Af Jórsalaferð

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


Karlamagnús saga ok kappa hans


Af Jórsalaferð


Hér hefr upp ok segir frá þeim atburðum, hversu Karlamagnús konungr sótti Jórsalaborg ok hina helgu gröf dróttins várs. Svá er sagt at hann var í París[1] at þessu sinni, ok átti þar stefnu við [alla konunga ok hertuga ok jarla,[2] er ríki héldu með[3] honum, [ok þar var alt göfugmenni hans.[4] En konungrinn settist á því móti undir olifatré[5] eitt, ok dróttningin nær[6] honum ok [allir höfðingjar[7] umhverfis hann. Þá spurði hann dróttningu at gamni sér:[8] Veiztu nökkurn annan konung í veröldunni, þann er jafnvel sami kórónu sem mér, eða jafnvel [sami sér í herklæðum[9] sem ek. En [hon var bráðskeytt[10] ok svarar honum úvitrliga:[11] Konungr, segir hon, eigi skal maðr mjök lofa sik sjálfr; veit ek þann einn er [merkiligri þikkir[12] í millum sinna manna[13] ok hærra berr sína kórónu. En þegar konungr heyrði þat, þá varð hann henni[14] reiðr, ok mælti svá: Ek skal [leita við alla hirð mína,[15] hvárt þat er satt [eða eigi;[16] en ef þeir sanna, þá mun ek trúa, en ef þú hefir logit, þá [skal þér dýrkeypt vera[17] ok skaltu þar fyrir týna lífi þínu. [Konungr, segir dróttning;, eigi skaltu reiðr veru fyrir þessa sök; ríkari konungr er hann at fé ok gulli en þú, en eigi er hann svá góðr riddari eða svá frœkn í bardögum.[18] En er hon sá konung svá reiðan, þá féll hon til fóta honum ok mælti: Miskunna þú mér fyrir guðs sakir; þat veiztu, at ek em kona[19] þín, ok vil ek gera skírslur fyrir þat, [at ek mælta þetta eigi þér til úsœmdar né háðungar;[20] [ek fer upp í einn hávan turn ok hleyp ek þar niðr fyrir, ok skíri ek mik svá.[21] Nei, segir konungr,[22] eigi skal svá vera; nefn fyrir mér konung þann, [dróttning, er þú segir frá.[23] Dróttning svarar: Eigi má ek þann finna, [herra, segir hon.[24] Þá mælti konungr: Þat veit trúa mín, nú verðr þú segja, [ella er annarr verri.[25] Nú [sá hon, at eigi mundi undan mega komast at segja,[26] ok mælti: [Heyrt hefi ek getið konungs þess er Hugon heitir,[27] hann er keisari í Miklagarði, ok [alt til þess lands er heitir Capadocia;[28] engi er [jafnríkr eða jafnvænn[29] honum héðan til Antiochiaborgar[30] né svá fjölmennr nema þú einn.[31] Þá sór Karlamagnús konungr, at hann skyldi þat reyna, ok mælti til dróttningar: Mjök hefir þú mik reiðan gert, ok týnt hefir þú minni ástsemi.[32] En þann sama dag, er konungr hafði [borit kórónu sína ok[33] hlýtt tíðum, þá fór hann heim til hallar sinnar, ok Rollant systurson hans með honum, ok Oliver, [Nemes hertugi, Oddgeir danski, Villifer af Orenge, Bertram systurson Nemes hertuga, Turpin erkibyskup, Gerin ok Bæringr, Eimer jarl, Bernard af Bruskam ok mart annarra Frankismanna.[34] Ok leiddi konungr þá alla síðan á einmæli[35] ok sagði þeim ætlan sína: Ek hefi ætlat[36] ferð mína [til úkunnra staða at sœkja borgina Hierusalem ok[37] krossinn helga ok gröf dróttins várs, ok [er mér þat boðat í svefni þrysvar;[38] ok hér með vil ek sœkja á fund konungs þess, er [dróttning hefir mér frá[39] sagt. Skulum ver með oss hafa 700 úlfalda hlaðna [með gull ok silfr,[40] ok [vera þar[41] 7 vetr, ef þörf gerist.


2. Karlamagnús konungr lét búa lið sitt þat er með honum skyldi fara, ok gaf þeim œrit gull ok silfr, ok leifðu[42] þeir vápn sín en tóku píkstafi [í hendr sér[43] ok pílagríma búnað. Síðan bjuggu þeir hesta sína ok múla með allskonar gripum er góðir váru. [At[44] Sendinis borg[45] tók Karlamagnús konungr kross ok allir hans riddarar; Turpin erkibyskup veitti þeim þat embætti. En síðan fóru þeir or borginni, en dróttning dvaldist eptir úglöð ok í illum hug. En [er Frankismenn kómu á völl einn farandi[46] mikinn ok sléttan,[47] þá kallaði konungr á Bertram jarl inn frœkna ok mælti svá: Sé hversu [fagrt lið þetta er, er vér höfum af pílagrímum, 80 (þúsunda) manna ifalaust;[48] máttugr skal[49] sá vera ok vitr, er slíku liði [á at stjórna. Nú skunda þeir ferð sinni ok kómu til Burgun, ok leifðu Leoregna ok Beiferi, Lungbardi, Pul, Perse ok Tulke, en síðan kómu þeir til hafsins, ok héldu yfir hafit öllu liði sínu,[50] ok kómu til Hierusalem ok tóku sér herbergi. En jafnskjótt gékk Karlamagnús konungr ok með honum tólf jafningjar til kirkju [þeirrar er Paternoster heitir.[51] Í þeirri kirkju söng dróttinn várr sjálfr messu ok [tólf postular hans með honum. Þar standa tólf stólar, er postular dróttins sátu á, ok inn þrettándi sá er sjálfr hann sat á.[52] En er Karlamagnús konungr hafði lokit bœn sinni, þá settist hann í[53] þann stól, er dróttinn várr sat í, en þar umhverfis[54] hann tólf jafningjar. Ok margskonar sá konungr þar skrifat á ræfri[55] kirkjunnar, píslir heilagra manna; sól ok tungl, himin ok jörð. [Þar kom því næst Gyðingr einn, ok þeger (er) hann sá konung, varð hann svá hræddr, at nær gékk hann af vitinu, ok snerist í brott ok fór til patriarcha, ok bað hann skyndiliga ganga til kirkju ok[56] skíra sik, kvezt hafa sét tólf höfðingja ok enn þrettánda þann er þó[57] var ógurligastr, ok [veit ek víst,[58] segir hann, at þar er guð sjálfr ok hans tólf postular. En er patriarcha heyrði þessi tíðendi, þá stefndi hann [til sín öllum[59] lærðum mönnum í Jórsalaborg ok lét alla skrýðast, ok [gékk processionem til Karlamagnús konungs. En konungr reis[60] upp ok laut honum ok [hvarf til[61] patriarcha. Patriarchi spurði, [hverr hann væri, ok mælti svá: Þú ert inn fyrsti, er farit hefir til þessarrar kirkju[62] [at úlofi mínu.[63] En konungr svarar: Ek em konungr ættaðr af Frakklandi, en nafn mitt er Karlamagnús, tólf konunga hefi ek undir mik lagða, en nú leita ek ins þrettánda; [en för mín var sú[64] hingat at sœkja helga dóma. Patriarcha svarar: Vel ertu hér kominn í friði góðum[65] ok fagnaði [heilagra manna;[66] sýniligr[67] drengr ertu, ok[68] þú hefir nú sezt í þat sæti, er dróttinn várr sat í, ok fyrir því skaltu[69] heita yfirkonungr allra annarra konunga jarðligra. Karlamagnús konungr þakkaði honum vel,[70] ok bað hann gefa sér helga dóma nökkura [at prýða land sitt með.[71] En patriarcha játtaði því[72] ok gaf honum armlegg ins helga Simeonis, ok höfuð Lazari, ok af blóði ins helga Stephani,[73] af klæði því er dróttinn hafði um höfuð sér, þá er hann var í gröf lagðr, ok einn af nöglum þeim er Kristr var krossfestr með, [ok hlut af kórónu hans,[74] ok kalek þann er dróttinn blezaði,[75] þá er hann söng messu í þeirri kirkju, [kníf ok disk þann er hann hafði skíriþórsaptan, þá er hann mataðist með postulum sínum,[76] af skeggi ok hári sancti Petri apostoli, af mjólk heilagrar Marie [móður dróttins várs,[77] ok af serk hennar er hon hafði næst sér, ok skó þann er Gyðingar tóku,[78] þá er englar hófu[79] hana til himins; eigi féngu þeir fleira. Konungr varð harðla feginn [sem ván var, ok tók við glaðr ok gerði þakkir heilagri guðs móður Marie.[80] En þá gerðu þeir helgir dómar [stórar jarteinir[81] með guðs miskunn.[82] Þar var maðr sá borinn fram, er kryppill[83] hafði verit sjau vetr, ok varð þegar heill. En þá lét Karlamagnús konungr gera skrín[84] af þúsund marka gulls, ok lét binda með mörgum silfrböndum, en síðan fékk hann skrínit Turpini erkibyskup með at fara. Síðan lét Karlamagnús konungr gera kirkju, þá er landsfólkit kallar [sancte Marie Letanie.[85] En er kirkjan var gör ok konungr hafði dvalizt í borginni fjóra mánuðr, þá bað hann patriarcha leyfis at fara aptr til síns lands, ok bauð at gefa honum 100 [marka gulls ok silfrs.[86] En [patriarcha svaraði ok bað hann taka af sínu fé slíkt sem hann vildi:[87] En þat vilda ek, segir patriarcha, at þú [værir styrkr stólpi guðs kristni móti ágangi heiðinna manna. Konungr kvezt svá gera skyldu, sagðist ok fara skyldu á Hispanialand, þegar hann kœmi heim. Ok svá gerði hann, ok þar týndi hann Rollant ok Oliver ok öllum jafningjum.[88]


