Af Otvel

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


Karlamagnús saga ok kappa hans


Af Otvel


Svá[1] er sagt[2] at Karlamagnús konungr var í Paris í kastala þeim er Lemunt[3] heitir ok hélt þar jól sín vel ok [konungliga, ok var þar með honum 12 jafningjar[4] ok mikill fjöldi annarra manna, ok var þar margskonar skemtan ok mikil prýði.[5] Nú bar svá at í rœðu þeirra, at þeir sögðu at þeir skyldu fara í herför til Spanialands á hendr Marsilio konungi hinum heiðna at sumarmálum, þegar er hager vaxa [ok hestar þeirra megu fœðast við gras.[6] Sama dag áðr en [aptansöngsmál liði,[7] þá mun Karlamagnús konungr heyra þau tíðendi, at hann mun týna 20 þúsundum riddara fyrr en hann komi þessarri ferð á leið, er nú var um talat, nema guð dugi honum. Heiðingi einn [af Syrlandi, sendimaðr þess konungs er nefndr er Garsia harðla riddaralegr maðr,[8] kom ríðandi œsiliga, ok létti eigi fyrr en hann kom til hallar Karlamagnús konungs; þá steig hann af hesti sínum ok gékk [upp í loptit til Karlamagnús konungs at finna hann,[9] ok síðan mœtti hann Oddgeiri danska [ok Gauteri[10] ok Nemes hertuga. Þá orti hann þegar orða á þá ok mælti: Góðir höfðingjar, segir hann, sýnit mér lávarð yðvarn; ek em maðr þess konungs, er eigi þikkir meira [um yðr vert en[11] eins[12] spora. Þá svarar [Gauteri af Valvin:[13] Þegar þú kemr at hallardyrum, þá muntu sjá konung várn sitja í hásæti í höll sinni með hvítt skegg sem dúfa, en á hœgri hönd honum sitr Rollant skrýddr guðvefjarpelli, en á vinstri hönd honum sitr Oliver jarl, en út frá[14] 12 jafningjar. Þá mælti heiðingi ok [sór við Maumet ok bað hann svá[15] hjálpa sér, at hann [kvazt mundu[16] kenna Karlamagnús konung eptir sögn[17] þeirra, ok mælti síðan: Jllr eldr ok heitr logi brenni skegg hans [ok höku ok allan líkam.[18]


2. Nú fór heiðingi[19] leiðar sinnar ok létti eiga fyrr en hann [kom fyrir[20] Karlamagnús konung, ok mælti: Konungr, segir hann, ek em sendimaðr konungs þess, er ríkastr hefir verit í heiðni,[21] [en sá heitir Garsia.[22] Enga kveðju sendi hann þér, því at [eigi þótti honum þess vert.[23] Þú hefir gramit[24] at þér Maumet. En sá steypi þér ok þínu drambi, er ek trúi á, ok svá Rollant frænda þínum, er ek sé þér næstan sitja, ok þeirrar gæfu beiði[25] ek Maumet, at vit Rollant mœtimst[26] í bardaga, ok vænti ek þess, at [hann hljóti[27] hinn lægra hlut í okkru viðrskipti. Þá leit Rollant til Karlamagnús konungs ok brosti at máli hans[: Bróðir, segir hann,[28] þú mátt mæla slíkt er [þú vilt,[29] því at engi Frankismanna skal misþyrma þér í dag[, þóttu kunnir eigi at gæta orða þinna, ok veldr þat því, er þú ert kominn á vald ok á grið Karlamagnús konungs. Þá svarar konungr: Með því at þú ábyrgist orð hans, þá mun engi liðsmanna misþyrma honum. Þá mælti Rollant til[30] heiðingja: Í dag á 7[31] nátta fresti býð ek þér hólmgöngu.[32] Heiðingi svarar: Mikla fíflsku mælir þú, Rollant, því at ek hræðumst engan riddara [í heimi öllum[33] meðan ek held [á sverði mínu Kurere,[34] er ek var dubbaðr til riddara með.[35] Ok nú er yðr þat sannast at segja, at eigi eru enn 8 mánaðir síðan liðnir, er ek drap með þessu sverði [þúsund af yðru liði.[36] Þá svarar Rollant máli hans: Hvar [var þat? segir hann. Hann[37] svarar: Nú er kominn hinn 9 mánaðr síðan er Rómaborg [var eydd þín hin góða borg, Karlamagnús konungr, er þú vart konungr kallaðr yfir,[38] ok drápu vér þar útal þúsunda þinna manna, svá at eigi komst einn undan [til þess at bera þér þessi[39] tíðendi. Ek hjó svá ákafliga með sverði mínu Kurere,[40] at[41] [svá miklum[42] þrota laust í [hönd mér,[43] at 9 daga síðan var ek [til enskis fœrr eða nýtr mjök svá.[44] Þá svöruðu Frankismenn ok sögðu [sva, at hann skyldi fyrir þat týna lífi sínu.[45] Estor Delangres var upp staðinn[46] ok hafði í hendi sér staf mikinn ferstrendan, [hann hrapaði[47] fram at heiðingja ok vildi ljósta hann. En Rollant var við staddr ok bannaði honum[48] þat ok mælti: Eigi skaltu misþyrma honum fyrir mínar sakir, því at hann er veðbróðir minn, ok vil ek eigi þola, at honum sé misþyrmt[49] fyrr en vit höfum reynt okkarn riddaraskap. [Látum hann mæla slíkt sem hann vill ok[50] honum kemr [á munn.[51] Einn riddari var í liði Karlamagnús konungs eigi [allungr sem margir váru, en þó var hann[52] fœðingi í borg hins helga Gileps, hann átti þar [arftökur, hann[53] reiddist við orð heiðingja ok gékk til hans[54] ok tók báðum höndum í hár honum ok feldi hann til jarðar, því at hann [kom honum á (ú)vart.[55] Heiðingi [brást við fimliga ok tók sverð sitt[56] alt gylt, hann lét sér hugkvæmt vera skömm þá[57] er hann hafði gert til hans, ok hjó til hans svá hvassliga,[58] at höfuðit féll á fœtr konungi. En Frankismenn sögðu at drepa skyldi heiðingja. En hann bjóst um fimliga[59] at verja sik ok [tók sér hæli[60] ok lypti[61] brúnum ok reisti[62] augun[63] ok var svá til at sjá sem dýrit úarga, þá er þat lætr allra grimligast ok ólmligast, ok síðan œpti hann hárri röddu ok bað svá Maumet hjálpa sér, [at hann hafði maðr gerzt,[64] ef nökkurr væri svá djarfr at á hendr honum vildi,[65] at hann skyldi fella af liði [þeirra fleira en 5 hundruð fyrr en hann væri feldr.[66] Síðan stóð upp Karlamagnús konungr ok mælti til heiðingja fögrum orðum ok bað hann gefa upp vápn sín með sœmd. Hann svarar: Eigi þikki mér [sú ætlan yður vera við mik líklig,[67] at ek muna sverð mitt upp gefa.[68] Þá gékk Rollant til hans ok [mælti við hann:[69] Fá mér sverð þitt, ok at þú parft til at taka, þá skal þér þat vera innan handar.[70] Þá fékk hann Rollant sverðit, [ok lézt því[71] eigi týna vilja fyrir 7 stórborgir af ríki Karlamagnús konungs. Ok enn mælti hann: [Þetta sverð skal ganga í millum bols[72] ok höfuðs þér. Þá svarar Rollant:[73] Mismæli er[74] þat, ef önnur verðr raun at,[75] ok er nú þat mitt ráð, at þú [segir eyrendi þitt ok[76] leggir niðr fíflsku þína. Þá svarar heiðingi: Nú [skaltu heyra ok hljóð gefa ok hlýða.[77]


3. Síðan stóð hann upp ok gékk fyrir Karlamagnús konung[78] ok mælti: [Herra, segir hann, ek skal gerast sannsögull við þik.[79] Ek em sendimaðr hins ríka [konungs, er Garsia heitir; hann[80] ræðr fyrir öllu Spanialandi, Alexandrie, ok Buzie, Hine[81] ok Sidonie,[82] hann ræðr ok fyrir [Persie ok Barbare,[83] ok ríki hans vinnst alt til Semilie[84] ennar miklu.[85] En þau boð sendi [hann með mér til þín, at þú lát[86] af kristnum dómi, því at kristni yður er eigi verð eins [lágs penings.[87] [En sá er eigi trúir því, þá gerir sá fíflsku mikla ok úvizku.[88] En ef Maumet, er fyrir öllum heimi ræðr, vill duga oss, þá muntu á morgin gerast[89] [hans maðr[90] ok alt þitt föruneyti, en síðan muntu fara til [Garsie konungs hins ríka,[91] ok mun hann gefa þér œrna fjárhluti ok nökkura staðfestu. Hann hefir ætlat þér Normandi[92] ok allar hafnir á Englandi, ok tekjur þær [ok fjárhluti þá[93] er til liggja,[94] en Rollant jarli systursyni þínum gefr hann Rusiam,[95] en Oliver jarl skal hafa alt[96] Eidauenie,[97] en at engum kosti máttu [nálgast eða fyrir ráða[98] Franz, fyrir því at hann hefir [gefit Franz[99] þeim manni, er Floriz heitir. Hann er son Alie [hins rauða konungs,[100] hann er af því landi er Polie[101] heitir, ok ræðr fyrir því landi er Barbariz[102] heitir; ok engi er honum kurteisari [eða jafngóðr riddari[103] í öllum heiðnum dómi, né svá vel lofaðr af öllum riddaraskap, eða svá vel kunni[104] at [berjast með sverði né allskonar hervápnum.[105] Hann skal hafa Franz skattalaust ok skylda um alla lífsdaga sína, ok hans erfingjar[106] eptir hann. Þá svarar Karlamagnús konungr máli hans: Eigi munum vér játa því[107] skipti, segir hann, eða hvat þikkir yðr ráð, góðir höfðingjar? segir hann. Þá [svarar alt herlið hans sem eins manns[108] munni: Herra, sögðu þeir, þat skulum vér aldri þola, at heiðingjar [eigi bólstað neinn[109] á Frakklandi; heldr skaltu at váru ráði stefna saman öllum landslýð[110] þínum, ok skulum vér fara, ef þú vilt, til [þess er vér finnum[111] mann þann hinn útrúa, ok ef vér finnum Garsiam[112] konung [í bardaga,[113] þá skal hann eigi höfuð sitt í brott bera ok engi hans manna. Þá svarar heiðingi: Nú [heyri ek[114] mikla dœlsku.[115] Margir [hœta nú Garsia konungi,[116] þeir er eigi munu þora at sjá hann, [ef þar kœmi.[117] En ef þér sjáit lið hans, þá mundi[118] sá yðvarr er bezt er hugaðr[119] heldr vilja vera hinum megin Norðmandi en þar [hjá þeim.[120] Þá svarar Nemes hertugi:[121] Heiðingi, segir hann, ef Karlamagnús konungr samnar liði sínu, hvar munum vér finnast[122] ok konungr yðvarr Garsias, eða mun hann þora at halda orrostu í móti Karlamagnúsi konungi? Þá svarar heiðingi: [Nú heyrða ek mikla fíflsku mælta,[123] at hann[124] mundi eigi þora at [halda orrostu í móti Karlamagnúsi konungi[125] eða við yðr, þar sem vér erum saman[126] 100 þúsunda[127] ok allir vel vápnaðir [með brynjum ok allskonar herklæðum, ok fyrir hverju hundraði merki,[128] ok eru svá hugaðir at eigi flýja þeir orrostu fyrir sakir dauða. En vér höfum gert konungi várum[129] borg í Lumbarde[130] af viðum ok stórum steinum ok gefit nafn ok heitir hon Athilia,[131] hon er ger á millum [tveggja vatna,[132] svá at engi maðr má oss ilt[133] gera at úvilja várum, [ok eigi dýr taka né fiska, ok ekki kvikindi má þangat komast nema fugl fljúgandi.[134] [En ef Karlamagnús konungr kemr þar með skegg sitt it hvíta, þá mundi[135] hann freista[136] hversu marga vini hann ætti[137] þar at berjast fyrir sik.[138] En ek ræð þér, rytta afgömul, at þú farir eigi þangat, ok ver heldr heima [at gæta[139] Parisborgar ok annarra borga þinna ok svá kastala, svá at hvárki fljúgi þar í kráka né pía, ok eigi aðrir úhreinir fugler, fyrir því at þat sé ek á þér, at aldri muntu orrostu halda [síðan né snildarbrögð gera[140]


4. Nú er at segja frá Rollant, at hann gerðist svá úglaðr[141] fyrir sakir heiptarmála þeirra er Otvel mælti, at trautt[142] vissi hann, hvat hann skyldi at hafast. Ok síðan stóð hann upp ok gékk [fram 3 fet ok mælti við Otvel: Góðr maðr[143] ertu ok hefir þú hrósat mjök ok hœlt liði yðru fyrir Frankismönnum. En ek sver þess við þann[144] sama guð, er dauða þoldi á krossínum, ef þú værir eigi veðbróðir minn, at þú skyldir nú[145] dauða þola, ok ef ek mœti þér í bardaga, þá skal ek gefa þér þat slag með sverði mínu, at aldri síðan skaltu skemma dugandi[146] menn í[147] orðum þínum. Þá svarar Otvel:[148] Ek em hér nú, ef þú vilt berjast, þá fari sá fyrir níðing,[149] er fyrir þér flýr þvers fótar, ok á morgin býð ek þér [til hólmgöngu,[150] ok skal einn í móti einum, ef þú vilt þat. Ok þá svarar Rollant: Handsala þú mér[151] trú þína ok drengskap, at þat skal haldast. Otvel játar því ok sór við trú sína, at hann skyldi þat alt halda, ok [lögðu[152] við níðingsorð á hendr þeim er af brygði þeirri ætlan, ok[153] nefndu Karlamagnús konung til vitnis[154] ok alt lið hans, ok skildust[155] at því síðan. Þá mælti Karlamagnús konungr við Otvel: Heiðingi, segir hann, ek sœri þik við trú þína, at þú seg[156] mér hverrar kindar þú ert á þínu landi[. Þá svarar Otvel: Ek em[157] son konungs þess er Galien hinn frœkni heitir, en hann hefir drepit svá mikinn fjölda manna með [höndum sínum,[158] sem eru í öllu ríki þínu. En Garsias[159] konungr er frændi minn, en [Fernaguli barbaris hann var föðurbróðir minn, sá hinn sami er réð fyrir Nazaret, en Rollant drap hann.[160] En á morgin ætla ek at hefna hans, ef Maumet vill duga mér. Þá svarar Karlamagnús konungr heiðingja: Helzti göfugligr ertu, ok mikill skaði er at[161] um svá fagran líkam, er eigi hefir tekit skírn. Síðan lét konungr kalla á Sandgrimar[162] skutilsvein sinn ok mælti: [Far hingat til mín ok[163] tak mann þenna ok leið til húsa Garnes,[164] ok lát hann þar vera í nótt, ok gef bónda fyrir mat hans 100 skillinga, en annat slíkt fyrir hest hans. Síðan [skaltu kalla[165] hingat Riker[166] ok [Valter af Leon[167] ok Oddgeir danska. [Ok er þeir kómu fyrir konung, þá mælti hann:[168] Þenna mann fæ ek yðr til gæzlu, ok varðveitit hann sem góðir riddarar skulu,[169] látit hann ekki skorta, þat er hann þarf. Síðan kom Otvel til herbergis, [ok skorti þar enga sœmd né blíðu[170] þá nótt.


