Dommernes Bog

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Har du husket å støtte opp om ditt favoritt kulturprosjekt? → Bli en Heimskringla-venn og gi et bidrag til Heimskringla.no.

Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Stjórn


Dommernes Bog


Innhold


Her byriaz af domendum fyrst af Chalef[1]

171. Efter andlat Josve læitaði Jsraels lyðr raðs við gvð sva segiandi. Drottinn. hverr skal nv vera varr hertogi oc hIfðingi at ganga fyrir oss at[2] hæyia bardaga við hæiðinn lyð Chananevm. er enn byggir þetta land. Drottinn svaraði. Sa lyðr er kominn er fra Jvda skal vera fyrir herskap. þiat ek gef heiðingia i hans valld. Af nafni Jvda sonar Jacobs ens gamla ero Jvðar kallaðir hans ættmenn. Jacob hinn gamli het avðrv nafni Jsrael. oc er þaðan af kallaðr optliga Jsraelite allr Gyðinga lyðr ęða Jsrael. sa er kominn er fra hans sonvm .xii. Þetta nafn Jsrael gaf sialfr gvð Jacob. þa er hann vitraþiz honvm i Bethel. sem segir i Genesy. Jvðar kallaz[3] nv saman oc gera rað sin. þeir tala sva til ættmanna Symeons. Þat er varr vili at ver striðim allir samt a[4] heiðingia. með þvi moti at þer væitið oss lið at vinna oc frelsa vart riki. enn siþann ver yðr i yðrv hlvtskipti. Sva gerðv þeir [sem Jvðar mællto[5] oc forv þegar a hendr hæiðingivm. Enn gvð gaf þeim i hændr hæiðnar þioðir Chananevm oc Ferezevm. J þeim stað er Betzech hæitir fvnndv þeir einn konvng rikan oc ramman bardagamann er het Adonibezech. slo þar þegar i bardaga oc sneri bratt mannfalli i lið konvngs. oc fiello hæiðingiar er kallaðir vorv Chananei oc Ferezei. enn Jvðar fengv sigr oc drapv i Bezech .x. þvsvndir hravstra dreingia. En Adonibezech flyði or bardaga. Jvðar sotto eptir honvm oc gatv handtekit hann. oc hivggv framan af fotvm hans oc fingrvm. Þa mællti hann. Rættlátr er gvð oc gelldr mer nv makliga [þat er ek hefi til vvnnit.[6] þiat .lxx.[7] konvnga af mer herteknir at afstyfðvm fremstvm kavglvm[8] fota oc fingra hafa samanlesit ser til fæðv mola vndir mino borði. [Siþan flvttv Jvðar hann i Hiervsalem oc þar do hann. Nv settvz Jvðar vm Hiervsalem[9] oc vvnnv hana. oc slogv menn[10] sverðvm enn brendo borgina alla. Eptir þat bavrþvzt þeir við hæiðinn lyð Chananevm er bygðv i fialldavlvm svðr fra borginni oc sigrvðv þa. Siþan forv þeir til motz við Chananevm er bygðv i Ebron. sv borg het fyrr Carcatharbe. þar drapv þeir Sisai Haiman oc Tholmai. þa hIfðingia er sva hiętv. Þaðan forv þeir a hendr hæiðingivm þeim er bygðv Dabir. sv borg var aðr kavllvð at fornv Cariathsepher. þat er at varv mali letrgerða borg. J þenna tima stiornaði Chaleph er fyrr var g0tið Gyðingvm i stað Josve. hans dottir het Axa. Chaleph atti allt riki i Ebron. sem aðr var sagt. Nv sem Jvðvm væitti erfitt at vinna borgina Dabir. þa mællti Kaleph. Þeim manni sem vinnr Dabir oc æyðir hana. skal ek gipta[11] Axam dottvr mina. Othoniel het maðr. hann var son þess mannz er het Cenez. Othoniel var broðvrson Chaleph. hann vann borgina oc geck siðan at eiga Axam. Ok er þav forv fra brvllavpi[12] oc Kaleph fylgði dottvr sinni a læið. þa minnir Othoniel Axam a. at hon bæiði favðvr sinn gefa ser til eignar einn akr. Hon snyr at feðr sinvm sitiandi a asna sinvm oc andvarpaði miog. Kaleph spvrði hvat henne vere. Hon svaraði. Faðir minn gef mer blezan. þv hefir gefit mer þvrra iorð i landsvðri. bið ec at þv gefir mer nv vavkva[13] iorð. Hann gaf henne þegar [iorð davggvaða beði[14] ofan oc neðan. Chaleph merkir i þessvm stað skaparann sialfan. enn Axa dottir hans cristins mannz salv. þess er synða iðrazt með viðrkomning hiartans. sem Gregorivs pavi skyrir i dyalogo.