3. Nú kemr Karlamagnúsi konungi í hug, hvat kona hans hefir mælt. [Nú leitar hann þessa konungs, er svá var mjök lofaðr, ok vill at vísu finna hann.[89] En um morguninn þá fór konungr or borginni [ok alt lið hans til[90] Jherico ok tóku þar pálma; patriarcha fór með þeim, ok [var þá nótt með konungi, ok skorti ekki þat er þeir þurftu. En um morguninn í dagan stigu þeir á hesta sína ok fóru til Miklagarðs réttleiðis. Patriarcha tók leyfi heim at fara, ok hvarf hverr þeirra til annars ok skildust síðan. En hvervetna þar sem konungr fór, þá gerðust jartegnir fyrir sakir heilagra dóma: blindir féngu sýn, ganglausir gang, dumbir mál, öll vötn lágu þurr fyrir þeim hvar sem þeir fóru.[91]


Glassmaleri fra Notre Dame de Chartres:
Karlamagnús konungr ok Hugon keisari.
4. Nú ferr Karlamagnús konungr ok léttir eigi fyrr[92] en hann kom til Miklagarðs. Hálfa mílu[93] frá borginni var grasgarðr konungs með allskonar grösum. Þar fann konungr 20 þúsundir riddara, [allir með guðvef skrýddir ok með ermins ok martes,[94] sumir [léku at[95] skáktafli, [sumir at kvátrutafli,[96] sumir báru gáshauka, sumir vali á höndum. Fjórar þúsundir meyja gerðu þar hringleik,[97] klæddar [með guðvefjarpellum,[98] hver annarri fegri,[99] ok hélt hver í hönd [annarri ok svá[100] sínum unnasta. Þá mælti Karlamagnús konungr við Rollant: Hér er mikit lið, hverr man kynna[101] oss til konungs? Þá kom riddari í mót konungi, ok spurði hann[102] hvar konungr þeirra væri. Konungr várr, segir hann, sitr undir guðvefjarpelli því er þar er yfir. Síðan ferr Karlamagnús konungr þangat ok fann þar konung at arðri [sínum er hann arði. Arðr hans var allr af rauðu gulli görr, ok öll tœki[103] at þeim arðri;[104] eigi gékk hann [at þeim arðri sem aðrir menn,[105] heldr sat hann á gullstóli ok [hafði gullvönd í hendi sér ok elti með öxn sín; en svá beint gékk sá arðr fram sem lína væri at borin.[106] Síðan heilsaði Karlamagnús konungr konungi vel ok kurteisliga, [en konungrinn Hugon leit við honum, ok sá at hann var tiguligr maðr, ok spurði hvat manna hann væri eða hvaðan hann væri at kominn.[107] En Karlamagnús konungr svarar: Ek heiti Karlamagnús, konungr af Frakklandi en keisari af Rómaborg; ek sótta[108] Jórsalaborg, en nú em ek kominn þín at vitja. Þá svarar Hugon konungr: Sjau vetr eru síðan liðnir, er ek heyrða,[109] at engi konungr væri jafnágætr [sem þú.[110] Síðan bauð hann honum[111] at vera þar tólf mánuðr, ok taka svá mikit fé sem þeir[112] vildi, en nú mun ek leysa öxn mína fyrir þína kvámu, segir Hugon. Þá svarar Karlamagnús konungr: Sjá arðr er mikils fjár verðr, ok er ráð[113] at hann sé vel varðveittr. Hugon konungr svarar: Þó at hann lægi þar [sjau vetr,[114] þá mundi engi maðr misþyrma honum. [Þá mælti Villifer af Orenge: Vildi guð, segir hann, at ek hefða arðrinn, ok vit Bertram, á Frakklandi, þá skyldim vit brjóta hann sundr allan með hömrum. En er þeir höfðu þetta við talazt, þá[115] fór Hugon konungr heim til hallar sinnar, ok Karlamagnús konungr með honum ok alt lið hans. [En Hugon konungi fylgdu sjau þúsundir riddara, allir búnir með silki ok guðvefjarpelli; þeir[116] tóku hesta þeirra ok leiddu til [herbergis síns.[117] Sú höll var [hardla væn er Hugon konungr átti,[118] ræfrit[119] var alt skrifat með ymsum[120] sögum; sú höll var kringlótt, ok einn stólpi í[121] midju, er hon stóð öll á, en um þann stólpa [váru 100 annarra stólpa,[122] allir gyltir, en á[123] hverjum þeirra var barns líki gert af eiri, ok hver líkneskjan hafði Olivant[124] horn í munni sér, [ok var hver líkneskja gylt.[125] Þeir stólpar váru allir holir innan, ok blés vindr[126] undir höllina [neðan, svá at upp kom[127] í stólpana, ok [var með svá miklum brögðum um búit, at börnin öll blésu[128] með þeim[129] vindi á hverskonar lund er fagrt var, en hvert þeirra rétti fingr at öðru [hlæjandi beint[130] sem kvik væri. En [Karlamagnús konungr undraðist,[131] ok sannaði þá þat er kona hans hafði sagt. Þá[132] kom [á vindr hvass[133] ok sneri höllinni sem [mylna ylti,[134] þá blésu börnin, ok hló hvert at öðru, en þeim þótti fagrt til at heyra [sem engla söngr væri.[135] [Öll glyggin[136] váru af cristallo, [en þó at hit versta veðr væri úti, var þó í henni sígott.[137] Karlamagnús konungr undraðist þat er höllin snerist, ok hann mátti eigi á fœtr standa né engi hans manna, ok hugði[138] þeim gervar görningar. [Hallar dyrr eru opnar, segja þeir, ok er þetta it mesta undr, er vér megum eigi í brott komast.[139] Þá kom til þeirra Hugon konungr, bað þá eigi hræðast, ok mun veðrit minka [í mót[140] kveldinu, ok svá var, ok stöðvaðist þá höllin vánu bráðara.


