Þorsteins þáttr tjaldstæðings

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif Dansk.gif


Íslendinga sögur

Þorsteins þáttr tjaldstæðings

Guðni Jónsson

bjó til prentunar


1. Fæddr Þorsteinn tjaldstæðingr.

ÚLFR hét maðr, er bjó á Þelamörk. Hann var hersir. Hann bjó á Fíflavöllum í Tindsdal. Sonr hans hét Ásgrímr. Hann átti Þorkötlu, er kölluð var bringa. Ásgrímr tók við föðurleifð sinni ok var inn mesti mannsómamaðr. En er Ásgrímr fór í víking, þá var kona hans vanheil, ok vildi Ásgrímr láta út bera barnit. Hon varð léttari um kveldit, er hann skyldi fara um morguninn. Ásgrímr kvaddi til þræl sinn at grafa sveininn.
   Hann svarar: "Mun eigi ráð at búa gröfina?"
   Ásgrímr kvað þat vel mega. En sveinn lá á gólfinu. Þá heyra þeir, at sveinninn kvað:

Láti mög til móður.
Mér es kalt á gólfi.
Hvar myni sveinn in sæmri
an at síns föður örnum?
Þarfat járn at eggja,
né jarðar men skerða.
Léttið ljótu verki.
Lifa vilk enn með mönnum.

Þá mælti Ásgrímr: "Víst skaltu lifa, frændi, ok munt verða inn mesti merkismaðr af þessum fyrirburð."
   Síðan lét Ásgrímr hann vatni ausa ok var kallaðr Þorsteinn.


2. Frá skattheimtu konungs ok drápi Ásgríms.

Þá var Haraldr inn hárfagri konungr yfir Nóregi ok hafði mjök lagt land allt undir sik at sköttum. Hann heimti til sín þann mann, er Þórormr hét ok var konungsfrændi ok bjó í Þrumu.
   Konungr mælti: "Ek veit, at eigi hafa skattar goldizt af Þelamönnum. Nú vil ek, at þú heimtir af Ásgrími, syni Úlfs hersis, því at engum gef ek upp mína skuld. En þat hefi ek sannfregit, at þeir feðgar hafa mikinn áhuga haft, síðan er ek fékk Nóreg með svá miklu starfi, þá vil ek hann hafa með öllum skyldum."
   Þórormr kveðst mundu fara erinda konungs, - "en lítt segir mér hugr um, at þeir muni svara."
   Konungr mælti: "Þá skal vita, hvárir ríkari eru, en mæl til alls vel í fyrstu."
   Ferr hann nú ok hittir Ásgrím, berr upp konungs erendi ok krefr þar þvílíks fjár sem annars staðar. "Nú gerið yðr eigi endemi, at halda réttu fyrir konungi."
   Ásgrímr svarar: "Þat hygg ek, at mínir frændr siti á þessum eignum skattlausum. En þótt konungr sjá ágirnist meira en menn viti dæmi til, þá vil ek þó frjáls vera ok engan skatt gjalda."
   Þórormr kveðst ætla, at hann myndi óvitrliga fyrir búast, - "ok hefir þeim mönnum eigi veitt at deila kappi við konung, sem ekki hafa verið óríkari menn en þú ert."
   Ferr Þórormr á konungs fund ok segir honum svá búit.
   Konungr mælti: "Skjótt munum vér gera skiptin þá. Vér munum eignast land hans ok lausafé, en ætla honum lengð af jörðu," - ok kvaddi til Þóri, ármann sinn at gera til hans.
   En er Þórormr var í brottu frá Ásgrími, átti Ásgrímr þing við bændr ok mælti: "Þat er meiri ván, at konungr sjá taki þungliga váru máli. Nú vil ek senda honum gjafar, en eigi skatt, ok gera ek þat fyrstr minna manna."
   Síðan valði hann til sendimenn ok færa konungi gjafar. Þat var hestr gauzkr ok þar með mikit silfr.
   Koma sendimenn fyrir konung ok mæltu: "Ásgrímr hersir sendi yðr góða kveðju ok ríki yðru, en hann hefir spurt orðsending yðra um skatt. En hann vill eigi hann gjalda, heldr hefir hann sent yðr margar vingjafar."
   Konungr mælti: "Berið aftr gjafar hans allar. Ek skal konungr í þessu landi ok setja lög ok rétt, en eigi hann."
   Nú verða sendimenn aftr at fara við svá búit.
   Ok á þessi stundu kom Þórir, ok lét Ásgrímr þings kveðja.
   Þá stóð Ásgrímr upp ok mælti: "Vita munuð þér ákall við oss af Haraldi konungi. Hygg ek nú hér vera komna vel flesta bændr af Þelamörk, þá er ráðamenn eru. Nú vil ek, at vér verðim samdóma fyrir konungsmönnum, at eigi brjóti þetta á mér einum. Er þat mest ván, at konungr leggi fjandskap á þann, er fyrir beitist. Nú vil ek vita svör af yðr."
   Bændr létust hann hafa fengit formælanda fyrir sik, - "en ekki er oss um skatt at gjalda."
   "Þá velið þér yðr þann," sagði Þórir, "sem verst gegnir. Hafa margir þeir borit lægra hlut fyrir Haraldi konungi, er svá myndi sýnast sem hvergi myndi hafa minni hamingju, ok hafa þó lágt fyrir honum farið."
   Ásgrímr svarar: "Á þat vil ek sáttr vera, sem aðrir bændr vilja."
   En þingit var sett við skóg nökkurn. En er þingit raufst, þá mælti Þórir við þræl sinn: "Gakk þú til ok drep Ásgrím ok leita þegar í skóginn."
   Hann gerir svá, leitar fram í milli mannanna ok hjó hann þegar banahögg, ok svá hafði konungr ráð til sett. En bændr drápu þegar þrælinn, en Þórir komst þó nauðugliga í skóginn undan ok síðan til skips, ferr nú á konungs fund ok segir honum sem komit var.
   Konungr mælti: "Trautt mun fást hugfullari þræll, ok því fekk ek hann til, at ek vissa, at sá myndi feigr, er hann vægi. En sárt vildi ek leika alla þá, er mér brjótast í móti."


