fleste

at sjøulva hadde vel slite han sund.

1600 Nonstid det vart. Frå neset gjekk no

hugsterke Scyldingar; heimatt gjekk og

folke-fyrsten. Dei framande sat att,

harme i hugen, på havet dei stirde,

venta, men vona ei vendrotten sin

1605 sjå att meir. Då sverdet tærdest

i bardagesveitten, i blodlivrar seige

krigsbila kvarv. Det kallast må under!

Det tærdest og tina som tøyren is,

når frosne festet vår fader løyser,

1610 bandfriar båra, han som byd og råder

for sømeleg time. Sant er det skaparen! —

Or huset henta hovding for Geatar

ikkje muner meir, endå mange han såg,

enn hovudet og dette handtak åt sverdet,

1615 brisande dyrgrip. Det bråna sverdet,

bladet brann upp, for blodet var for heitt,

og eitrutt gasten som inne der døydde.

Snøgt no svam han som sigra i ota,

vågalle våen gjenom vatnet skar.

1620 Bårande havet var heiltut reinska,

vide vere, no villheimsgasten

livet laut late og lykta sine dagar.

Lydverjar snøgt til lands att kom,

sæl han svam, over sjøgåva gledde seg,

1625 farmen tunge han førde med seg.

Dei tande imot han, takka Gud,

hæve hirdhop, for hovdingen gledde seg,

frisk dei fekk no fagne han atter.

Av leikdjerve kjempa dei løyste no snøgt

1630 brynja og hjelmen. Bårer låg still no,

hav under himlen, med hernadsblod farga.

I fote-fara for dei attende,

hugglade hasta dei heim etter stigen,

velkjende vegen. Ventrugne menn

1635 frå havsteinen bar hovudet med seg,

med mykje møde dei med seg det dragsa,

modige menner; med seg skulde

fire mann føre, fest til eit spjotskaft

Grendels hovud til gildesalen bere.

1640 Snart dei nådde til salen fram;

frihuga, fasthuga, fjorten djerve

Geatar gjekk. Gasta hovding

modig gjekk med deim over mjødsal-vangen.

Stridsmannsherren steig då inn,

1645 dåddjerve mann med dyraste gjetord,

herdjerve hovding helsa på Hrodgar.

Fram etter fakset på floren vart bore

Grendels hovud, der hermenn drakk;

dipleg for drenger og dronninga med;

1650 salsmenn såg på sjeldsynte tingen.

XXIV.

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

"Høyr! — Vi havfengda, Healfdeneson,

fyrste åt Scyldingar, fører til deg;

sannprov på sigeren ser du framfor deg.

1655 Eg berga or bardagen balesamt livet,

våga eit verk i vatnet einstad

med naud og møde; nær hadde striden

gale gjenge, men Gud meg hjelpte.

Inkje eg der evla med Hrunting;

1660 visst er det lei at våpnet duger.

Mannheims herre meg der unnte

verte var på veggen eit fagert

utgamalt breidsverd, — ofte han rettleider

venelaus mann — det våpnet eg brådde.

1665 Heppe eg hadde i hernaden bana

husvorden der. Men herbila då

brann og bråna, då blodet spruta,

heite hernadsdogg. Handtaket med eg frå

fiendom førde. Eg farkverket hemnde,

1670 dråpet på Denar, med dåd som høvde.

Sant kan eg segje: i salen Heort

harmlaus du kan med hirda di sove,

trugne tignar i tjoden din,

eldre og yngre; ottast du tarv ikkje,

1675 drott for Scyldingar, daude og våde

for folk og frendar, som fyrr du gjorde."

Gylte hjaltet den gjæve kjempa,

hårgråe hovding, i hand vart gjeve,

utgamle jutul verk. Eige det fekk

1680 Dene-drotten, då djevlar fall,

sjeldsynte smedverk, då soleis or verda

hardhausen gjekk, Herrens motmann,

med mordskuld sulka, mor hans likeeins;

fekk det i valdet sitt fremste av alle

1685 heimsens kongar havimillom,

han som på Scedenig skattar gav.

Hrodgar sa då, såg på skjeftet,

utgamle ervelut; innrita var der

frumtidstriden, då flaumen drap,

1690 havkvervlen tynte trollætta all,

som fór fram skamdjervt; fiendtjod var det

mot ævedrotten, som ytte deim løn,

gav deim i makta åt govhavskvervlen.

Skein på skjeftet av skire gullet

1695 runestavar, rita rett gjord ikring,

sett og prenta kven sverdet fyrst,

utbladde eggjarn, var yrkt og smidd åt,

vridskjeft og ormprydd.

Vismannen tala, Healfdenesonen — hermenn tagde:

1700 "Lat meg få segje, eg som sanning og rettferd

fremjar i folket, forntida hugsar,

eg aldruge odelsvord: — aldri føddest

gjævare jarl! Ditt gjetord går

vide vegar, venen min Beowulf,

1705 til alle ætter. Eig det med tolsemd,

ditt velde med visdom! Eg viser mi takksemd

so som eg sa deg. Ei sæle skal du verte

fram gjenom tida for folket ditt,

for hermenn ei hjelp! Ikkje Heremod var slik

1710 for Eggwelas ættfolk, dei ordgjetne Scyldingar.

Han vaks ei til viljes, men valfall avla,

diplege dødsfall i Dene-lyden. Brålynd han bana bordnøytar sine,

vondt han seg avla ved verk so hardsett,

utvalde hirdmenn, til einsleg han kvarv,

1715 vidgjetne kongen, frå verda si glede.

Endå Gud honom høgt ved godan styrke

og mannsmakt prydde framum menner alle,

høgt honom hov, i hugen hans grodde

rovhug og blodgir. Ikkje ringar han gav

1720 etter eldgamall sed; usæl han vart,

vondt han seg avla ved verk so hardsett,

langdryg folkesut. Lær av dette,

vinn deg mannsdygd! Di velferd eg ynskjer;

åra gav meg visdom.

1725 Eit under å sjå kor mektige Gud

åt mannaætta ved si adels ånd yter visdom,

rikdom og rang. Han råder for alt!

Sumtid i sæla svive han let

hug og tankar åt høgætta mannen,

1730 gjev han i heimen jordheims sæle,

bustad i borga med borgmenn trugne,

verdsbolkar vender i valdet hans,

ovstore rike, til uklok han tenkjer

aldri det kan vel ende take.

1735 Han uner i ovnøgd, inkje honom skiplar,

uhelse, elde; ikkje åtak og svik

hugen hans bannar, inkje hat vert avla

i ufred og ote; men allstødt verda

seg vender til viljes, inkje vondt han kjenner.

XXV.

1740 Til inne i hugen hans ovmodet fram

veks med velde. Då vaktmannen søv,

sjælevorden hans — den svevn er for tung —

bunden av suter. Banemannen nær er,

slepper sløgtenkt slagpil frå bogen.

1745 Hastig i hugen under herhamen slær

oddkvasse pilen; han evlar ei verje seg

mot låke løynbod frå leide gasten.

No tykkjest for trongt det trygt han rådde;

han hæknar og hardnar, høvisk ei gjev

1750 glimande ringar, gløymer og vanaktar

komande kår, at kongen i himlom,

Gud, fyrr gav honom gods og vyrdnad.

Til seinste slutten det soleis kjem:

fåna og fausken folnar kroppen,

1755 feig han fell. Då fær ein annan,

som gladværug gjev gåver av skatten,

dei utgamle eigner; han otte ikkje kjenner.

Vår deg for slik vondskap, vensæle Beowulf,

du beste av kjemper! Vel betre kår,

1760 æveleg vinning! Ovmodet sky,

vidgjetne kjempe! Du har velmaktsdagar

ei tid frametter; men trygt vil det kome:

sott eller sår sløkkjer di kraft,

brisande brand eller bårekvervlen,

1765 spjerr av sverd eller spjot i flog,

atalle elda; eller augneglansen

slønar og sloknar; til slutt det kjem:

for dauden dignar du, djerve hermann.

Herredom eg hadde halvhundra vintrar,

1770 rådde Ringdenar, mot ransverk deim varde,

mot fårlege fiend-flokkar i heimen,

med odd og egg. Ingen motmann

under himmelkvelven eg håtta å møte meir.

Onnorleis vart det i odelsheimen,

1775 gråt etter gaman, då Grendel kom,

eldgamle uven inn til meg braut.

Eg ved den ota allstødt bar

tyngjande hugverk. Takk vere skaparen,

ævedrotten, det unntest meg leve

1780 til eg dette hovudet, hernadsblodutt,

etter oter gamle med augo fekk sjå!

Gå no til sæte, gama deg i laget,

vyrde vigmann! Eg vil deg gjeve

mange muner når morgonen kjem."

1785 Glad var Geaten, gonga han byrja,

søkte sæte, som sagt var av vismann.

No fekk som fyrr dei frøkne kjemper,

som sat i salen, sømeleg godgjering

no på nytt. Nattmyrkret la seg

1790 døkt over hirdmenn. Drottmenn seg reiste;

kvithærde kongen kvila si trong,

aldruge Scyldingen. Ovmykje hugast

kvate kjempa, Geaten, å kvile seg.

Saltignen førde ferdatrøytte mannen,

1795 langfarne gjesten han leida synte,

han som høvisk hadde å vyrdsle

det tignar turvte, tene på dagen

hermenn med alt dei have skulde.

