Barbare Saga

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Heilagra Manna Sögur


Barbare Saga
(Cd. Holm. 2 folio, A; 429 octavo, B)


C. R. UNGER

Christiania 1877


Her byriar upp sIgu heilagrar Barbare meyiar ok segir hversu hun endi sitt lif med storum þrautum

Francisco Bayeu: Sankta Barbara
A dIgum Maximiani keisara war nockurr hIfdinghi, sa er Dioskorus[1] het, audigr hardla ok heidinn ok trudi a skurdgod, en hann atti dottur, þa er Barbara het. Fadir hennar giIrdi stIpul hafan ok lukti[2] dottur sina i stauplinum, sva at [menn mattu eigi[3] sia hana ok vænleik hennar, þviat hann var vandlatr[4]. En er hon var giafwaxin, þa badu hennar gaufgir menn. Fadir hennar geck i[5] stIpulinn ok mællti vit hana: »Storgætingar[6] bidia þin, dottir, en þu seg sialf, hvern þu will kiosa[7].« Heilaug Barbara svaradi med reidi ok mællti: »Eigi þarftu þat at ætla, fadir, ath ek [leggia þocka ꜳ nIckurn[8] þeira.« Þa geck fadir hennar brott or stIplinum ok let fá at hallargerd ok safnadi mIrgum smidum, at þetta verk mætti sem skiotaz fram fara, ok syndi hann smidum, hverso hann willdi gera lata haullina, ok gallt hann þeim i hInd allt verkkaup, ok for sidan i fiarlægt herad ok var leingi heiman. En ambatt guds Barbara kom at sia verk smida, ok sa hun tvo glugga nordan ꜳ hIllinni gerva ok mællti wit smiduna: »Fyrir hvi gerdut þer tvo at eins glugga?« Smidirnir svIrudu: »Fadir þinn baud oss[9] sva.« Barbara mællti vit þa: »GiIrit mer enn þridia glugg.« Þeir svIrudu: »Hrædumzt vær, drotning, ath fadir þinn reidiz oss, ok megum vær eigi standaz reidi hans.« Guds ambatt mællti: »GiIrit þer sem ek byd, en ek mun stIdva reidi fIdur mins um þenna hlut.« Þa gerdu smidirnir enn þridia glugg, sem hon hafde mællt. Þa geck en grandvar(a)zta mær Barbara eptir[10] hIllinni, en er hun kom i austratt, þa reist hon med fingri sinum krossmark ꜳ steini, ok ma þat sia allt til þessa dags. Þa geck Barbara inn i afhus þat, er upp spratt hreint vatn, ok gerdi hun þar enn krossmark ꜳ steini, ok taka truadir[11] menn sidan margfallda hialp ok heilso i þeim stad. I þessum brunni tok Barbara skirn af nIckurum helgum manne, ok lifdi hun þar nockura tid vit skogar hunang ok likti fæzlu [sina ok lif[12] eptir Johanni baptista. Sia brunnr, er Barbara var skird i, liktizt þeim brunni, er gudspiIll segia, ath sa þó andlit sitt i, er blindr var borinn, ok tok syn sina. Sia brunnr liktiz þvi lifanda watni, er syndug kona bad Krist gefa ser at brunni. En er heilIg Barbara kom aptr i stIpul sinn, þa leit hun þar skurdgod fodur sins or malmi giIrr, ok tok traust af helgum anda ok mꜳtt af guds krapti, ok spytti hun i andlit skurdgodunum ok mællti: »Verdi ydr likir þeir, er ydr gerdu, ok allir þeir, er ydr treystaz.« En er hon hafdi þetta mællt, þa bad hun guds krapt fella skurdgodin, ok vard sem hon bad.


Fra Dioschoro

2. En er Dioskorus kom heim aptr fadir hennar or enni lIngu heimanfIr, þa leit hann ꜳ hIll sina algerfa ok sꜳ þria glugga ok mællti vid smidina: »Fyrir hvi settut þer þria glugga?« En þeir svIrudu: »Dottir þin baud oss svo.« Þa kalladi hann þangat dottur sina ok mællti: »Baud þu, dottir, at gera þriꜳ glugga?« Hun svaradi: »Þat gerda ek, ok vel gerda ek þat[13], þviat þrir gluggar lysa hvern mann, er kemr i heim, en tveir gluggar mega myrkvir vera.« Fadir hennar mællti: »Hversu mega þrir framar lysa en tveir?« Barbara svaradi: »Þrir merkia fIdur ok son ok helgan anda einn sannan gud, þann er hverium manne byriar at gIfga.« Þa reiddizt fadir hennar ok bra sverdi ok villdi þegar hIggva dottur sina, en hun bad drottin ser hialpar, ok gafzt henne rum ath fara [i gegnum steinvegginn[14], ok var hun uti þvi næst ꜳ fialli. En [i þeim stad voru hirdar[15] tveir, þeir er hana sa flygia. Fadir hennar kom eptir henne ok villdi taka hana ok spurdi hirdana, ef þeir sæi hana. Annarr duldi ok kvedz eigi hana hafa sied, en annarr, sa er grimari var, retti fingr sinn ok visadi til hennar. Sa tok þegar þat viti, at saudir hans allir urdu at kvikendum þeim, er locuste heita, ok er minning þessarrar iarteignar mIrkud yfir leidi heilagrar Barbare[16]. En fadir hennar fann hana ok bardi ok tok i hꜳr henne ok dro hana til fiallz, ok læsti vandliga huss þat, er hann lauk hana inni, ok setti vardhalld fyrir husit, at eingi mætti hana þadan leysa[17]. Sidan sendi hann ord iarlli, ath hann kæmi ok neyddi dottur hans til blota.