5. Þat[171] er at segja frá Karlamagnúsi konungi, at jafnskjótt sem hann reis upp um morguninn, lét hann senda orð[172] Rollant jarli, ok géngu þeir síðan til kirkju at biðja fyrir sér, ok hlýddu öllum tíðum. En abóti sá er réð fyrir kirkju Ordines[173] hann söng messu þann dag. En Karlamagnús konungr lét fylla gullker þat er hann átti bezt[174] af þeim peningum, er Parensis[175] heita, ok [ofraði því fé,[176] ok [20 höfðingjar[177] með honum. En Rollant ofraði[178] Dýrumdala sverði sínu,[179] ok leysti út síðan með 7 mörkum vegnum. En síðan er messu var lokit, þá géngu þeir til málstefnu. En jafnskjótt kom þar Otvel ok [orti orða þegar á[180] Karlamagnús konung ok spurði: Hvar er Rollant frændi þinn, er þú elskar umfram alla aðra menn? Ok hefi ek spurt, at [þínir menn hafa svá mikit traust á honum, at þeir óttast ekki meðan þeir halda honum heilum.[181] En ek em nú kominn[182] at fremja [handsal okkat er var fyrir allri[183] alþýðu.[184] En nú þikki mér þat kynligt, [er hann er svá lausorðr, at ek sé hann eigi nú.[185] En í því bili gékk fram Rollant í reiðum hug ok sór við helgan Pétr postula, at hann vili eigi heita lygimaðr fyrir alt veraldar gull, [ok sagði at eigi mundi hann fyrr létta en annarrhvárr þeirra lægi eptir á vígvelli.[186] Þá svarar Otvel: Þat er ráð, segir hann, at vit herklæðimst sem skjótast, því at annat er at sýsla síðan. En ef þú missir mín á vígvelli, þá gef ek þér leyfi til at hengja mik við hæsta tré á Frakklandi. Þá svarar Oliver: [Helzti er heiðingi sjá fjölmálugr. Nú[187] sér hann þat at orð hans spilla ekki[188] fyrir honum, en [kynligt þikki mér,[189] ef honum ferr vel at. En því næst géngu fram 20[190] hertugar, ok [þeir herklæddu Rollant ok fœrðu hann fyrst í brynju víða ok síða, Briktor[191] er sá nefndr er þat gerði, hann var lærisveinn Goliants risa; Estut hét sá er festi brynjubönd um hann; en[192] á höfuð honum settu þeir skínanda hjálm, þann er átt hafði Goliant. Þann sótti Rollant í einvígi[, er hann feldi Gruant enn mikla bardagamann.[193] Síðan var fram borinn Dýrumdali. En ekki þurfum vér at gera rœður um [þat hvernin hann var,[194] því at allir vitu, at ekki var sverð jafngott í þann tíð [er þá var, en nú hálfu síðr.[195] Þá gyrði hann sik með því sverði. [En meðan hann býst bíðr heiðinginn á hesti.[196] Þá var fram borinn skjöldr hans mikill ok stinnr, [ok ferbyrðings þykkr var hann,[197] ok var hengdr á öxl honum steindr með allskonar steinum. Á [röndunni utan[198] váru merktar 4 heimsættir ok allskonar veðrátta, ok 12 mánaðir,[199] hvat hverr þeirra táknar; þar var merktr á himinn ok jörð, sól ok tungl, með miklum hagleik skrifat; þar var merkt á helvíti ok ógn písla, fuglar himins ok allskonar jarðar dýr. Mundriðar ok öll bönd skjaldarins váru af silki ok með gulli búin ok silfri. Síðan var honum spjót í hönd[200] féngit, ok var við[201] merki með allskonar litum, ok svá sitt at tók jörð.[202] En þá er hann var herklæddr, þá váru bundnir á fœtr honum sporar,[203] en þat embætti veitti honum Gerin. Ok því næst var fram leiddr hestr hans[, sá er mjök svá[204] var hverjum hesti fimari. Söðull hans var af steini þeim er cristallus heitir ok búinn allr með gull ok silfr. [En undirgjörð söðuls var af hinu bezta guðvefjarpelli. Brjóstgjörð ok stigreip ok söðulgjarðir þær váru af hinu bezta gulli ok silfri með miklum hagleik gervar.[205] Þá sté Rollant á bak, svá at hann studdist hvárki við stigreip né við söðulboga, ok hleypti á skeið ok freistaði frœknleiks hestsins[206] af öllum her ásjánda. En því næst [sneri hann honum[207] aptr til Karlamagnús konungs ok mælti við hann: Gef mér leyfi til einvígis við[208] Otvel, ok [veit ek víst, at ek mun yfir hann stíga[209] á hólmi. Karlamagnús konungr svarar máli hans ok gaf honum leyfi ok mælti: Sá gæti þín er skóp himin ok jörð. Síðan hóf konungr upp hönd sína ok signdi[210] Rollant. Ok þar næst fór hann leiðar sinnar, ok allr lýðr með honum, [meyjar ok börn eptir rosknum mönnum,[211] ok báðu honum eins allir, at guð skyldi gæta hans ok heilög[212] Maria. Allir hertugar þeir 20 leiddu hann til vígvallar á millum tveggja vatna, annat heitir Same, en annat Marvar[213] hit mikla.[214]


6. Ok því næst gékk fram Otvel fyrir Karlamagnús konung ok bað hann ljá sér hervápn,[215] hjálm ok brynju, [spjót ok merki: sverð[216] hefi ek gott ok hest góðan, eigi veit ek betri gripi í öllum heimi, ok heit ek því, at ek skal yfir Rollant hafa stigit áðr en [dögurðarmál komi.[217] Ok þá svarar konungr: Heiðingi, segir hann, eigi mun þat eptir[218] ganga, þú mælir vilja þinn, en eigi veiztu hvat síðast [kann verða[219] í viðrskiptum ykkrum.[220] Í því bili gékk Belesent konungsdóttir or lopti sínu ok [margar meyjar[221] með henni. En Karlamagnús konungr [bendi henni ok[222] bað hana ganga til máls[223] við sik. En hon var glæsiliga búin, svá at lýsti stræti alt af bjartleik hennar ok fegrð, ok síðan mælti konungr við hana: Tak þú riddara þenna ok meyjar þínar með þér, ok herklæðit hann, hann hefir [skorazt á hólm[224] [í móti Rollant frænda mínum.[225] En nú bið[226] ek þess, at honum verði eigi [sein at þeim vápnum,[227] er hann þarf at hafa, ok [látit vera góð,[228] því at þat er [drengskapr hverjum manni.[229] Vér skulum gera, segir hon, eptir [yðru boði.[230] En því næst leiddu þær hann í lopt eitt eptir sér, ok klæddu[231] hann þar fyrst með góðri brynju ok síðri, þeirri er átt hafði Samuel konungr. En Blandine[232] hét sú[233] er setti hjálm á höfuð honum, þann er átt hafði Galak[234] konungr, hann var allr gyltr ok settr gimsteinum. Á [nefbjörg hans[235] var merktr gullfugl. En konungsdóttir gyrði hann með sverði því at[236] átt hafði Akel konungr, [þat var hvast sem hárknífr, þat hét Koreþusum,[237] ok er þess mest[238] ván, at Rollant hljóti af þessu sverði sár, nema guð dugi honum. Síðan hengdu þær skjöld á öxl honum vel [gyltan, hvítan sem snjó,[239] ok með hinum dýrustum gimsteinum settan.[240] Þá fengu þær honum spjót þat er bezt var í her Karlamagnús konungs, ok þar með merki hvítt sem fönn[241] nýfallin. En þar var á merktr [gullfugl einn ok hélt gullormi í millum klóa sér.[242] Þá [batt Roset af Vinel spora á fœtr honum.[243] Ok síðan var hestr hans söðlaðr, ok hét sá Nigratus[244] hinn skjóti. En jafnskjótt sem hestrinn leit Otvel, þá gneggjaði hann, sem hann þœttist vita at Otvel mundi vilja ríða honum. Ok því næst hljóp hann á bak hesti sínum; ok vildi freista fimleiks hans at öllum her ásjánda. Síðan [sneri hann aptr hesti sínum ok létti eigi fyrr en hann kom[245] til konungsdóttur ok þakkaði henni þat er hon hafði svá vel búit hann, ok bað hana leyfis at ríða til vígvallar: ok ef ek finn Rollant, þá á hann vísan dauða sinn af vápnum mínum.[246] Þá svarar konungsdóttir [kappsamliga ok eigi hyggiliga: Vel mælir þú, ok[247] ef þú verr þik eigi fyrir Rollant, þá er meiri ván, at þú haldir aldri orrostu síðan í móti úvinum þínum.[248] Ok því næst leiddu þeir Oddgeir danski ok Nemes hertugi Otvel til vígvallar í þann stað sem Rollant var fyrir á millum tveggja vatna, [svá at hvárgi þeirra[249] mátti undan flýja.


7. Karlamagnús konungr gékk upp í hin[250] hæstu vígskörð ok 10 höfðingjar með honum ok [mikill fjöldi[251] annarra manna, ok varaði konungr alla alþýðu,[252] at engi skyldi vera nær staddr [við viðrskipti[253] þeirra Rollants ok[254] Otvels. En því næst kallaði Karlamagnús konungr á þá ok bað þá taka til at berjast. En Otvel lézt vera búinn. Þá mælti Rollant:[255] Ek bið þik ok sœri þik, at þú berist[256] eigi í móti réttu. Ek bið þik, segir Otvel, at því sama hófi, því at ek veit at lítil er ást í millum okkar.[257] Ok því næst [laust Rollant hest sinn sporum Bruant,[258] en Otvel sinn hest Nigratus.[259] En þeim þótti, er nær váru staddir, sem [lönd öll[260] skylfi [þau er í nánd váru atreið[261] þeirra. Ok síðan er þeir mœttust, lagði hvárr til annars með spjóti sínu, en merki þeirra [breiddust á hvern veg ífrá[262] ok brotnaði spjótskapt[263] hvárstveggja, ok tóku síðan til [sverða sinna,[264] ok gaf hvárr öðrum stór högg [á gylta[265] skjöldu; ok brast þá hvárstveggja skjöldr. En því næst veittu viðnám hjálmar þeirra ok brynjur, ok lýsti[266] allan vígvöll af gulli ok dýrligum steinum, er hvárrtveggi[267] hjó af annars hlífum.[268] Þá mælti Karlamagnús konungr ok tók svá til orða: Nú sé ek mikla furðu, er heiðingi stendr svá lengi við Rollant. Þá svarar Belesent konungsdóttir: Þat veldr því at báðir eru vel herklæddir, ok þat annat at drengir góðir[269] hafa á[270] hizt. Ok því næst hjó Rollant til Otvels með Dýrumdala sverði sínu ofan í hjálm hans ok tók af nefbjörgina, en í öðru höggi hestinn[271] fyrir framan söðulbogann, ok varð þá heiðingi ofan at stíga hvárt sem[272] vildi eða eigi. Síðan mælti Otvel til Rollants ok sór við Maumet ok kvað hann hafa gert [mikit údrengskapar verk,[273] er hann drap hest hans, ok kvað hann ekki eiga at honum at sœkja, [sagði svá at honum skyldi goldit áðr en dögurðarmál liði.[274] En síðan hjó Otvel til Rollants með sverði sínu ok nam nefbjörgina ok í sundr hestinn í miðju, svá at sér féll hvárr hlutr [til jarðar, ok nam sverðit í jörðu staðar,[275] ok var þá jafnskipt[276] með þeim, ok váru þá báðir á fœti staddir.[277] En síðan œpti Otvel hárri röddu ok kvað þat ekki barns högg, er hann hafði veitt honum.[278] En Karlamagnús konungr gaf gerla gaum at viðskiptum þeirra, ok mælir á þessa lund: Guð allsvaldandi, faðir allrar skepnu, ok heilög mær Maria varðveiti[279] Rollant í dag, svá at eigi gangi[280] Otvel yfir hann. Ok því næst hjó Rollant ofan í hjálm Otvels ok af fjórðunginn [hjálminum ok með[281] hit vinstra eyra, ok fékk þá Otvel mikit sár af sverði Rollants. En þat nam eigi staðar fyrr en í mundriða Otvels,[282] ok mundi Rollant þá yfir hann hafa stigit, ef hann væri eigi svá góðr riddari sem hann var. Nú er [þat satt at segja, at þar er harðr[283] atgangr.[284] Nú mælti Belesent konungs dóttir: Þessi er nauðugligr[285] bardagi, ok munu þeir nú eigi lengi við standa, en þat [er auðsýnt,[286] at hvártveggi þeirra er hinn frœknasti, ok [hvárgi þeirra er ámælisverðr.[287] Þá mælti konungr: Mjök em ek hugsjúkr um ráð Rollants, ok féll til jarðar ok bað [bœn sína til guðs:[288] Dróttinn þú ert[289] yfir allri skepnu þinni [ok allri kristni,[290] vertu hlífskjöldr[291] Rollants í dag ok lát upp [hefja kristinn dóm en niðr hefja heiðinn dóm,[292] ok snú þú þenna mann frá [heiðni ok frá eilífri kvöl heldr til kristni ok eilífrar[293] dýrðar.[294] En er konungr hafði lokit bœn sinni, þá gékk hann upp í vígskörð ok sá þaðan til þeirra.[295] Þá mælti Rollant við Otvel: Heiðingi, segir hann, gakk af hendi Maumets[296] ok trú á guð[297] Maríu son, þann er þoldi písl ok dauða á krossinum,[298] ok gerst maðr Karlamagnús konungs, ok mun hann gefa þér góðar gjafir, ok [hann mun gefa þér[299] dóttur sína, ok munu vér Oliver[300] gerast[301] hefndarbrœðr, ok munum vér gera mörg snildarbrögð ok vinna borgir ok kastala, [heruð ok tún, hesta ok múla ok allskonar gripu.[302] Þá svarar Otvel: Verði sá níðingr er lærist at[303] þér, heldr ætla ek, at [ek sé[304] þinn meistari. Ætla ek áðr en vit skilim í dag, at ek skal[305] gefa þér[306] eitt högg með sverði mínu, [svá at hvárki skaltu kalla[307] já né nei. Nú reiðist Rollant mjök við hót Otvels ok hjó til hans ofan í hjálm hans með sverði sínu, svá at eldr stökk or, er stálin mœttust, ok af hjálmi hans þat er tók, ok snerist höggit til vinstri handar, ok sleit Rollant af honum brynjuna ofan[308] frá herðarblaði ok til bróklinda staðar. Ok varð hann ekki sárr[309] at heldr,[310] þótt höggit væri mikit, ok varð honum úsvipt við sem ván var, svá at mjök svá féll hann á kné, ok varð þá þyss[311] mikill í Frankismanna liði, ok sögðu [at þat var[312] riddara högg. En margir leyfðu[313] Otvel ok sögðu hann eigi ámælis verðan, en sumir kváðu hann [verðan ámælis ok[314] yfirkominn á vígvelli, [en þeir vissu eigi frœknleik hans ok snildarbrögð, því at hann var son Galiens konungs hins frœkna.[315] Síðan bjóst Otvel at hefna sín, ok er þess meiri ván, at Rollant vinni aldri stórborgir síðan, nema [guð dugi honum, ok því at eins at þá berist[316] betr at[317] en til var stefnt. Ok hjó Otvel þá til Rollants,[318] ok barg þá guð, [at sverð hans[319] brást flatt við, [ella mundi hann hafa unnit Rollant skaða í því sinni.[320] En þegar hjó hann annat högg til Rollants ok af honum allar hlífar, [hjálm ok skjöld, ok sundr slitin brynja[321] hans, svá at niðr féll á jörð,[322] ok varð Rollant sárr mjök. Síðan œpti hann[323] á Rollant ok sór við Maumet at hann hefði[324] hefnt [þeirrar skammar.[325]


