Haralds saga gráfeldar (Fagrskinna)

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Fagrskinna



K. 13. Vm Haralld konong Eiriks sun


(V)ar þa Haralldr til konongs tækinn. En þa er Haralldr hafðe tækit konongs namn oc þæir brhðr. giek hirð Haconar konongs til hannda hanum. oc varð brat hirðen lit samhuga firir þui at þæir er Hacone hafðu þionat. ok þæir er aðr varo með sonom Gunnilldar. hafðu att morg vanndræðe aðr sin a milli. oc þotte hvarom sinir hofðingiar bætri. þat lysizk i orða skifti þessa .ii. skallda. Glumr Gæira sunr kvað þetta


56.
Væl hæfir hæfnt en hafna
hiorss bændraugar fiorvi
folkrakkum vann fylkir
framlegt Haralldr Gamla
en dogvaler drekka
dolgbannz firir vær hanndan
roðen sa ec rauðra bænia
rhyr Hacone drhyra.


Ða er Ꝍyvindr skallda spillir hhyrði þessa visu. kvað hann i mote aðra


57.
Fyrr rauð fenris varra
flugvarr konongr sparra
malmriðar svall meiðum
moðr i Gamla bloðe
þa er ostirfinn arua
Æiriks oc rak gæira
nu tregr giæte gauta
grams fall a sæ alla.


Þa svaraðe Haralldr konongr ræiðr miok. Ænn ælski þer mæir Hacon konong. fare þer ænn með hanum oc vereð hans menn. þa varo þæir ræidder um Ꝍyvind vinir hans oc ætlaðu at konongren myndi lata drepa hann. Ganga til bæggia vinir oc biðia konong friðar. oc sæia at Ꝍyvindr ma bhta a þa læið sem brotet var. oc biðia hann yrkia aðra visu oc kaupa ser sva vinatto konongs.


58.
Litt cvaðo þic lata
landvorðr er brast horva
bænia hagl a bryniur
buguz almar giæð falma
þa er ofolgen ylgiar
endr or þinni hennde
fetla spellz til fyllar
fullægg Haralldr gullu.


Conongren svaraðe litt oc þo noccot. þa mælte Glumr Gæira sunr. þat er litt hærra er ækki er. þa svaraðe konongr. sia maðr værðr oss alldrigi tryggr sva lengi sem hann lifir. þa bað Glumr Ꝍyvind yrkia visu um konongenn. þa cvað hann þessa.


59.
Æinn drotten hæfi ec attan
iafur dyrr en þic fyrri
bellir bragingr ælli
bið ek æi mer hins þriðia
trur var ec tiggia dyrum
tvæim skiolldum lek ec alldre
fylli ec flok þinn stillir
fællzk a hænndr mer ælli.


Christian Krohg:
Þæir brhðr Gunilldar synir hafðu margar hirðar oc foro sumir et hfra um landet. en sumir með sio. oc gierðe hallære mikit um þæira daga.


Aðr en ec tynda Hacone. Eftir þat var Ꝍyvindr með Gunilldar sunum litla rið. for siðan til bua sinna oc sva gerðo flester Haconar menn. at þæir þionaðu scamma rið Æiriks sunum. oc sættuz hæima at buum sinum. Synir Gunilldar er sagt at thke skirn a Ænglannde i hsko. en er þeir como i lannd oc hafðu tækit aller konongs namn. þa brutu þæir niðr hof oc blotskap. oc nauðgaðu ængan mann til kristni. oc æcki er sagt fra truar hallde þæirra. annat en sa var cristinn er þat villdi. en hinn hæiðinn er þat villdi. þæir brhðr Gunilldar synir hafðu margar hirðar oc foro sumir et hfra um landet. en sumir með sio. oc gierðe hallære mikit um þæira daga. firir þui at af tok silld fiski oc allt siofang. korn spilltiz. þetta kænde lannz folket guða sinna ræiði. oc þui er konongarner leto spilla blotstaðum þæira. Ꝍyvindr skallda spillir sagðe sva.