5. En þá [var náttverðr búinn ok borð framkomin.[141] Þá settist keisari í hásæti sitt, en Karlamagnús konungr næst honum, en á aðra hönd honum dróttning [ok dóttir keisara.[142] En Rollant ok tólf jafningjar sátu næst[143] Karlamagnúsi konungi. En [mærin var svá fögr sem blóm af rósi eða lilju.[144] Þangat leit Oliver opt, sem mærin sat, ok [tók at unna henni mikit[145] ok mælti: Vildi guð at ek hefða þik[146] á Frakklandi, þá mundi ek [mega hafa minn vilja af þér.[147] Allskonar [krásir váru þar á borði af dýrum ok af fuglum, þar váru hirtir ok villigeltir, trönur ok gæss, hœns ok páfuglar pipraðir, endr ok elptr ok allskyns villifygli. Þar var at drekka mjöðr ok vín ok piment, klare, buzar ok allskyns góðr drykkr. Allskonar skemtan var þar: Sinfonie ok hörpur, fiðlur ok gígjur ok allskonar strengleikr.[148] En er þeir[149] váru mettir, þá fór hverr til síns innis,[150] en keisari tók í hönd Karlamagnúsi konungi ok leiddi hann [til svefnbúrs síns, ok tólf jafningja með honum.[151] En þat hús var hvelft[152] ok sett með dýrligum steinum ok skrifat,[153] en einn carbunculus lýsti þar, [ok er þat hans náttúra, at hann lýsir jafnt um nótt sem um dag;[154] þar váru [tólf sængr[155] af eiri ok in 13da í miðju, ok allar gyltar, í þeim hvílum váru allskyns klæði er góð váru. En er þeir höfðu lengi skemtat sér um kveldit, þá fór hverr í sína sæng.[156] En keisari bað þá hafa góða nótt ok fór eptir þat til [rekkju sinnar.[157]


6. En í því búri[158] var steinstólpi holr innan, en [keisarinn lét einn mann í þann stólpa at sjá ok heyra hjal ok athæfi Frankismanna; en sá maðr sá öll þeirra tíðendi um nóttina.[159] En er þeir váru í hvílu komnir, þá mæltu þeir sér gaman ok kerski,[160] sem siðr er til Frankismanna, ok undruðust mjök [þá bygð, báðu guð, at Karlamagnús konungr hefði unnit þat ríki með frœknleik sínum. Síðan bað Karlamagnús konungr, at hverr þeirra skyldi segja sína íþrótt. Þeir[161] báðu hann fyrstan segja sína íþrótt. [Þá mælti Karlamagnús konungr:[162] Taki keisarinn á morgun enn hvassasta[163] riddara í hirð sinni, segir hann, ok fœri hann í tvær brynjur ok[164] tvá hjálma á höfuð honum; fái honum hest þann er beztr er í hirðinni allan brynjaðan; fái mér síðan sverð sitt. [En ek skal[165] höggva í höfuð[166] þeim manni, ok kljúfa hann[167] ok hestinn brynjaðan í sundr, ok spjótskapts lengð höggva sverðinu[168] í jörð niðr, nema ek vilja aptr halda áðr.[169] Þá svarar[170] njósnarmaðr, er í var steinstólpanum:[171] Mikill ertu ok sterkligr, ok úvitrliga[172] gerði keisari, er hann veitti yðr þetta[173] herbergi, ok skal hann þetta vita áðr dagr kemr[174] á morgun. Þá tók Rollant at segja sína íþrótt: Taki keisari á morgin Olifant[175] horn sitt ok fái mér; en síðan skal ek ganga utan borgar ok blása svá hart, af öll borgarhlið skulu upp lúkast [ok aptr bæði,[176] ok allar hurðir með þær sem í borginni eru. En ef keisari [er svá djarfr at hann[177] kemr út, [skal ek þá blása af honum[178] hár ok skegg ok klæði öll. Þá svarar njósnarmaðr: Þessi er útrúlig[179] íþrótt,[180] ok úvitrliga[181] gerði keisari, þá er hann veitti yðr [þetta[182] herbergi.[183]


7. Đví næst segir Oliver sína íþrótt: Taki keisari á morgin dóttur sína ina vænu ok leiði hana í [landtjald mitt,[184] ok [leyfi mér at ek[185] rekkja hjá henni; en ef ek drýgi eigi vilja minn 100 sinnum með henni á einni nótt til vitnis hennar, þá á keisari vald á höfði mínu. Þat veit trúa mín, segir njósnarmaðr, at [þú ert fyrri móðr, ok[186] mikla fíflsku [mælir þú, ok týnt muntu hafa vináttu keisarans.[187] Þá [segir Bernarðr sína íþrótt:[188] Taki keisari á morgin þrjá hesta ina beztu í hirð sinni ok láti [renna þeim sem harðast,[189] en ek skal í mót renna ok hlaupa yfir tvá ok á inn þriðja, ok henda fjögur epli, meðan þeir renna skeið sitt; en ef [nökkut þeirra fellr niðr, þá skal keisari eiga höfuð mitt.[190] Þat veit [trú mín,[191] segir njósnarmaðr, þetta er fáheyrt[192] gabb, [segir hann, en í þessu er keisari ekki skemdr né niðráðr.[193]


8. Eptir þat hefr Villifer af Orenge sína íþrótt: Sé hér gullböll þenna[194] er hér liggr, hann er gerr[195] af gulli ok silfri, en opt ganga til 30 manna ok fá eigi upp lypt, svá er hann þungr; en á morgin mun ek upp lypta einni[196] hendi; síðan mun ek kasta honum á[197] borgarvegg [ok fella niðr fjóra[198] faðma á hvern veg. Njósnarmaðr svarar: Þat veit trúa mín, segir hann, [þú talar mikla bernsku.[199] Því næst segir Oddgeir[200] sína íþrótt: Á morgin er dagr kemr, mun ek ganga[201] ok feðma[202] stólpa þann er upp heldr höllinni, ok snúa hann í sundr ok fella niðr höllina. Þat veit trúa mín, segir njósnarmaðr, þú ert örviti,[203] láti guð þik því aldri[204] á leið koma; [úhyggiliga gerði keisari er hann veitti yðr herbergi.[205]


9. Síðan sagði Nemes hertugi enn gamli sína íþrótt: Taki keisari á morgin tvær brynjur ok fái mér í at fara, [en síðan mun ek laupa fjórum föðmum hærra en kastalinn er hár til,[206] en síðan skal ek setjast niðr [hjá keisaranum[207] fyrr en hann verði varr við, [ok þá skal ek skaka mik[208] svá at hverr hringr skal falla frá öðrum sem brent[209] hálmstrá. Þá svarar njósnarmaðr: Gamall ertu ok hvítr fyrir hærum, [ok harðla ertu harðholdr ok seigr í sínum.[210] Þá tók Bæringr at segja sína íþrótt: Taki keisari á morgin öll þau sverð er í eru borginni ok grafi niðr [hjöltin en[211] upp oddana, ok seti sem þykkast[212] má hann hjá kastalavegg; en síðan skal ek fara í[213] enn hæsta turn ok [falla ofan á þau,[214] svá at þau skulu í sundr bresta,[215] en ek skal úskaddr brott ganga. Þat veit trúa mín, segir njósnarmaðr, ef þú drýgir þessa íþrótt, þá ertu[216] af járni gert eða stáli. Þá sagði Turpin erkibyskup[217] sína íþrótt: Í [morgin skal ek ganga til ár þeirrar er fellr hjá borginni,[218] ok skal ek vísa henni or stað sínum ok láta hana renna yfir [allan Miklagarð[219] ok fylla hvert hús; en keisari sjálfr skal vera svá hræddr,[220] at hann skal flýja upp í enn hæsta turn, ok skal hann aldri ofan koma,[221] nema því at eins at minn vili sé til. Þat veit trú mín, segir njósnarmaðr, [þú ert[222] óðr maðr, ok guð láti þik því aldri á leið koma; úhyggiliga[223] gerði keisari, er hann veitti yðr herbergi, [en á morgin skal keisari[224] alla yðr í brott reka.