8. Nú er hvárrtveggi [í úfœru, því[326] at allar hlífar váru af hvárumtveggja,[327] [ok eigi hafa þeir svá mikit eptir, at þeir megi hylja handarbök[328] sín. En nú falla Frankismenn í annat sinn til bœnar ok báðu Rollant hjálpar ok miskunnar af guði, fyrir því at þeir váru hugsjúkir mjök um hann. Þess báðu þeir guð, at hann skyldi sætta þá.[329] En í því bili kom fljúgandi dúfa hvít sem snjór at augsjánda[330] Rollant ok öllum herinum, ok var þar[331] hinn helgi andi í dúfu líki. Síðan mælti hon nökkur orð við Otvel: Gakk til Rollants[332] ok fylg því er hann ræðr[333] þér. Þá svarar Otvel: Eigi veit ek hvat [fyrir augum mínum[334] er, en[335] brugðit er ætlan minni ok athöfn, ok sýnist mér þat nú satt vera, er hingat til hefi ek hatat. En nú gef ek upp sverð mitt at vilja mínum en eigi fyrir hræzlu sakir, ok aldri skal ek [héðan í frá[336] berjast í móti þér, ok fyrir þínar sakir mun ek ráðast til Karlamagnús konungs ok hans félaga, ok hugða ek at þat mundi [mik aldri henda, ok sýnast mér þeir nú guðir[337] únýtir er ek hefi áðr á trúat,[338] ok svá allir þeir er þeim þjóna, ok heit ek nú [alls hugar[339] á þá enu helga mey Maríu móður Krists mér til hjálpar framleiðis.[340] En Rollant heyrði orð hans ok mælti við hann hlæjandi: Er þér þat brjóstfast, segir hann. Þá svarar Otvel: [Víst er þat satt,[341] segir hann. En síðan lagði hvárr þeirra hönd[342] um háls öðrum ok hurfust til. Þá mælti Karlamagnús konungr: Guð sé lofaðr, [ok nú munum[343] vér sjá miklar [jarteignir guðs ok[344] heilagra manna. Svá sýnist mér sem þeir hafi gert sætt sín á millum. Farit nú sem skjótast at vita tíðendi, hversu[345] þeim hefir til tekizt. En þeir gerðu svá, ok fór hverr sem mátti [ok þóttist þá bezt hafa er fyrst mátti víss verða.[346] En Karlamagnús konungr var fyrstr[347] í þeirri ferð [ok 11 höfðingjar[348] með honum.[349] En jafnskjótt sem konungr leit Rollant frænda sinn, þá [mælti hann við hann ok spurði,[350] hversu [honum[351] hefði til tekizt.[352] Rollant svarar, [at þat var gert ok þat bezt er ek sé þik heilan:[353] Ek hefi átt [bardaga, segir hann, við Otvel enn bezta riddara, er ek hefi átt vápnaskipti við, ok aldri fann ek hans jafningja af heiðingja liði.[354] Ok nú sé guð lofaðr, at vit erum báðir á eitt sáttir, ok skal hann kristinn [gerast ok láta skírast. Ok vil ek heilt ráða þér, herra, tak vel við honum ok[355] sœm hann í öllum hlutum, [ok gott máttu af honum hljóta.[356] Gef honum þat sem hann beiðist. [Þat er upphaf at bœn minni,[357] gef honum dóttur þína Belisent með mörgum stórborgum. Þá svarar konungr: Nú er þat sýst er ek [vilda, ok sú bœn fram komin er ek bað.[358] Ok því næst [váru af þeim tekin hervápn þau er eptir váru, ok[359] var framleiddr hestr Rollants, ok hljóp hann á bak honum fimliga sem hann væri úsárr. En Otvel sté[360] á bak múl þeim er beztr var í öllum her Karlamagnús konungs ok fór til Parisborgar ok til kirkju heilagrar Marie at láta skírast. En Turpin erkibyskup skrýddist ok þrimsigndi Otvel ok leiddi hann til kirkju, [ok þá var hann skírðr.[361] En svá mikill mannfjöldi var þar kominn at undrast Otvel, at þat var útal hundraða. En konungi sjálfr hélt honum [undir skírn[362] ok [Otes ok Girarð[363] af Norðmandi.[364] Nú er skírðr Otvel ok fyrirlátit[365] lög heiðinna manna.[366]


9. En i því bili kom Belisent konungsdóttir gangandi or sal sínum. Ok er hón svá fögr í milli kvenna sem [blóm af rósi[367] ok lilju er í milli annarra grasa. Hon heilsar konungi, en hann tók í ermarstúku[368] hennar ok mælti við hana: Dóttir, segir hann, vel ertu látuð,[369] ok sá maðr er þik hefir eina nátt í sínu valdi, þá ætti eigi síðan bleyði[370] honum í hug at koma, ok engi annarr údrengskapr, góðr skyldi hann síðan vera ok fullhugi, ok svá mun vera, ef þér vinnst líf svá langt, at þú verðir gipt.[371] Þá mælti konungr við Otvel: Nú [hefir þú tekit við trú ok gengit af heiðni ok af hendi Makon ok Maumets. Nú[372] gef ek þér Belisent dóttur mína [til unnustu, en til heimanfylgju henni gef ek þau lönd er svá heita: Vernilest ok Morie, Kaste ok Plazente, Melant ok Pame. Þú skalt vera höfuðsmaðr yfir öllu Lumbarðalandi.[373] En Otvel þakkaði konungi gjöf þá ok féll til fóta honum ok gerðist hinn mjúkasti ok mælti svá: Herra konungr, segir hann, guð þakki [þér boð þitt, ok því neita[374] ek eigi,[375] ef mærin játar mér með góðum vilja. Konungsdóttir svarar Otvel: Leyst þikkjumst ek frá háska, ef ek em gipt þér, ok vil ek eigi góðum unnusta neita,[376] ok aldri skal ást min bregðast við þik né góðr vili. Þá svarar Otvel máli hennar: Þegar er ek finn góðan vilja þinn við mik, þá skal ek vinna mörg snildarbrögð fyrir þínar sakir, [bæði borgir ok kastala, heruð ok tún, frá borgarhliði því er Attilie heitir, ok skal ek fella með sverði mínu hundruðum heiðingja, ok eru þeir allir dœmdir, ef eigi vilja skírn taka.[377] Ok enn mælti Otvel: Herra konungr, segir hann, [láttu varðveita unnustu mína[378] til þess er vér fám unnit [Lumbardi ok Attilie,[379] þá er ek hefi drepit Garsia konung ok alt lið hans þat er eigi vill skírn taka né kristindóm. Ok lauk svá þeirri[380] rœðu. Ok því næst fór Karlamagnús konungr í höll sína at matast, ok þá fór hverr til síns innis, ok skorti þar eigi mat né drykk enn vildasta, ok af enni léttustu[381] sendingu mátti maðr vel saddr vera. Síðan drukku þeir at siðvenju ok fóru síðan at sofa þá nótt.[382]


10. Ok jafnskjótt sem dagaði fór Karlamagnús konungr til kirkju ok hlýddi óttusöng ok öllum tíðum. En því næst átti hann stefnu við hina göfgustu menn, hann settist í hásæti ok hafði í hendi gullstaf, en eptir [réttleika stafsins ganga lög hans, ok[383] síðan mælti hann við alla alþýðu er þar var: Gefit hljóð ok hlýðit mér; ráðit mér heilt, vinir mínir, fyrir því at svá eiguð þér at gera með réttu. Hversu skulum vér hátta við Garsiam[384] konung enn heiðna hund,[385] er sezt hefir í ríki mitt at úvilja mínum, sem þér hafit heyrt, brotit kastala vára ok brent borgir ok tún ok lagt mikit undir sik af ríki váru ok Lumbardi,[386] ok er þess meiri ván at niðr falli kristinndómr, ef [þessu heldr[387] fram, eða vili þér nú fara [á hendr þeim eða á[388] sumarmálum?[389] Þá svöruðu Frankismenn ok kváðust vera búnir [nær er hann vildi.[390] En þar lauk rœðu þeirra, at allir [urðu á þat sáttir, at þeir skyldu búnir vera at innkvámu mánaðar þess er Aprilis heitir, ok játuðu því allir konungi.[391] En meðan þetta skeið[392] leið, þá hafði Karlamagnús konungr mikla sýslu á [ferð sinni,[393] hann lét gera rit sín ok lét senda með sendimönnum sínum um alt ríki sitt ok bauð út almenningi,[394] svá af engi [riddari sæti eptir[395] né fótgangandi maðr.[396] En þeir er eigi máttu komast fyrir sakir sótta, þa skyldi hverr þeirra gefa 4 peninga til kirkju hins helga Dionisi byskups.


11. Nú er kominn Aprilis mánaðr, ok tekr þá veðrátta[397] at batna, ok er Karlamagnús konungr þá í Paris ok [Rollant með honum ok[398] þeir 12 jafningjar ok mikill fjöldi annarra manna, svá at engi mátti[399] hundruðum telja. Nú bar svá at einn dag, at þeir váru gengnir upp í vígskörð ok sá [almenning fara til borgarinnar[400] af Almania ok Beuers[401] af [Leoregna, harðúðga menn,[402] ok þar kómu þá af öllum löndum [þeir menn[403] er Karlamagnús konungr hafði ríki[404] yfir; þar var svá mart, at engi mátti þúsundum telja [með sínum skjöldum fjórðungum steindum ok hestum góðum ok[405] allskonar hervápnum.[406] Enn fyrsta dag [Aprilis mánaðar[407] [er grös váru vaxin,[408] þá fór konungr or Paris til Sendinis, ok tók konungr leyfi at fara á hendr Garsia konungi. Þá grétu konur ok bölvuðu Garsia konungi ok báðu þess [guð, at Karlamagnús konungr skyldi fella Garsia konung í orrostu ok alt lið hans.[409]


12. Nú er Karlamagnús konungr búinn at fara til Lumbardi.[410] En Rollant er fyrstr í för[411] ok hans lið, Nemes hertugi var eptir lands at gæta. En Otvel lét eigi unnustu sína eptir dveljast,[412] henni var fenginn múll einn til reiðar, sá er beztr var ok[413] kominn af Ungara,[414] sá er litlu fór seinna en galeið á sjá. En 300 riddara varu í [för með henni,[415] ok váru allir vel at sér gervir.[416] Nú fóru þeir til Burguniam or Franz ok yfir Mundíufjall, ok héldu öllu liði sínu, ok kómu til borgar þeirrar [er Moria heitir. En hjá Vermerz[417] fóru þeir yfir vatn þat[418] á skipum, ok fóru þaðan yfir Mons[419] ok kómu þá í nánd borginni Attilia,[420] þar sem hinn heiðni konungr Garsias var[421] undir fjalli því er Munton[422] heitir. Þar tóku þeir sér náttstað ok váru þar 4[423] nætr [ok hvíldu sik, fyrir því at þeir váru mœddir af ákafri rás,[424] ok létu hesta sína fitna ok læknuðu sjúka menn.[425] Karlamagnús konungr hafði[426] hönd at sýslu meðan, hann lét gera brú yfir vatn þat er þar var með[427] stórtrjám, ok lét niðr reka með stórum járnsleggjum, ok gerði þar á brú. [Nú er brúin ger ok má nú fara þar sem vill.[428] Enn sama dag er brú var ger [at aptni,[429] þá fór hverr heim til síns landtjalds at matast. En í því bili fór Rollant at herklæðast, svá at engi vissi nema Oliver ok Oddgeir danski. Þessir 3 herklæddust undir olifutré[430] einu, ok þá hlupu þeir á hesta sína ok riðu yfir brúna til borgarinnar, ok áðr en þeir kœmi aptr, þá mun sá er bezt er at sér gerr vilja heldr hafa heima setit ok þiggja tunnu fulla af silfri, [þá er 20 askar liggja í.[431]


13.[432] Svá er sagt at fyrir utan borg Attilie váru á varðhaldi [mílu leið frá borginni[433] 4 miklir riddarar at hreysti ok vel at sér gervir. Þeir eru vel vápnaðir [hverr eptir sínum vilja,[434] en vita skal nöfn þeirra: einn hét Balsamar konungr af borg þeirri er Minan heitir; annarr hét Kossables[435] konungr af Oneska kyni, hann heldr aldri orð sín né handsöl við engan[436] mann; enn þriði hét Askaner, hann er sterkr ok mikill atgervimaðr,[437] hann hefir drepit þúsund manna með sverði sínu; enn fjórði er nefndr Klares hinn glaðverski, engi er [jafnvænn í heiðinna manna liði,[438] ok engi á sá vápnaskipti við hann, at eigi hafi hinn verra hlut. Þessir 4 kappar riðu á hestum sínum frá borg ok [hœta mjök[439] Rollant ok Oliver ok sóru[440] við Maumet, en[441] þeir ríða svá lengi at þeir koma[442] til Frankismanna [liði sínu,[443] at Karlamagnús konungr skal[444] hvárki koma fyrir sik gulli né silfri, en þeir skulu skipa máli 12 jafningja Karlamagnús konungs eptir sínum vilja. Góðir höfðingjar, segir[445] Klares, með slíkum hlutum [vinnum vér[446] lítit. Ek heyri mjök lofaðan Rollant jarl, at engi maðr í heimi sé [þvílíkr at allri atgervi ok drengskap, ok engi maðr má bót fá sá er sárr verðr af sverði hans.[447] Nú bið ek þess Maumet ok Terogant, at ek mœta honum í bardaga ok mætta ek höggva eitt högg með sverði mínu ofan í hjálm hans. En abburðar harðr er hjálmr hans, ef eigi klýf ek höfuð hans í tenn niðr, því at ek hefi rétt mál,[448] ok ek hata[449] hann fyrir þat at hann drap Samson bróður minn at[450] Fansalon í bardaga, ok þar fyrir em ek hugsjúkr, ok deyja mun ek af sorg, nema ek hefna [bróður míns.[451] En Rollant mun þó [mér þat hafa[452] hugat.