3. Föðurhefnd Þorsteins ok Íslandsferð.

Þorsteinn Ásgrímsson var í hernaði ok var manna gerviligastr, mikill ok sterkr. En er hann kom heim ór víkingu, kómu menn á fund hans ok segja honum líflát föður hans.
   Þorsteinn svarar: "Bitu hann enn ráðin Haralds konungs, en brátt mun eftir verða ætt vára, ef Haraldr konungr skal einn fyrir sjá."
   Síðan varði hann föðurleifð sinni í silfr ok lausafé ok kveðst ætla, at hann myndi eigi keppa við Harald konung. En þá var för mikil til Íslands ór Nóregi eftir þau stórvirki, er menn ráku harma sinna. Nú bjóst Þorsteinn til Íslands ok með honum Þorgeirr, bróðir hans, tíu vetra gamall, ok Þórunn föðursystir þeirra, fóstra Þorgeirs.
   En er búit var skip til hafs, þá mælti Þorsteinn við félaga sína: "Þat myndi faðir minn ætla, þá er hann lét mik eigi út bera, at ek mynda nökkut minnast at hefna hans, ef hann yrði eigi sóttdauðr. Nú þó at eigi komi þar niðr, sem vera skyldi, þá er þó eigi ámælisvert, ef jafnmenni kemr fyrir. Nú vil ek fara í Þrumu til Þórorms."
   Ok svá gerir hann, koma þar á náttarþeli ok tóku hús á þeim.
   Þá mælti Þorsteinn: "Nú skulu menn þat vita, at ek ætla hér til föðurhefnda, ok vilda ek hafa þar til yðvart liðsinni."
   En þeir sögðust honum veita skyldu slíkt er þeir mætti. Síðan slá þeir eldi í bæinn ok brann þar inni Þórormr ok sveit hans öll. En um morguninn höggva þeir upp búit ok bera til skips, láta í haf eftir þat, ok lézt Þorsteinn nú fúsari í haf at láta en þá, at honum væri því brugðit á Íslandi, at hann hefði eigi hefnt föður síns.
   Þeir láta nú í haf ok koma skipi sínu í Rangárós. En sá maðr var fyrir sveit, er Flosi hét ok var Þorbjarnarson. Hann var landnámsmaðr. Ríða menn til skips. Kom þar Flosi, ok kannaðist hann þegar við Þorstein ok spurði hann, hvat hann hafi til rekit at fara út hingat.
   Þorsteinn mælti: "Ek hefi farit sem sumir aðrir heldr skyndiliga af Nóregi með vandkvæði ok nú í sökum við Harald konung. Nú vilda ek hér staðfestast ok vera frjáls."
   Hann kvað slíkt þá menn henda, sem ekki vilja láta yfir drífast, - "en vér skulum þér vel fagna."
   Hann nam land at ráði Flosa fyrir ofan Víkingalæk ok út til móts við Svínhaga, bjó í Skarði inu eystra. Hann átti Þuríði, dóttur Gunnars Sigmundarsonar, Sighvatssonar ins rauða er fell við Sandhóla. Sighvatr inn rauði átti Rannveigu, dóttur Eyvindar lamba Berðlu-Kárasonar, systur Finns, föður Eyvindar skáldaspillis. Sonr Þorsteins ok Þuríðar var Gunnarr.
   Þorsteinn var drengr góðr ok sér gnógr um alla hluti.


4. Þorsteinn tók við mönnum af skipi.

Þat er sagt, at skip kom í Rangárós, þat er fylgði ósvipr mikill ok sjúkleiki, ok sá menn við at koma til þeira, at eigi fengi menn illendi af þeim, ok fór svá um hríð. En er Þorsteinn frá þetta, kvað hann mönnum eigi sama, at þeir færist af bjargleysi. Fór þá Þorsteinn á fund þeira ok spyrr, með hverju móti væri sótt þeirra.
   En þeir sögðust orðnir fyrir gerningum, - "en nú vill engi á sjá með oss."
   Þorsteinn mælti: "Mun eigi þat vænst, at þér farið með oss?"
   En er þeir koma heim, kvað Þuríðr eigi meðalendemi í vera, hvat hann tók til, ok vildi flýja bæinn. En Þorsteinn kvað eigi þat skyldu ok bjó eitt tjald skammt frá bænum. Því var hann kallaðr Þorsteinn tjaldstæðingr.
   Nú gerðist hallæri mikit yfir þeim, svá at engi mátti hjá þeim vera nema Þorsteinn einn. Ok ekki var athæfi þeirra fríðligt, því at sá þeira, sem lengst lifði, fal silfr mikit ok vildi, at engi nyti.
   Þorsteinn átti síðar Þuríði Sigfúsdóttur. Þeira sonr var Skeggi, faðir Gunnars, föður Skeggja, föður Lofts, föður Guðlaugs smiðs.


HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.