10. Þá segir Ernaldr[225] sína íþrótt: Taki keisari á morgin 4 klyfjar blýs ok steypi því[226] vellanda [or kötlum ok í[227] ker; en síðan skal ek í fara ok sitja þar í til þess er [kólnat er blýit;[228] ok síðan skal ek upp rísa ok skaka mik, svá at af mér skal falla alt blýit, ok eigi skal svá mikit við[229] loða, at þat sé [vág[230] eins penings,[231] [en þó[232] skal ek í sitja frá morni ok til nóns.[233] Þetta er undarlig íþrótt, segir njósnarmaðr, aldri [heyrða ek getit jafnharðholds[234] manns[235] sem þessi er, ok af járni er hann görr, ef hann drýgir þessa íþrótt. Þá segir Eimer sína íþrótt: Ek hefi hött einn gervan af sæfiski; en þá er ek hefi hann á höfði mér á morgin at matmáli, þá skal ek ganga fyrir keisarann ok eta mat[236] frá honum ok drekka vín hans. Síðan skal ek ganga [at baki honum[237] ok ljósta hann hnefahögg, svá[238] at hann skal[239] steypast fram[240] á borðit, en síðan skal ek láta [hvern þeirra[241] berjast[242] við annan ok togast með skeggjum ok kömpum. [Þat veit trú mín, segir njósnarmaðr, þessi maðr er[243] vitlauss, [ferliga gerði keisari, er hann veitti yðr herbergi.[244]


11. Þá segir Bertram sína íþrótt: Taki keisari á morgin fjóra skjöldu ok fái mér, en ek skal fara um alla dali ok skóga, ok [fljúga svá hátt ok œpa,[245] at heyri hvern veg[246] fjórar mílur, ok skulu þar or fljúga or öllum þeim skógum hirtir allir ok kollur ok allskonar dýr, ok svá fiskar or öllum vötnum. Þat veit trú mín, segir njósnarmaðr, hér er[247] mikit gabb, ok mjök mun [keisarinn við þessu reiðast, ef hann spyrr.[248] Þá tók Gerin[249] at segja sína iþrótt: Fái keisari mér [á morgin[250] spjót,[251] þat er manns byrðr sé œrin, en járn sé álnar langt,[252] en síðan leggi hann upp á [turn kastalans[253] tvá peninga silfrs;[254] en síðan skal ek ganga hálfa mílu frá borginni, [ok þá skal ek skjóta því sama spjóti til þar er peningarnir liggja, ok svá beint at annarr peningrinn skal niðr falla, en[255] sá skal hvergi hrœrast, er eptir liggr; síðan skal ek svá timliga renna, svá at ek skal taka spjótit á lopti áðr en niðr[256] komi. Þat veit trú mín, segir njósnarmaðr, at þetta gabb er vert annarra þriggja, ok í þessu er keisaranum engi svívirða[257] né skemd. En [þá er þeir höfðu lokit viðrœðu sinni,[258] sofnuðu þeir.


12. [Síðan fór njósnarmaðr á fund keisarans. En jafnskjótt sem keisarinn leit hann, mælti hann; Seg mér, segir keisarinn, tíðendi þín, heyrðir þú nökkut Karlamagnús konung geta þess, at hann vildi[259] með oss dveljast? Þat veit guð, segir njósnarmaðr, at þess heyrða ek hann aldri geta, at hann vildi með þér dveljast, heldr hafa þeir í alla nótt hætt at þér ok gabbat þik. Þá segir hann konungi [alla þeirra[260] rœðu ok athöfn,[261] ok gerðist keisari [mjök reiðr. Þat veit trú mín, segir Hugon keisari, at Karlamagnús konungr hefir lýst við mik mikla úvizku,[262] þar er hann hefir hætt at mér, en ek tók við honum fyrir guðs sakir, ok gerða ek honum beinleika, en hann hefir hæddan mik. En ef eigi fremja þeir gabb sitt sem þeir sögðu,[263] þá skal ek láta afhöfða[264] þá með hvasseggjuðu sverði mínu. Þá sendi Hugon konungr eptir þúsund[265] riddara[266] at[267] koma til sín í öllum herklæðum; en þeir kómu jafnskjótt [til hans.[268]


13. [Karlamagnús konungr kom þá frá kirkju ok hafði hlýtt messu ok öllum tíðum, ok með honum tólf jafningjar. En Karlamagnús konungr gékk[269] fyrir þeim ok hafði í hendi [lauf af olifatré.[270] En Hugon keisari kom gangandi í mót honum ok [mælti við hann hörðum orðum: Mjök hafit þér mik gabbat í nótt, ok þú hæddir at mér ok launaðir mér svá minn beinleika.[271] En ef nú drýgit þér eigi íþróttir yðrar, þá skulut þér allir dauða þola. [En Karlamagnúsi konungi rann nökkut þessi rœða í skap ok leit til Frankismanna ok mælti við þá: Vér várum mjök drukknir í nótt af víni ok klare, ok ætla ek at njósn hafi verit haldin á oss. Ok því næst mælti Karlamagnús konungr við Hugon keisara: Vér gistum yðr í nótt ok drukkum vín yðvart. En þat er síðr Frankismanna or París ok Karteis, at þá mæla þeir mart, er menn fara at sofa, bæði vísdóm ok fólsku. En nú verð ek at vita af mínum mönnum, hvat þeir hafa rœtt, eða hverju vér verðum at svara yðr.[272] Hugon konungr svarar: [Mjök hafit þér mik skemdan í orðum yðrum, ok launat mér svá góðan beinleika er vér gerðum til yðvar.[273] En [þá er þér erut skildir frá mér,[274] þá skulut þér aldri síðan svá annan mann hæða, svá skal yðr þetta[275] dýrkeypt verða áðr en nótt komi.


14. Karlamagnús konungr gékk þá undir olifatré, ok 12 jafningjar með honum, [til einmælis við þá, ok mælti: Góðir höfðingjar,[276] segir hann, skeifliga[277] hefir oss til tekizt, er vér skylðum svá druknir [verða[278] í nótt, er vér mæltum þat mart, er vel mátti kyrt[279] liggja.[280] Síðan lét ham fram bera helga dóma síns ok féll til bœnar, ok allir Frankismenn, ok báðu þess[281] guð, at hann skyldi rétta[282] mál þeirra, svá at eigi skyldi Hugon keisari yfir þá stíga, jafnreiðr sem hann varð[283] þeim. En [þá kom engill guðs sendr til Karlamagnús konungs ok mælti:[284] Gerst[285] eigi úglaðr; gabb þat er þér héldut í nótt, þat var fólska mikil; en þau orð sendi guð, at þú gabbir aldri menn[286] síðan, fyrir því at þat var fólska mikil er þér mæltut. Farit til ok hefit upp íþróttir yðrar, ok eigi skal ein eptir liggja, ef þér vilit [fram flytja.[287] En Karlamagnús konungr var því feginn, sem ván var, ok [mælti við Frankismenn: Óttizt ekki, segir hann, guð mun greiða várt mál.[288]


15. Eptir þat géngu þeir fyrir Hugon keisara, ok mælti Karlamagnús konungr við hann: [Ek vil segja þér minn vilja, at eigi var þat tiguliga gört, at þá er þú fórt í nótt frá oss, þá settir þú njósnarmann á hendr oss at heyra til várrar rœðu, ok var þér sjálfum mest úsœmd í því. En vér munum eigi eta orð vár fyrir þér, at[289] halda því upp[290] er vér mæltum; gangi sá til fyrst, er þú kýss, at drýgja sína íþrótt. Hugon keisari svarar: [Þat er Oliver, hann hœldist[291] því, at hann mundi hvíla 100 sinnum á einni nótt með[292] dóttur minni, ok [var þat mikit fólskumál.[293] En ek fara fyrir níðing, ef hann freistar eigi.[294] En ef [eitt sinn[295] skortir á, þá týnir hann höfði[296] sínu, ok 12 jafningjar með honum. En Karlamagnús konungr glotti[297] at máli hans ok svarar svá, at honum mundi mislíka, ef [hann tœki þat til.[298] Þann dag skemta þeir sér alt til aptans, ok skorti þá ekki þat er þeir beiddust. En er nátta tók, þá lét Hugon konungr búa [tjald sitt[299] ok þangat leiða dóttur sína; ok þat tjald[300] var alt búit[301] með hinum beztum guðvefjarpellum. Mærin var væn ok blauthold[302] ok eigi úfegri at sjá en blóm af rósi eða lilju. En [Oliver sté í hvílu til hennar ok hló.[303] En þá er mærin leit hann, þá mælti hon kurteisliga til hans: Herra, segir hon, komtu til þess af Frakklandi at skemma konur í Miklagarði? Oliver svarar: Hræztu[304] eigi, unnasta; ef þú vilt mínum ráðum fylgja, þá skaltu úskemd héðan fara. Oliver lá í hvílu hjá keisaradóttur ok snerist til hennar ok kysti hana 100 sinnum. Þá mælti mærin við hann: Ek bið þik fyrir guðs sakir, lát mik njóta gœzku þinnar, en gjalda eigi úvizku[305] föður míns. En Oliver svarar henni: Ef þú kemr mér undan ok sannar mál mitt, þá skaltu vera unnasta mín, ok skal ek þér unna um allar konur fram. Mærin játtaði því, ok handsalaði honum trú sína [ok kristinndóm at halda ok sanna hans mál með honum,[306] ok lauk svá þeirri[307] rœðu.