Judar wnnu borgirnar

172. Jvðar forv nv sem þeir hIfðv heitið með ęttmonnvm Simeons oc bavrðvz við hæiðingia Chananeos. er bygðv i þeirri borg er Sephath het. oc drapv þann lyð. oc er sv borg siþan kavlloð Horma. þat er bannsett at varo mali. Eptir þat vnnv þeir Gazam oc Askalon oc Accaron með Illvm heroðvm oc rikivm þeim er liggia vndir þessar borgir. Oc þiat drottinn var með þeim eignvðvzt þeir allar fiallbygðir oc vpplęg heroð. enn dalbygðir mattv þeir æigi vinna. [þiat heiðingivm vann þar mikinn styrk gnogt[15] hestalið[16] oc bardaga bvnir vagnar með morgvm vigvęlvm.[17] Nv geck með slikv moti hverr kynþattr sona Jsraels til eiginnar iarðar sem hlotnaz hafði oc striddv við hæiðingia. Enn þo i hverio hlvtskipti lifðv eftir nockvrar hæiðnar þioðir oc bygðv með Jsraelitis. Enn þa er Gyðingar staðfestuzt i riki. skattgilldo þeir Kananeos oc gerðv sett við þa oc veittv þeim bygðarlag með ser. Enn þeir hæiðingiar er Amorrei vorv kallaðir þravngðv sva þi folki er komit var fra Dán a þi fialli er Ares[18] hæitir. at ættmenn Dáns naðv með Ingv moti at koma niðr a iofno. ok fyrir þvi bygðv þeir i fiallborgvm[19] þeim er sva heita Achilon oc Salabim. Enn kynsmenn Josephs vrðv hæiðingiom harðir viðreignar.[20] þiat gvð var með þeim. Þat var þa er þeir gengv til sins hlvtskiptis. at þeir komv i Bethel oc satv vm borg þa er fyrrvm het Lvza. þa sa þeir mann einn ganga fra borginni. Þeir meltv við hann. Syn oss inngavngv borgar þessar oc manvm ver gefa þer grið. Hann gerði sva. Vvnnv þeir þa borgina oc drapv menn alla. nema þessvm manni gafv þeir frið[21] oc frelsi allri hans ætt oc eign. For hann þa með allt sitt a iorð Achim oc gerði ser þar borg oc kallaði Lvzam. oc sva heitir sv borg enn i dag.


Drottinn sender eingil sinn til Gydinga ly(ðs)[22]

173. Nv fyrir þi at Gyðingar hIfðv gert sattmal við hæiðingia i moti gvðs boði. þa sendir[23] drottinn til þeirra engil sinn i þeim stað er siðan het gratandi manna staðr. Enn engillinn talar sva til þeirra. Ek em sendr at segia fram þessi orð drottins. Ek leidda yðr segir drottinn yðvarr. af Egyptalandi a þa iorð sem ek hięt feðrvm yðrvm. oc sagða ek at ek mynda æigi rivfa sattmal mitt við yðr at eylifv. oc þo með þeim maldaga[24] at æigi skylldo þer semia[25] sattmal við þessa landz menn. oc þer skylldvt briota hof þeirra oc havrga.[26] Nv villdv þer æigi hæyra rIdd mina segir drottinn. fyrir þvi vil ek æigi æyða hæiðingiom ęða af ma yðrvm asianvm.[27] til þess at þer hafið æ[28] vvini at beriazt við. oc þeirra gvðar se yðr til tions oc tapanar. Þa er engill drottins hafði þessi[29] orð talat fyrir Illo Jsraels folki. gret allr lyðr með mikilli sorg oc svt. Ok heitir þar siþan sytandi manna staðr æða gratandi. oc þar ferðv þeir fornir gvði drottni sinvm.