14. Nú er at segja frá Frankismönnum Rollant ok félögum hans, þeir riðu fimliga[453] hjá skógi þeim er Forestant heitir. Þá [varð Rollant litit[454] til hœgri[455] handar sér, ok sá hann þá heiðingja,[456] ok síðan mælti hann við félaga sína: Þat er nú ráð at verða vel við ok drengiliga; ek sé [heiðingja á bergi þessu, er hér er hjá oss, þeir eru saman 4, at því er mér sýnist, ok sé þess guð lofaðr.[457] Síðan réttu[458] þeir fram spjót sín ok riðu á hendr heiðingjum. Klares konungr[459] leit [við þeim[460] ok sá Frankismenn ok mælti: Góðir riddarar,[461] segir hann, ek sé fara 3 menn[462] í móti oss,[463] ok er þat rétt at 3 fari í móti þeim[464] at vita hvers þeir leita. Nú ríða [þeir fram í móti Frankismönnum[465] ok bar brátt saman fund[466] þeirra. En eigi hefi ek heyrt getit viðrœðu þeirra. Askaner konungr lagði spjóti at Rollant ok í gegnum skjöld hans [sundr í mundriða, en brynja hans var traust ok slitnaði eigi, heldr brast[467] í sundr spjótskapt Askaner. En Rollant lagði spjóti í gegnum hann sjálfan ok bar hann dauðan af hesti sínum[, svá langt sem spjótskapt hans vannst til.[468] Ok síðan mælti Rollant við heiðingja: Þú fórt í[469] allan dag hœtandi Rollant, en nú hefir þú fundit hann, ok lítt lofar þú hann.[470] Kossablin[471] konungr lagði spjóti til Oddgeirs danska á gullbúinn skjöld hans, ok [snérist til vinstri handar ok[472] kom eigi sári við[473] hann. En Oddgeir lagði í móti í [gegnum skjöld hans hinn spánverska, svá at út yddi um bak honum, ok feldi hann dauðan af hesti sínum til jarðar, en sálin til helvítis.[474] Síðan mælti hann: Fundit hefir þú Oddgeir danska, ok get ek þik lítt lofa handaverk hans.[475] Oliver átti vápnaskipti við Balsamar,[476] hann réð fyrir hinni miklu borg Niniue, hann var [afburðar riddari hvatr,[477] hann lagði harðliga í skjöld Olivers, [er á var markaðr gullleón,[478] hann bar af Oliver skjöldinn ok kom þó eigi sári á hann. Oliver lagði [til hans með spjóti í gegnum skjöldinn, ok dugði eigi brynjan, ok flaug í gegnum hann, ok féll hann dauðr til jarðar, en illar vættir tóku sál hans.[479] Nú sér Klares fall félaga sinna ok verðr illa við þat. [Hann kom ríðandi at, ok er þess meiri ván at hann hefni þeirra konunga 3 er fallnir váru á Oliver, ef þeir mœtast.[480] Nú ríðr Rollant í móti honum, en Klares lagði til hans með spjóti sínu ok feldi til jarðar bæði[481] Rollant ok hestinn. Síðan œpti hann hárri röddu ok hélt upp merki sínu ok kvazt skyldu hefna félaga sinna. Síðan sneri hann undan til borgar, en Oddgeir danski var á leið[482] hans ok reið í móti honum, ok veitti stór högg ok mörg ok kom eigi sári við hann, ok áttu þeir á meðal sín hart vápnaskipti. En svá skildu[483] þeir, at Klares varð ofan at stíga af hesti sínum. En þá tók Oddgeir hest hans ok hafði til Rollants ok mælti: Hér er hestr, stíg á bak, ek gef þér hann. [Oliver sagði: Betri er sjá[484] en sá er þú lézt. Ok Rollant tók við ok hljóp á bak honum ok þakkaði honum[485] vel.[486] Nú er at segja frá Klares. Hann hljóp upp fimliga ok skaut fyrir sik skildi sínum ok varði sik vel ok drengiliga. En Rollant sótti at ok veitti honum stór högg, ok með honum Oddgeir ok Oliver. Nú sóttu[487] þeir hann ákafliga, ok hafði hann œrit at vinna þótt hann sæi við einum þeirra. Þá [sá hann þat bragðligast ok skjótast til hjálpar at biðja sér griða, ok síðan[488] mælti hann við þá: Ek gef upp vápn mín ok geng ek á hönd yðr til griða[, ok þá megut þér sjá, at þér hafit unnit í dag mikit hreystibragð ok drýgt mikla dirfð.[489] Síðan tók Rollant við sverði hans, en því næst féngu þeir honum hest, ok þann hest hafði átt konungr af Nineue. Nú fóru þeir af vígvelli ok þóttust vel hafa annazt,[490] sem var, ok hafa þeir [í sínu valdi[491] Klares konung, ok ætla at [fœra hann Karlamagnúsi konungi.[492] En ek ætla þat áðr en þeir sé [eigi alllangt[493] þaðan komnir, at þeir munu fara aðra kaupför.[494]


15. Nú var eigi langt at bíða áðr en þeir [mœta þúsund riddara ok 100 ok sjau mönnum.[495] Nú heyra þeir hornblástr þeirra ok lúðra,[496] ok sjá merki þeirra [hjálma ok brynjur með skínundum gimsteinum skína.[497] En Rollant sá fyrst[498] ok mælti við Oddgeir danska ok Oliver á þessa lund: Þat veit [sá dróttinn er sannr guð er,[499] at nú í dag skal ek hendr mínar verja ok vinna svá mikit ilt á heiðingjum, at þat skal á hvert land spyrjast, ok svá marga skal ek drepa með sverði mínu, at engi[500] skal telja mega. Þá svarar Oliver: [Rollant, góðr félagi, segir hann,[501] þat hefi ek heyrt sagt af vitrum mönnum, at engi má varðveita sik frá öllum meinum, ok engi er svá vitr, at eigi gefist [yfir nökkut sinn, ok þá er maðr allra glaðastr er vandræði eru næst.[502] Þá svarar Oddgeir máli hans: Satt er þat, segir hann, at nú er oss stofnat til vanda, ok er nú engi[503] annarr til en berjast við heiðingja, [því at þeir hafa nú tekit um oss, ok verðum nú[504] at fara í millum spjóta[505] þeirra, ok verðr nú hverr várr at drýgja drengskap við annan ok sýna gœzku sína ok láta eigi yfir drífast, meðan vér megum upp standa.[506] En nú höfum vér í váru valdi einn ríkan [konung ok hraustan,[507] þótt hann sé heiðinn, ok er þat mitt ráð at láta Klares konung [fara sjálfráðan[508] frá oss í friði,[509] [þat er lítill drengskapr þeim mönnum er drengir þikkjast at taka einn mann af, þar sem vér höfum alt ráð hans í hendi, en hann má oss þetta vel launa, ef vér þurfum hans.[510] Klares svarar máli Oddgeirs: Þat veit ek,[511] segir hann, at þetta mál var af miklum drengskap mælt ok gœzku; tak laun fyrir [þat, þar sem[512] þér þikkir mestu skipta.[513] Nú játuðu[514] þeir því er Oddgeir vildi, ok fór þá Klares leiðar sinnar. Þá mælti Oddgeir við Rollant: Þat veit ek, at reyndr drengr[515] ertu af öllum drengskap, bæði í orrostum[516] ok [svá at[517] öllum öðrum atgerðum, ok[518] svá Oliver hit sama, [en ek hefi or mörgum bardögum komizt; en nú sjám vér margan heiðingja, ok megum vér eigi við þat dyljast, at vér munum engrar hjálpar beiða[519] nema af sjálfum guði,[520] ok verði sá níðingr, er sjá lætr á sér bleyði. [Ok blésu þá í lúðra, ok hvatti þá hverr annan til[521] framgöngu.[522]


16. Þar hefst nú ákafr bardagi, ok [mundi þá[523] margr lífi týna. Rollant reið fram at heiðingja einum, þeim er miklu er svartari en baunalögr, ok feldi hann dauðan af hesti sínum til jarðar. Oliver drap Basan af Montfellens. En Oddgeir danski átti vápnaskipti við þann mann er Mauter hét, ok veiti honum bana á millum margra þúsunda heiðingja, [en aðra 3 drápu þeir[524] með spjótum sínum, en því næst brugðu þeir sverðum sínum[525] ok drápu hvern heiðingja at öðrum. En heiðingjar fundu Oliver vel at sér gervan, því at hann gerði[526] á lítilli stundu [svá víða[527] götu með Hatakler[528] sverði sínu, at vel máttu mœtast[529] 4 vagnar í senn.[530] En Oddgeir var eigi ámælis verðr, því at hann drap í hinni fyrstu framgöngu[531] 30 riddara[532] með Kurteini sverði sínu. En í því bili kom ríðandi Karmel[533] af Sarabie,[534] hann var heiðinn sem hundr [ok réð fyrir öllum heiðingjum þeim er þar váru, vel vápnaðr, ok sat á hesti þeim er Nement hét,[535] hann œpti hárri röddu [ok mælti við menn sína á þessa lund: Hvat gerit þér,[536] Maumet verði yðr reiðr; hvat [skal ek segja Garsia konungi, hvat þér hafit unnit, en 3 menn hafa yfir komit yðr á vígvelli, ok eigi megu þér reisa rönd við þeim. En (ek) skal veita einum þeirra bana.[537] Ok því næst reið [hann fram í móti Oddgeiri ok lagði[538] í gegnum skjöld hans ok brynju ok veitti honum mikit sár ok feldi hann af hesti sínum til jarðar, hvárt sem hann vildi eða eigi. Þat sá Rollant ok varð úglaðr mjök ok reið at einum heiðingja ok varð honum at bana, [svá at engi mátti bjórg við koma.[539] Nú mælti Rollant: Jllr maðr, segir hann, guð himneskr verði þér reiðr, þú hefir nú skilit þess manns löguneyti við mik, at heldr vilda ek deyja en hefna hans eigi.[540] Nú ríðr fram sá maðr er Alfage heitir,[541] [hann er frændi konungsdóttur þeirrar er Esklauenie[542] hét. Þann dag hafði hon gefit honum í ástarþokka merki gullsaumat, ok hét hann henni at gera[543] mörg snildarbrögð. En ef guð Maríu son vill þola honum, sem hann muni[544] eigi, þá mun Rollant fella[545] hann hugsjúkan. Heiðingi[546] lagði til Olivers í gegnum skjöld hans, [en brynja hans var traust, ok hélt hann lífi sínu með guðs miskunn, feldi hann Oliver af hesti sínum, en þó særði hann hann eigi at heldr.[547] Oliver hljóp upp fimliga á bak Penne hesti sínum enum góða, [er átt hafði Kneri af Tabarie,[548] en síðan kallar hann á Rollant félaga sinn ok mælti: [Óttast ekki heiðingja, vit erum veðbrœðr,[549] aldri skal ek þik láta, meðan ek lífi.[550] [Nú taka illir heiðingjar á nýja leik at berjast, ok vaxa nú vandræði Frankismanna.[551]


17. Nú er at segja frá Oddgeiri,[552] at hann er staddr á fœti ok verst vel ok fimliga, [ok er mikill fjöldi um hann heiðinna manna.[553] En hann [hyggr þá at[554] sverði sínu Kurteine ok mælti:[555] Mikla elsku hefi ek haft[556] á þér, ok mjök vartu[557] lofaðr í hirð Karlamagnús konungs, en nú er [vænligt til þess[558] at vit munum[559] skjljast, en áðr en þat verði, þá skal ek freista þín. Síðan hjó hann [í höfuð heiðingja einum ok í sundr hjálm hans, svá at tönnum nam staðar.[560] Ok síðan kallaði hann á Rollant,[561] en hann heyrði eigi, því at hann hafði svá mikit [á hendi,[562] at hann vissi eigi hvert hann skyldi fyrst snúast.[563] Oddgeir er nú á fœti ok verst vel ok drengiliga, en at honum sœkir margskonar[564] lýðr. Klares konungr sá[565] er þeir Oddgeir ok Rollant gáfu líf, hann sá Oddgeir nauðugliga staddan ok vel verjast með sverði sínu ok stór högg veita heiðingjum, hann[566] œpti á heiðingja ok bað þá [láta kyrran[567] Oddgeir danska. En síðan mælti hann við Oddgeir: Gef upp vápn þín[568] ok máttu treystast mér;[569] ef þú fylgir ráðum mínum, þá munu heiðnir menn eigi vera svá djarfir at þeir muni þora at misþyrma þér, þegar ek tek þik í mitt vald. Þá svarar höfðingi sá er Moables hét: Þú munt eigi duga honum né björg veita, Klares, [þú skalt nú[570] sjá hann dauðan ok hvern lim frá öðrum leystan. Klares varð illa við hót hans, ok drap hest sinn sporum ok dró sverð sitt or slíðrum, ok hjó til hins heiðna ok skildi höfuð hans við búk, svá at sér[571] féll hvárr hlutr til jarðar. [Þat ætla ek, segir Klares, at hann muni hafa fríð fyrir þér í dag.[572] Þá gaf Oddgeir upp vápn sín í hönd Klares, því at [engi var annarr til.[573] En síðan lét Klares konungr leiða fram hest þann er beztr var í öllum herinum ok fékk þann Oddgeiri [at ríða á, ok kallaði á tuttugu heiðna menn er hann trúði bezt ok fékk Oddgeir þeim[574] í hendr, ok mælti: Góðir vinir, segir hann, farit með Oddgeir til unnustu minnar ok segit henni, at hon varðveiti hann ok fái honum hvat er hann beiðist nema sjálfa sik. Þeir fœrðu hann til borgar, en sár hans mœddu hann, svá at hann féll í úvit. En konungsdóttir Alfanis hinn vænsta[575] mær var farin[576] í eplagarð at láta svala sér, ok meyjar hennar með henni, þær er svá hétu Gaute ok Belamer.[577] Þær sá heiðingja fara [at borg,[578] ok mælti hver við aðra, ok orti konungsdóttir orða á þá: Góðir riddarar, segir hon, segit oss tíðendi, hverr er riddari þessi, hvárt er hann hertekinn í flótta eða bardaga. Þá svarar máli hennar enn gamli Amalunz: Fyrir sakir Makons,[579] hví gabbar þú oss, vér erum svá hugsjúkir at eigi fýsir oss at hlæja. Þá svarar hon: Hverr hefir þat gert? Þeir svöruðu: Þetta fól ok [tvau önnur[580] hans makar hafa drepit fyrir oss [100 manna.[581] En Klares unnasti þinn sendi þér orð til þess, at þú [létir varðveita[582] þenna mann fyrir hans sakir. Þá [mælti mærin: Farit eptir hinum tveimr ok hafit til mín. Þá svarar heiðingi: Áðr mun sumar líða, en þeir verði[583] sóttir. Þá mælti mærin við Oddgeir: Vel ertu til vár kominn, ek heit þér góðu inni, eða hvert er nafn þitt, segir hon, eða hverrar kindar ertu? Hann svarar: Oddgeir danski heiti ek, en Karlamagnúsi konungi er kunnigt kyn mitt. Þá svarar konungsdóttir: Nú veit ek [skyn á þér,[584] þó hefi ek eigi þik fyrri[585] sét. Síðan leiddu meyjarnar hann á fagran völl undir olifutré.[586] Þá tóku [þær hest hans ok hervápn, ein þeirra tók hjálm, önnur sverð, þriðja brynju.[587] Síðan þvógu þær sár hans ok [gerðu honum rekkju, ok[588] gáfu honum sœt grös at eta, þau er guð setti í grasgarð þann er heitir Heilivágr. Hann sofnaði, er hann var móðr, en þá er hann vaknaði, þá var hann heill. Nú skulum vér létta um Oddgeir at rœða.[589]


18. Nú er at segja frá Rollant ok Oliver. Þeir eru nú í bardaga miklum, ok var þúsund manna í móti þeim, eigi eru[590] þeir ámælis verðir, þótt þeir flýi[591] undan. Nú fara þeir á hæli undan ok verja sik vel ok drengiliga. En heiðingjar sœkja eptir [þeim, en þó drepa þeir 14 mikla kappa.[592]