16. En um morgininn eptir í sólar upprás, þá kom þar Hugon keisari, ok kallaði á dóttur sína ok [spurði hana,[308] ef Oliver hefði drýgt[309] þat er hann sagði. En hon svaráði ok kvað hann drýgt hafa. En þá [þurfti eigi at spyrja,[310] at keisara [líkaði illa.[311] Hann gékk þá til Karlamagnús konungs, þangat sem hann sat, ok mælti svá: Drýgt hefir Oliver sína íþrótt, en nú vil ek[312] vita, hversu öðrum tekst til.[313] Karlamagnús konungr svarar: Enn skaltu kjósa [þann er þú vilt til taka. Þat er Villifer son Eimers jarls, taki hann gullböll þann er hér liggr í búri váru. En ef hann kastar honum eigi, svá sem hann sagði í nótt, þá skal hann týna lífi sínu, ok þá kemr hinn efsti dagr yfir þá 12 jafningja. Ok því næst gékk Villefer til gullballerins[314] ok lypti upp annarri hendi með miklum jarteignum, ok skaut á borgarvegg af öllum her ásjánda svá hart, at niðr féll [40 faðma á hvern veg[315] af borgarveggnum; þat var eigi af[316] sterkleik, heldr af jarteignum guðs, er hann sýndi vinum sínum, ok [allra mest[317] fyrir sakir Karlamagnús konungs. Nú líkar Hugon keisere illa, er borgarveggr hans er niðr brotinn, ok mælti við menn sína: Þetta er gabb úheppiligt, ok[318] eru þetta gerningamenn [ok sjónhverfingar eru komnar[319] í land várt ok ríki.[320] Ok því næst mælti Karlamagnús konungr við Hugon konung: Viltu enn fleira af íþróttum várum,[321] ok skal sá enn til ganga, sem þú vilt. Hugon konungr svarar:[322] Þat [er Turpin erkibyskup, hann kvezt mundu snúa ánni or stað sínum[323] ok láta hana renna í borg ok fylla öll hús; en sjálfr skylda ek svá hræddr verða, at ek skyldi undan flýja upp í enn hæsta turn.[324] Þá mælti Turpin við Karlamagnús konung: Bið bœn þína til guðs, at ek koma þessu á leið. Síðan gékk hann til [ok signdi vatnit.[325] En þar[326] gerðust miklar jarteignir: sjá hin mikla á rann or stað sínum yfir akrlönd ok [eng ok fyldi öll hús. En borgarmenn tóku at at hyggja ok undrast.[327] Hugon keisari varð svá hræddr, at hann flýði undan upp í enn hæsta turn at forða sér. Karlamagnús konungr var utan borgar á velli nökkurum undir tré einu, ok 12 jafningjar með honum ok þeirra lið, ok hlýddu til rœðu Hugons keisara, ok heyrðu, at hann óttaðist mjök vatn þat ok ætlaði sér bana ok sínu liði. Ok því næst mælti Hugon keisari [við Karlamagnús konung, er hann sá hvar hann var undir trénu:[328] Karlamagnús konungr, segir hann, hver er ætlan þín við mik, er þér alhugat[329] at drekkja mér í vatni þessu? Ek vil gjarna gerast maðr þinn ok halda ríki af þér ok vera skattgildr undir þik, ok gefa þér alt fé mitt ok [svá gripi, er[330] þú kemr þessum vanda af oss. En Karlamagnús konungr mælti svá: Verðr er hverr miskunnar er hennar beiðist. Síðan bað Karlamagnús konungr guð þeirrer bœnar, at vatn skyldi aptr snúast [í sinn farveg, ok þegar jafnskjótt sem hann bað, þá veitti guð þat, at vatnit snerist aptr[331] til staðar sins, ok gerði þá guð mikla jarteign fyrir sakir Karlamagnús konungs.


17. [Nú er svá var máli komit,[332] þá fór Hugon konungr ofan or vígskörðum ok til Karlamagnús konungs, til trés þess er hann var undir. Hugon konungr mælti þá: Karlamagnús konungr, segir hann, ek veit at guð elskar þik ok heilagr andi er[333] með þér, en nú gerumst ek þinn maðr [til vitnis[334] alls hers, þess er hér er. Viltu sjá fleiri íþróttir várar daglengis?[335] segir Karlamagnús konungr. Nei, nei, segir hann,[336] [áðr skulu þessar 7 nætr[337] líða; ef allar væri þær drýgðar, þá mundi mik [þat æ ok æ[338] hryggja.[339] Karlamagnús konungr mælti þá: Nú hefir þú gerzt maðr minn at ásjándi allri hirð þinni; nú skulum vit gera veizlu okkra í dag ok bera kórónur[340] báðir saman. Hugon konungr svarar: Blíðliga vil ek bera mína kórónu [ok ganga processionem. Þá géngu konungar til kirkju.[341] Þá bar Karlamagnús konungr [sína hina[342] dýrliga kórónu á höfði sér. Hugon konungr bar sína kórónu miklu lægra, því at Karlamagnús konungr var fœti hærri[343] ok þrimr handargripum. En Frankismenn hugðu at görla, ok mælti hverr við annan: Rangt mælti dróttning vár um hag Karlamagnús konungs, [þá er hon sagði nökkurn konung jafnvel at sér sem hann, fyrir því at[344] engi er honum jafntiguligr á jarðríki, ok aldri komum vér á þat land, [at eigi hafim[345] vér lóf af allri[346] þjóð. Dróttningin[347] bar ok þann dag sína kórónu ok leiddi með sér dóttur sína ena vænu mey. [En þar var hugr Olivers optast sem hon var;[348] en mærin vildi hann blíðliga þýðast, [ef hon þœttist mega[349] fyrir feðr sínum.


18. [En þá er lokit er processione, þá géngu konungar til kirkju. En Turpin erkibyskup var þar œztr lærðra manna, ok hann söng messu þann dag, en konungar géngu til ofrs ok öll alþýða. En þá er tíðum var lokit, fóru konungar þeim til hallar. En þá var matr búinn, ok settist þá alþýða til borða, ok skorti þá ekki þat er þeir beiddust til. Veiðimatr var þar mikill, hirtir ok villigeltir, trönur ok elptr ok páfuglar pipraðir, ok allskonar krásir, ok hinn bezti drykkr, vín, klare ok piment, ok allskonar leikar er tíðir ok tamir váru. Hugon keisari mælti þá við Karlamagnús konung: Taki Frankismenn svá mikit af mínum auðœfum sem þeir vilja mest. Þá svarar Karlamagnús konungr máli hans: Eigi skulu Frankismenn hafa af þínu þat er vert sé eins penings; þeir hafa svá gnógt áðr, at þeir megu eigi meira flytja eptir sér. Ok því næst váru borð ofan tekin.[350] En [hvat er um þat at lengja er[351] þar til kemr, at Karlamagnús konungr tekr[352] leyfi af Hugon konungi sér til heimfarar, en Hugon konungr gaf honum marga góða gripi, ok hvárr þeirra öðrum. En [Hugon konungr hélt í stigreip Karlamagnús konungs, meðan hann upp steig á hest sinn, ok svá héldu hans menn stigreipum Frankismanna, meðan þeir hlaupa[353] á bak, ok hvarf[354] þá hvárr þeirra til annars. Konungsdóttir gékk [til Olivers[355] ok mælti við hann: Ást mín ok góðr vili skal aldri bregðast við þik; en nú vil ek fara með þér til Frakklands. [En bók skilr eigi hvárt hon fœri með honum at því sinni.[356] Síðan fór Karlamagnús konungr leiðar sinnar, ok var glaðr í hug sínum, er hann hafði svá ríkan konung lagt undir sik orrostulaust. [En þeir fóru margar torfœrur ok hættligar brautir, áðr en þeir kœmi heim, ok urðu þeir margs vísir í þeirri för.[357]