60.
Snyr a Svolnis varðer
sva hofom inn sem Finnar
birki hind um bundinn
brims a miðiu sumri.


A þuilicu matte marka hversso þung olld er þa var er sva mikill snior var um mitt sumar. at allt buet var inni haft at fostre. Synir Æiriks gerðoz agiarner við lannz folket. oc hirtu ækki um lannz logen. þat var oc callat at þæir hirti fe sitt i iorðu sem smabhndr. oc villdu æigi giefa mannum sinum mala. sem sagðe Ꝍyvindr scallda spillir


61.
Barom Ullr um alla
imon lauks a hauga
fiollum Fyris vallar
fræ Haconar æfe
nu hæfir folkstriðir Froða
fa glyara þya
meld i moðor hollde
mello dolgs um folgenn.


62.
Fyllar skæin a fiollum
fall solar bra vallar
Ullar kiols um allan
alldr Haconar skiolldum
nu er afl raðul ælfar
iotna dolgs um folgenn
rað ero rammar þioðar
rik i moðor liki.


Her firir gaf Haralldr konongr Ꝍyvindi banasok. þa como viðr vinir Ꝍyvindar. oc baðo konong taca sætt af hanum firir þetta. konongrenn bæiddiz at Ꝍyvindr skylldi fa hanum gullring þann er Mollde var callaðr. er stoð .xii. aura. oc sva varð at vera sem konongr villdi. þa cvað Ꝍyvindr þetta.


63.
Skyllda ec skæria folldar
skið rænnande siðan
þursa tols fra þuisa
þinn goðan byr finna
er valiarðar værðum
veliande þer sælia
lyngva mens þat er lengi
latr minn faðer atte.


Æiriks synir drapo Sigurð Laða iarll inn a Aglo. sem sægir Æyvindr scallda spillir.


64.
Oc Sigurð hinn
er sonom væitti
roka bior
Haddingia vals
farma tyrs
fiorve næmdu
iarðraðendr
a Agloe


65.
Oc oðlingr
i alun iarðar
alnar orms
ofælenn varð
lifs of late
þa er landrecar
Tyrs ottung
i trygð svicu.


Synir Eiriks drapo oc Tryggva Olafs sun. oc marga aðra kononga oc iarla oc aðra rikis menn. sem Glumr Geira sunr sægir i Grafelldardrapo er hann orte um Haralld konong


66.
Braut við bryniu mota
bog rifunga sogo
naddskurar var nhrer
Noregs konongr stora
valgalltar let vællta
varg fhðande marga
ofvægiom reð iofri
iam borna ser þorna.


Haralldr konongr var þæira brhðra vasklegastr. mikill orrostumaðr. oc iþrottar maðr mikill um marga luti. oc var hann firir þæim brhðrom siðan Gamle fell. Guðormr var fallenn aðr en þæir Haralldr oc Hacon barðust a Fitium. oc fell i Austr vegom. Sva er sagt at Sigurð slefo broðor Harallz konongs drap Klypr hersir broðor sunr Þorlæifs spaka. son Þorðar Horða Kara sonar. oc var þat til saca at Sigurðr hafðe tækit cono Klyps nauðga. Klypr lagðe Sigurð i giognum með sværði. En hans hæmndi hirðmaðr hans er het Sigurðr enn gamle. Haralldr konongr grafælldr var uti iamnan a sumrum með hær sinum til ymisa lannda. oc atte margar orrastr. oc hafðe oftaz bætr. hann com með liði sinu suðr til Danmarkar. oc barðez þar við Skane. oc hafðe sigr við vikinga. Annat sinn hæriaðe hann væstr a Skotlannde oc a Irlannde. oc hafðe gagn hvartvæggia. þriðia sumar for hann með hær austr i Gautlannd. oc gierðe þar mikinn ofrið. fiorða sumar for hann með hær sinn norðr til Biarmalandz. oc atte þar mikla orrastu a Vino bakka oc drap þar mikit folk. feck þar bæðe gull oc silfr. oc mikit annat fe. oc for aftr sama haust. Mikit starf hafðe hann i sinu riki oc lit til nytsæmdar lannz folkeno. hans menn unnu hanum mikit. var hann þæim goðr. þo at boandom være hann harðr. Ðesse olld hæfir veret harðaz i Norege oc værst firir þa soc at hæiðinna manna þian systi litit gott. en siolfom þæim þungt er baro.