Hugstoring kvilde seg. Hallen ruvde,

1800 gavlbreid og gullpryd. Gjesten der sov.

Til vengsvarte ramnen varsla glad

himmelkvelvsgleda. Herleg då kom

skin etter skugge. Då skunda seg hermenn,

høgætta hermenn hugast atter

1805 fare til folket sitt, framandmann vilde

hugdjerv finne havskipet atter.

Hardhausen baud no bere fram Hrunting,

Egglafs ætting attende take

tirbjarte sverdet, takka for lånet,

1810 kvad at han krigsvenen kom

sterk i strid; ikkje stevet til last

han orda um egga; det var urædd mann.

Ferdig til ferda, fullrusta var no

hermanns-hopen; høgvyrd av venom

1815 gjekk hovding til høgsætet; hin sat der fyrr.

Hugdjerve hermann helsa på Hrodgar.

XXVI.

Beowulf tala, barn etter Eggtheow:

"No vi sjøfolk segje vil,

langferds-lyden, vi lystar å vende

1820 heimatt til Hygelac. Her vart so gildt vi

vyrdsla som vi venta. Venskap du synte oss.

Um eg her på jorda eikorleis kan

venskapen din vinne enn meir,

du fyrste for menn, enn fyrr eg har gjort,

1825 ein strid å stå, straks er eg reide.

Fretter eg det over fløymande bårer

at grannane dine gramt deg trugar,

som fiendar fyrr og freista å gjere,

eg til deg då tusen tignar fører,

1830 med hermenn hjelper. Um Hygelac veit eg,

æruge Geate-drott: ung han er,

folkevorden, men fullvisst han hjelper

med råd og dåd, so raust eg kan føre

hermenn til hjelp, herspjot bere,

1835 maktfullt hjelpe, når menn du tarv.

Um Hredric seg tingar rom i vår kongsgård,

kongesonen, so kan han der mange

vener finne. Å vitje framandland

batar best kvar bragdkjær ungmann."

1840 Hrodgar svara, soleis han tala:

"Allvise herren dei ordsteva deg

i hugen gav. Eg høyrde aldri

visare ord av so ung ein mann.

Du eig kjempe-kraft og klokskap i hugen,

1845 vise ord. Eg ventar då det,

um hende det skulde at herspjota tek

illt i ota ervingen åt Hredel,

helsott hell hogg tek herren din,

folke-fyrsten, og framleis du lever,

1850 då Sjøgeatar snaudt kan synast å have

gjævare kar å gjere til konge,

verjar for eigner, vil du fyrst råde

heimeriket. Di hugbragd eg likar

betre og betre, Beowulf du kjære:

1855 Det er din dåd at i desse folka,

Geatelyden og Geirdenom,

freden er fest og fiendskap kvorven,

åtak og oter, som ein gong deim talmde.

Alt med eg vernar vidsveimde riket,

1860 skattar skal skiftast, skal vi kvarandre

sømdgåver sende over sjøfugllauget,

ringprydde skip skal reise over hav

med venegåver vene. Eg veit at folka

mot fiend og med ven fast skal stå

1865 sømeleg saman på sedvis gamle."

Atter jarleverjar inne der gav,

Healfdenesonen, tolv hæve muner,

baud honom hitte heimefolket,

helsug og heidra, snart hitatt kome.

1870 Høgætta hovdingen honom kyste;

herren for Scyldingar hævaste tignen

tok kring halsen; tårene rann

på gråhærde gubben. Gamall han var;

vissaste vona var det nok då

1875 at aldri det untest deim atter å møtast

og hugtrygge helsast. Han høgt honom elska;

ikkje han evla age sin hugverk;

løynleg det loga ei lengting i blodet;

åt kjære kjempa han kjende seg fest,

1880 bunden hans hug. Beowulf då

gullbyrge gramen, på grasvollen steig,

glad over gåvene. Gode havskip

på eigaren bia, for ankeret reid.

Gåva frå Hrodgar på gonga fekk

1885 vellæte mykje. Det var ein konge

lytelaus reint; til leide elda

tok makt og mått, som frå mang ein fyrr.

HEIMKOMA.

XXVII.

Heilhuga hermenn til havet kom,

rauste karar; ringbrynjer bar dei,

1890 stålfletta stridsserker. Strandvakta vardest

jarle-ferda, som fyrr han gjorde.

Ikkje med harm frå hamaren han

helsa hermenn; mot hopen reid han,

sa at Wederlyden velkomne no

1895 i skinande herham til havskip fór.

Sjøføre skuta ved sandstranda vart

med rustningar lasta, ringprydde skipet,

med marar og muner. Mastra reis

høgt over Hrodgars hæve gåver.

1900 Han båtvorden gav eit breidsmidd sverd,

gullbudd det var. Med gåva han sidan

på benkjom braga, betre vyrd

for erveeiga. Ut på skipet gjekk han,

strakt over storhav han stemnde frå Deneland.

1905 Heist vart seglet, på høge mastra

seglet vart fest. Sjøtreet dunde.

Havvind og bårer hefte ikkje skipet,

hindra ikkje havferda. Havgangar fór,

skumhalsa skipet skreid over havet,

1910 brøytte med stamnbanda brimkvite straumar,

til Geate-borga dei berrsynt såg,

dei kjende nesa. Kjølen dreiv upp,

stormdriven stod han på stranda uppe.

Her var ved havet hamnvorden reide;

1915 lenge han hadde langt ut skoda,

hugbrå ved havet hermenn venta.

Til brimstranda batt han breidbuka skipet

med ankertoga, so ikkje båra

evla å øyde ovgilde skipet.

1920 Han baud deim bere upp brisne muner,

gull og dyrder. Gonga var ikkje

langdryg her; like ved havvollen

Hygelac Hredling, hæve ringbrytar,

heimen sin hadde med hirdmenn sine.

1925 Herleg var huset; hugstor kongen

i høge huset. Hygelac var svært ung,

velseda, vis, endå vintrar fåe

bakum borggrind ho bustadd var,

Hæreds dotter. Ikkje hæken ho var,

1930 ikkje knipen på gåver og kostesame eigner

åt Geate-lyden. Ho likna ikkje Thryd,

byrge folkedronning, ful og vondtenkt.

Ingen mann måtte, modig og djerv,

av hirdmanns-hopen, utan husbonden hennar,

1935 andsynes henne i augo skode;

han kunde vente seg vådlege band,

harde og handfletta. Hastig han vart,

når han handteken var, heimsøkt av sverdet;

utkrota eggblad avgjorde saka,

1940 daudestraff dømde. Slik dåd ikkje høver

ei folkedronning, kor fager ho er,

at fredpantviyet feller menn,

livspille lystar for lygetort.

Han hindra dette, Hemmingsfrenden.

1945 Ved ølstemner sidan allvist vart sagt

ho mindre øvde slik mannatyning,

fultenkt ufred, då fyrst ho vel

gullprydd vart etla til unge kjempa,

høgætta, heidra; til hallen hans Offa

1950 over blakke båror — det baud henne fåren —

ho gav seg på ferd. Godt ho der sidan

i herre-stolen hausta seg godord,

levde si livstid som lagnaden vilde;

kjær ho kongen for kjempene hadde;

1955 av alle menner som eg har frett

beste bausen ved båe hav;

ypparst av alle Offa vart nemnd

for gåver og sigrar, geirdjerv mann,

vide vyrd; med visdom han rådde

1960 odelen sin. Eomær var son hans,

hermannshjelpar, Hemmings frende,

soneson åt Garmund, slagdjerv og mektig.

XXVIII og XXIX.

Hardhausen skreid med handgjengne menn,

snøgt over sanden på sjøvang dei gjekk,

1965 over vide vollar. Verdskyndel skein,

sol fust frå sud. Soleis dei fór,

sterke dei steig dit stridsmannsverja,

som bana Ongentheow, borga si hadde,

vigkongen unge, vidgjeten, godlynd,

1970 åt hermenn gav ringar. Hygelac fekk brått

høyre at Beowulf heimatt var komen,

at over heimebø hermannsverja,

skjoldfelagen, skadelaus kom

heil or herleik til hovdinggarden.

1975 Radt vart rudd, som rikingen baud,

for komemenn hallen i kongeborga.

Sigersæle sat dei saman der,

frende med frende, då fyrsten hadde

høgtidsamt helsa hugtrugne mannen

1980 med maktfulle ord. Med mjødkanna skreid

hit gjenom hallen Hæreds dotter,

vensæl mot lyden, vinstaupet bar

hermenn til hande. Hygelac byrja

samnøytar sine i salen høge

1985 fagert å frege. Han fyste å vite

kva Havgeater hadde um herferd å melde:

"Koss leid dé på langferda, ljuve Beowulf?

då brått du hugast burt å fare,

slag å søkje over salte havet,

1990 hernad i Heort? Har du åt Hrodgar

vidgjetne våden varigt stogga,

åt ordgjetne kongen? Eg var hugtung,

sorgbårer saud. Sjå att eg vona ei

ljuve mannen. Lenge eg bad deg

1995 valgasten ikkje vådeleg møte,

late Suddenar sjølve freiste

greide upp med Grendel. Gud eg takkar

det untest meg atter deg uskadd sjå!"

Beowulf tala, barn etter Eggteow:

2000 "Duldt er det ikkje, drotten min Hygelac,

vidkjende møtet er velkjent for mange?

ota vi hadde, eg og Grendel,

striden eg stod i på staden der tidt han

Sigerscyldingom sorger gav,

2005 harm og livstøkk. Eg hemna det alt.