19. [Í annan stað[593] er at segja frá Otvel, at hann stendr[594] upp snemma ok spyrr at Rollant ok Oliver [ok at Oddgeir danska.[595] En er þeir finnast eigi, þá veit hann at þeir eru farnir á hendr heiðingjum. Hann herklæddist ok alt lið hans, 7 hundruð ungra manna, hverr þeirra mátti vera[596] konungs jafningi at ásjónu[597] ok atgervi. Ok því næst ríðr Otvel til[598] Karlamagnús konungs ok mælti: Sjá[599] fyrir liðinu ok sœkjum at heiðingjum; Rollant frændi þinn[600] heldr mik fyrir huglausan mann, hann hefir farit at heiðingjum at mér úvitanda; en ef honum ferst [illa at, hverjum vill hann þat kenna? of mikit gerir hann til sjálfr, hann þikkist um alla berserki fram.[601] En ek sver[602] við þann guð er sannr er, at ef ek mœti heiðingjum í dag, þá skal ek svá stór högg veita þeim með sverði mínu, at eigi skulu þeir geta Rollants né hans harðleikni.[603] Þá lét Karlamagnús konungr blása í lúðr sinn,[604] ok því næst herklæddust Frankismenn ok fóru yfir brúna. Samson bar merki Karlamagnús konungs. Þar mátti sjá merki mörg, fyrir hverju hundraðsliði var merki.[605] [Þeir höfðu mikit traust hverr[606] af öðrum, ok eggjaði hverr annan til framgöngu at[607] heiðingjum. En riddarar Belesent konungsdóttur váru 7[608] hundruð.[609] Otvel laust hest sinn með sporum ok reið örvardrag fram frá[610] öllum mönnum sínum vel vápnaðr sem berserk[611] sómdi. Hann hafði yfir herklæðum sínum klæði þat er gert var af guðvefjarpelli, en sá er eigi alinn er kaupa mætti við verði, því at þat[612] hefir þesskonar náttúru, at hvárki mátti brenna þat eldr né logi; en sá er hefir eins penings verð af því, þótt hann væri sárr til úlífis, ok kœmi þat við líkama hans, þá mundi sá þegar heill vera. En dóttir Karlamagnús konungs hafði gefit honum merki, þat er átt hafði Gauter.[613] Nú fóru þeir leiðar sinnar ok mœttu[614] Rollant hjá fiskilœk nökkurum er þar var, ok ávítar Otvel hann[615] mjök, er hann hafði farit svá fámennr á hendr heiðingjum. Þá mælti Otvel við Rollant: Komtu nú af fiskaveiði,[616] segir hann, hvárt ætlar þú nú einn at eta[617] alla heiðingja? en ek hugða, at œrit mundi[618] vit hafa at [gnaga um þá[619] báðir. Snúum nú aptr ok hefnum þín á heiðingjum, [dœmdir[620] eru þeir allir[621] er þik eltu. Nú lítr Otvel til hœgri handar[622] ok sér mann þann er Enkubes[623] hét, mikinn höfðingja, en sá elti Oliver ok hafði særðan hest hans[624] 7 sárum: þessum manni fylgdi þúsund heiðingja. Hann[625] var þá mjök nauðugliga staddr ok þurfti þá hjálpar góðra manna. Otvel laust hest sinn með sporum ok [hristi spjót sitt ok lagði at Enkupes í gegnum skjöld hans í mundriða, ok dugði brynja hans eigi þat er vert væri eins penings, ok laugaði merki spjótsins í brjósti hans, ok feldi hann dauðan til jarðar at gatnamóti, en sálin til helvítis.[626] Estor delangres feldi höfðingja þann er hét Klater, ok síðan blésu þeir í lúðra sína [ok mæltu: Höggvit, höggvit, segir hann. Þeir gerðu svá,[627] ok dugði hverr sem mátti. Þar mátti heyra kný[628] ok brak af vápnum þeirra, ok svá sjá mikla orrostu hefjast, ok[629] mörg spjótsköpt bresta, skildir klofna, brynjur rifna, ok svá [marga heiðingja[630] hníga, svá at engi fékk talt. En Engiler jarl gékk aðra fylking inn en aðra út [í liði heiðingja, hann hafði spjótskapt brotit ok hafði sverð sitt í hendi sér alt blóðugt. Hann sá Damadors hinn heiðna, er réð fyrir Numielandi, hann átti vápnaskipti við hann ok feldi hann af hesti sínum ok tók hest hans höndum ok hafði í sínu valdi. Síðan hjó hann til hins heiðna í hans hinn skíra hjálm, svá at hann klauf höfuð hans í tenn niðr. En búkr hins heiðna féll til jarðar, en fjándr tóku sál hans.[631] Því næst reið fram Galderas er réð fyrir Tire enni miklu, hann var unnasti Gagato[632] dóttur Golias konungs, ok bar hann glófa hennar á spjóti sínu fyrir merki fyrir sakir ástarþokka hennar, ok þóttist vera yfirmaðr allra heiðingja. Hann [hristi spjót sitt ok lagði sjálfan sik á burt, hann[633] laust hest sinn sporum ok hjó til Engilers [í skjöld hans ok skar brynju hans[634] spannar á hvern veg, ok barg þá guð, er [eigi nam djúpara, en hvárki mátti halda honum stigreip né brjóstgjörð, þó at gylt væri,[635] at úvilja sínum, féll hann[636] til jarðar. [Síðan kallaði Galderas á Gagate unnustu sína ok kvazt þat hafa gert fyrir ástarþokka hennar.[637] Engiler er nú á fœti staddr ok verst vel ok drengiliga, en skjöldr [hans af honum klofinn, ok mundi hann[638] náð hafa hesti sínum, ef eigi hefði komit fjöldi manns á hendr honum. Þá kom sá maðr at jarlinum er Talat[639] hét, ok með honum 70 riddara; hann hefir drepit [marga menn[640] síðan er hann var riddari, hann var tyrkneskr ok mikill drambsmaðr. Þeir skutu at Engiler spjótum ok örvum.[641] Nú er hann nauðugliga staddr, brynja hans slitin í 30 staða, ok er nú vánum betr, er hann er eigi særðr til úlífis, [en þat er sannast at segja, at hann verst svá vel,[642] at þeir kómu eigi sári við[643] hann. En mikill fjöldi heiðingja er um[644] hann, [en þó lét hann marga týna lífi sínu með sverði sínu. En í því bili[645] kom honum hjálp Jzoris[646] ok Valter, Dauid hinn longverski, Girarð af Orliens ok Liberes hertugi, ok er hverr þeirra búinn at hefna annars. Þeir blésu í lúðra sína ok sóttu at þar sem Engiler var á fœti staddr. Þeir sóttu hest hans fyrst ok léttu eigi fyrr en [hann kom á bak honum, ok reið þá Engiler með þeim, ok síðan fóru þeir leiðar sinnar allir.[647] En því næst áttu þeir vápnaskipti sín á milli Jsoriz ok Talot,[648] þeir [hjuggust svá hart til, at í sundr gékk hvar(s)tveggja skjöldr at endilöngu, ok eldr fló or hjálmum þeirra ok brynjum, er stálin mœtast. En hvat er at lengja um þat, at hvárki mátti þeim halda söðull nú stigreip, eigi brjóstgjörð né gagntök, alt brast í sundr, svá at hvártveggi varð ofan at stíga Jzoris ok Talot, hvárt sem þeir vildu eða eigi.[649] Talot hljóp upp fimliga, en Jzoris á móti honum, ok hjó hvárr til annars af mikilli reiði ofan í gylta hjálma, ok mundi þá annarrtveggi[650] fyrir lúta, at eigi væri þeir skildir. Valteri átti vápnaskipti við þann mann er nefndr er Amargunz[651] ok feldi hann dauðan til jarðar, en [öll tröll[652] tóku sál hans. Frankismenn verða nú vel við, kljúfa skjöldu, [höggva hjálma, slíta brynjur, ok falla heiðingjar hundruðum hverr ofan á annan, en þó falla nú hvárirtveggju,[653] ok er nú hinn frœknasti[654] bardagi. Nú er vígvöllr þaktr[655] blóði ok líkum heiðinna manna ok[656] kristinna.


20. Heiðingi einn tyrkneskr ættaðr af landi því er heitir Florient,[657] sá hét Drafanz, hann er or[658] borg þeirri er liggr fyrir utan Jndialand et mikla. Hann reið fram hjá Klares konungi ok tók í beisltauma hans: Herra konungr, segir hann, hvat hefst þú at, sér þú at Frankismenn ganga mjök á hendr oss? Nú veit þat Maumet, herra konungr Persie, heill svá, öngum þeim. Þá svarar Klares konungr: [Nú skaltu[659] þat sjá, hvat ek [skal at hafast.[660] Nú kallar hann merki sitt, þat hét Nanant. En Arapa blés í lúðr sinn, sá hét Flovent, ok kómu þar til hans Persir ok sá lýðr er [kallaðr var Mors[661] ok 100 Rabita, ok var engi sá er eigi hefði spjót ok merki ok boga tyrkneskan,[662] en Frankismenn géngu í mót örvadrífu þeirra. Klares konungr átti vápnaskipti við Foladralemane[663] ok [lagði í gegnum skjöld hans ok brynju ok gegnum sjálfan hann ok[664] veitti honum bana á milli margra Frankismanna. Arapa[665] hjó til Girarðs af Orliens ok veitti honum bana[, en síðan hœldist hann[666] drápi hans.[667] Otvel reið [á móti honum ok hafði sverð sitt í hendi[668] en í annarri skjöld.[669] Arapa[670] hjó til hans með miklum styrkleik ok í sundr skjöld hans, en sverð hans brast[671] í hjálmi Otvels, ella mundi hann hafa drýgt vilja sinn. Otvel hjó til hans[672] í mót ok klauf hann í herðar niðr, [búkrinn féll til jarðar or söðli, en tröll tóku sál hans.[673] Ok síðan mælti Otvel við hann: Vit várum frændr,[674] [en fyrir þenna[675] djarfleik tóktu[676] laun.[677] Nú er Klares konungr mjök hugsjúkr, hann sér menn sína hvervetna[678] falla hundruðum saman. Hann reið fram í lið Frankismanna ok drap í þeirri framreið Girarð[679] af Gians[680] ok aðra 2 höfðingja [Gunangsæis af Darfent ok Hugon, ok reið í gegnum lið Frankismanna,[681] svá at ekki nam[682] við,[683] ok kom aptr til sinna manna úsárr. Þá blés hann í horn sitt at gleðja lið sitt, ok kom þá til hans þúsund manna. Síðan reið hann undan með því liði til borgarinnar, en Frankismenn eptir ok drápu þá er þeir máttu.[684] Ok því næst [mœtti Klares konungr liði Garsia höfuðkonungs,[685] en þat váru 20 þúsundir, ok mun nú hefjast orrosta á nýja leik, [ef dagr vinnst. En nú er liðit aptansöngs mál.[686] Klares konungr lét nú upp setja merki sitt, ok tók þá at berjast [í annat sinn.[687]


21. Í því bili mœtti hann Otvel ok mælti við hann: Hvat manna ertu, segir hann, [Maumet verði þér reiðr, svá mikit spell sem þú hefir gert í dag á várum mönnum;[688] seg mér nafn þitt, ok skal ek þat kunnigt gera Garsia konungi. Þá svarar Otvel: Ef[689] þik forvitnar þat,[690] þá skal ek þér[691] kunnigt gera. Otvel heiti ek son Galiens hins frœkna, [en móðir mín hét Dia,[692] ek hefi skírn tekit ok [látit af fíflsku,[693] ok trúi ek á Krist Maríu son, en Karlamagnús konungr hefir gefit mér Lumbardi[694] alt ok Belesent dóttur sína, ok aldri skal ek síðan elska heiðna menn um alla lífsdaga mína. Þá svarar Klares: Undarligt heyri ek nú, er þú hefir nú týnt trú þinni við Maumet ok látit lönd þín erfinfgjalaus, eða hvárt skal ek trúa þessum orðum,[695] er þú segir? Lát af þú fíflsku þinni ok bœt við Maumet afgerð þessa ok úvizku, er þú hefir honum neitat ok hans vinum, en ek mun [nú koma sætt á millum ykkar Garsia konungs,[696] ok skal ek gefa þér hálft Almarie ok hálft ríki mitt. Þá svarar Otvel: [Því mun ek eigi játa; heldr bið ek hins, at bölvaðr verði[697] þinn félagskapr í sinn síðan, ok þess sver ek við trú mína, er ek á at gjalda Maríu syni, ef ek má taka þik[698] höndum eða Garsiam konung, þá skal ek hengja ykkr [við inn hæsta gálga[699] í dalnum Gatanie. Þá svarar Klares konungr: Nú mælir þú heimsku um hag þeirra manna er beztir eru í öllum heiðnum dómi, en útrúr ertu ok undirhyggjumaðr. En ek em búinn at eiga við þik hólmgöngu, ok sé þá einn í móti einum, ok mun ek fram ganga með sverði mínu hvasseggjuðu, ok þat læt ek fylgja, at eigi er skírn þín né kristinn dómr [betri, eða messur þær er prestar syngja, en vettugi,[700] ok ekki megu þér í móti lögum mínum þat er vert sé fugls þess er skjór heitir, at[701] meira má Makon en son Maríu. Otvel svarar: Meinvættir búa í þér, Klares, er þú jafnar saman Kristi Maríu syni ok Makon. [En ef þú vilt halda máli Makons, en ek skal gerast maðr Krists, ok eigu vit at því handsöl, at hvárgi bregði þeirri ætlan, ek skal verja guðs lög en þú Makons, þá gerstu kappi hans. Síðan rétti heiðingi fram hönd sína, en Otvel á móti, ok handsöluðust at því.[702] Klares konungr fór til borgar ok lið hans. Otvel fór með sínum mönnum, ok tóku Frankismenn sér náttstað ok létu upp landtjöld sín ok búðir ok kyndu sér elda, ok báru þangat sjúka menn ok höfðu hendr at sárum þeirra, en grófu hina er dauðir váru. Otvel létti eigi fyrr en hann kom fyrir Karlamagnús konung. En konungr gékk í móti honum ok Belesent konungsdóttir, ok hélt hon í stigreip hans, meðan hann hljóp[703] af hesti. [Hann settist niðr í millum þeirra, en hon strauk um bak honum ok siður, ok vildi vita ef hann væri nökkut sárr, ok[704] því næst lagði hon hendr um háls honum ok kysti hann 3 sinnum. Þá mælti konungr: Góðr[705] sonr, segir hann, væna unnustu áttu, guð sé lofaðr.[706] Otvel svarar: Svá er hennar vænleikr, [at heiðingjar skulu alldýrt kaupa áðr en[707] sumar líði. En þá nótt héldu vörð af Karlamagnúsi konungi Hugon ok þeir af Almanie. Karlamagnús konungr lá úhræddr þá nótt. Heiðingjar héldu vörð [á sér ok blésu alla nótt í horn sín[708] til sólar upprásar.[709]