19. Þá er Karlamagnús konungr kom til París ennar góðu borgar, þá var þar mikill fagnaðr landsfólki öllu af hans tilkvámu. En síðan gékk hann til kirkju ens helga Sendinis,[358] ok [ofraði þar kórónu dróttins várs ok nagla þeim er dróttinn várr var krossfestr með, ok marga aðra helga dóma, en suma skipti hann í[359] ríki sitt þangat sem honum þótti [ráð at.[360] [En dróttning bað sér miskunnar[361] fyrir mismæli sitt, en konungr var góðr bœna ok fyrirgaf henni [fyrir lof hins helga kross ok heilagra staða, er hann hafði vitjat, ok var síðan heima 4 mánuðr í bili.[362]




Fotnoter:

  1. enni ríku borg á Frakklandi tilf. B.
  2. [alt stórmenni ok göfugmenni, A; alla riddara sína, B.
  3. af B, b.
  4. [mgl. A, B.
  5. olifotre, B; olivotré b.
  6. með B; hjá b.
  7. [alt stórmenni A.
  8. ok mælti svá tilf. B.
  9. [sami sér með hervápnum, A; sé undir hervápnum, B, b.
  10. [dróttningu varð skjótt til máls, B, b.
  11. úvarliga A; [dróttning svarar skjótt ok eigi vitrliga B; her mangle 2 Blade i a.
  12. [göfgari er B, b.
  13. riddara, B, b.
  14. mjök B, b.
  15. [láta vita þat (verða þess víss b) af hirðmönnum mínum, B, b.
  16. [er þú segir, B.
  17. [tilf. B, b.
  18. [tilf. B, b.
  19. eiginkona b.
  20. [er ek mælta B; at ek mælta þetta eigi til minkanar við yðr b.
  21. [tilf. B.
  22. keisarinn, B.
  23. [tilf. B, b.
  24. [tilf. B, b.
  25. [eða týna lífi þínu ella B; elligar skaltu fá refsing í stað b.
  26. [svarar hon honum, er hon sér hvat við lá, B, b.
  27. [Konungr sá heitir Hugon inn sterki, B, b.
  28. [yfir öllum ríkjum þeim er þar liggja til, B, b.
  29. [jafnvænn riddari, B, b.
  30. saal. B, b; Mundiufialls, A.
  31. ok mantu vita at þat er satt er ek segi tilf. B; ok munu þetta prófast sannindi sem ek segi tilf. b.
  32. vináttu, B, b.
  33. [mgl. B, b.
  34. [Villifer, Oddgeir, Turpin erkibyskup, B, b.
  35. eintal, B, b.
  36. hugat b.
  37. [út til Jórsala at sœkja helga dóma, B, b.
  38. [hefir mér þat tysvar verit boðit í draumi, B, b.
  39. [mér er mikit af B, b.
  40. [af gulli ok silfri B.
  41. [(skulum vér mega tilf. b) dveljast með honum, B, b.
  42. létu, B, b.
  43. [ok skreppur, Fragment i Rigsarkivet; mgl. B, b.
  44. saal. B, b; Af, A.
  45. kirkiu, B; [At kirkju hins heilaga Dionisii b.
  46. [síðan kómu þeir á völl einn, B, b.
  47. fagran, B, b.
  48. [mikit lið vér höfum ok fagrt, 80 þúsunda af pílagrímum, B, b.
  49. skyldi, B, b.
  50. [stjórnar. Síðan fóru þeir á veginn um öll lönd, sem fyrir lá, ok alt til hafs út, ok síðan yfir hafit ok héldu (heilu tilf. b) liði sínu um hafit, B, b.
  51. [mgl. B, b.
  52. [þagat fylgdu honum 12 jafningjar. Þar standa 13 stólar, ok sat dróttinn várr sjálfr á einum, en postolor hans 12 á öðrum, þeir sem at stóðu þeirri messu, er guð sjálfr söng. b.
  53. á B, b.
  54. umbergis b.
  55. ráfri B; ráfvi b.
  56. [Þá kom þar farandi Gyð. einn, ok sá hann konung, ok varð svá hræddr at nær mundi hann viti sínu týna (náliga hélt hann við vitfirring b), ok ljóp síðan til patriarka skyndiliga ok bað hann, B, b.
  57. þeirra, B.
  58. [þat hygg ek B, b.
  59. [saman B, b.
  60. [géngu síðan allir samt processionem til kirkju. Nú er þeir kómu þar, þá reis Karlamagnús, B, b.
  61. [mintist við b.
  62. [hvaðan hann kom at, ok ertu inn fyrsti maðr er þorat hefir at setiast í þetta sæti, B, b.
  63. [án váru leyfi b.
  64. [fór ek ok þess erendis, B, b.
  65. guðs b; mgl. B.
  66. [mgl. B, b.
  67. sœmiligr B, b.
  68. er B; mgl. b.
  69. Karlamagnús konungr tilf. B, b.
  70. orð sín tilf. B, b.
  71. [mgl. B, b.
  72. ok lét at bœn hans tilf. B.
  73. protomartiris tilf. B, b.
  74. [laufkórónu þeirri er Gyðingar settu á höfuð honum, þá er þeir píndu hann, B; mgl. b
  75. sinni hendi tilf. B, b.
  76. [þann sama disk er hann mataðiat af skíriþórsaptan (skírdags aptan b) með lærisveinum sínum, ok þann kníf er hann sjálfr hélt í sinni hendi at matborði, B, b.
  77. [guðs móður er dróttinn drakk af, B, b.
  78. af fœti sancte Marie tilf. B, b.
  79. báru B, b.
  80. [tilf. B, b.
  81. [mörg tákn B.
  82. Fra En þá gerðu þeir har b: En fyrir þá helga dóma, er Karlamagnús hafði þegit, gerði guð margar jartegnir.
  83. kryplingr B, b.
  84. dýrligt tilf. B, b.
  85. saal. B; Letaniam B; Scelantine A.
  86. [úlfalda klyfiaða af gulli, B, b.
  87. [patriarchinn bauð honum sitt fé at móti ok mælti B, b.
  88. [létir þér hugkœmt vera at fara á hendr heiðnum mönnum, þeim er niðr fella helga kristni. Konungr svarar honum: Þat skal (ek) gera, segir hann, ok strengði heit sitt síðan at fara þegar á Spanialand, er hann kemr heim or þessarri ferð. B, b.
  89. [mgl. B, b.
  90. [með alla sína menn; þeir fóru til borgar þeirrar, er heitir, B, b.
  91. [váru allir saman þá nótt. En um morgininn eptir er þeir fóru í brott, þá gerðu helgir dómar þar jarteinir, hvar sem þeir fóru, er þeir höfðu með at fara: blindir féngu sjón, ganglausir gang (haltir göngu b), dumbir mál, en hvat sem hverigum var til angrs áðr en þeir sóttu þessa helga dóma, (þá vurðu þegar heilir tilf. b), ok hvervetna þar sem konungr fór ok lið hans, þá lágu öll vötn þurr fyrir honum. B, b.
  92. sinni ferð tilf. B, b.
  93. at lengd tilf. B, b.
  94. [alla guðvef skrýdda eða purpura, B, b.
  95. [saal. B, b; með, A.
  96. [mgl. B, b.
  97. til skemtanar tilf. B, b.
  98. [af enu bezta silki ok enum dýrsta guðvef, B, b.
  99. vænni B, b.
  100. [mgl. B, b.
  101. vísa, B, b.
  102. Karlamagnús, B.
  103. tól b.
  104. [tilf. B, b.
  105. [eptir honum, B, b.
  106. [var vel um (hann tilf. b) búit, B, b.
  107. [saal. B, b; ok spurði konungr, hvaðan hann væri, A.
  108. í þessarri ferð tilf. B, b.
  109. þat ifrá sagt tilf. B, b.
  110. [þér b.
  111. með ölværð, tilf. B; blíðliga tilf. b.
  112. hann B, b.
  113. þat ráð mitt B.
  114. [12 mánuðr, B, b.
  115. [tilf. B, b.
  116. [ok þar fundu þeir 6 þúsundir riddara, (ok váru þeir allir búnir með silki ok guðvef tilf. b); allir géngu móti Karlamagnúsi konungi ok hans riddörum ok, B, b.
  117. [inna (húsa b) sinna. B, b.
  118. [saal. B, b; einkanlig, A.
  119. ráfvit b.
  120. allskonar, B, b.
  121. undir B, b.
  122. [stóðu (stóð b) 100 smástólpa, B, b.
  123. saal. B, b; af A.
  124. Olivans B, b.
  125. [tilf. B, b.
  126. tilf. B.