Ingen av Grendels ætt tarv kyte,

ingen på jorda, um ota i myrkret,

um enn einkvan lever av ufjelge slaget

innkvervd i avhol. Eg var komen,

2010 hasta til ringsalen; Hrodgar eg helsa.

Hastig den hæve Healfdenefrenden,

då høyrt han hadde kva i hugen eg bar,

hjå sjøl vare sonen sin sæte meg baud.

Kjemper seg kjætte; eg kjende aldri

2015 under himmel-kvelven kvatare hallmenn,

mjødglede større. Mæte dronninga,

folke-fredpant, på floren steig,

ungfolket eggja; ofte til hermenn

gullring ho gav på gonga til sætet sitt.

2020 Der og til drottmenn dotter åt Hrodgar,

fyrst til jarlane, førde ølkanna,

ho som eg høyrde hirdmenn i laget

Freawaru nemne, når fagre dyrder

ho flidde hermennom. Fest ho er,

2025 gullprydd og ung, til glade Frodasonen;

venen åt Scyldingom visleg dømde,

rikesvorden reikna det lønsamt

ved dette vivet han vådlege ufreden,

sakstriden sætte. Sjeldan det visst

2030 etter hovdingfall hender at herspjota ned

vert lagt noko lite, kor ljuv ho er brura!

Krenkje det kan kongen åt Headobardar,

kvar ei kjempe i kongeborga

å gaume med møya på golvet ein Dene,

2035 når Dene-drottbarn skal drotthirda fagne,

og på han glansar den gamle ervelut,

herda og ringprydde headobardskatten;

de i hugsar den tid då dei hersverd svinga,

fyrr uheppestunda då i ota dei førde

2040 felagar kjære som fall i striden.

Ved ølstemna ordar ei eldgamall spjotkjempe.

ser på eiga, alt han minnest,

hugsar harmfull hermenn i spjotrid;

det brenn i bringa; so byrjar han hugtung

2045 hugen til unge herkjempa røyne,

eggjar til ufred; dei orda han talar:

"Kan du, ven min, kjenne det sverdet,

det same som far din førde i striden?

slaghjelmprydd, på siste ferda,

2050 dyre jarnet, då Denar honom bana,

vigvollen vann, då Widergyld fall,

og kjemper vart bana av kvate Scyldingom.

No ser eg ein ætting til ein av dei dråpsmenn

gange på golvet og gled seg ved pryda,

2055 byrg av mordet, ber denne skatten,

som du med retten råde skulde!"

Han manar og minner mange gonger

med svidande sneidord, til snøgt det kjem:

dronning-drottmann for dåden åt far hans

2060 bilebiten, bloddrøypt sloknar,

live må late. Med livet den andre

kjem seg på røming; han kjenner landet.

No dei braut på båe sider

eidar åt jarlar; for Ingeld no

2065 harmast i hemngir og hardhug nører.

Koneelsk kolnar for kvide i hugen.

Headobard-hollskap eg høgt ikkje vyrder,

drottingtruskap mot Denom ikkje varug venskap.

Eg vil no segje

2070 meir um Grendel, so greidt du fær vite,

munegjevar, kor meir det bar til

i hermanna-handbasket. Då himmelkyndelen

gladde frå grunnar, gasten kom.

atall og ørvill, og oss vilde finne,

2075 der vi helsuge hallen vakta.

Då fekk Hondscio hernadsbanen,

feig han fall. Fremst han låg,

sverdgyrde kjempa. Snøgt då Grendel

mågtignen mæte med munnen drap,

2080 ljuve lagsmann, lekamen gløypte.

Ikkje han tenkte tomhendt fare,

vondtenke banen, med blodutt tanngard

or gullsalen vilde ei gange enno.

Ville våen vilde fyrst røyne meg,

2085 huka meg med handa. Det hekk ei skreppe,

sid og sjeldsynt, snørd med gandband,

med ovstor sløgskap ho all var gjord,

med djevlekunster, av drakeskinn.

Meg skuldlause vilde han skreide ned i ho,

2090 hugrame her jaren, ha meg ned i der

med felagar fleire. Det fekk han no ikkje;

rak eg reis, ram og harm.

For langt er å melde kor eg lydtynaren der

for alle hans uverk ytte løn.

2095 Der eg, drotten min, dine menner

heidra med herdåd. Hastig han rømde,

litor stund enno livssæla naut.

Men høgre handa hans i Heort låg att

til synemerke. Svivyrd han derfrå,

2100 hugtung og eleg, til havsbotnen stupte.

For dette valraset venen åt Scyldingar

raust meg lønte med raude gullet,

mange muner, då morgonen kom,

og sæle vi sat saman i gilde.

2105 Då var gaman og song. Gamall Scylding,

mangrøynde mannen, melde frå forntid.

Ofte den stridsdjerve yndelege harpa,

gamantreet, røyvde, gav oss kvad,

sorgalle, sanne. Sumtid furdelege

2110 soger fortalde sjælestore kongen.

Ofte han klaga seg, eldebunden,

aldruge hermann, at ungdoms stridskraft

burt var kvorven; det båra i bringa hans,

når mykje han mintest, mangrøynde gubben.

2215 Med dilikt vi dreiv dagen til endes,

nytteleg, sømeleg. Natta kom

atter åt ætta. Åfløygd då kom

mor åt Grendel, modfallen, hemnfus,

sorgfull ho sveiv, for sonen var drepen

2120 av vigfuse Wedar. Vivet det folne

barnet sitt hemnde, bana ein hermann

med ovstor avle. Æschere var det,

røynde rådsmann; då rakna livet hans.

Ikkje det untest i ålljose morgon

2125 Denelyden den daude mannen

i branden brenne, på bålet føre

ljuve lagsmann. Liket ho bar burt

i fiendefang til fjellsjøstraumen.

Det vart for Hrodgar verste sorga

2130 som folke-fyrsten freista hadde.

Kongen kvidefull klaga si naud,

bad meg bønleg i båra stige,

øve ovverk, auke min heider,

livet våge. Løn han meg lova.

2135 I båre-brotet — den bragd er vidkjend —

eg grame, gruvlege grunnvorden fann.

Der vi drogst i djupna lenge.

Eg hogg av ho hovudet; havet vart blodblanda;

eg drap i grunnsalen Grendelmora

2140 med breide egga. Or urida nauvt

eg frelste livet. Feig var eg ei enn.

Jarle-verjaren gjævt meg gav

ovmange eigner, ættmann åt Healfdene.

XXX.

Lydkongen lydde lov og sed vis;

2145 løna han lova han let meg nyte,

mætte mi makt med mange skattar,

son etter Healfdene; sjølv eg deim råder.

Deg, kjempe-konge, eg kjærleg vil gjeve

alle eignene. Ålvisst til deg

2150 fest er eg trufast. Fåe skyldfolk

eg har att no, utan, Hygelac, deg."

So baud han deim bere inn banner med galthovud

stridstraust hjelm og ei stålgrå brynje,

eit staseleg stridssverd; storlagd han tala:

2155 "Denne herbunad har eg frå Hrodgar,

vise kongen. Venskapshelsing

bad han meg bere beinast til deg,

kvad at lenge kongen Heorogar,

hovding for Scyldingar, herhamen åtte.

2160 Ikkje åt son sin han etle det vilde,

kvate Heoroweard, endå kjær han var,

bringebunaden. Bruk det alt vel!"

Eg frette det fylgde med fire hestar,

eplegule alle, eins på skap,

2165 hakk i hæl. Åt honom han gav

hestar og dyider. So høver det frendar!

men ikkje å kverve kvarandre i fella,

med løynde-kunster lokke i dauden

handsvoren felage. Hygelac var

2170 hardsett i hernad, holl mot sin frende;

dei hugsa kvarandre med heilhuga glede.

Åt Hygd eg høyrde han halsringen gav,

vedunders kunstskatt som Wealhteow gav ham

herkongedotter, tri hestar og,

2175 sal bjarte, fagre. Sidan ho allstødt

bar på bringa brisande pryda.

So auka han æra si, Eggteowsonen,

vidkjend for vel gjerd og vunnen strid.

Sømdarleg levde han, slo aldri nokon

2180 bord-felage; bråsint var han ikkje;

mætaste makta i mannaætta,

gåva rike som Gud honom gav,

den herdjerve hegda. — Hædd var han lenge;

Geatelyden lenge lite honom vyrde;

2185 på mjødbenken ikkje mykjen vyrdnad

vigmannsdrotten vilde han gjeve,

syntest helst at slakk han var,

duglaus høgætting. Dette fekk skifte;

vidgjeten, heidra vart han i staden.

2190 Jarleverja baud deim bere dit inn,

ordgjetne kongen, arven frå Hredel,

gullslegne sverdet. Geatar ei åtte

mætare mune imillom sverd.

Det han ved Beowulfs barm no lagde.

2195 Gav so ei gåve i grunnverd sju tusen,

heim og hovdingstol. — Dei hadde båe

i landelyden land i ættarv,

jord og odelsrett; den eine mest,

vidsveimt rike, han som rangstørst var.

DRAKE-OTA.