Tekst med fotnoter

K. 13. Vm Haralld konong Eiriks sun


(V)ar þa Haralldr [til konongs tækinn.[1] En[2] þa er Haralldr hafðe tækit [konongs namn[3] oc þæir brhðr. giek hirð Haconar konongs til hannda hanum. oc varð brat hirðen lit samhuga[4] firir þui at þæir er Hacone hafðu þionat. ok þæir er aðr varo með sonom Gunnilldar. hafðu att morg vanndræðe aðr sin[5] a milli. oc þotte hvarom [sinir hofðingiar[6] bætri. þat lysizk[7] i orða skifti þessa[8] .ii. skallda. Glumr Gæira sunr kvað þetta[9]


56.
Væl hæfir hæfnt en hafna
hiorss bændraugar[10] fiorvi
folkrakkum[11] vann[12] fylkir
framlegt Haralldr Gamla
en[13] dogvaler[14] drekka
dolgbannz firir vær hanndan
roðen sa ec rauðra bænia
rhyr Hacone[15] drhyra.

Nedenfor gengives versenes formentlig rigtige form her og i det følgende.


Vel hefr hefnt, en (hafna
hjǫrs berdraugar fjǫrvi)
folkrakkr of vant fylkir
framligt, Haraldr Gamla;
es dǫkkvalir drekka
dolgbands (fyr ver handan
roðin sák benja rauðra
reyr) Hákonar dreyra.


Ða er[16] Ꝍyvindr skallda spillir hhyrði þessa visu. kvað hann i mote[17] aðra


57.
Fyrr rauð fenris varra
flugvarr konongr sparra
malmriðar[18] svall meiðum
moðr i Gamla bloðe
|[19] þa er ostirfinn[20] arua[21]
Æiriks[22] oc[23] rak gæira
nu[24] tregr giæte gauta
grams fall[25] a sæ alla.
Fyrr rauð fenris varra
flugvarr konungr sparra
(malmhríðar svall meiðum
móðr) í Gamla blóði;
þás óstirfinn arfa
Eiríks of rak (geira
nú tregr gæti-gauta
grams fall) á sæ alla.


Þa svaraðe Haralldr konongr ræiðr miok. Ænn ælski[26] þer mæir[27] Hacon konong. fare[28] þer ænn[29] með hanum[30] oc vereð hans menn. þa varo þæir[31] ræidder um Ꝍyvind vinir hans oc ætlaðu at konongren[32] myndi[33] lata drepa hann. Ganga til bæggia vinir oc[34] biðia konong[35] friðar. oc sæia at Ꝍyvindr ma bhta a þa læið sem brotet var. oc biðia hann yrkia aðra visu oc kaupa ser sva vinatto konongs.


58.
Litt cvaðo þic lata
landvorðr er brast horva[36]
bænia hagl a bryniur
buguz almar giæð falma
þa er[37] ofolgen ylgiar
endr or þinni hennde
fetla spellz[38] til fyllar[39]
fullægg Haralldr gullu.
Lítt kvǫ́ðu: þik láta
landvǫrðr, es brast, Hǫrða,
benja hagl á brynjur,
(bugusk almar) geð falma,
þas ófolgin ylgjar
endr ór þinni hendi
fetla svell til fyllar
fullegg, Haraldr, gullu.


[Conongren svaraðe[40] litt oc þo noccot. þa mælte Glumr Gæira sunr. þat[41] er litt[42] hærra er ækki er. þa svaraðe konongr. sia maðr værðr oss alldrigi[43] tryggr[44] sva lengi sem hann lifir. þa bað Glumr Ꝍyvind yrkia visu[45] um konongenn.[46] þa cvað hann þessa.[47]


59.
Æinn drotten hæfi ec attan
iafur dyrr en þic fyrri
bellir bragingr[48] ælli
bið ek æi[49] mer hins þriðia
trur var ec tiggia[50] dyrum
tvæim skiolldum lek ec alldre
fylli ec flok þinn stillir
fællzk[51] a hænndr mer ælli.
Einn dróttin hefk áttan,
jǫfurr dyrr, an þik fyrra
(bellir bragningr elli)
biðkat mér ens þriðja;
trúr vask tyggja dýrum,
tveim skjǫldum lékk aldri,
fyllik flokk þinn stillir,
fellr á hendr mér elli.