Gydingar gerdu enn vdaader[30]

174. Sem Josve var davðr oc Chaleph oc allir hinir æzsto [Illdvngar Jsraels[31] þeir sem verit hIfðv með þeim Moyse oc Josve oc seet þav stormerki sem gvð hafði gert með þeim. oc aðrir risv vpp i þeirra stað. þeir sem æigi visso hveria hlvti gvð giorði við þeirra feðr. þa tokv[32] Gyðingar at gera illzkvr oc vdaðir i avgliti drottins. sva at þeir fyrirlętv lifanda gvð feðra sinna. er þa hafði leiðt af Egyptalandi. Enn þeir fylgðv falsaðvm gvðvm heiðinna þioða. er bygðv vmhverfis. oc tignaðv skvrðgoð er sva hiętv Báál oc Astaroth. oc ræittv sva reiði drottins i gegn ser. Þar fyrir syndi gvð þeim sina ręttvisa ræiði oc gaf þa i valld vandra hermanna. þeirra er þa selldo með[33] verði vvinvm þeirra. er bivggv vmhverfis i þian oc þręldóm. ok mattv þeir ecki viðrnam væita sinvm motstoðvmonnvm. þiat hvert sem þeir villdo fara ęða flyia. þa var æ yfir þeim hefndar hInd drottins fyrir þeirra illgerðir. sva at hvervitna vorv þeir akafliga kvalðir. þar til er gvð drottinn sneri til þeirra mivkri miskvnn oc sendi þeim domendr at frelsa þa af fianda[34] yfirgang oc anavð. enn siða oc semia folkit með stilliligri stiorn til hlyðni við almatkan gvð oc dyrðligvm dImvm sinna fyrri feðra. Enn [þiat þeir villdo æigi miog hlyðnaz þeim domendvm[35] er gvð gaf þeim. þa for sva lengi fram. at þeir lifðv at nockvrv hofi meðan domendr stiornaðv þeim.[36] enn þa iafnan er domandi var davðr. vikv þeir aftr af þeim visenda[37] veg. er þeir vorv a læiddir. oc gerðv gagnstaðliga hlvti gvðs boðorðvm. sva at vngir menn gerðv þa flæira oc mæira illt. ef þat mętti. enn þeirra feðr hIfðv gert. fylgiandi oc fagnandi gięzskvlavsra goða blotvm heiðinna þioða. oc villdo vist eigi fyrirlata þann [vanda oc hinn vesta[38] veg. er þeir hIfðv vaniz at ganga. Ok þar fyrir vIcktv þeir vpp gvðs ræiði i gegn ser. at sialfr drottinn segir sva. Fyrir þi at þessi þioð [hefir brigðt oc brvggat[39] satmali minv. er ec samða við feðr þeirra. oc vilia þessir menn æigi hæyra rIdd mina.[40] þa man ek nv æigi æyða þeim hæiðnvm þioðvm. sem Josve hefir eftir leift þa er hann andaðiz. at ek mega sva ræyna Jsraelitas. hvart þeir vilia ęða eigi ganga þa gavtv sem feðr þeirra oc varðvæita vegv mina. Nv ero þessar hæiðnar þioðir þer ær gvð æyddi æigi fyrir Gyðingvm .v. hIfðingiar Philistinorvm rikia. allir Chananei. Sidonii oc Evei. er bygðv við fiall er Libanvs hæitir. allt fra fialli Hermon til þess er fram kęmr i þat riki er hæitir Emath. Bygðv nv Gyðingar með þessvm þioðvm er sva hæita. Chananei. Ethei. Amorrei. Pherezei. Evei oc Jebusei. oc gengv at æiga dętr þeirra oc[41] giptv þeim sinar dętr. oc glæymðv sva gvði sinvm at þeir þionaðv skilmiligvm[42] skvrðgoðvm Baal oc Astaroth. Oc þi rętti drottinn sinn reiðisprota yfir þa. sva at hann selldi þa i valld konvngi Mesopotamie. er het Cvsanrath. oc þionvðv þeir honvm vndir anavðaroki .viii. ár. Jsraelite kallaðv þa til gvðs sins. enn hann hæyrði bęnir þeirra oc sendi þeim hialparmann þann er þa frelsti Othoniel broðvrson Chaleph oc mag. sem fyrr var getið. Var með honvm andi drottins oc giorðiz hann domandi yfir Jsrael. Dregr hann nv her saman oc ferr at beriaz við Cvsanrath Syrlandz konvng. Giefr gvð heiðingia i hans valld. sva at hann sigraz i þeirri orrostv oc drepr konvnginn. HIfðv þa Gyðingar goðan frið oc frelsi meðan hann lifði. Othoniel var domandi yfir Gyðingvm[43] .xl. ára oc andaðiz siðan.