2200 Sidan det hende i seinare dagar

hardbeitte hermein: Hygelac fall

og Heardrede av hernadsverda

bane fekk under bordklædde skjold,

då mot sigers-tjoden slagfuse stemnde

2205 harde herkjemper, Hernadsscyldingar,

hardsett kringa Hererics frende.

Vidsveimde riket vart då gjeve

i Beowulfs hand. Han baud der med dugleik

femti vintrar; frod var den kongen,

2210 aldruge odelsvord. Til utenkt det tok til

ein drake ræse i døkke næter;

på høge heida heldt han ein skatt

i stupbratte steinborg. Ein stig låg innunder,

ukjend for alle. Inn der gjekk

2215 einkvan mannen, ók med seg rovhuga

heidne skattar, med handa tok med seg

strålande staup, strauk sin veg med det.

Soleis han rana frå sovande vaktmann,

tjuvkunster øvde. Tjodkong fekk merke,

2220 og hermenn hans, at harmfull var draken.

XXXI.

Ikkje han etla ormskatten rane,

med vitande vilje so vondt seg gjere;

truga og naudsett trælen hadde

for refsande svepeslag rømt frå heimen;

2225 eit avhol han trong og inni her gøymde seg,

skuldtyngde mannen, skoda dit inn.

Rædsle det rann på rømingsgjesten;

men eleg og naudsett inn han laut fare,

armsleg og elt, av otte teken,

2230 rana no med seg av rike skatten

eit sjeldsynt gullstaup. Av slikt var der mykje,

utgamle eigner inne i jordhuset.

I eldgamle dagar einkvan mannen,

høgætting, hadde horvlause arven

2235 hugvis her i hola gøymt,

dyre muner. Dauden tok folket hans

lenge sidan, leivde honom att

eine av alle i odelslyden.

Venelaus vaktmann venta å nyte

2240 utgamle eigner enno ei tid,

gripene nyte. Hans gravhaug alt reide

på vangen stod nær voggande hav,

nybygd på neset, nauvt nok tilkjømd.

Inn han der bar ættarskatten,

2245 ringvaktar la der ruvne skatten, i

kunstyrkte gullet, kvad desse orda:

"Gøym no, jord, jarleeiga,

som mann ei må nøyte. Mæte menn av deg

fekk det fyrr. Fælsleg stridsdaude

2250 øydde og tynte alle som levde

av lyden min; or livet dei gjekk

som salgleda såg. Og so har eg ingen

som sverdet mitt ber, hell salkanna reinskar,

dyre drykkjestaup; daud er kvar hirdmann.

2255 Frå harde herhjelm skal hæve gullspong

falle og forfarast. Fast dei søv

som hernadsgrima hame skulde.

Herbrynja og, som i herstormen folde

hogg av sverda når herskjold braka,

2260 skal øydast som eigaren. Ikkje skal brynja

med vigherren meir vide fare

i hermannshopen. Horpa er tagna,

glade gamanstre. Gode folk ei

i salen sviv; snøgge hest ei

2265 i tunet tråvar. Tynt har dauden

odelsætter, ut deim reke!"

Hugtunge hovding i hugverk sytte,

einsleg etter alle uglad han klaga

dagar og næter, til daudebåra

2270 steig mot hans hjarta. — Storskatten fann

eldgamle nattgasten ustengd ligge,

han som logande leitar i gravhaugar,

nakne niddraken, natteflygaren

i eldgøys sveipt. Alle jordbuar

2275 rys i rædsle. Han ræser og leitar seg

haugskatt i jorda, heidnegullet vaktar,

gamall og røynd. Det gagnar honom lite.

Tjodartynaren tri hundra vintrar

vakta i jorda vidsveimde gøymsla

2280 der skatten låg. Til skræmde trælen

hardt honom harma, til herren sin bar

glimande gullstaup; um grid han bad

herren sin heime. Haugskatt vart granska,

ringskatt vart rana. Ringe mannen

2285 fredtrygd fekk. For fyrste gongen

gauma herren hans gamle mannsverket.

Då vakna ormen; våden var nær;

han véra kring steinane, villsint fann

får etter fiend som fram hadde luska

2290 duldt og løynfult nær drakehovudet.

Ufeiging evlar ovlett sleppe

or ve og våde, når vakta han er

av himmelherren. Haugvaktmann leita

hemnfus på heid, vil de hitte mannen

2295 som svære suter i svevnen han valda.

Heit og harm kring haugen han sveiv,

rundt i ring. Råka lei

ingen i audna. Otefus han

hugast på hernad; i haugen han smaug att,

2300 såg etter gullskål. Snart han skyna

ein mann hadde gauma gullet og rana

dyre skatten. Drygje, til kvelden

kom, han knappast kunde seg tvinge.

Harm i hugen var haugvaktmannen.

2305 Løne med logen vil leide draken

kannestulderen. So kvarv då dagen

ormen til viljes. På vollen han lenger

ikkje vil drygje. Eldsveipt fór han,

lyste av logar. Leidsleg vart fyrste

2310 ferda for folket, og fyrr det tok slutt,

gullgjevaren deira gruvleg laut lide.

XXXII.

Gasten då byrja gloeld spy.

Bjarte hus brann; brandlogar steig;

alle laut ottast. Inkje levande

2315 leide luftflygar leive vilde.

Ormferda var vide synleg,

fiendferda, fjerr og nær,

kor grame gasten Geatelyden

hata og herja. Han hasta til skatten att,

2320 dulde drotthaug, fyrr dagen spratt.

Landet han hadde med logen kringsett,

bål og brand. Til borga han trygda seg,

vigtrygge vollen. Den vona glatt.

Dei bar til Beowulf bod um våden,

2325 snøgt og sant, at salen hans eigen,

beste bygnad i brandbårer sokk,

gåvestol åt Geatar. Gode hovding

harmast i hugen, hugsjuk vart.

Vismannen ottast han allheimsherren,

2330 ævedrotten og utgamle rettslov

hardt hadde harma. I hugen hans båra

tunge tankar; det tidt ikkje hende.

Branddraken hadde borga åt folket

og Havlandet herja, heimlandet deira

2335 øydd med eld. Då otekongen,

hovding for Wedar, hemn vilde take.

Borgmannsstøda baud deim å yrkje

jarnskjold åt han, jarledrotten,

kunstfullt krigsskjold. Klårt han visste

2340 at trebord ikkje trygda han no,

gav livd mot loge. Livslånet skulde

for høgætta hovding hasteleg tryte,

hans dagar i heimen; for dragen likeeins,

um rike skatten han rådde lenge.

2345 Herren for ringane heldt det for ugjævt

mot vidflogdraken med vigmenn søkje,

med fjølment her. Han fælte ei for striden,

ikkje han vyrde orm-ota noko,

ormmakt og styrke. Urædd han fyrr

2350 hardsette hernader hadde våga,

sjodande herglam, sidan han åt Hrodgar,

sigersæle mannen, salen reinska,

greipa i ota mot Grendelmora,

vonde vettet. Det var ikkje mindre

2355 handebasket der Hygelac stupte,

kongen for Geatar, i krigarraset

i Frisland fall, folkevenen,

barn etter Hredel i blodlauget seig,

slegen av sverdet. Sjølvhjelpen Beowulf

2360 slapp or slaget, svam over havet.

På armen bar han einsleg tretti

hernadshamar, då i havet han stig.

Hetwarar ikkje heider seg vann

av dådrike ota, dei som imot han

2365 skjoldar bar; skygge fåe

frå herkjempa kom seg, heimen sin fann.

Svam over sjøen sonen til Eggteow,

uglad og einsleg attende til lyden.

Honom då Hygd baud herrestol i riket,

2370 borgskatt og baugar, på barnet sitt leit ikkje,

at odelssæta mot andre folk

han halde kunde, då Hygelac var dåen.

Kongslause lyden kunde lei ikkje

høgætta mannen hugbøygje noko,

2375 at han skulde Heardreds herre vere,

late seg kåre til kongsvyrdnad slik;

men studde i folket stødt med veneråd,

høvisk og hugmild, til heilt han var vaksen,

Wedergeatane styrde. Då veik til han

2380 over sjøen søner til Ohthere.

Skjemdarleg sveik dei Scyldingstøda,

han som var hævaste havkongen då

av alle som i Swiorice ytte skattar,

langgjetne kongen. Det livet hans kosta.

2385 For berging og gjestmilde banesår fekk,

svarv av sverdet, sonen åt Hygelac.

Ongentheows ætting attende drog,

heimatt hasta, då Heardred var fallen,

let Beowulf have herrestolen,

2390 Geatane styre. God konge var han.

XXXIII.

Sidan han hemnde herrebanen

um ikkje so lenge. Med Eadgils han gjorde

venskap i våden, med vigmenn hjelpte

sonen åt Ohthere, sjøleides kom med

2395 vigmenn og våpn. Visst tok han hemn

på frostall ferd, feilte kongen.

Soleis han stod i strider mange,

slag og fårar, sonen åt Eggteow,

kjempeleg dåd, til han kom, denne dagen,

2400 då ormen han skulde i ota røyne.

Han hasta sjølvtolvte, harm og uppøst,

drotten åt Geatar, draken å sjå.

Han hadde høyrt kvar hernaden kom frå,

hatverk mot hermenn. Han hadde i eige

2405 manggjetne munen, frå meldaren komen.