Aðr en ec tynda Hacone. Eftir þat[52] var Ꝍyvindr [með Gunilldar sunum litla rið.[53] for siðan[54] til bua sinna oc sva gerðo flester Haconar menn. at þæir þionaðu [scamma rið[55] Æiriks sunum. oc sættuz hæima at buum sinum. Synir Gunilldar er sagt at thke skirn[56] a Ænglannde i hsko. en er þeir como i lannd oc hafðu tækit aller konongs namn. þa brutu þæir |[57] niðr hof oc blotskap. [oc nauðgaðu ængan mann[58] til kristni. oc æcki er sagt fra truar hallde þæirra. annat en sa var cristinn er þat[59] villdi. en hinn hæiðinn er þat villdi. þæir brhðr Gunilldar synir hafðu margar hirðar[60] oc foro sumir et hfra um landet.[61] en sumir með sio. oc gierðe hallære mikit um þæira daga. firir þui at af tok silld fiski oc allt siofang. korn spilltiz. þetta kænde[62] lannz folket guða sinna[63] ræiði. oc [þui er[64] konongarner leto spilla blotstaðum þæira. Ꝍyvindr skallda spillir sagðe sva.


60.
Snyr a Svolnis varðer[65]
sva hofom inn sem Finnar
birki hind[66] um bundinn
brims[67] a[68] miðiu sumri.
Snýr á Svǫlnis vǫ́ru,
svá hǫfum inn sem Finnar
birkihind of bundit
brums at miðju sumri.


A þuilicu matte marka[69] hversso þung olld [er þa[70] var er sva mikill snior var um mitt sumar. at allt buet var {inni haft[71] at fostre. Synir Æiriks gerðoz agiarner við lannz folket. oc hirtu ækki um lannz logen.[72] þat var oc callat at þæir hirti fe sitt i iorðu sem smabhndr. oc villdu æigi giefa mannum sinum mala.[73] sem[74] sagðe Ꝍyvindr scallda spillir


61.
Barom Ullr um alla
imon lauks a hauga[75]
fiollum Fyris vallar
fræ Haconar æfe
nu hæfir folkstriðir Froða
[fa glyara þya[76]
meld[77] i moðor hollde
mello dolgs um folgenn.
Bǫ́rum, Ullr, of alla,
ímunlauks, á hauka
fjǫllum Fýrisvallar
fræ Hákonar ævi;
nú hefr folkstríðir Fróða
fáglýjaðra þýja
meldr í móður holdi
mellu dolgs of folginn.


62.
Fyllar skæin a fiollum
fall [solar bra vallar[78]
Ullar kiols um allan
alldr Haconar skiolldum[79]
nu er [afl raðul[80] ælfar
iotna dolgs um folgenn
rað ero rammar[81] þioðar
rik i moðor liki.
Fullu skein á fjǫllum
fallsól bráa vallar
Ullar kjóls of allan
aldr Hákonar skǫldum;
nús alfrǫðull elfar
jǫtna dolgs of folginn
(rǫð eru ramrar þjóðar
rík) í móður líki.


Her firir gaf Haralldr[82] konongr Ꝍyvindi banasok. þa como viðr[83] vinir Ꝍyvindar. oc baðo konong[84] taca sætt [af hanum[85] firir þetta. konongrenn bæiddiz at Ꝍyvindr skylldi fa hanum gullring þann er[86] Mollde [var callaðr.[87] er[88] stoð .xii. aura. oc sva varð at[89] vera sem konongr villdi. þa cvað Ꝍyvindr þetta.


|[90] 63.
Skyllda ec skæria folldar
skið rænnande siðan
þursa tols[91] fra þuisa
þinn goðan byr finna
er[92] valiarðar værðum
veliande þer sælia
lyngva mens þat er lengi
latr minn faðer atte.
Skyldak, skerja foldar
skíðrennandi, síðan
þursa „tols“ fra þvísa
þinn góðan byr finna,
es, valjarðar, verðum,
veljandi, þér selja
lyngva mens, þats lengi,
látr, minn faðir átti.