Her seger fra Eglon konungi ok þui er Aoth drap hann[44]

175. Þa er andaðr var Othoniel. avkaðv Gyðingar illgiorðir i avgliti drottins. fyrir þvi vacti hann vpp i mot þeim Eglon konvng þeirra þioða er Moabite hæita. Komo til liðs með honvm þeir menn er[45] kallaðir vorv synir Amons oc sa lyðr er het Amalech. For Eglon konvngr með vvigian her a hendr þeim Gyðingvm oc barðiz við þa. oc vann i fyrsto borg þa af þeim er hæitir Palmaria oc eignaðiz. Siþan lagði hann vndir sik allan Jsraels lyð. sva at Jsraelite vorv lyðskylldir vndir Eglon konvng af riki Moab oc þionoðv honvm .xviii. ár. Þa kallaðv Gyðingar enn til gvðs drottins sins. Enn hann lęit þegar miskvnnar avgvm a þa oc ræisti þeim vpp agętan hIfðingia. þann er þeim hialpaði. Sa er nefndr Aoth. hans faðir het Gera son Gemini. Aoth vorv iafnbvnar baðar hendr til bardaga. Jsraelite bæiddv Aoth fara oc fera Egloni konvngi giafir þer er þeir sendo honvm. Aoth iataði sendifavrinni. Enn aðr hann byggiz heiman. smiðaði hann ser sax eineggiað. oc a miðiv saxinv hialt ęða fornám þvers lofa langt. þesso vapni gyrðir hann sik vndir yfirhofn a hægri hlið. Siþan ferr hann oc fram kęmr i riki Moab oc ferir giafarnar Egloni konvngi. Eglon var mikill maðr oc vmatvliga[46] fæitr oc digr fra þi sem flestir menn aðrir. Nv sem Aoth hafði ofrat[47] konvngi giIfvm þeim er sendar vorv. sneri hann þegar brottv með sina felaga oc fIrvnæyti. Ok er hann var kominn fram vm Galgala. þar attv hæiðingiar hof stor. þa mællti hann til sinna manna. Farit nv fram a veginn til þess staðar er heitir Serath oc biðit min þar. þiat ec a erendi aptr til konvngs. Oc er hann kom fyrir Eglon[48] segir hann sva til hans. Ek hefi ęitt læyndareyrindi til þin konvngr. Enn hann bavð þegar sinvm monnvm at gefa hlioð til oc naðir. Dreif þa vt or herbergino allt folk. sva at konvngr sat ęinn eftir i lopthvsi agætv. er hann atti oc var vanr at hafa fyrir svmarherbergi.