I mannhopen med var treffande mannen,

han som den hernaden hadde avla,

hugtung og bunden; hitut han skulde

vangvegen vise. Vrangviljug gjekk han

2410 ut mot jordsal, som eine han kjende,

grav under jorda nær glymjande havet,

båre-brotet. Baugar og kunstverk

var hopa i haugen. Hamstore vaktmannen,

vigfuse valkjempa vakta gullskatten,

2415 aldrug i jorda. Ikkje var det lettkjøpt

for nokon mann å nærma seg honom.

Slagdjerve kongen sat då på neset;

hirdmenn han helsa heile og sæle,

gullven åt Geatar. Gram var hugen hans,

2420 nåvønen, skipla; nær var no Wyrd,

ho som på gubben helse skulde,

søkje mot sjæleskatten, sunder kløyve

liv frå lekam. Lenge ei skulde

kjøthamen kringe kongens liv.

2425 Beowulf tala, barn etter Eggteow:

"Ung eg stod i oter mange,

orlog og ufred. Alt eg no hugsar.

Eg var sju år gamall då salskattherren,

folkevenen, frå far min tok meg,

2430 varde og verna meg; vigkongen Hredel

gav husrom og skattar, hugsa vår ætt.

So lenge han levde eg likt var elska,

ættvyrd i borga, som hans eigne born,

Herebeald og Hædcyn og Hygelac, herren min.

2435 På urett vis for den eldste vart

dråpslega reidd ved dåd av ein ættmann;

Hædcyn honom frå hornbogen sende,

mot herrevenen sin, harde pilen,

miste målet og meinhøvde bror sin,

2440 bror drap bror med blodutt pil.

Det var botlaus bane, brotsverk umeint;

skadetyngd var hugen. So skulde då soleis

æremann uhemnd ende livet.

For gamall gubbe det gramt vilde vere

2445 å sjå på slikt at son hans laut ride

ung på galgen. Då ord han vil kvede,

sorgsam song, når sonen hans heng der

ramnar til frygd, og han råd ikkje veit,

aldrug og årtyngd inkje kan gjere.

2450 Allstødt han minnest kvar einaste morgon

erving som andast. Ikkje han vyrder

atter å eige inne i borga

andre ervingar, då den eine her

lagnad-dømd laut lide dauden.

2455 Sorgtyngd han ser i sonen sin bustad

vinsalen aud, eit vindvære no,

rana for livjalm. Riddaren søv,

hermann, i haugen; ei harpeklang er der,

gaman i garden, som i gamle dagar.

XXXIV.

2460 I soverom sviv han, sorgljod øyar

uppatt og uppatt. Opne tykst honom

vangar og tun. — So Weder-verjaren

for Herebeald hadde hugsut, og sorg

båra i brystet. Banemannen ikkje

2465 han hemnsøkje kunde og hente seg bot,

kunde ikkje kjempa kuve og refse

hustre og hardt, um han hugkald var mot han.

Sliten av sorga som sårt honom tok,

or verda han vandra og valde Guds ljos;

2470 reidde åt ervingom på rikmanns gjerd

land og borg, då or livet han gjekk.

Da var synd og strid millom Swionar og Geatar.

over vide vatnet valstrid allstødt,

ræsing og ran, sidan Hredel døydde.

2475 Ongentheows ervingar urædde var,

vigfuse, vigrame, vilde ikkje fred

over havet halde, hernad kring Hreosnabeorh

ofte øvde, atall og hard.

Mine ættingar alt dette hemnde

2480 med brand og bane, so brått det frettest,

endå den eine laut yte livet;

det var hardsett hemnkaup. Hædcyn der,

drotten åt Geatar, digna i striden.

Eg frette um morgonen ein frende den andre

2485 med bile-egga på banemannen hemnde,

då Ongentheow med Eofor møttest.

Otehjelm klovna, aldruge Scylfing

hernadsbleik seig; handa mintest

stridshatet noggrant, stogga ei dødssvarven.

2490 Eg for skattar han ytte meg, gav

vederlag i vigferd, for verdfulle gåvor,

med glimande sverdet. Han gav meg land,

odelsrett og jord. Ikkje han turvte

gange åt Gifdom hell Geirdenom då,

2495 søkje til Swiorice, samle seg der

klenare kjemper, kjøpe deim med gods.

Stødt eg i striden stod framanfor han,

einsleg i herbrodden. Allstødt eg slik skal

striden stå, medan stålsverdet held,

2500 som fyrr og sidan fylgde meg stødt,

sidan fremst i fylkingen eg feilte Dæghrefn

med harde handtak, Huga-kjempa.

Han fekk ikkje fram til Frisar-kongen

bjarte brystpryda bere med seg,

2505 merkesmannen i mannamot fall,

avlige ættmann. Egg ikkje bana han;

harde handtak kring heite blodstraumen

beinhuset braut. Bile-egga skal no,

hand og hardsverd, um haugskatten stride."

2510 Då tala Beowulf trauste lovnad

siste gongen: "Eg sigra i mange

oter i ungdomen; atter eg vil no,

gamle folkverjar, freiste ein strid,

øve stordåd, um ut or jordsalen

2515 mannatynaren mot meg søkjer."

Hovdingen helsa kvar hirdmann der,

slagdjerve hjelmmenn, siste gongen,

trugne borgmenn: "Eg bar ikkje sverd,

våpn mot ormen, visste eg berre

2520 kor ufriskjet elles eg ordhalden kunde

gripe med handa som Grendel fyrr.

Hernadseld heite eg håttar å møte,

andegufs og eiter. Eg etlar meg difor

brynje og breidskjold. For berghole-vaktar

2525 eg attrar meg ikkje. So ota fær

verte på vollen som Wyrd det lagar,

som mannslagnad rår. Modig eg er,

um ikkje eg ordar mot elddraken stridsord.

Bie på berget, brynjeklædde vigmenn,

2530 herhama hermenn, håtta og merka dykk

kven best etter bardagen ber sine sår

av oss tvo no. Det er ikkje dykkar

yrkje, og eg eine har styrken

til ufriskjet maktfullt age og handsame

2535 jarledåd øve. Med avle eg skal

hitte gullet, hell hernaden tek,

hardbalne basket, herren dykkar."

Ramhuga kjempa reis då ved skjolden,

hard under herhjelm herbrynja bar

2540 ved stupbratte Steinberg; på styrken sin leit han,

einmanns-avlen. Slikt er urædd ferd!

Or haugvollen såg han — han som so mange

strider stod, storhuga, mannsleg,

valstrid-våde, når vigmenn møttest —

2545 det stod or steinkvelven straum av logar,

braut or berget. Det var brennande flaum,

hernadseld heite. Nær haugskatten kunde

ingen ubrend eikor stunda

djervast å dvelje for drakelogen.

2550 Or brystet let han — no brann han av harm,

fyrsten for Geatar — fare fram ord,

sterkhuga storrop; stridsklåre mælet

glymde og glamra under gråe stein.

Hatig høyrde haugvaktar inne

2555 mannamæle. Mindre vart det tid

til fred å tinge. Fram fyrst kom

anden åt udyret ut av steinen,

eiter og eimar. Det ymde i jorda.

Stridsmann ved Steinberg styrde skjolden

2560 mot gruvlege gasten, Geate-drotten.

Ringbøygde draken ræste no fram,

hernadshuga. Høgt no svinga

gode herkongen gamle ervesverd,

oddkvasse egga; då ottast kvar av deim

2565 ein den andre, ublide, hatige.

Stødt han stod bak sterke skjolden,

veneherren. Vreid då ormen seg

snøgt isaman; slagbudd han venta.

So byrja branddraken buktande skride,

2570 skunda mot lagnaden sin. Skjolden varde

liv og lekam ei litor stund,

kortare enn kongen kunde det tenkje.

Fastsett for honom var fyrste dagen

at valstrid han stod, og Wyrd ikkje gav

2575 hernads-heider. Handa han lyfte,

Geate-drotten. Glimande flaug

arvesverdet; men egga glatt

brisbjart frå beinkringen, beit klenare

enn tjodkongen no turvte det sårt,

2580 vakka i våden. Vart då gravvaktar

harm i hug etter hernadsvarven,

valeld sprøytte vidt utover,

vigeld-logar. No venta han siger ei,

gullven åt Geatar, då gode sverd sveik,

2585 nækt i ota; slikt aldri det burde,

vidgjetne jarnet. Det var ikkje hugsamt

for siger-sæle sonen åt Eggteow

vike frå valen på vang ved hola;

mot sin vilje måtte han jordheimen

2590 fly og fare, som fullvisst kvar mann

skal låndagar ende. Lenge det var ei

fyrr otekjempene atter møttest.

Då bysta seg draken, brystet hans båra;

ny strid det vart. Naudsett han talmdest;

2595 logar leika kring lyden sin styrar.

Hirdmanns-hopen kring honom ei stod,

kring storætta stridsmann stod ikkje utvalde,

dugande drenger. Dei drog seg i skogen,

berga livet. Båra i ein lei

2600 hugen av harm. Hindre kan inkje

veneættkrav i veltenkt mann.

XXXV.