  127. [saal. B, b; upp A.
  128. [saal. B, b; blésu börnin A.
  129. sama tilf. B, b.
  130. [tilf. B, b.
  131. [er Karlamagnús konungr sá þessa list ok kurteisi, þá undraðist hann mjök, B, b.
  132. í því bili, B, b.
  133. [vindr hvass af hafi B, b.
  134. [mylnuhveli, B, b.
  135. [saal. B, b; er inni váru, A.
  136. [Allir gluggar B, b.
  137. [tilf. B; ikke b.
  138. hugðu B, b.
  139. [ok mæltu þeir svá sín í milli: Hallar dyrr eru opnar, en vér megum eigi á fœtr standa. B, b.
  140. [mjök at B; at b.
  141. [saal. B; váru borð fram sett, A; váru borð sett, ok á borinn allra handa kostr, er dýrastr var til b.
  142. [mgl. B, b.
  143. út ífrá b.
  144. [á aðra hönd dróttningar sat keisaradóttir, hon var svá fögr sem blóm á róse eða liljo B; á aðra hönd dróttningu sat dóttir keisara, hennar hörund var svá fagrt ásýndar sem samtemprat væri hinn blóðrauði blómi rósa ok hit snjóhvíta gras lilium b.
  145. [feldi mikinn ástarhug til hennar b.
  146. með mér tilf. B, b.
  147. [vilja hafa vilja minn við þik B; fá þína elsku b.
  148. [saal. B; fœzla var þar á borðum, sú er sjaldsén er víðast annars staðar, ok þar með drykkr. Allskonar skemtan var þar framin konungum til gleði A; allra handa góðr drykkr kom þar fram með hinum dýrmætasta kosti, allskyns leikar með söngfœrum máttu þar heyrast, simphonie, hörpur, fiðlur, gígjur ok hverskyns strengleikr b.
  149. menn B, b.
  150. at sofa tilf. B; þar sem sofa skyldu b.
  151. [í þat svefnbúr er hann var vanr at sofa sjálfr B, b.
  152. gert ágæta vel B, b.
  153. alt innan tilf. B, b.
  154. [tilf. B, b.
  155. [búnar 12 hvílur B, b.
  156. hvílu B, b.
  157. [síns herbergis, þar sem hann skyldi sofa b.
  158. herbergi er þeir Karlamagnús hvíldu B, b.
  159. [Hugon konungr bjó brögðum við þá ok setti í þann stólpa einn mann til njósnar, at heyra hvat er þeir talaði um nóttina sín í milli. B, b.
  160. skemtan, B, b.
  161. [þann umbúnað, sem þar var, ok báðu guð, at svá vel yrði, at Karlamagnús konungr gæti sótta þessa ina ríku borg í bardaga ok alla þá list ok kurteisi er þar var. En síðan bað konungr, at hverr þeirra skyldi taka einhvern hlut til íþróttar sér ok skemta sér at slíku. Þeir svara á þá leið: Vér viljum þat blíðliga gera til skemtanar þér, herra, ok öllum oss, ok B, b.
  162. [tilf. B, b.
  163. frœknasta B, b.
  164. seti tilf. B, b.
  165. [ok skal ek B, b.
  166. hjálm B, b.
  167. þann mann B.
  168. mgl. B, b.
  169. fyrr b; mgl. B.
  170. heyrði B, b.
  171. ok mælti tilf. B, b.
  172. úhyggiliga B, b.
  173. mgl. B, b.
  174. komi B, b.
  175. Olifans B; Olivans b.
  176. [mgl. B, b.
  177. [tilf. B, b.
  178. [þá man af honum blásast B, b.
  179. úvitrlig B, b.
  180. ok muntu vera gassi einn tilf. b.
  181. úhyggiliga B.
  182. mgl. B.
  183. [nökkut gott b.
  184. [tjald, B; eitt tjald B; tialld, Fragment i Rigsarkiv.
  185. [gefi mér leyfi (orlof b) til at B, b.
  186. [tilf. B; fyrri ertu móðr ok mærin yfirkomin ok b.
  187. [mun keisara þú þikja mælt hafa B, b.
  188. [saal. B, b; svarar Bernarðr A.
  189. [hann renna hart, B; renna þeim hart b.
  190. [einnhverr þeirra fellir niðr eplit, þá á keisari at ráða fyrir höfði mínu B; eitthvert fellr niðr, þá á keisari vald á höfði mínu b.
  191. [menn b.
  192. fagrt B, b.
  193. [mgl. B, b.
  194. inn mikla tilf. B, b.
  195. saman blásinn B, b.
  196. einn með annarri B; með annarri b.
  197. at B, b.
  198. [ok mun niðr falla fjóra B; svá at hann skal niðr falla um 40 b.
  199. [at því man ek eigi trúa, at þat megi verða B, b.
  200. danski tilf. B, b.
  201. til tilf. B, b.
  202. faðma B.
  203. or viti þinn B; með öllu óðr ok œrr b.
  204. tilf. B, b.
  205. [mgl. B, b.
  206. [tilf. B, b.
  207. [á kastalann B, b.
  208. [tilf. B, b.
  209. brunnit b.
  210. [tilf. B, b.
  211. [hjaltirnar (hjöltin b) en hverfi B, b.
  212. saal. B; skjótast A; þéttast b.
  213. upp á B, b.
  214. [ok mun ek láta fallast ofan á sverðin, þar sem þeim er skipat undir, B, b.
  215. brotna, B, b.
  216. at vísu tilf. B, b.
  217. Med dette Ord begynder atter a.
  218. [saal. B, b; borgina skal ek ganga til ár þeirrar er Jber heitir, a, A.
  219. [borgina ok alla kastala B, b.
  220. óttafullr, A.
  221. kvikr tilf. B, b.
  222. [at maðr sjá er B, b.
  223. úvitrliga A.
  224. [enda skal hann á morgin A.
  225. saal. B, b; Berarð a; Gerin A.
  226. þeim A; mgl. B, b.
  227. [saal. B; í katla eða a, A; í b.
  228. [kalt er A.
  229. mik tilf. B, b.
  230. vert A.
  231. [veð(!) eins skakings B; vert eins skalungs(!) b.
  232. síðan B.
  233. [mgl. b.
  234. svá harðbölvaðs B.
  235. [vissa ek nökkurn mann svá harðholdaðan A.
  236. hans tilf. B, b.
  237. [tilf. A, B, b.
  238. mikit tilf. A.
  239. þegar tilf. B, b.
  240. tilf. B, b.
  241. hans manna tilf. B.
  242. [menn hans berjast hvern b.
  243. óðr ok með öllu tilf. b.
  244. [mgl. B, b.
  245. [fleygja skjöldunum svá í lopt upp, ok þar með skal ek œpa svá hátt, B, b.
  246. frá mér brott tilf. B, b.
  247. œsi tilf. B, b.
  248. [keisara várum illa líka B, b.
  249. Geres A.
  250. [tilf. A, B, b.
  251. spjótskapt, B, b.
  252. í tilf. B, b.
  253. [kastalann B, b.
  254. hvárt er hann vill af gulli eða silfri B, b.
  255. [saal. B, b; síðan skal ek skjóta ok fella niðr annan peninginn, svá at A, a.
  256. á jörð A, B, b.
  257. svívirðing A, B, b.
  258. [eptir þetta tal er hverr þeirra hafði rœtt fyrir sína hönd, ok þetta geip allt jafnsaman, þá B; sem Frankismenn höfðu enda gert á þessu geipi, sem nú hefir sagt verit, þá b.
  259. [En þá er njósnarmaðr fann þat, þá fór hann á brott ok til þess er hann finnr keisarann. Enn þegar er konungr litr hann, þá heilsaði hann honum ok mælti síðan: Seg mér tíðendi, segir hann, mælti Karlamagnús konungr, at hann mundi B, b.
  260. saal. A; þá a.
  261. [alt tal þeirra B, b.
  262. úvináttu A.
  263. [œsiliga reiðr, ok mælti af móði miklum: Harðla mikla fíflsku gerði Karlamagnús konungr, er hann hæddi at oss ok spottaði ok gerði svá mikla svívirðing til vár fyrir várn góðvilja, er vér tókum við honum ok hans félögum fyrir guðs sakir, ok veittum honum mikla sœmd. En þess sver ek, ef eigi fremja þeir þetta gabb, er þeir kalla sínar íþróttir, B, b.
  264. höfða A.
  265. 100 þús. B, b.