[49] Þa geck Aoth at honvm oc męllti. Mins drottins orð oc erendi hefi ek þer at bera. Konvngr spratt vpp skiott af stolinvm. er hann hafði setið á. En Aoth drap sinni vinstri hendi a sina hęgri siðv oc bra saxinu ęða mækinvm hart oc titt oc lagði framan i kvið konvngi sva mattvliga. at þegar geck vpp yfir hialltið. oc æigi tok hann saxit or sarino. þviat fornamit hafði fest i istrvnni. hratt hann þa fra ser Illo saman. ok við davðann sprændi fram savrrinn nattvrvliga af læyni kviðarins. Aoth lokar oc lęsir nv innan lopthvsit sem vanndligazt. gengr siðan ofan vm riðit i vndirskemmvna oc þar Ht. Enn er konvngs menn koma at lopthHs dyrvnvm[50] vtan oc sa at læst var. ætlvðv þeir i fyrstv. at konvngr þeirra myndi [ganga eyrna sinna[51] oc hafa þvi byrgt hvsit. Stoðv þeir þar sva lengi at þeim læiddiz. oc vndra hvi æigi var vpp lokit. læita nv inn vm siðir i vndirhvsit oc sva vpp i loptið. finna þar sinn herra liggia davðan a golfino. Enn vegandinn var allr i brottv. þiat meðan þeir stallraðv[52] vti fyrir dyrvm. þa flyði Aoth fram vm blothvsin[53] ok kom i Serath til sinna manna. ok lięt iamnskiott kveða við lvðra a fialli Effraim. Drifa þa Gyðingar at honvm. þeir er næstir vorv. oc sękia sva ofan af fiallinv. at hann var sialfr i ferðar broddi oc eggiaði sina menn sva segiandi. Fylgið mer dręingiliga. þviat drottinn er með oss. oc hefir gvð nv gefit vara vvini alla Moabitas i vart vald. Þeir forv fyrst oc toko alla vego oc vavð a Jordan. er lagv til rikis Moab. sva at þeir lietv ęngan mann af Moabitis yfir komaz ana. oc drapv af þeim i þvi sinni .x. þvsvndir. alla þa er hravstaztir vorv oc aflamestir. sva at engir[54] af þeirra kenpvm[55] knmvz[56] vndan. oc a þeima degi lægði sik lyðr Moab vndir Jsraelitas. Friðaðiz þa enn oc lietti bardaganvm fyrst i stað. Hinn agiæti Aoth dømði Jsraels lyð .lxxx. ara. eptir þvi sem segir Ymago mvndi. Þat segir oc sv sama bok. at a hans davgvm varð sa hinn mikli bardagi við Gabaon. er striddvz[57] sialfir Gyðingar. þviat kynsmenn Beniamin væittv lið Gabaonitis. þviat þeir vorv i þeirra hlvtskipti oc þeim lyðskylldir.[58] enn i mot striddv allar aðrar ættir Jsraels. Enn tilgang þessar orrostv segir sva Specvlvm ecclesie oc enn flæiri bIkr.