Wiglaf heitte han Weohstans son,

hæve hermann, hovding hjå Scylfingom,

Ælfheres ætting; augna sin manndrott

2605 under harde herhjelm i hiten talmast,

hugsa all heider som honom var synt:

vidsveimde bustad åt Wægmunding-lyden,

folkevald, ubytt, som far hans åtte;

han kunde ikkje hevle seg, handa treiv skjolden,

2610 gule lindebrett, tok gamle sverdet,

ættar-arv etter Eanmund var det,

son til Ohthere. I slaget vart

venelause vigmann av Weohstan bana

med breide branden; bore åt ættfolk

2615 vart malmbjarte hjelmen, moskefletta brynja,

eldgamle jotunsverd; det Onela gav honom,

hernads-ham åt hans handgangne mann,

velbudde vigham; um valstrid ei tala,

endå broder-barnet hans han bane gav.

2620 Han munene åtte i mange år,

bile og brynje, til barnet hans kunde

frægdarverk øve som far hans fyrr;

gav ’om hjå Geatom gode stridsham,

ovleg riksleg, då ut or livet

2625 aldrug han vandra. Unge kjempa

fram skulde fare for fyrste gongen

med vendrotten sin i valstorm og slagræs.

Han miste ei modet, og mæte ervelut

i ota ei sveik. Det ormen fekk kjenne,

2630 straks dei støytte i striden saman.

Wiglaf tala veltenkte ord,

sagde til fylgjet, sorgfull han var:

"Eg minnest tida då mjøden vi naut,

da lydt vi lova vår ljuve herre

2635 i ølsalen, han som ytte oss ringar,

at visst vi skulde for vigbunad løne han,

for hjelmar og hardsverd, um hjelp han trong,

komen i våde. Han kåra oss

sjølvmint av sine salsmenn til ferda,

2640 mana til mannsdåd og muner meg gav,

heldt oss for hæve hermenn trygt,

kvate hjelmmenn; endå kongen tenkte

eine å øve slikt ovverk som dette,

frægdarverk fremje, folkevorden.

2645 Manggjetne mannsverk han mætast har øvt,

djervaste dåd. Dagen er komen

då kongen vår treng krafta vår

og litande kjemper. Lat oss gå på!

hovdingen hjelpe, no hardsett han talmast

2650 i grame gloføyken. Gud skal vite

eg likare held det at lekamen min

med gullgjevar min i gloflaumen tærest!

Skamleg det tykkjest meg skjoldane dere

attende til heimen utan vi fyrst kan

2655 fienden felle, freiste å verje

Weder-kongen. Eg veit so grant

han ikkje fortente at einast han skal

av ættstore Geatar uferd tole,

stupe i striden. Eg vil stå saman med han,

2660 brynjebudd,skjolddekt, med branden og hjelmen!"

Han vod gjenom valrøyken, vighjelmen bar,

kongen sin hjelpte, kvad fåe ord:

"Beowulf kjære, ber deg vel,

som i ungdoms år du eidfast lova:

2665 so lenge du lever du let ikkje sige

sigerfrægda. Syn deg no dådsterk,

hugfaste høgætting, med heile di makt

livet ditt verje. Eg legg ved mi hjelp!"

Etter dei orda ørvill kom ormen,

2670 atalle ufriskjet, andre gongen

i lysande logar, leita etter fienden,

leide menner. Logeflaum brende upp

bordklædde skjolden. Brynja ei kunde

unge oddstridar yte hjelp.

2675 Unge frenden bak frendeskjolden

ovsnøgt sprang, då hans eigen var

øydd i elden. Atter no herkongen

hugsa sin heider, hogg so ovsterkt

med stridssverdet sitt so det stod i drakehaus

2680 naudhardt drive. Nægling brotna;

då sveik i slaget sverdet hans Beowulf,

gamalt og gråeggja. Det gavst honom ikkje

heppe av noko hardstælt eggjarn,

hernadshjelp; hans hand var for sterk;

2685 sant det segjest at sverda allstødt

han røynte for ramt i roggsame stridar,

sårherda sverd. Slikt er uheppe!

Tjodar-tynaren tridje gongen,

ublyge elddraken ota hugsa,

2690 ræste mot kjempa då ramt det seg høvde,

heit og hatig; kring halsen hans knepte

bitkvasse beintaggar. Blodga han vart,

hjarte-blodet båra fram.

XXXVI.

Høyrt eg har at i hovdingens naud

2695 høgreiste jarlen heltemod synte,

dådkraft og djervskap, som dugleg han ervde,

hytta ikkje hovudet. Handa si brende han,

modige mannen, då mågen han hjelpte.

Harmgasten han høvde langt nedpå,

2700 slagbudde kjempa, so sverdet rann inn,

gullprydd og glimande. Gloelden deretter

svana sidan. Sjølv då kongen

vann att vitet; valsaks han svinga,

bardagekvast, som ved brynja han bar.

2705 Av han sneidde ormen på midten.

Dei feilte fienden; fåtøk han døydde;

saman dei hadde siege honom,

høgætta frendar. So hermann skal té seg,

tign, når det trengst! For tjodkongen var det.

2710 siste sigeren, siste dåden,

verk i verda. Vonde såret

haugdraken hadde honom nett gjeve

sveid og svall. Snart han kjende

beiskt det båra i bringa hans

2715 eiter i indra. Ættstoring gjekk,

ved gravhaug-vollen, vis i hugen,

sette seg ned; såg på jotunverk,

korleis stopular steinbogar traust,

utgamle jordhall, innvendig studde.

2720 Ovgode tignen ordgjetne kongen,

hernadsblodga, hama med handa,

vendrotten sin med vatn læska,

hov so hjelmen av hernadstrøytt konge.

Beowulf tala, trass i såra,

2725 banesåra; beirleg han visste

levedagane lakka mot enden,

hugnad i heimen; heilt var kvorven

dagerada; dauden var ovnær:

"No eg til son min sende vilde

2730 hernadshamen, hadde eg berre

åt ein erving att etter meg,

fostra av meg. Folket eg styrde

femti vintrar. Folkekongar

sat ikring, slett ingen av deim

2735 hugast å helse med hersverd på meg,

ufred yppe. I odelsheim var eg,

trøytte mi tid, trygda alt mitt,

yppa ikkje ufred, ikkje eg svor

urette eidar. Alt det eg kan,

2740 såra og sjuk, sælt no minnast.

Laste meg tarv ikkje livsens herre

for frendemord, når fare skal ut

livet or lekamen. Leit no du snøgt

etter gullskatten der under gråe steinen,

2745 ljuve Wiglaf! No ligg han, ormen,

råma av dødssår, rana for skatten.

Gå no snøggast! — so gamle skatten,

gulleigner eg gaume kan noggrant,

globjarte glimesteinar. Glad kan eg då,

2750 no vunnen er skatten, vandre burt frå

livet og lyden eg lenge styrde."

XXXVII.

So segjer segna at sonen til Weohstan

etter dei orda frå ulivssærde drotten,

bardagebana, brynjeklædd,

2755 i fletta stridsserk, i steinhaugen hasta.

Sigersæl såg han snøgt derinne,

modige ætt-tignen, mang ei pryde,

gull glimde frå golv i haugen,

undersverk på veggen i ormen si hole,

2760 eldgamle nattflygar; ølkanner stod der,

fat frå forn-ætter, flekka og sulka;

muner var prydsnøydde. Mang ein hjelm,

eldgamall, eira, armringar mange,

fagert fletta. Fort kan skattar,

2765 gull i gravhaug galder kaste

på mannabarnet; merk det som vil!

Soleis han såg eit slagmerke ålgylt

høgt over haugskatten, handyrkte meisterverk,

kunstfrægt krota. Det kasta eit ljos

2770 so golvet han greidt gaume kunde,

alle dei eigner. Ormen var no

ikkje å augne; egga han bana.

Eg frette han straks flutte or gravhaug

eldgamle jotunverk, einslege mannen,

2775 bar ved barmen borddiskar, staup,

hugen sin fylgde; hermerket tok han,

bjartaste banner. — Bana av sverdet,

eggblad av jarn åt aldruge kongen,

var han som varde verdfulle skattar

2780 lange tider, logerygd førde,

varme for skatterov, vigfus loga

midnettesbil; til myrda han vart.

Bodsveinen hasta, huga på atterferd,

førde med seg skatten, fyste å vite,

2785 fasthuga sveinen, um han fann i live

Weder-kongen på vangen enn,

særd til ulivs, der sist dei skildest.

Han skunda seg med skatten å skoda kongen;

borgdrotten sin han blodsulka fann

2790 nær enden av livet. Atter han tok til

vatn å skvette, til vittige ord

brystgøymsla opna. Brynjekaren tala,

gamall og hugtyngd; gullet han såg:

"Eg for storskatten allherren takkar,

2795 himmelherren; høgord eg segjer

ævedrotten for alt eg her ser,

at lagen eg var åt lyden min

på daude-dagen dette å vinne.

No eg for gullskatten gav det av livet

2800 eg enno åtte. Auke dé no

folkegagnet! — Fare eg må.

Byd mine kjemper byggje gravhaug

brått etter bålferd på brimneset ute;

lat han minne lyden um meg,

2805 rise høgbygd på Hronesnes.

Sjømenn allstødt sidan det kallar

Beowulfhaugen, når brattstamna skip

over eimslørde straumar stemner langleides."

Tunglynde tjodkongen tok av halsen

2810 glimande gullring og gav til tignen,

gav unge hermannen gullslegne hjelmen,

brynje og sylgje; baud han vel nytte det:

"Att er du einast av ætta vår,

Wægmundingane. Wyrd rykte burt

2815 alle mine ættmenn; audig det var

for frøkne jarlar. Eg skal fylgje deim no."