Æiriks synir drapo Sigurð Laða iarll inn a Aglo.[93] sem sægir Æyvindr scallda spillir.


64.
Oc Sigurð hinn[94]
er sonom[95] væitti
roka bior
Haddingia[96] vals
farma tyrs[97]
fiorve næmdu[98]
iarðraðendr
a Agloe[99]
Ok Sigurð,
hinn 's svǫnum veitti
hróka bjór
Haddingja vals
Farmatýs,
fjǫrvi næmðu
jarðráðendr
á Ǫglói.


65.
Oc oðlingr[100]
i alun iarðar
alnar orms
ofælenn varð
lifs of late[101]
þa er landrecar
Tyrs[102] ottung[103]
i trygð svicu.
Ok ǫðlingr
í ǫlun jarðar
alnar orms
ófælinn varð
lífs of lattr,
þá's landrekar
Týs ǫ́ttung
í tryggð sviku.


Synir Eiriks drapo oc Tryggva Olafs sun. oc marga aðra kononga oc iarla oc aðra rikis menn.[104] sem Glumr Geira sunr sægir i Grafelldardrapo[105] er hann orte um Haralld konong


66.
Braut við bryniu mota[106]
bog rifunga[107] sogo
naddskurar var nhrer
Noregs konongr stora[108]
valgalltar let vællta
varg fhðande marga
ofvægiom[109] reð iofri
iam borna ser þorna.
Braut við brynju njóta
bág rifjunga Sǫ́gu,
naddskúrar vas nœrir,
Nóregs konungr stóra;
valgaltar lét velta
vargfœðandi marga,
ofvæginn réð jǫfra,
jafnborna sér þorna.


Haralldr konongr var þæira brhðra vasklegastr. mikill orrostumaðr. oc[110] iþrottar maðr mikill um |[111] marga luti. oc var hann[112] firir þæim brhðrom siðan Gamle fell. Guðormr var fallenn aðr en þæir [Haralldr oc Hacon[113] barðust a Fitium. oc fell i Austr vegom. Sva er sagt at [Sigurð slefo broðor[114] Harallz konongs drap [Klypr hersir[115] broðor sunr Þorlæifs[116] spaka. son Þorðar Horða[117] Kara sonar. oc var þat til saca at Sigurðr hafðe tækit cono Klyps nauðga. Klypr lagðe Sigurð i giognum með sværði. En hans hæmndi hirðmaðr hans[118] er het Sigurðr [enn gamle.[119] Haralldr konongr grafælldr var uti iamnan a sumrum[120] með hær sinum[121] til ymisa[122] lannda. oc atte margar orrastr. oc[123] hafðe oftaz bætr. hann com með[124] liði sinu suðr[125] til Danmarkar. oc barðez þar[126] við Skane. oc hafðe sigr við vikinga. Annat sinn[127] hæriaðe hann væstr a Skotlannde[128] oc [a Irlannde.[129] oc hafðe gagn[130] hvartvæggia.[131] þriðia sumar for hann með hær[132] austr i[133] Gautlannd. oc gierðe þar mikinn ofrið. fiorða sumar for hann með hær sinn[134] norðr til[135] Biarmalandz. oc atte þar mikla orrastu a Vino bakka oc[136] drap þar mikit folk. feck þar[137] bæðe gull oc silfr. oc mikit annat fe.[138] oc for aftr[139] sama haust. Mikit starf hafðe hann i sinu riki oc lit til nytsæmdar lannz folkeno. hans menn unnu hanum mikit. [var hann[140] þæim goðr. þo at boandom være hann harðr. Ðesse olld hæfir veret [harðaz i Norege[141] oc værst firir þa soc at hæiðinna manna þian systi[142] litit gott. en[143] siolfom þæim þungt er baro.