22. Klares konungr stóð upp [í dagan[710] ok herklæddi sik sem skjótast, [en Gauor af Melonis ok hinn mikli Arifinz, hann var 4 fótum hæri en risi, þeir herklæddu Klares. Þeir fœrðu honum[711] brynju víða ok síða, er honum var ger í Kvadare[712] borg, er stendr á sævarbakka[713] í dal nökkurum, [at sá er hefir þá brynju, þá þarf hann eigi at hræðast, svá er hón hörð, at ekki má vápn skeðja henni.[714] En þat ætla ek, [ef Otvel má nær koma honum, svá at hann nái með sverði sínu Kurit enu hvassa til hans, at ekki mun brynjan mega halda. Þeir settu hjálm á höfuð honum,[715] þann er átt hafði Priant konungr; hvárki var hann af járni gerr né stáli, af gulli né silfri, heldr var hann gerr af hörðum ormstönnum; þar váru á merktir [Jovis ok Terogant, Makon ok Maumet ok Jubiter í barns líki, þeir eru dróttnar heiðingja ok mest traust þeirra, ok ætla þeir þá munu hjálpa sér í nauðsynjum.[716] Síðan fá þeir honum skjöld, [hann var gerr af húðum einum trélaust, þar eru á 18 bólur af gulli.[717] Þá var honum fengit spjót, [ok merki við af rauðu gulli[718] ok guðvefjarpelli með miklum hagleik skrifat,[719] [en spjótskapt[720] af því tré er Segun[721] hét, af því tré [var Nóa örk[722] ger. Síðan var hann gyrðr með sverði sínu, því er Melde hét [hinn hvassi,[723] en[724] eigi vildi hann láta sverðit[725] fyrir þúsund marka[726] gulls. Síðan var hestr hans fram leiddr, sá er Turnifent hét, hann [fór litlu seinna en svala flýgr,[727] þá er hann kendi spora. Hann hljóp á bak hesti sínum fimliga. Ok því næst blés hann [horni sínu,[728] ok herklæddust þá allir heiðingjar, þeir er váru í borginni, ok því næst reið hann leiðar sinnar. Þá mælti Alfania konungsdóttir við hann: Maumet hjálpi þér. Heyr þú lávarðr Apollin, segir hon, vertu[729] hlífskjöldr þessa vinar þíns [í dag,[730] at allr lýðr lofi þik, sem vert er, enda skal ek gefa[731] þér 100 marka gulls. Nú fór Klares konungr [út af borginni, ok fylgdi honum fjölmenni mikit, Tarazis ok Persanis, Rabitar ok Tyrkir ok Affrikar.[732] Þeir létu búa vagn ok settu [þar á Maumet ok fœrðu hann yfir ána. Vagninn var af marmarasteini, ok bundu þeir Maumet með festum, þær váru gervar af gulli ok silki, at hann skyldi eigi falla or þeim vagni,[733] þótt hann yrði reiðr. [Síðan lágu heiðingjar á bœn ok báðu mjúkliga, at hann skyldi gera jarteignir[734] þann dag ok sýna mátt sinn. Þar offráði [hverr maðr hinn fátœkasti[735] bisund gulls. Klares konungr [var nú kominn til þess staðar er hann sá lið Karlamagnús konungs umhverfis sik, ok sýndist honum[736] ógurligt sem var, ok mæltist við einn saman: Maumet lávarðr; segir hann, ógurligt lið er þetta, þessir menn munu gera hryggvan Garsiam konung.[737]


23. Nú er Karlamagnús konungr risinn upp snemma um morguninn ok hlýddi tíðum, en síðan[738] fór hann til vígvallar, ok Rollant ok Oliver ok Otvel ok mikill fjöldi annarra manna með honum. En jafnskjótt sem [Klares konungr leit þá,[739] þá œpti hann hárri röddu ok mælti á þessa lund: Ertu hér kominn; Karlamagnús konungr hinn skegghvíti. Þá svarar hann: Hér em ek kominn at vísu, eða hvat viltu mér, [eða hví spyrr þú at mér?[740] Þá svarar Klares: Ek kann[741] at segja þér þau tíðendi, at betra væri þér heima setit, [því at[742] úsynju komtu hingat í þessu sinni. [Lengi hefir þú um þat setit at niðra oss ok várum löndum, ok sitr þú í ríki váru at úvilja várum, ok niðr hefir þú felt lög vár ok réttindi, en þat veit Maumet, þar sem hann er í vagni[743] bundinn, at nú er kominn endadagr þinn, ok aldri síðan muntu sjá Frakkland. Konungr várr hefir gefit kórónu þína[744] ok konungdóm hinum bezta riddara er fœzt hefir[745] á jarðríki, hann heitir Florient af Subalis,[746] hann skal bera kórónu ok konungsnafn, [þat er[747] nú berr þú. Heiðingi, segir Karlamagnús konungr, mart berr á munn þér ok vel kantu at ljúga. [Þat mælir þú, er þú vilt, en eigi veiztu hvat síðan kann verða í viðrskiptum várum áðr en lýkr.[748] Ek sit á hesti mínum heill ok herfœrr, en þú hœtir mér saklausum, en ek mun með guðs miskunn yfirkoma þik ok svá konung yðvarn, ok ek sver þess við [trú mína,[749] at eigi skal ek fyrr létta en þit erut [yfirstignir ok lönd yður unnin til handa mér.[750] Þá svarar Otvel: Heiðingi, segir hann, [létt köpuryrði þinni,[751] vér skulum verja konungs mál meðr vápnum.[752]


24. Nú klæða Frankismenn Otvel enn kurteisasta[753] riddara undir olifatré.[754] Rollant jarl fœrði honum brynju tvefalda, en Oliver setti hjálm á höfuð honum, þann er beztr var í [öllum her[755] Karlamagnús konungs. Síðan var framleiddr hestr hans Flore, ok hljóp hann á bak honum. Engiler jarl gyrði hann með sverði [því er Korenz hét,[756] Bovi hertugi batt gullspora á fœtr honum. Síðan tók hann leyfi af konungi ok konungsdóttur at fara til vígvallar á móti Klares konungi, at [reyna hvárr þeirra meira má, guð allsvaldandi Maríu son[757] eða Maumet. Síðan var honum fengit í hönd spjótskapt[758] þat er bezt var í konungs liði, ok var með merki hvítt sem snjór, ok alt gullsaumat[759] ok með[760] miklum hagleik skrifat ok[761] með margskonar dýrum ok fuglum, ok lýsti af á hvern veg. Síðan leiddu hann til vígvallar[762] 12 jafningjar, Rollant ok Oliver, Gerin ok Geris, Otun ok Bæringr jarl,[763] Samson[764] ok Angsijs,[765] Jvi ok Jvori, Engiler jarl ok Girarð.[766]


25. Þá er Otvel kom til vígvallar, í þann sama stað er Klares var fyrir staddr, þá mælti hann til Klares: Nú em ek hér kominn at fylla þat handsal, er vit áttum okkar í millum, þú segir þat, at meira megi Makon en Kristr Maríu son, en ek [em nú búinn at úsanna þat[767] með guðs miskunn. Nú ræð ek þér heilt, játa þú guði Maríu syni, en neita Makon ok [öllum hans samfélögum.[768] Þá svarar Klares: Neita ek þessu ráði.[769] Síðan laust hann[770] hest sinn með sporum ok reið at Otvel, en Otvel á móti honum, ok lagði hvarr til annars [með spjóti, ok brast hvárstveggja spjótskapt í sundr, ok var þá engi annarr til en at taka til sverða.[771] Ok veitti þá hvárr öðrum stór högg á gylta[772] skjöldu, [ok má eigi telja hvert högg er hvárr þeirra veitti öðrum.[773] Nú lýsir vígvöll allan af [búnaði ok[774] dýrum steinum, er hvárr hjó af annars hlífum. Þá hjó Klares til Otvels ok veitti honum [högg mikit á skjöld hans ok særði hann miklu sárri.[775] En Otvel [bjóst til at hefna sín, hann[776] hjó til Klares á[777] hjálm hans ok af þat sem tók, ok hit hœgra kinnarbeinit[778] ok með hökuna,[779] ok nam sverð hans í jörðu staðar. Síðan hrósaði[780] Otvel höggi[781] sínu, ok þá mælti Klares: Eigi skaltu svá brátt hrósa [viðrskipti þeirra eða okkru,[782] nú skaltu sjá minn vilja. Ok hjó þá til Otvels ok í gegnum skjöld hans ok brynju ok veitti honum mikit sár, [ok nam eigi sverð hans fyrr staðar en í söðulboga.[783] Nú er harðr bardagi þeirra á milli.[784] Þá hjó Otvel til Klares, [ok veitti honum þat embætti er hann mátti vel án vera, hann skildi höfuð hans við búkinn,[785] en sálin fór til helvítis.[786] En hinn enn heiðni konungr Garsia hafði sent 3 riddara [til vígvallar[787] at taka Otvel höndum, [einn hét Aganor, annarr Melones, þriði Alapin[788] hinn mikli.[789] Þeir sóttu at Otvel. En er Karlamagnús konungr sá þat, þá mælti hann: Góðir riddarar, segir hann, sœkit til Otvels ok veitit honum lið, ok skal nú engi heiðingi undan komast. Þá fór Rollant ok Oliver at veita Otvel lið. [Rollant átti vápnaskipti við Alapin hinn mikla ok veitti honum þegar bana. Oliver drap Aganor, en Ermoen feldi Melonem, ok skildust þeir við þá dauða. Þá mælti Karlamagnús konungr: Gangit[790] at borginni. Frankismenn veittu atsókn heiðingjum, en heiðingjar sneru undan, [en þeir höfðu verst er höggs biðu.[791] Síðan hittust þeir Garsia konungr ok Otvel. Þá mælti Garsia konungr: Hverr ertu, er svá [œsiliga ferr?[792] Hann svarar: Otvel heiti ek. Tak við kristni ok trú á guð Maríu son, [ok ræð ek þér heilt, ok gerst maðr Karlamagnús konungs, ok mun ek sætta þik við hann ok koma vel máli þínu, ok mun[793] guð taka við þér, þótt þú hafir lengi útrú fylgt.[794] Garsia konungr svarar: Eigi mun ek [þitt ráð taka at neita Maumet hjálpara várum ok skapara,[795] en þat þikkir mér kynligt, at þú hefir[796] brugðizt.[797] Otvel svarar: Þú skalt reyna [, hvárt Maumet má björg veita þér.[798] Síðan áttu þeir vápnaskipti í millum sín,[799] ok lauk svá at Garsia konungr [hné til jarðar,[800] en fátt komst undan heiðinna manna.


26. Nú er at rœða um Oddgeir danska. Hann gaf grið Alfanie konungsdóttur ok meyjum þeim er með henni váru, ok svá þeim er hann fluttu til borgarinnar, þá er heiðingjar tóku hann. Síðan fór hann til Karlamagnús konungs, ok fagnaði hann honum vel ok öll hirð hans. [En þá er því lauk, þá lét hann[801] efla til brullaups[802] ok stefndi til sín vistum af öllu Lumbardalandi,[803] ok gipti Otvel dóttur sína Belesent, ok þótti öllum þat vel ráðit. En [brullaup þat stóð með miklum kurt ok var[804] hálfan mánuð. Þar var allskonar drykkr [ok skemtan dýrlig, ok er sjaldsén slík[805] á Norðrlöndum. En er þat leið, þá fór Karlamagnús konungr heim til Frakklands, en Otvel dvaldist eptir, ok með honum [mikill fjöldi[806] góðra riddara.[807]




Fotnoter:

  1. Herefter lægges Codex a til Grund, og Varianter tages af A.
  2. þessu næst tilf. A. Begyndelsen af dette Capitel lyder i b saaledes: At lyktaðu því stríði sem hinn völdugasti herra Karlamagnús keisari hélt í Saxlandi við Gvitelin konung ok hans menn, er nú hefir verit lesit um hríð, er þessu næst greinanda at Karlamagnús
  3. Lemiunt A; Leminnt b.
  4. [gerði miklar veizlur, ok með honum váru 20 konungar ok tuttugu hertugar A.
  5. gleði b.
  6. grœn grös b; [hestum þeirra A.
  7. [aptansöngr sé liðinn b.
  8. [mgl. b.
  9. [til fundar við Karlamagnús konung A, b.
  10. [mgl. A, b.
  11. [til yðvar koma en verð A, b.
  12. úbúins tilf. b.
  13. [Oddgeir A; Nemes hertogi b.
  14. sitja tilf. A, b.
  15. [bað svá guð sitt Maumet A, b.
  16. [kvezt munu A; mundi b.
  17. sögusögn A; frásögn b.
  18. [mgl. b.
  19. sendimaðr b.
  20. [fann A.
  21. heimi b.
  22. [mgl. A, b.
  23. [þú ert þess úverðr A.
  24. grimt A.
  25. bið A, b.
  26. hittimst A.
  27. [þú hljótir A, b.
  28. [. Konungsmenn litu hverr til annars. Bróðir, segir konungr, A.
  29. [þér líkar A, b.
  30. [. Þá svarar Rollant ok mælir við A.
  31. átta A.
  32. einvígi A.
  33. [saal. A; undir heimi ok a; undir himni b.
  34. Kured A.
  35. [sverði mínu heilu b.
  36. [þúsund yðvarra manna A.
  37. [gerðir þú oss þann skaða? Heiðingi A.
  38. saal. rettet, verit a; [þín góða, konungr; var eydd A; var eydd b.
  39. [at bera A, b.
  40. mgl. A.
  41. saal. A; með a.
  42. [þeim A.
  43. [hendr mínar A.
  44. [únýtr A.
  45. [hann sínu lífi skyldu fyrir týna A.
  46. fra Ek hjó svá ákafliga hertil: Síðan stóð upp einn maðr af hirð Karlamagnús b.
  47. hljóp b.
  48. [ok vildi ljósta til heiðingja. Rollant var fyrir honum ok bannaði A.
  49. saal. A; þyrmt a; misboðit b.
  50. [ok látit hann ná at rausa slíkt alt er A.
  51. [í hug b.
  52. [allroskinn, hann var A.
  53. fra riddari, var í liði hertil: aldraðr riddari af konungsins hirð b.
  54. [arftöku mikla, hann gengr at heiðingja A.
  55. [hann varði enskis um A.
  56. [brá við harðliga ok tók sverð sitt þat er fyrr nefndum vér A.
  57. ina miklu tilf. A.
  58. snarliga b.
  59. kœnliga b.
  60. stöðu b.
  61. hleypti b.
  62. hvesti b.
  63. [mgl. A.
  64. [mgl. b.
  65. [mgl. A.
  66. [hans meir en fim hundrat áðr en ek verða handtekinn A.
  67. góðgjarnlig b.
  68. [þér til þess ætla at ek skula upp gefa vápn mín. A.
  69. veðbróðir tilf. b.
  70. [bað hann fá sér sverð sitt ok kvezt mundu fá honum, þegar hann þyrfti. A.
  71. [því at hann lézt A.
  72. háls b.
  73. [mgl. A.
  74. þér tilf. A.
  75. á A, b.
  76. [tilf. A, b.
  77. [skulu þér hlýða vel minni rœðu. A.
  78. keisara A.
  79. [Nú vil ek gerast sannsögull. A.
  80. [Garsie konungs er A.
  81. Tyri b.
  82. Sodome A.
  83. [Perse ok Barbarie A, b.
  84. Semelie A.
  85. [Familieborgar b.
  86. [með mér Garmasia konungr, at þú skyldir láta A.
  87. [glófa A; laufblaðs b.
  88. [mgl. A.
  89. verða A.
  90. [undirmaðr Garsie konungs hins ríka b.
  91. [hans b.
  92. Norðmandi A; Norðmandiam b.
  93. [allar A.
  94. fra ok allar hefnir hertil: mgl. b.
  95. Rusciam A; Ruziam b.
  96. alla A.
  97. Esklavenie b.
  98. [eignast A.
  99. [þat gefit A, b.
  100. [konungs ins rauða A, b.
  101. Folie A; Fulie b.
  102. Barbarie A; Barbaria b.
  103. [maðr A.
  104. saal. ogsaa A, b.
  105. [sverði at beita b.
  106. erfingi A.
  107. þessu A.
  108. [svöruðu allir sem eins A.
  109. [eignist né einn bólstað b.
  110. landsher A.
  111. [móts við b.
  112. Garsie b.
  113. [inn heiðna í orrostu A.
  114. orðaða tilf. A.
  115. [heyrða ek undarliga hluti mælta. b.
  116. [heita nú Garsie konungi bana b.
  117. [mgl. A; [í orrostu b.
  118. mun A.
  119. at sér gerr A, b.
  120. [mgl. A, b.
  121. ok sór við skegg sitt tilf. A.
  122. þá hittast A.
  123. [Þú spyrr sem einn úvitr maðr b.
  124. konungr várr A.
  125. [berjast við Karlamagnús konung A, b.
  126. at tölu A.
  127. ok 700 tilf. b.
  128. [er merki borit b.
  129. [ok höfum vér gert honum A.
  130. Lumbardie A; Lungbardi b.
  131. Attelia A; Atelie b.
  132. [ánna A; tveggja vága b.
  133. mein b.
  134. [tilf. A, b.
  135. man b.
  136. reyna b.
  137. á b.
  138. [mgl. A.
  139. [ok gæt A, b.
  140. [héðan af b.
  141. reiðr b.
  142. varla b.
  143. drengr A; [til heiðingja ok mælti: Flý brott heiðingi, óguðsmaðr b.
  144. inn tilf. A.
  145. saal. A, b; eigi a.
  146. dugandis b.
  147. með A, b.
  148. saal. A; Rollant a; heiðingi b.
  149. níðingi A.
  150. [einvígi A; til hólms b.
  151. upp á tilf. b.
  152. þeir nú tilf. b.
  153. [mgl. A.
  154. hér um tilf. b.
  155. skildu A.
  156. segir A, b.
  157. [eða hvert nafn þitt er? Hann svarar: Othuel heiti ek, ok em ek A. b.
  158. [sverði í orrostum A.
  159. Garsie b.
  160. [Feraguli er réð fyrir Nadared var föðurbróðir minn, er Rollant drap. A.
  161. mgl. A.
  162. Singram A; Langrimar b.
  163. [mgl. A, b.
  164. Garies A.
  165. [kalla mér A.
  166. Rikers A.
  167. [Valteris A.
  168. [tilf. A, b.
  169. mgl. A, b.
  170. [ok var þar með mikilli sœmd (með friði ok góðum náðum b) A, b.
  171. A.
  172. eptir A, b.
  173. Ordinis A; hins heilaga Dionisii b.
  174. mest A, b.
  175. Pareses A, b.
  176. [offraði þat fé A.
  177. [tólf jafningjar b.
  178. offraði A.
  179. saal. ogsaa A, b.
  180. [talar við b.
  181. [þér hafit mikit traust á honum A.
  182. búinn b.
  183. [handsöl okkur er vit höfðum fyrir. A.
  184. [okkur handsöl fyrir allri hirð þinni. b.
  185. [at ek sé hann hvergi, ok vissi ek eigi at hann væri svá lausorðr. A.
  186. [mgl. A.
  187. [Mikit raus er á heiðingja þessum, ok A.
  188. um tilf. b.
  189. [móti þiki mér þat líkindum b.
  190. 11 b.
  191. Brittor b.
  192. [herklæddu Rollant hervápnum sínum A.
  193. [af Gruant inum mikla orrostumanni A.
  194. [hann A.
  195. [saal. A; en nú var þat síðan a; í heiminum b.
  196. [tilf. A.
  197. [mgl. A.
  198. [röndinni utanverðri A.
  199. mánuðr A.
  200. hendr A.
  201. á A.
  202. fra [ok ferbyrðings þykkr hertil mgl. b.
  203. gullsporar A, b.
  204. [brynjaðr, hann A.
  205. [mgl. A; fra [,sá er mjök svá hertil: Brúant, hann var allr brynjaðr. b.
  206. síns alls A.
  207. [veik hann A.
  208. heiðingjann tilf. A, b.
  209. [kvezt vita, at hann stígi yfir hann A.
  210. sik ok tilf. A.
  211. [mgl. A.
  212. mær tilf. A.
  213. Marne A.
  214. fra Ok þar næst fór hann hertil: mgl. b.
  215. hervápna A.
  216. [saal. A, b; sverð ok merki þat a.
  217. [dagverðarmál sé liðit b.
  218. óskum þínum tilf. b.
  219. [verðr A.
  220. Rollants tilf. A.
  221. [meyjar hennar A, b.
  222. [mgl. b.
  223. móts A.
  224. [trúlofat sik b.
  225. [við Rollant frænda þinn. A.
  226. beiði A.
  227. [saal. A, b; seint til þeirra vápna a.
  228. [vandit sem mest b.
  229. [drengs bót at gera svá b.
  230. [yðrum boðskap A.
  231. herklæddu b.
  232. Flandina A; Flandine b.
  233. er festi brynjubönd hans, en Roser sú tilf. b.
  234. Galaat b.
  235. [nefbjörginni A.
  236. er A, b.
  237. Kure A; [mgl. b.
  238. meiri A.
  239. [hvítan ok gyltan A; gullroðinn b.
  240. saal. A, b; settr a.
  241. snjór b.
  242. [einn haukr með gull b.
  243. [váru sporar bundnir á fœtr honum, þat gerði Rosete af Junel A; váru sporar bundnir á fœtr honum, þeir er verðir váru 10 marka gulls b.
  244. Nagrados A; Nigradas b.
  245. [lét hann hestinn kenna spora ok leypti aptr A.
  246. þínum mínum(!) A.
  247. [: Kappsamliga mælir þú ok eigi hyggiliga, A.
  248. fra ok bað hana leyfis hertil mgl. b.
  249. [þar sem hvárgi A.
  250. in A.
  251. [mart A.
  252. við tilf. A.
  253. [viðrskiptum A.
  254. ins mátka tilf. A.
  255. við Otvel tilf. A.
  256. berst A.
  257. Fra Begyndelsen af dette Capitel hertil mgl. b.
  258. mgl. A.
  259. Nigrados A; [lustu þeir hesta sína sporum b.
  260. [öll fjöll A; jörðin b.
  261. [af atreið A, b.
  262. [saal. A; á hvern veg a; fra en merki þeirra o. s. v. mgl. b.
  263. mgl. A.
  264. [vápna ok brugðu sverðum sínum A.
  265. gylda A.
  266. þá tilf. A.
  267. hvárr A.
  268. [mgl. b.
  269. mgl. A, b.
  270. at A.
  271. í sundr tilf. b.
  272. hann tilf. A.
  273. [mikinn údrengskap A, b.
  274. [ok þetta skal ek þér gjalda áðr dögurðarmál komi A; fra ok sór við Maumet hertil: Mikinn údrengskap gerðir þú nú, er þú drapt hest minn, því at hann var saklauss fyrir þér. b.
  275. stað A.
  276. saal. A; jafnskjótt a.
  277. [mgl. b.
  278. Rollant A, b.
  279. varðveittu A.
  280. stígi A; komist b.
  281. [svá at þar með fylgði b.
  282. skjaldarins b.
  283. [þar allharðr A.
  284. þeirra í millum tilf. b.
  285. nauðuligr b.
  286. [sé ek A, b.
  287. [eigi ámælisverðir A.
  288. [guð með tárum á þessa lund: A.
  289. konungr tilf. b.
  290. [mgl. A, b.
  291. hlífiskjöldr A.
  292. [hefjast kristinn dóm ok þitt heilagt nafn, en niðr lægjast útrú heiðinna manna A.
  293. [villu til heilagrar trúar ok þinnar A.
  294. fra ok snú þú þenna hertil mgl. b.
  295. einvígis. Svá hafði hvárr þeirra höggvit af öðrum hlífar, at eigi eitt hit minsta höfðu þeir eptir á sínum líkam tilf. b.
  296. Maumet A; Machons b.
  297. Krist b.
  298. fyrir várar sakir tilf. A.
  299. [þar með A.
  300. jarl tilf. A.
  301. allir tilf. b.
  302. [ok þar með margskonar gripi A; fra ok vinna borgir o. s. v. mgl. b.
  303. af A, b.
  304. [vera A.
  305. [mgl. b.
  306. þat A, b.
  307. [er þú skalt hvárki segja A; at þú segir þaðan af hvárki b.
  308. alt tilf. A.
  309. Her begynder atter B.
  310. því sinni A.
  311. rómr B, b.
  312. [þat vera A.
  313. lofuðu A, B, b.
  314. [mgl. A, B, b.
  315. [mgl. B, b.
  316. beri B.
  317. [betr verði b.
  318. með sverði sínu Kurt tilf. A.
  319. [er Rollant fékk eigi bana, sverð A.
  320. [mgl. B, b.
  321. [ok sundr sleit hann brynju A.
  322. fra ok af honum o. s. v. mgl. B, b.
  323. Otvel A, B, b.
  324. tilf. A, B, b.
  325. [skammar sinnar A; sin B, b.
  326. [úfœrr fyrir þann skyld A.
  327. þeim b.
  328. handarhögg A.
  329. [mgl. B, b.
  330. ásjánda b.
  331. þat raunar b.
  332. handa Rollant A.
  333. býðr b.
  334. mér A, B.
  335. ok A; því at B; [því veldr, at b.
  336. [héðan af A, B; síðan b.
  337. saal. rettet; báðir a.
  338. [mér aldri sýnast, ok sé ek nú at guð þau er ek hefi á trúat eru vettugi nýt nema brenna í eldi A.
  339. [með öllu hjarta A.
  340. fra ok fyrir þínar sakir mun o. s. v. mgl. B, b.
  341. [At vísu A, b.
  342. hendr A, b.
  343. [nú megum A, B.
  344. [jarteinir guðs föður allsvaldanda ok hans A.
  345. hve A, B.
  346. [mgl. B, b.
  347. fremstr B.
  348. jafningjar A.
  349. [mgl. B, b.
  350. [frétti hann A.
  351. þeim B.
  352. [þeir höfðu skilit b.
  353. [it bezta hefir mér til tekizt A; mgl. B, b.
  354. [vápnaskipti við Othuel inn frœknasta riddara er í heimi er, ok engi fæst hans jafningi hvárki í kristni né í heiðni um alla atgerfi til riddaraskapar. A.
  355. [verða ok skírn taka; ok haf ráð mitt konungr, A.
  356. [mgl. A.
  357. [Þat er bœn hans í upphafi, at þú A; mgl. B, b.
  358. [hefi lengi til beðit A.
  359. [mgl. B, b.
  360. steig B, b.
  361. [veitandi honum þar embætti heilagrar skírnar b.
  362. [til skírnar B.
  363. Girald A.
  364. [mgl. B, b.
  365. látit hefir hann B; hefir hann fyrirlitit b.
  366. ok þeirra villu tilf. A.
  367. [saal. rettet; rósa (rós A) af blómi a, A.
  368. ermastúku A.
  369. saal. A; látin a.
  370. bleyðiorð A.
  371. fra Ok er hón svá fögr o. s. v. mgl. B, b.
  372. [verðr þú fulliga gerast minn maðr ok A; hefir þú skírn tekit ok því B, b.
  373. [mgl. B, b.
  374. níti A.
  375. [yðr fagra gjöf, ok hana vil ek gjarna þiggja b.
  376. níta A.
  377. [mgl. A, B, b.
  378. [þat vil ek at hon biði í yðvarri varðveizlu A.
  379. [Attelie ok Romelle A.
  380. þeirra B; þeirri sinni A.
  381. beztu A.
  382. næst A.
  383. [réttleik hans skyldu lögin ganga A; fra Ok því næst fór Karlamagnús konung í höll o. s. v. i foregaaende Capitel og hertil mgl. B, b.
  384. Garsie overalt b.
  385. mgl. A, B, b.
  386. Lungbardi A.
  387. [hann heldr þessu B, b.
  388. saal. ogsaa B; at A.
  389. [með hernaði á hendr honum eða bíða til þess batnar veðrátta? b.
  390. [nærgi sem konungr vildi fara A; þegar konungr vildi b; mgl. B.
  391. [játuðu konungi at vera búnir at mánaði þeim er Aprilis heitir A.
  392. mgl. B.
  393. [um ferð sína B, b.
  394. til þessa stríðs tilf. A.
  395. [væri eptir hvárki riddari A, b.
  396. sá er vápnum mætti valda tilf. b.
  397. veðráttu B.
  398. [mgl. B, b.
  399. kunni A.
  400. [at fjölmenni fór at borginni almenning B.
  401. Beauers A, B; Bealver b.
  402. [Leeregna ok Harðunga menn A; af landi Regna B; ok Leoregna b.
  403. [þeim A, B, b.
  404. stjórn A; vald b.
  405. [með A.
  406. [mgl. B, b.
  407. [Aprilis B, b.
  408. [mgl. A, B, b.
  409. [at guð skyldi steypa honum ok öllum hans her A; fra Þá grétu konur mgl. B, b.
  410. Lungbardie A; Lungbardilands B; Lungbardalands b.
  411. þeirri ferð A, B, b.
  412. vera A; sitja B, b.
  413. í öllum her Karlamagnús konungs A.
  414. landi tilf. A, B.
  415. [föruneyti hennar A.
  416. fra sá er litlu fór seinna mgl. B, b.
  417. Vermies A.
  418. mgl. A.
  419. Monz A.
  420. [mgl. B, b.
  421. réð fyrir A; sat í b.
  422. Muntuon A; Mont B, b.
  423. 7 B, b.