Af bardaga Gabaons manna[59]

176. Einn vngr maðr af ætt Levi feck ser hHsfrv af borg Bethleem oc flytr hana hæim með ser til sinnar fostriarðar oc favðvrlæifðar. Enn litlo siðarr fylgir hann henne heim i Bethlééem. þiat hann villdi hana eina lata. Enn frendr hennar toko inn vnga mann oc lietv engan kost a at þav skilði. Ok með þeirra aeggian oc atfylgio með sinni frendkono sęttaz þav enn oc samvægia. flvtti hann hana þa enn[60] avðrv sinni með ser til sinnar ættiarðar. Enn sva berr[61] til ferð hans. at vm farinn veg snyr hann i borg Gabaon til gistingar. A þeirri samo nott samnaz saman æskomenn borgarinnar. taka konv hins tilkomna oc ofþravngva henne sva miog til savrlifnaðar samlags. at þeir ganga af henne davðri. Sem gestr riss vpp arla.[62] tekr hann lik konv sinnar oc skiptir i svndr i .xii. stycki. sendir siþan sinn lvt hverri ætt .xii. sona Jsraels. at af gvðligv vandlæti skylldi þeir sem skiotaz saman samnaz oc hęfna[63] með ręttlætiss striðv[64] laganna sva vhæyriligan osoma. Nv sem .xii. [ættvm Jsraels[65] koma þessar sendingar[66] bregða þeir þegar við. oc koma allir i einn stað með sinn her. senda siþan boð borgarmonnvm i Gabaon. at þeir skylldi fram sęlia til hægningar hęfiligrar þa vando vikinga. sem framit hIfðv þenna gvðrækilign[67] glæp. enn þeir næitaðv. Nv fyrir þi at ættmenn Beniamin attv valld yfir Gabaon. þa flvttvz[68] saman allir Beniaminite oc gengv i lið til verndar Gabaon[69] með borgarmonnvm. Nv kęmr allr herr[70] at borginni. setiaz vmhverfis oc sękia a hana með bardaga. Enn þvi at borgin var styrk. en Gabaonite[71] allra manna freknastir oc vapnfimazstv.[72] sem fyrr er[73] ritað. sva at hveriom manni vorv þar baðar hendr iafnar[74] at beriaz með. þa geck þeim litt atsoknin.[75] sva at Jsraelite lietv af sinvm her .xl. þvsvnda enn gatv þo æigi vvnnit borgina. Oc nv er þeim fellr sva erfiðliga. bera þeir rað sin saman. oc kęmr þat vpp at þeir setia lavnsatir vm[76] borgina af sinvm monnvm. Eftir þat bvaz hvarirtveggio borgarmenn oc þeir er til sekia til bardaga at vanda. ok þegar er soknin tekz leggr Jsraels lyðr a flotta oc teygia Gabaonitas sva slægliga fra borginni. snerv siþan a moti þeim. enn hinir[77] i opna skiolldo er i lavnsatinni vorv. oc drapv af þeim .xx. þvsvndir. en fair menn forðaðvz banann. Eftir þat ganga þeir i borgina er sigraz hIfðv oc slogv sverði alla karlmenn eyddv[78] elldi konvm ok bIrnvm. sva at graðvgr logi liek oc brendi borgina alla. oc allt herað vmhverfis eyddv þeir með elldi oc vapnvm. sva at þeir drapv oc dæyddv beði karla oc konvr. Þa var þar sem van var[79] hinn mesti gratr. sva at viða oc langt i loft vpp hæyrðiz þessi þytr. er synir Rachel vorv gratnir[80] vtan hvggan. þiat fair fvnndvz þeir er eftir lifði[81] af ætt Beniamin sonar Rachel. Segir sva Ymago mvndi at i þessv striði fiellv af Jsrael .xl. þvsvnda sem aðr var sagt enn af Beniamin .xxv. þvsvndir oc .c. karlmanna. Gliking[82] þessar sIgv tekr til dømis miklo siðarr hinn agięti Jeremias spamaðr. oc segir fyrir at þvilika hlvti myndi þola af Babilons monnvm Hiervsalem oc[83] ætt Jvde. er var son Lie systvr Rachel. Þat geck skiott eftir sem spamaðrinn hafði sagt. með þeima atbvrð at Babilons menn settvz vm Hiervsalem með miklvm herskap. gatv vvnnit borgina oc brvtv alla. enn æyddv ætt Jvða með eggiv oc elldi enn herlæiddv þat folk er þeir drapv æigi. Enn siþan var Babilon niðr brotin af Ciro oc Dario. Enn þessi allri liking oc forspa vikr gvðspiallamaðrinn til ofsoknar[84] hæilagrar kristni. er til tok i barna drapi vndir Herode enn lyctaz vndir Anticristo sem sv bok skyrir er hæitir Specvlvm ecclesie.


Fra Samgar domanda

177. Samgar er maðr nefndr. hans faðir het Anath.[85] Samgar var havfðingi yfir Jsraels lyð næst eftir Aoth. Sva er sagt af honvm. at hann drap af heiðingivm Philistim er agang væittv Gyðingvm .vi. hvndrat manna með æinv arðriarni. þi er ristill hæitir. oc varði sva lyð gvðs oc læysti vndan þeirra valldi. Samgar var .x. ár domandi yfir Jsrael. Þat er oc vitanda. at sva sem Josve merkir varn drottin Jesum Cristvm. slict hit sama merkia Othoniel oc Aoth oc aðrir eftirkomendr Josve helga postola oc aðra eptirkomendr Kristz lærendr ok stiornendr heilagrar kristni.