Fra iarlli ok Barbare meyiu

3. En er iarll kom, þa leiddi Dioschorus dottur sina ut or husinu fyrir domstol iarllz ok mællti sva fyrir, at iarll skylldi lata [bana henne[18], ef hun villdi eigi blota. En er iarll sa fegrd hennar, þa mællti hann vit hana: »Hvort villtu vægia þer sialfri ok blota godum eda vera [selld til enna hIrdoztu pisla[19].« Kristz mær Barbara svaradi: »Ek ꜳ forn at færa drottni minum Jesu Kristo, þeim er gerdi himin ok iIrd ok sæ ok allt þat er þeim fylgir. En spamadr hans mællti svo um skurdgod þau, sem[20] manna hIndum ero giIrr or gulli eda silfri: munn hafa þau ok mæla eigi, augu hafa þau ok sia eigi, eyru hafa þau ok heyra eigi, nasir hafa þau ok [ilma eigi[21], hendr hafa þau ok þreifa eigi, fætr hafa þau ok ganga eigi, ok eigi er raudd i hꜳlsi[22] þeim ne andi i munni peim; verdi þeim likir þeir, er þau giIra, ok allir þeir, er treystaz þeim.« Þa fylltiz iarll mikillar reidi ok let guds mey færa or fItum ok beria hana med sinvIndum[23] ok hrifa snIrpum harklædum um hIrund hennar. En er hun var leingi þiad[24] i þessi kvIl, þa rann blod um allan hennar likama. Sidan let hann setia hana i myrkvastofu ok hugsadi, med hverri pisl hann skylldi [luka yfir hana[25].


Fra Barbare meyiu

4. Þa er heilog mær Barbara var i myrkvastIfu sett, skein yfir hana lios af himne ꜳ sialfri nott midri, ok vitradizt henne sialfr grædarinn vor drottinn Jesus Kristr, ok mællti: »Vert þu styrk ok stadfIst Barbara, þviat gnogr fagnadr verdr ꜳ himni ok ꜳ iIrdu yfir pisl þinni. Eigi skallt þu hrædazt iarll, þviat ek em med þer, ok man ek leysa þik or ollum pislum, þeim er þer eru gervar.« Þa blezadi drottinn hana ok ste til himins, ok voru þꜳ groin sar hennar oll. En Kristz mær fagnadi af ollu hiarta þeirre vitran, er gud hafdi henne vitrad. En at morni let iallinn leida hana or myrkvastIfunne ok fyrir domstol sinn. En er hann sa hana grædda af ollum sꜳrum likama, þa undradiz hann ok mællti: »Hvi gegnir þat, Barbara, er gud vor elska þik ok miskunna þer, [sva at sar þin ero groin[26].« Heilog mær svaradi ok mællti vit iarlinn: »Þer lik eru gud þin, blind ok dauf ok vitlauss; hverso mattu þau græda sar min, eda hversu megu þau Idrum biarga, er þau mega [Ingan dugnat veita[27] sialfum ser? En Kristr son guds lifanda græddi mik, sa er þu ert overdr at sia, þviat hiarta þitt er hart ordit af diIfli.« Þa reiddizt iarll ok greniadi sem hit oarga dyr, ok let hallda [brennondum logum[28] at sidum henne ok liosta hamri i hIfut henne. En hon leit til himins ok mællti: »Þu veitz, Kristr, ath ek tek lystandi[29] þessar pislir fyrir ast heilags nafns þins, af þvi fyrirlat þu mik eigi allt til enda, þvi at ek dvalda eigi ath bera hraustliga pislir fyrir þinni ast.« Þꜳ reiddiz iarllinn ok let skera or henni briostin. En Kristz mær leit þa enn til himens ok mællti: »Verp þu eigi mer fra augliti þinu, drottinn, ok tak eigi fra mer helgan anda þinn; gialltu mer helldr [gledi þrifsemi[30] þinnar ok styrkiumz[31] med hofdingligum anda.« En er hun hafdi þetta mællt ok stodz hressliga þessar pislir allar af styrk heilags anda, þa baud iarlinn þionum sinum, at þeir færdi hana enn or fItum ok drægi naukta um [aull stræti ok port fyrir augliti allz lyds[32]. Þa hof heilog Barbara enn upp augu sin til himens ok kalladi til guds ok mællti: »Drottinn gud, er hylr himin med skyium, ver þu nu hlifskiolldr minn ok hialpari a þessi stundu ok hyl nauktan likama minn[33] med þaki miskunnar þinnar, at hann verdi eigi senn[34] af vondum monnum.« En er hun bad ꜳ þessa lund, þa sendi drottinn eingil sinn, þann er hana huldi hvitu skrudi[35]. Þa urdu riddarar iarllzins blindir, svo at þeir mattu eigi guds mey sia fyrir liosi þvi er henne fylgdi. Þa hræddiz[36] iarllinn ok let aptr leida Barbaram til handa fIdur hennar Dioscoro.