  424. reið A.
  425. [mgl. B.
  426. lét hafa A.
  427. or B, b.
  428. [mgl. A, B, b.
  429. [mgl. A, B, b.
  430. olifatré A.
  431. [en farit þessa ferð A; fra ok þiggja mgl. B, b.
  432. Dette Capitel, 13, mgl. i B, b.
  433. [mgl. A.
  434. [mgl. A.
  435. Korsabels A.
  436. neinn A.
  437. atgerfismaðr A.
  438. [jafngóðr riddari í öllum heiðingja fjölda A.
  439. [heitast mjök við A.
  440. svörðu A.
  441. ef A.
  442. komi A.
  443. [liðs A.
  444. skyldi A.
  445. hann tilf. A.
  446. [vinni þér A.
  447. [hans jafningi at riddaraskap ok allri atgerfi A.
  448. at mæla A.
  449. saal. A; hitta a.
  450. saal. A; af a.
  451. [hans A.
  452. [hafa mér þat A.
  453. leyniliga B, b.
  454. [saal. B, b; var Rollant liðit a.
  455. vinstri B, b.
  456. [sá Rollant hvar heiðingjar riðu A.
  457. [fjóra heiðingja fara í mót oss B, b.
  458. settu b.
  459. hét konungr heiðinn er farit hafði á njósn, hann b.
  460. [um sik B, b.
  461. vinir B, b.
  462. Frankismenn A; riddara B, b.
  463. horfum við þeim röskliga tilf. b.
  464. þrimr b.
  465. [þeir fram ok Frankismenn at móti þeim A; hvárir móti öðrum B, b.
  466. fundi A, B.
  467. [ok (svá at b) stökk B, b.
  468. [ok fleygði til jarðar A.
  469. mgl. A.
  470. [mgl. B, b.
  471. Korsablin A; Korsoblin B, b.
  472. [mgl. B, b.
  473. á B, b.
  474. [skjöld hans ok gegnum skjöldinn, svá í brjósti nam staðar, ok steypti honum dauðum á jörð A.
  475. [gegnum hann, ok bar hann dauðan af hesti (ok hratt honum dauðum á jörð b) B, b.
  476. Balsamon konung b.
  477. [abburðar hvatr riddari A; fra hann réð fyrir hinni o. s. v. mgl. B, b.
  478. [mgl. A, B, b.
  479. [í mót sínu spjóti í gegnum Balsamar konung, ok féll hann dauðr til jarðar A; í móti til hans með spjóti sínu ok í gegnum sjálfan hann steypandi honum dauðum til jarðar B, b.
  480. [mgl. B, b.
  481. senn tilf. A.
  482. veg B, b.
  483. skildust A.
  484. þessi hestr A.
  485. Oddgeiri A.
  486. [mgl. B; hann gerði svá b.
  487. skjóta B.
  488. [sá hann þat bezt ráð ok sér vænst at biðja griða, ok þá A; mgl. B, b.
  489. [mgl. B, b.
  490. unnit A.
  491. [með sér A.
  492. [fara með hann fyrir Karlamagnús konung A.
  493. [langt A.
  494. fra en því næst féngu mgl. B, b.
  495. [máttu sjá þúsund riddara ok 100 ok sjau menn A; mœttu þúsund heiðingja B, b.
  496. lúðraþyt A.
  497. [mgl. A.
  498. fyrstr A.
  499. [sannr guð A.
  500. eigi A.
  501. [Góði félagi minn A.
  502. [nökkut yfir A.
  503. fra Nú heyra þeir hornblástr o. s. v. og hertil har B, b: Þá mælti Oddgeir: Engi er nú
  504. vér B, b.
  505. vápna B, b.
  506. [mgl. A.
  507. [höfðingja A.
  508. sjálfráða B, b.
  509. [lausan fara í friði fyrir oss A.
  510. [mgl. B, b.
  511. menn b.
  512. [þá er A; sem b.
  513. varða b.
  514. játtu A, b.
  515. mgl. A, B.
  516. orrostu A, B.
  517. í A.
  518. [mgl. B, b.
  519. bíða A.
  520. [mgl. B, b.
  521. mgl. A.
  522. [mgl. B, b.
  523. [mun þar A.
  524. [ok nú hafa þeir drepit aðra 3 A.
  525. fra [mundi þá margr o. s. v. mgl. B, b.
  526. ruddi A; ryðr B, b.
  527. breiða B, b.
  528. mgl. B, b.
  529. ganga B, b.
  530. [götu í gegnum lið þeirra með Hautocler sverði sínu A.
  531. framreið A.
  532. heiðingja B, b.
  533. Karvel B, b.
  534. Barbarie A; Zarabie B, b.
  535. [mgl. A.
  536. [mgl. A.
  537. [hafi þér unnit, er þrír menn hafa yðr yfirkomit A; fra [ok réð fyrir öllum hertil mgl. B, b.
  538. [fram þessi inn drambláti heiðingi ok dúði spjót sitt ok lagði til Oddgeirs danska A.
  539. [mgl. A.
  540. [mgl. B, b.
  541. af Nubid tilf. A.
  542. Eslauenie A.
  543. vinna A.
  544. mun A.
  545. gera A.
  546. [hann B, b.
  547. [ok barg þá guð(s) miskunn, er hann varð eigi sárr, því í gegnum fiol(!) brynjuna, ok feldi hann til jarðar af hesti sínum A.
  548. [mgl. A; fra upp fimliga hertil har B, b: á bak vel ok fimliga
  549. [Ver eigi óttafullr við heiðingja, fyrir því at A; Óttumst eigi heiðingja, meðan vit erum báðir heilir b.
  550. því at vit erum eiðbrœðr b.
  551. [mgl. B, b.
  552. danska tilf. A.
  553. [ok sér nú allan fjölda heiðingja umhverfis sik A; mgl. B, b.
  554. [saal. A, B; höggr þá með a.
  555. [mælti við sverð sitt Kurtein b.
  556. mgl. A, B, b.
  557. ertu A, B, b.
  558. [eigi úlíkt A; þat líkast b.
  559. munim A; mættim B.
  560. [heiðingja einn í sundr í miðju, ok féll sá dauðr á jörð A.
  561. sér til dugnaðar tilf. b.
  562. [at vinna b.
  563. fra því at hann hafði hertil har A: fyrir þyt ok vápnabraki
  564. margskyns A, B, b.
  565. inn sami tilf. A.
  566. Clares A, B.
  567. [eigi sœkja at b.
  568. við sœmd tilf. B, b.
  569. tilf. A, B; for ok máttu treystast mér har b: því at ek skal þér trúr ok traustr
  570. [segir hann, því nú skaltu í stað A.
  571. sinn veg b.
  572. [mgl. B, b.
  573. [þá var sá hinn líkasti b.
  574. [tilf. A, B, b.
  575. væna A.
  576. gengin A.
  577. Bealamer A.
  578. [til borgar A.
  579. [mgl. A.
  580. [aðrir tveir A.
  581. [meir en 100 þúsunda manna, ok þar með þrjá konunga ok marga höfðingja aðra. A.
  582. [látir vel geyma A.
  583. [svarar mærin: Fœrit mér hina báða. Þeir svöruðu, kváðu áðr mundu líða sum(ar)it en þeir yrði A.
  584. [hverrar kindar þú ert A.
  585. fyrr A.
  586. olifatré A.
  587. [þær sverð hans ok önnur hervápn ok þar með hest hans ok varðveittu. A.
  588. [mgl. A.
  589. fra En konungsdóttir Alfanis, foreg. Side, mgl. B; b har derfor følgende: Tók sú fríða mær vel við Oddgeiri ok veitti lækning sárum hans, ok hvat annat er hann þurfti, eptir orðsending Klares.
  590. væri A.
  591. flýði A; hliði b.
  592. [mgl. A, B; harðfengiliga b.
  593. [Nú A, B.
  594. [þenna sama morgin stendr Otvel b.
  595. [mgl. A, B, b.
  596. heita A.
  597. vænleik A.
  598. á fund A.
  599. Ætla A.
  600. yðvarr A.
  601. [eigi vel, hverjum er þat kenna? ofmiklu veldr hann sjálfr um, hann þikkist meiri en neinn annarr. A.
  602. þess tilf. A.
  603. harðleiks A.
  604. fra ok mælti: Sjá fyrir, foreg. Side, mgl. B, b.
  605. borit tilf. B, b.
  606. [Hverr þeirra hafði mikit traust A.
  607. af A.
  608. fim A.
  609. [mgl. B, b.
  610. fyrir B.
  611. góðum riddara b.
  612. klæði tilf. A.
  613. fra Hann hafði yfir herkl. mgl. B, b.
  614. finna b.
  615. Rollant b.
  616. fiski B, b.
  617. drepa b.
  618. mundim A; mundum B, b.
  619. [saal. A; ganga at þeim a, B.
  620. dauðir A, B.
  621. [svá eru þeir nú sem dauðir b.
  622. sér tilf. A, B, b.
  623. Encubes A; Enkuber B, b.
  624. til úlífis tilf. b.
  625. Oliver A, B, b.
  626. [reið at Enkubes ok lagði til hans með spjóti sínu í gegnum skjöldinn ok brynjuna, svá í hjarta nam staðar, ok steypti honum dauðum til jarðar at gatnamóti. A.
  627. [mgl. A.
  628. gný A.
  629. mgl. A.
  630. [saal. ogsaa A.
  631. [, hann átti vápnaskipti við þann mann er Adan hét, hann réð fyrir Munielandi, ok feldi Engeler af hesti dauðan til jarðar. A.
  632. Gagate A.
  633. [mgl. A.
  634. [í sundr skjöld hans ok brynju A.
  635. [hann varð eigi sárr, en A.
  636. af hesti tilf. A.
  637. [mgl. A.
  638. [var honum engi til hlífðar, en mundi A.
  639. Talad A.
  640. [margan mann A.
  641. örum A.
  642. [enda verst hann svá A.
  643. á A.
  644. umhverfis A.
  645. [ok lét þó margr sitt líf fyrir honum. En í þeirri A.
  646. Jsoriz A.
  647. [þeir kómu honum á bak A.
  648. Talod A.
  649. [hjuggu svá með miklu afli, at hvárstveggja skjöldr klofnaði at endilöngu ok í sundr brynjur þeirra, ok sjálfir þeir féllu af hestum sínum til jarðar. A.
  650. hvártveggi A.
  651. Margunz A.
  652. [fjándr A.
  653. [mgl. A.
  654. mesti A.
  655. þakiðr A.
  656. svá tilf. A.
  657. Florent A.
  658. í A.
  659. [tilf. A.
  660. [höfumst at A.
  661. [Ros hét A.
  662. tyrkneska A.
  663. Drolafalemanne A.
  664. [mgl. A.
  665. Arrapans A.
  666. [í millum margra Frankismanna, ok hrósaði mjök A
  667. fra í gegnum skjöld hans í mundriða foregaaende Capitel, S. 456, og hertil mgl. B, b.
  668. sér tilf. A.
  669. hendi skjöld sinn. A.
  670. Arapans A; [fram í móti honum (at þeim manni b) er Arapias hét, hann hafði sverð sitt í hendi ok B, b.
  671. í sundr tilf. A.
  672. Arapans A.
  673. [mgl. A; fra en sverð hans brast o. s. v. hertil har B, b: ok sjálfan hann
  674. saal. A, B, b; brœðr a.
  675. þinn A.
  676. hefi ek þér goldit A.
  677. [mgl. B, b.
  678. mgl. A, B, b.
  679. Gerað A.
  680. Geans A.
  681. [mgl. B.
  682. stóð b.
  683. [ok stóð engi kempa við honum sakir harðleiks A.
  684. náðu B, b.
  685. [mœttu Klares konungi lið Garsia konungs A.
  686. [mgl. B, b.
  687. [í öðru sinni A; öðru sinni B, b.
  688. [mgl. B, b.
  689. Með því móti at A.
  690. um þat B; at vita nafn mitt A.
  691. þat tilf. A, B, b.
  692. [mgl. B, b.
  693. [kastat niðr villu b.
  694. Lungbardi A, B, b.
  695. eðr eigi tilf. A.
  696. [koma þér í sætt við Garsiam konung A.
  697. [Þessu neita ek férliga. Bölvaðr sé A.
  698. ykkr A.
  699. [tilf. A.
  700. [ok messur þær er prestar syngja einnar baunar verðar A.
  701. mgl. A.
  702. [Ok ef þú vilt halda máli því, gerstu þá kappi Makuns en ek Krists, ok skal ek verja guðs lög en þú Makuns. Þeir handsöluðust með þessu móti sem nú var sagt. A; fra Undarligt heyri ek nú, S. 459, og hertil har B, b: Utrúr ertu ok undirhyggjufullr, en ek em búinn at eiga við þik hólmgöngu. Othuel mælti: Vit skulum eiga at því handsöl, at hvárgi brigði þessi (þessa b) ætlan, ek skal verja guðs lög en þú Makuns. Heiðingi rétti fram hönd sína, en Othvel at móti.
  703. sté A.
  704. [mgl. A.
  705. Góði A.
  706. ok þú tilf. A.
  707. [skulu hann ok dýrt kaupa heiðingjar áðr A.
  708. [ok blésu í lúðra sína ok horn A.
  709. fra ok létu upp landtjöld, S. 460, mgl. B, b.
  710. [snimma A.
  711. [fór í A.
  712. Kuaderare, þeirri A.
  713. saal. A; siuarbakka a.
  714. [mgl. A.
  715. [at Otvel sníði hana með sverði sínu Kurere, ef hann kemst með. Síðan setti hann hjálm á höfuð sér A.
  716. [Maumet ok Terogant A.
  717. [á honum váru 18 bólur með gull. A.
  718. [með rauðu merki A.
  719. gert A.
  720. [spjótskaptit var A.
  721. Sechim A.
  722. [sem Nóa örk var A.
  723. [mgl. A.
  724. er A.
  725. mgl. A.
  726. punda A.
  727. [var litlu seinni en svala á flug A.
  728. [í horn sitt A.
  729. ver A.
  730. [mgl. A.
  731. offra A.
  732. [leiðar sinnar A.
  733. [hann yfir ána, ok var þar Maumet í vagninum, festar váru á honum af gulli gerðar, at hann mætti eigi falla A.
  734. [Heiðingjar báðu mjúkliga, at guð þeirra Maumet skyldi gera jarteinir A.
  735. [inn fátœkasti maðr A.
  736. [sá lið Karlamagnús konungs ok þótti A.
  737. Dette Capitel. 22. lyder i B; b kort saaledes: Klares konungr stóð upp snemma í dagan ok herklæddist sem skjótast ok fór or borginni, ok fylgdi honum fjölment Saracenis (mikill fjöldi Saracinorum b).
  738. eptir þat A.
  739. [hann leit Karlamagnús konung A.
  740. [mgl. A.
  741. hefi A.
  742. [ok A.
  743. [Ok þat veit Maumet guð minn, er í vagni er A.
  744. saal. A; sína a.
  745. hafi A.
  746. Subali A.
  747. [saal. A; at a.
  748. [mgl. A.
  749. [guð minn A.
  750. [báðir yfirstignir A.
  751. [létt af kögurorðum þínum A.
  752. tilf. A.
  753. kurteisa A.
  754. einu tilf. A.
  755. [liði A.
  756. [sínu Kurere A.
  757. [vita, hvárt megi (meira) guðs allsvaldanda máttr A.
  758. spjót A.
  759. saumat með gulli A.
  760. mgl. A.
  761. mgl. A.
  762. þeir tilf. A.
  763. mgl. A.
  764. hertugi tilf. A.
  765. Anxies A.
  766. fra Þá svarar hann: Hér em ek kominn, S. 462, har B og b blot: Nú herklæddu Frankismenn Otvel.
  767. [vil þat úsanna A.
  768. [máttu eigi betra ráð taka. A.
  769. fra okkar í millum, þú segir o. s. v. mgl. B, b.
  770. Clares A, B.
  771. [svá fast, at spjótsköpt hvárstveggja brustu í sundr, því næst tóku þeir til sverða sinna. A.
  772. gylda hjálma ok stinna A.
  773. [mgl. A.
  774. [mgl. A.
  775. [mikit sár A; fra á gylta skjöldu mgl. B, b.
  776. [mgl. B, b.
  777. ofan í A.
  778. kinnarbein A, B, b.
  779. höku A, B, b.
  780. saal. A, B, b; offraði a.
  781. sverði A.
  782. [viðrskiptum okkrum A; fra Eigi skaltu svá mgl. B, b.
  783. [mgl. A.
  784. [mgl. B, b.
  785. bol B.
  786. [á hálsinn, svá at af flaug höfuðit (höfuðit fauk af bolnum b) A, b.
  787. [tilf. A, B, b.
  788. Alapis A.
  789. [mgl. B, b.
  790. [ok drápu þá fyrst er at Otvel sóttu, því næst bauð Karlamagnús konungr ganga A; því næst lét Karlamagnús konungr ganga B, b.
  791. [mgl. B, b.
  792. [sœkir œsiliga A.
  793. tilf. A.
  794. [mgl. B, b.
  795. [ráð af þér þiggja, B, b.
  796. mér tilf b.
  797. [þik elska eðr þín ráð hafa A.
  798. [nú, hverja björg at (er B) Maumet veitir þér A, B, b.
  799. alt harðara en flestir hafi sét tilf. A.
  800. [féll A.
  801. [Nú lét konungr A.
  802. bruðlaups A.
  803. Lungbarde A.
  804. [veizlan stóð A.
  805. [er sjaldsén er A.
  806. [konungsdóttir ok mart A.
  807. Dette Capitel lyder i B og b saaledes: Síðan fór Oddgeir danski til Karlamagnús konungs. Þá lét konungr efla til bruðkaups (er Otuel gékk at eiga Belisent dóttur hans tilf. b), ok stóð þat með miklum prís. Ok at því liðnu fór konungr heim til Frakklands (með her sinn tilf. b), en Otvel dvaldist þar eptir, ok mikill fjöldi með honum góðra riddara.

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.