Noter:

  1. [omv. A.
  2. ul. A. Ny linje her A1.
  3. [konungdom A.
  4. samhugat A (A2 = B).
  5. sinn B; n(2) raderet i B1-2.
  6. [sinn hofðingi aðrum A.
  7. lysir A.
  8. þessara A.
  9. fyst tf. A.
  10. sål. B1-2; bændrangar B; berdraugar A.
  11. folkrackar A.
  12. ofvant A.
  13. er A; oc A2.
  14. doggvaler A.
  15. Hakonar A.
  16. ul. A.
  17. mot A.
  18. malmriða A.
  19. 28
  20. ostyrvenns A.
  21. sål. alle undt. B: arna; ved rettelse i B2.
  22. ęirik A.
  23. of A.
  24. þat A.
  25. sål. alle, undt. B: vall.
  26. ælskið A.
  27. ul. A.
  28. fareð A.
  29. sål. alle, undt. B: æim.
  30. sål. A; ul. B.
  31. ul. A.
  32. uden art. A.
  33. vilia tf. A.
  34. ul. A.
  35. med art. A.
  36. horða A.
  37. ul. A.
  38. svæll A.
  39. fullar A.
  40. [þa svaraðe konongr A.
  41. þa A.
  42. litit A.
  43. alldrigin A; alldri A2.
  44. trur A.
  45. enn tf. A (A2 = B).
  46. Haralld konong A.
  47. þetta oc geck fyri konong A.
  48. bragningr A.
  49. sål. B1-2; æ B; eigi A.
  50. sål. alle undt. B: tygia.
  51. fællr A.
  52. þetta A.
  53. [omv. A og tf. oc.
  54. ul. A.
  55. [sål. A; ul. B.
  56. vestr tf. A.
  57. 29
  58. [enn ængan mann nauðgaðo þeir A.
  59. sva A.
  60. hirðir A.
  61. uden art. A.
  62. sål. A, B1-2 ved rettelse; kændu B.
  63. ul. A.
  64. [þat at A.
  65. sål. B; r(1) er raderet i B1-2; varo A.
  66. hunnd A.
  67. brums A.
  68. at A.
  69. mærkia A.
  70. [ul. A.
  71. [þa inni halldit (bundit overstr.) A; bundit A1.
  72. uden art. A.
  73. foran giefa A.
  74. sva A.
  75. hauka A.
  76. [fiolglyiaðra þyia A.
  77. molldar A.
  78. [solbraar valla A.
  79. scalldom A.
  80. [alfroðull A.
  81. ramrar A.
  82. sål. A; Eirikr B.
  83. við A.
  84. med art. A.
  85. [ul. A.
  86. sål. A; mgl. B.
  87. [het A.
  88. oc A.
  89. ul. A.
  90. 30
  91. kavs A (k2s A1).
  92. sål. B, A; ef B1-2.
  93. sål. B1-2; Agðo(?) B; oglo A, ǫglo A1; sva tf. A.
  94. hanum A; þann A1.
  95. svanom A.
  96. hanndingia A.
  97. tyss A.
  98. næmndo A (A1 = B).
  99. ogloe A.
  100. auðlingr A.
  101. later A.
  102. tyss A.
  103. otrung B; rettet i B1-2; ꜳtung A.
  104. sva tf. A.
  105. sål. alle undt. B: Grafalldardrapo
  106. niota A.
  107. rifiunga A.
  108. storaʀ A.
  109. uvægum A.
  110. ul. A.
  111. 31
  112. ul. A.
  113. [omv. A.
  114. [Sigurþr skiva broðir A.
  115. [Klypp A og så: sun.
  116. hins tf. A.
  117. harða A og ul. Kara s.
  118. sa tf. A.
  119. [ul. A og tf. Klyppr var þegar drepinn af honum oc var sa maðr callaðr Sigurðr hinn gamle(!), og herefter ny linje.
  120. scipum A.
  121. sin A.
  122. sål. B1-2; ymsa B; imisra A.
  123. ul. A.
  124. ul. A.
  125. ul. A.
  126. sål. alle undt. B, der ul. det ved sideskifte.
  127. sål. B, A; sinni B1-2.
  128. Scotland A.
  129. [Hialltlannd A.
  130. sigr A.
  131. sinn tf. A.
  132. sinn tf. A.
  133. a A.
  134. sål. A; ul. B.
  135. sål. A; a B.
  136. hafði sigr tf. A.
  137. ul. A.
  138. alle undt. B: haust; fe annat A1.
  139. æftir hit A (aftr hit A1-2).
  140. [oc hann var A (oc þat var hann A1).
  141. [omv. A.
  142. sål. A; plogaðe B.
  143. oc þo A.