Um pining Barbare

5. En fadir hennar [fylltiz mikilli[37] reidi ok leiddi hana enn til fiallz. En heilog Barbara skyndi fagnandi til algiorrar aumbunar sigrs sins, ok bad hun drottin, at hon tæki lok pislar sinnar i þessum stad, ok mællti: »Drottinn Jesus Kristr, er himna skopt ok iIrd [smidadir ok byrgdir undirdiup[38] ok settir endimIrk siavar; þu er bydr skyium at rigna yfir goda ok illa, þu geckt yfir sia ok stodvadir þiotandi bylgiur hans; þu er rettir helgar hendr þinar a krossi ok gerdir margar adrar iarteinir, [heyrdu mik ambatt þina[39], þviat allir hlutir hlyda þino bodi. Drottinn Jesus Kristr [hlifari minn i æsku minni, veittu[40] mer þa bæn, at ek luka nu þegar þraut minni med godum lokum, ok gef þu ambatt þinni, drottinn, þa miskunn, at þu gerir milldi þina [vidr þa menn[41], er af Illu hiarta gera mina minning i sinum naudsynium allra hellzt ꜳ degi pislar minnar. Minztu eigi, drottinn, synda þeira a domsdegi, er truligha kalla a mik, ok veittu þeim likn[42] i syndum, þviat þu veizt, at [vær erum ostyrkir likamir[43].« En er hun lauk bæn sinni, þa kom rIdd af himni ok mællti: »Kom þu, en fegrsta mær min, til ennar glIduztu hvilldar fIdur mins, er a himnum er, en allt þat er þu batt man þer veitt vera.« En er guds mær heyrdi þetta af drottni med fagnadi, þa kom hun til stadar pislar sinnar ok lauk þar dyrligri þraut, svo sem hon hafdi bedit af gudi, þviat hun var i þeim stad hIggvin af fIdur sinum, ok endi hon lif sitt i iatningu Kristz tveim nottum fyrir Niculas messu byskups. En er fadir hennar ste ofan af fialli med sinum mInnum, þꜳ kom elldr or lopti ok brendi hann, svo at [þatki var, at aska hans fyndiz[44]. En nockurr heilagr madr kom leyniliga ok tok a braut likam ennar helguztu meyiar Barbare ok grof i þeim stad, er kalladr er solar stadr, ok let hann þar giora bænahus i minning hennar, ok verda þar margar iarteinir til lofs ok dyrdar drottni vIrum Jesu Kristo, þeim er med fedr ok helgum anda lifir ok rikir gud um allar alldir allda. Amen.




Fotnoter

  1. saal. B; Dischorius A.
  2. lauk B.
  3. [eingi madr mętti B.
  4. um hana tilf. B.
  5. a B.
  6. storgiędingar B.
  7. eiga B.
  8. [felli hug minn til eins B.
  9. at gera tilf. B.
  10. endilangri tilf. B.
  11. rettruadir B.
  12. [sinni ok lifi B.
  13. tilf. B.
  14. [ut um steinmurinn B.
  15. [a þvi fialli voru fehirdar B.
  16. sva at sia ma allt til þessa dags tilf. B.
  17. leida B.
  18. [drepa hana B.
  19. [pind hinum hordustum pislum B.
  20. er B.
  21. [kenna eigi ilm B.
  22. barka B.
  23. limvondum B.
  24. hofd B.
  25. [fa yfir hana lokit B.
  26. [tilf. B.
  27. [eigi biarga B.
  28. [logandum brondum B.
  29. viliandi B.
  30. [þrifsemi gledi B.
  31. styrk mig B.
  32. [saal. B; herat i alþydu manna A
  33. tilf. B.
  34. litinn B.
  35. klędi B.
  36. saal. B; reiddiz A.
  37. [fylldiz mikillar B.
  38. [ok bygdir undirdiups B.
  39. [hialptu mer ambatt þinni B.
  40. [vertu hlifskiolldr minn ok veit B.
  41. [tilf. B.
  42. vorkynd B.
  43. [ostyrkir eru likamir varir B.
  44. [eingi aurmul sa, ok eigi auskuna helldr en annad B.

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.