  266. sinna tilf. A.
  267. ok bað þá B, b.
  268. [fyrir hann A; fra kómu jafnskjótt B, b: gerðu sem hann bauð.
  269. [En eptir þá nótt vaknaði Karlamagnús konungr ok stóð upp ok gékk til kirkju ok 12 jafningjar með honum. En þá er hann hafði hlýtt messu ok öllum tíðum, fóru þeir brott frá kirkju ok gékk hann B, b.
  270. [sér kvist af olive. A.
  271. [ásakaði hann um gabb þat er þeir höfðu veitt honum þá nótt, A; mælti við Karlamagnús konung, þegar er hann sá hann, mörgum orðum hörðum: Karlamagnús konungr, segir hann, hví gabbadir þú mik í nótt ok hæddir at mér, ok launaðir mer svá beinleika? B, b.
  272. [Þá mælti Karlamagnús við keisara: Vér varum í gærkveld œrit druknir, en ek vil segja þér, at þat er síðr Frankismanna, at vér mælum mart (á síðkvelðum tilf. b), þá er vér förum at drekka, bæði vísdóm ok heimsku optsinnum (ok stundum kalls ok gaman tilf. b). En nú ef þér œrut oss reiðir, konungr, sem mér virðist at sé, þá verð ek vita af mínum mönnum hvat þeir hafa rœtt til yðvar. B, b.
  273. [saal. B, b; alls ekki hafit þér mik skemdan (mjök tilf. a) í orðum yðrum a, A.
  274. [áðr vér skilimst, A.
  275. gabb tilf. b.
  276. [Nú tekr hann til máls, er þeir koma þar: Góðir drengir, B, b.
  277. illa A.
  278. vera A.
  279. niðri A.
  280. [verit hafa fyrra kveld (í gærkveld b) at hafa þat mælt er vel mætti kyrt vera. B, b.
  281. allsvaldanda tilf. B, b.
  282. réttleiða B, b.
  283. var orðinn B.
  284. [í því bili kom engill af himni sendr af allmáttigum guði til fundar við Karlamagnús konung, ok tók í hönd honum ok reisti hann upp ok mælti á þessa lund: B, b.
  285. Gjörsk B; Ver b.
  286. né einn mann B; engan mann b.
  287. [fremja b.(í guðs nafni tilf. B, b.)
  288. [segir Frankismönnum þenna atburð. Þeir lofuðu almáttkan guð fyrir sína miskunn. B, b.
  289. ok freista at A.
  290. [Ekki var þat listuligt, sagði hann, er þér héldut njósn á oss í gærkveld, ok er þér þat sjálfum mest skömm at setja menn til þess at lýða til (heyra b) hvat er drukknir menn mæla. En vér munum eigi eta svá einörð vára í því fyrir yðr, at halda því eigi upp. (En vér munum öllu því fram halda b) B, b.
  291. [Ek veit at Oliver hefir hœlt (hœlzt b) B, b.
  292. við B; hjá b.
  293. fíflskumál B.
  294. [kann hann ekki nær at ætla sér b.
  295. [nökkut A.
  296. lífi A, B, b.
  297. brosti B, b.
  298. [þeir tœki slíkt til B; þeir fremdi sínar íþróttir b.
  299. [til búr sitt B; svefnbúr sitt b.
  300. búr B; hús b.
  301. tjaldat B, b.
  302. blautholduð B.
  303. [þangat var ok fylgt Oliver til svefnbúrs, ok þar í rekkju er mærin var fyrir, ok skyldu þau tvau ein byggja þat herbergi á þeirri nótt. En er Oliver steig í hennar sæng, þá hló hann. B.
  304. reizt B, b.
  305. heimsku A.
  306. [at hon skyldi (með honum halda ok tilf. B) hans mál sanna, B, b.
  307. þeirra A, B, b.
  308. [frétti hana eptir, B, b.
  309. við hana tilf. B.
  310. eptir tilf. B; [mætti ráða til líkinda b.
  311. [mundi illa líka. B, b.
  312. at vísu tilf. B.
  313. um sína íþrótt tilf. B.
  314. [hverr er þú vilt at fyrst (þessu næst b) leysi, af hendi sína íþrótt. Hugon konungr svarar: Þat er várr kosningr, at Villifer taki upp gullböll þann er hann kvaðst kasta mundu. Ok ef hann kastar honum eigi svá sem hann kvaðst í gærkveld, þá skal hann deyja ok týna höfði sínu með háðung ok skömm mikilli, ok at vísu sé ek ván þess, at þá kemr inn efsti dagr yfir þá alla 12 jafningja. En er Hugon konungr hafði þetta af kosit, þá fóru þeir allir saman til þess búrs (staðar b) er gullböllrinn var í, ok þeger er þeir kómu þar, þá gékk Villifer til ballerins B, b.
  315. [fjóra tigu faðma lengð B; um 40 faðma b.
  316. hans tilf. B, b.
  317. [öllum þeim er við váru staddir B.
  318. at vísu tilf. B, b.
  319. [er komnir eru A, B, b.
  320. ok vilja svikja af oss lönd vár ok ríki tilf. B, b.
  321. várra manna, B, b.
  322. Her ender A.
  323. [sama sem Turpin erkibyskup sagði, at hann skyldi gera, þá er þat at vísu várr kosningr at láta eigi við liða. Hann sagðist mundu því á leið koma, at snúa á þeirri or stað sínum, er þar fellr skamt frá borginni B, b.
  324. en þér í nótt skulu(t) hafa vald á öllum várum varnaði tilf. B.
  325. [árinnar ok signdi hana. B, b.
  326. þeger hann hafði signat vatnit, þá B, b.
  327. [engjar, en um síðir rann hon í borg ok fyldi hvert hús. En er borgarmenn sá þenna atburð, þá undruðust þeir ákafliga. B, b.
  328. [tilf. B, b.
  329. alvara B, b.
  330. [stórgripi ok þjóna til yðvar (þjóna yðr b) í öllum hlutum, ef B, b.
  331. [tilf. B, b.
  332. [tilf. B; eptir þat fór b.
  333. at vísu tilf. B, b.
  334. [at vitni B, b.
  335. í dag b.
  336. Hugon konungr b.
  337. [aðr skulu 7 vetr B; eigi meðan ek lifa b.
  338. [ei ok ei B.
  339. hryggvan gera b.
  340. okkrar tilf. B, b.
  341. [þér til sœmdar ok virðingar. B, b.
  342. [mgl. B, b.
  343. (at vexti mgl. B) en Hugon konungr tilf. B, b.
  344. [tilf. B, b.
  345. [er eigi berim B, b.
  346. hverri B, b.
  347. dróttning keisara B.
  348. [Oliver hafði mikinn hug á henni b.
  349. [en hon þóttist eigi mega B; en þorði þó varla b.
  350. [mgl. B, b.
  351. [hvat þurfum vér at lengja þat, B.
  352. [sem tími er til tekr Karlamagnús keisari b.
  353. [er Karlamagnús konungr var til ferðar búinn, þá hélt Hugon konungr í stigreip hans, meðan hann steig B, b.
  354. mintist b.
  355. [at Oliver b.
  356. [Unnusta, segir hann, vel hefir þú rœtt, ok at vísu skal ek alt þat halda, sem vit höfum mælt okkar í milli. B, b.
  357. [mgl. B, b.
  358. Dionisii b.
  359. [offraði þar helga dóma, en suma sendi hann víða annarstaðar um B, b.
  360. [sœmiligast b.
  361. [Þat er ok sagt, at þegar leið er dróttning hans mátti við hann tala, þá bað hon sér miskunnar ok reiði af sér með mikilli blíðu ok litilæti sem skyldugt var B, b.
  362. [orð sín ok lét renna reiði sína við hann fyrir lof ins helga kross ok innar helgu grafar ok heilagra staða, er hann hafði sótta í þeirri ferð. Eptir þetta var Karlamagnús konungr heima 7 mánaði, at því sem sagt er. En síðan fór hann til Spanialands á hendr Marsilio konungi, ok varð þar mart tíðenda í þeirri för, sem nökkut mun verða frásagt. En hér fellr nú niðr þessi saga (sem nú skal nökkut af segja. Ok endar svá þenna þátt at sinni b) B, b.