Det var det siste han sa, den gamle,

hadde i hug, fyrr på helbål han steig,

bårande brand. Or bringa hans drog

2820 sjæla a søkje sannfaste dom.

XXXVIII.

Åt unge mannen ilt det var no

hendt at han på heida såg

livlaus liggje ljuvaste mannen,

broten og hjelpelaus. Banemannen og,

2825 rysne jorddraken, rana or livet,

i røyntak kuga. Ringbøygde ormen

ei råde fekk ringskatten lenger;

jarneggar hadde han jaga or heimen,

harde herbranden, hamararven.

2830 Ræsardraken, roa av såra,

skrapp åt vollen nær skattegøymsla,

Aldri han meir elte kring i lufta

midnettesbel, av munene byrg,

synte seg aldri meir, seig åt jorda.

2835 Hernads-herrens handdåd var det.

Sovoren dåd eg sjeldan um menn,

kjempekarar, kunde frette,

kor djerve dei var til dåd å øve,

at dei mot eiterorm-andegufs ræste,

2840 hallen for ringar med handa reinska,

dersom han vakande vaktmann fann

bu i berget. Beowulf kjøpte

dyre drotteign med dauden sin.

Båe kjemper var komne til enden av

2845 låneigandes liv. Lenge ei var det’

so hasta or holtet dei hernadsrædde,

trulause skrælingar, ti ialt;

våga ei fyrr med vigspjota leike,

då manndrotten deira mykje det turvte.

2850 Skjemde dei sine skjoldar bar,

hernads-hamen, dit høvdingen låg;

dei såg på Wiglaf. Han sat der trøytt,

herkjempa, nær ved herren si oksl,

læska han med vatn. Lite det hjelpte,

2855 makta ei på jorda, kor mykje han ynskte det,

halde livet i høvdingen meir,

vann ikkje vende Guds vilje no.

So råder Guds rett røynleg for alle

menn, slik det enno maktfullt er høvet.

2860 Unge mannen orda harm

åt menn som miste modet fyrr,

Wiglaf tala, Weohstans son,

sorghuga kjempa, såg på deim ublidt:

"Segje vil eg, sant skal eg tale:

2865 manndrotten vår, som muner dykk gav,

stridshamar dyre som dé står i der,

ofte på ølbenken ytte åt sine

hallmenn harde herhjelm og brynje,

kongen gav karom, kåra dei beste

2870 som fjerr og nær han finne kunde, —

til ingor nytte otebunaden

hadde han øytt, då hernaden kom!

Folkekongen av fylkingkarar

ikkje tarv kyte. So unte honom Gud,

2875 som sigeren råder, at sjølv han seg hemnde

einsleg med egga, då avle det turvtest.

Eg honom lite livvern kunde

yte i ota. Alt det eg makta

freista eg hjelpe frenden min.

2880 Snøgleg svana, då sverdet mitt råka

atalle ufriskjet, elden og veikare

fløymde or brystet. For fåe hermenn

kringa kongen då komen var stunda.

No skal gåver av gull og sverd,

2885 odel og livberging ættene dykkar

allstødt vante. Ingen landsrett

i frendelyden de fær no meir,

ingen av dykk, når ættstore menn

i framandland fretter floget dykkar,

2890 skjemdar-dåden. Dauden er betre

for namnbyrge jarlar enn nidings liv!"

XXXIX.

Han baud deim um bardagen bod heim føre,

høgt over havberg, der hirdmannsflokken

frå morgonen av modfallne sat,

2895 skjoldberar-skaren, i skiftande voner:

feigd og fall eller fagnad og attkjømd

for ljuve mannen. Lite han tagde,

han som med nysegn frå neset reid,

sanning han kom med, sa til alle:

2900 "No er Wederlydens vensæle gåvedrott,

drotten åt geatar, på daudelega lagd,

han valkvila nyt; det er verket åt ormen.

Ved sida hans ligg no livtyna og,

som seig av sakssåra. Sverdet ei kunde

2905 nifse ufriskjet nokor drepande

sårflenge slå. Der sit no Wiglaf

attmed Beowulf, barn etter Weohstan,

jarl attmed deim som daude kviler,

hugtung held han hovudvakt over

2910 ven og uven.No vente kan folket seg

orlog og ufred, når audkjent det vert

hjå Francar og Frisar at fallen er kongen,

vide vyrd. Vekt vart hatet

hardsett hjå Hugom, då Hygelac fór

2915 med flåte og folk imot Frisarlandet.

Hetwarar honom i hernaden vog;

ovsterke kom dei med overmakt stor,

brynjevigmannen bogne måtte,

fall i fylkingen, fekk ikkje gjeve

2920 mennom meir muner. Merewioingar

elskar ikkje mykje oss sidan det.

Ikkje av Swiotjoden ålit og venskap

ventar eg heller. Vidkjent er det

at Ongentheow øydde livet åt kongen,

2925 Hredlingen Hædcyn ved Hrefnawudu,

dengong av ovmod allrafyrst søkte

Scylfingar imot dei skjoldverna Geatar.

Fort honom gamle fåren åt Ohthere,

aldrug og øgjeleg, ulivssår gav,

2930 fellte sjøkongen, fria sitt viv,

gamle husfrøya, gullsnøydd og rana,

Onelas mor og Ohtheres og;

rekte på røming rame fiendar,

nøydde deim so naudsett inn i

2935 Hrefnesholtet, hovdinglause,

herkringa deim som hersverda leivde,

utmødd av sår. Ofte um natta

vesalle lyden vondt han lova,

at hardt han um morgonen helse deim vilde

2940 med sverd og egg, sume i galgen

henge åt fuglom. Heppa hjelpte

tunglynde hopen tett fyre dagsprett,

då dei Hygelacs horn og herlur

jalme høyrde. Gjævingen kom

2945 farande fram i fare åt kjempene.

XL.

Det synte blodfar etter Sweonar og Geatary

valræs etter vigmenn vide ikring,

der folke-flokkar førde hernad.

Gjævingen drog då med drotthirda si,

2950 sorgfulle gubben søkte til borga,

jarlen Ongentheow unda snudde;

han hadde um Hygelacs herbragd frett,

kjempa si krigsmakt, kunde ikkje stå seg,

såg han mot sjømenn slag ikkje våga,

2955 verje mot vigmenn verdfulle skattar,

dronning og barn. Han drog seg då

bak jordvoll, gubben. Jaga av Hygelac

Sweonar vart; slagmerket hans

over fredvangen for fram og vidare,

2960 i heime-hagen Hredlingar trengde.

Med odd og egg vart Ongentheow tvinga,

kvithærde karen, å kvare seg her.

Tjodkongen der tole skulde

Eofors avgjerd. Ørvillt honom

2965 Wulf Wonreding med våpn råka;

blodet ved svarven bruste fram,

rann undan håret. Rædd vart han ikkje,

gamle Scylfingen, gav for det løn,

verre mothogg, vålege daudesvarv,

2970 då kongen attende var komen hit.

Ikkje med det same sonen åt Wonred

fekk gjeve mothogg mot mannen gamle.

På hovudet harde herhjelmen brast;

blodsulka der han bogna ned,

2975 fall til jorda; feig var han ikkje,

kom seg atter, um kufst han vart såra.

Då let den harde Hygelacstignen,

då bror hans fall, det breide sverdet,

utgamle sverdet, yrkt av jotnar,

2980 strende over skjoldmur; då stupte kongen,

folkevorden, for feigdarhogget.

Dei flokka seg um frenden hans, fetla såra,

lyfte han upp, då det laga seg so

at slagmarka dei sigrande rådde.

2985 Sidan dei snøydde slegne kongen,

brette av Ongentheow brynja jarnyrkt,

skjefte hardsverd, skinande hjelm;

herbunad all dei til Hygelac bar.

Han tok mot skatten; trygda honom fager

2990 løn i lyden; lovnaden heldt han;

Geate-drotten gav for stridsrennet,

då heimatt han snudde, sonen åt Hredel,

Eofor og Wulf ovstore skattar;

kvar av deim hausta hundra tusen

2995 i land og lekkjeringar. Løna ovunda deim

ingen mann; for den ordgjetne vog dei.

Eofor gav han si eiga dotter,

heimen til prydnad, hollskaps pant.

Eg ottast av dette uvenskap no,

3000 hat hjå hermenn, hernad og strid,

Sweonalyden søkjer imot oss,

når høyre dei fær at herren vår

livet har late. Lenge han varde

mot hatige hermenn heimland og skattar,

3005 mot fiendar frelste folk og rike,

folkegagnet fremja og framleis atter

hovdingdåd øvde. Vi haste no bør,

skunde oss åt tjodkongen, skode honom,

han som oss har heidra med ringar

3010 bere på bålet. Ei berre lite

skal kverve med djervingen, men kostesame skattar,

gull i mengd; gramt har han kjøpt det,

med sjølve livet sitt sistpå han no

baugane vann. Branden skal ete det,

3015 elden det skyle, ingen jarl bere

muner til minne; møyar fagre

ei have kring halsen haugringpryda;

modfallen må ho munelaus snart

ofte, ikkje ein gong, utstøytt fare;

3020 for lydstyrar no låtten har stogga,

gaman og gledejalm. Gripe vi tidt

må heretter mangt eit morgonkaldt spjot,

have i hendom. Harpeklang ikkje

skal vekkje vigmenn, men vengsvarte ramnen

3025 fust over mange feigdarmenn gale,

åt ørnen melde kor åta var god,

då saman med ulven han slagmarka rana."

Kvate karen kvad slike ord

um låke lagnad. Han laug ikkje mykje

3030 med ord og spådom. Alle mann reis no,

uglade vandra til Earnaneset.

Tårene rann då dei tjodkongen såg.

Dei fann på sanden, sjælerana,

han helkvila heldt der, han som gav ringar

3035 i kvorvne dagar. Komen var siste

stunda for godmannen; stridskongen no,

kongen for Wedar, var kvorven i dauden.

Dei såg og der ein sjeldsynt skapnad,

ormen på vollen utmed der

3040 leidsleg liggje; logedraken var det,

grame gasten, globrend og svidd.

Femti fot han fyllte ut

langsetter lega. Luftleik han fyrr dreiv

nattartider, nedatt tidt fór

3045 og bolet sitt granska. Hunden av dauden no,

hadde brukt frå seg hola si no.

Attmed han stod ølkrus og kanner,

diskar der låg og dyre sverd,

tærde av rust, som i tusen vintrar

3050 dei jamt hadde kvilt i jorda sitt fang.

Dengong då ovstore arven vart haugførd,

gullet åt tommenn, galder vart lagt på det:

denne ringsalen røve måtte

ingen mann; men einast Gud,

3055 sannings sigerdrott, sjølv vilde velje,

mannavorden, kven muner fekk lytte,

take ut mannen han tykte høveleg.

XLI.

Dei gauma no at til godt det ei førde

å urettvist løyne eignene slik

3060 vel under vollen. Vaktmannen drap

fyrst nokre fåe. Den fiendskap vart

hardsett hemna. Høgunder er det

kor maktheidra mannen møter sin daudedag,

lagnadsbunden. Då lenger ei kan

3065 mannen med frendar i mjødsalen bu.

Soleis med Beowulf då bergvaktmannen

han søkte i strid. Sjølv han ei visste

kva honom skulde skilje frå verda.

Til domedagen drottane mæte

3070 hardt hadde fest, dei som haugen yrkte:

Skuldbunden stødt skulde han vere,

hivd i horgheimar, i helband lagd,

skammerkt vere, som skattane rana.

Glad over gullet gauma han aldri

3075 Herrens nåde hittil større.

Wiglaf tala, Weohstansonen:

"Ofte skal jarlar ved ein manns vilje

hemnverk lide; det hende med oss.

Ikkje vi evla yte drotten vår,

3080 riksvorden vår, råd som dugde:

han skulde ei helse på haugvaktmannen,

men late han liggje, der lenge han var,

i haugen bu til heimsens ende.

Hardt er vi harma. Haugskatten ser vi,

3085 vondsleg vunnen. Våleg av lagnaden

drotten vår vart dregen hit.

Eg var derinne, og alt eg såg,

griper i gravhaug; gange eg fekk,

ikkje det var nokor uneleg ferd,

3090 inn under jordvoll. Ovsnøgt eg tok

horvlaus byrd med hendene mine,

brisande skattar, bar deim ut

til kongen min; knappast han levde,

visste vel til seg; vist han tala,

3095 gamall og hugtung, helsing sende dykk,

bad dykk byggje på bålplassen hans

ein haug so høg som det høver hans venedåd,

stor og vidsynt, som stødt han sjølv var

vigmann mest vidgjeten vidt ikring jorda,

3100 då borgskatten enno han bruke kunde.

Atter vi hastar enno ein gong, .

ser og søkjer sjeldsynte skattar,

under i vollen. Eg dykk fører,

so noggrant de kan næreved sjå

3105 baugar og gullplater. Ei båre vi då

yrkjer snøgt, når utatt vi kjem;

på henne vi fører herren vår,

ljuve mannen, dit lenge han skal

vere og vente, vakta av Herren."

3110 Han sende bod, son etter Weohstan,

krigsdjerve kulten, til karar som åtte

bustad og hermenn, at bålved no

folkeeigarane føre fram skulde,

til godmannens likbål: "Glo skal no ete

3115 — stige myrke logen — stridsmannsherren,

han som stod i stålskura ofte,

når pilestormen med styrke sjoga,

skreid over skjoldborg, skaft gjorde gagnet sitt,

fjørprydde fust flaug dei jarna."

3120 Veltenkt den vise Weohstansonen

kalla or flokken av kongetignar

sju i alt av ypparste karom,

gjekk sjølv-åttande innunder fiendstak.

Ein hermann med seg i handa bar

3125 ein brisande kyndel, i brodden gjekk.

Det turvtest ei lutkast kven take fekk skatten;

inne der utan ein einaste vaktmann

såg dei at skatten i salen låg,

øyddest uvakta. Ingen syrgde,

3130 då fort dei med seg førde or haugen

dyre muner. Draken dei skauv,

ormen, frå hamaren; havet tok mot han,

flaumen femnde fémunevaktaren.

Vundegull dei på vogna ladde,

3135 ovstore eigner. Ættstoring bar dei,

hårgråe herkult, til Hronesneset.

XLII.

Geate-lyden laga åt honom

bål på bøen, byrgt og traust,

hengde so hjelmar, herskjoldar kring det,

3140 bjarte brynjer, som bøna hans var.

Midt uppå la dei mæte kongen,

klagande karar, den kjære herren.

Då byrja på berget bålelden store

krigsmenn kveikje. Då kvervla røyken

3145 svart over branden, sjogande logen;

klagerop steig; vinden stilna;

til i beinhuset inn brote seg hadde

heit brand i brystet. Hugille alle

modfallne gret over mannherrens bane.

3150 Då kvad ho syrgjesong, kvinna gamle,

no Beowulf var burte. Med bundne fletter

sutfull ho song, sagde hugsprengd

at harmdagar ho hardt no ottast,

valfall og våde, vigmannsrædsle,

3155 hernad og trælking. — Himlen svaide røyken.

Weder-Iyden laga og yrkte

haug på lidneset, høg og breid,

synleg vide for sjøferdmennom;

timbra gravhaug i tie dagar,

3160 minne um otekulten. Det elden leivde

bak vollen dei skylde, som visaste menn

vyrkast visste visleg det gjere.

På berget dei gravførde baugar og sylgjer,

all den eigna som ut dei bar,

3165 herhuga menn, av haugskatten fyrr,

let jorda gøyme jarleeiga;

gull i grus som i gamall tid kviler,

unøytt av ætta, som ein gong fyrr.

Herdjerve menn kring haugen reid,

3170 ættstore tignar, tolv i alt;

kvidesamt kvad dei, vilde kongen minnast,

heiderskvad segje, um hermannen tale,

kyte av hans mannsdygd; kjempeverka hans

høgt dei heidra. Høvisk det er

3175 at mannen sin vendrott vyrder i kvad,

elskar han truge, når ut hans sjæl

or lekam har fare, som letteleg øydest.

Geate-lyden gret og syrgde,

då herren fall; hirdfelagane

3180 kvad at han var millom verda sine kongar

manna-mildast, mannakjærast,

fredsæl i folket, fus etter heider.

FINNSBORG-STRIDEN (brot).

1 "...(ikkje) tak brenn og logar."

Soleis han svara, slagunge kongen:

"Ei det dagast i aust,

ikkje draken der f lyg,

hornprydde hallen heller ei brenn.

5 Bråstrid det førest hit! Fuglar vålar,

stålham glamrar, stridsbunad jalmar,

skaft skrell mot skjold. Skin no månen,

fullmånen i skyom. Fram ris vådedåd;

uheil i folket det yppast vil.

10 Vakne no, vakne, vigmenn mine!

Tak dykkar skjoldar! Tenk på kjempeverk!

Herfremst stride! Hugheile vere!"

Då reis gjæve gullprydde tignar, gyrde seg

med sverdet. Då til døra gjekk drottbyrge kjemper,

15 Sigeferd og Eaha, sverda sine drog dei;

til andre døra Ordlaf og Gudlaf;

Hengest sjølv hasta i far deira.

Garulf no Gudere mana

frimanns-livet sitt fyrste gongen,

20 herham, ved halldør ei hövlaust våge;

harde herstormen hente han vilde.

Ållydt han spurde so alle det høyrde,

hugdjerve hermann, kven halldøra varde.

"Sigeferd er mitt namn" — sa han — "Seggarkongen,

25 "vidkjend vigmann. Eg valstrid herde,

harde hernader. Hevle deg skal eg,

soframt du sjølv mot meg søkje vil no!"

Då vart det på vollen valbulder stort.

Kuvne skjoldar i kjempehandom,

30 og beinhausar brast — borgtilet dunde —.

Seig då Garulf i slaget, han som

ypparst var vyrd millom alle jordbuar,

Gudlafsonen, og godmenner mange.

Ramn over ræ ræste og flaksa,

35 svart og vengmyrk. Sverdglimen bragla,

likesom Finnsborg i loge stod.

Eg frette aldri um frægare hermenn,

seksti sigerkultar slag betre stande,

drenger meir dugande dådløne mjøden

40 enn kjempehopen til kongen Hnæf.

Fem dagar drogst dei, og drepen vart ingen

drottmann som djervleg døra varde,

Då steig til sides ein såra hermann,

sagde at broten var brynja hans,

45 herbunad gagnlaus, holstungen hjelmen.

Snøgt då frega folkevorden

korleis dei slagkarar såra sine herde,

eller kven av unglyden...