Hertugi Sisara þraungdi Gydingum .xx. aar[86]

178. Jsraels lyðr framði enn illifnað[87] oc vnyta atferð i avgliti drottins eptir andlat hins agiæta Aoth. oc þvi gaf gvð Gyðinga[88] vndir valld þess konvngs er næfndr er Jabin. Hann helt riki yfir þeim hæiðnvm [þioðvm oc[89] lyð er kallaðr var[90] Chanáán. oc hafði atsetv i þeirri borg er heitir Asor. Enn fyrir herliði Jabins konvngs rieð einn hertogi er het Sisara. hann bygði þann stað er kallaðr var Aroseth heiðinna þioða. Þessi hertogi Sisara þravngði akafliga Gyðingvm .xx. ár i samt. þiat með Iðrvm miklum herskap vvnnv honvm mestan styrk iarnaðir vagnar oc kerrvr bardaga bvnar. er hann hafði .ix. hvndrat. kallaði þa enn Jsraels lyðr til drottins.


Barak ok Delbora fara mot Sisara[91]

179. J þann tima var yfir Jsraels folki einn[92] spakona er het Delbora. hon var þa eckia. þiat bondi hennar var andaðr[93] er hęt Lapidoch. Hon hafði atsetv i[94] fialli Effraim vndir einvm palmviðar skogi. er kallaðr var af hennar nafni Delbora. þat er milli þeirra staða er annarr hæitir Rama en annarr Bethel. Ok hvat sem at barsk[95] með Gyðingvm. þa komv þeir til hennar. þiat hon dømði doma alla. Delbora sendir nv menn sina oc boðar til sin þeim manni er nefndr er Barach. son þess mannz er het Abinoem af þeim stað er het Cades i hlvtskipti Neptalim. Þa er Barach kom. mællti Delbora til hans. Drotttinn gvð Jsraels byðr þer Barach sva segiandi. Far oc flyt hvatliga her[96] a fiall þat er Thabor heitir. þv skalt hafa með þer .x. þvsvndir bardagamanna af sonvm Neptalim oc Zabulon. enn ek man segir gvð drottinn leiða til þin viðr fors Cison Sisaram hersshIfðingia Jabin konvngs. kerrvr hans flocka oc fiolmenni man ec selia i þinar hendr. Sem Barach hæyrði þetta. mællti hann við Delboram. Fara man ek moti Sisara. ef þv ferr með mer. enn ef þv vill þat æigi. þa man ek fara hvergi. Delbora svarar. Senniliga skal ek fara. Enn þo fyrir þat er þv þrekar[97] mik til þessar ferðar. þa man æigi metaz þer þessi sigr sem faz man i ferð þessi. helldr man nv Sisara verða selldr i konv hendr. Nv byr sik Delbora oc ferr með Barach fyrst i Cades. heimtir Barach þa til sin Zabvlons ættmenn[98] oc Neptalims. oc velr af þeim .x. þvsvndir bardagamanna. ferr siþan með þat lið oc hafði i fIr með ser Delboram.


Fra drape Sisara medr nagla[99]

Enn Jabel tok bvðarnagla sinn ęða lokv oc einn hamar. geck inn hlioðliga þar at sem Sisara la. hon lietti af hIfði honvm mItlinvm. setti naglann a hans þvnnvanga þann er vpp horfði. slo siðan a hamrinvm sva hart. at i gegnvm geck heilann oc havsinn oc i iorðv nam stað.
180. Maðr er nefndr Aber. hann var einn af þeim monnvm er Cinei vorv kallaðir[100] synir Ohab mágs Moysi. Cinei hIfðv gengit til landz með ættmonnvm Jvde. oc tekit ser bygð i þeirra hlvtskipti. Aber hafði þa snvit[101] fra Jvðvm[102] frendvm sinvm oc sett sinn bvstað i afdal þeim er heitir Sennim skamt fra borg þeirri er Cades hæitir. Nv sem Sisara hIfðingi hæiðingia frettir at Barach var kominn með her a fiall Thabor. þa byr hann sinar iarnvarðar[103] kerrvr .dcccc. oc dregr saman allan [sinn afla[104] af riki Aroseth. oc flytr til fors Cison oc setr þar sinar herbvðir. Þa mællti Delbora spakona. Ris þv nv vpp Barach. þiat nv er sa dagr kominn er drottinn man selia Sisaram i þinar hendr. þiat þinn læiðtogi er lifandi gvð. Barach bio sik skiott oc for ofan af fialli[105] Thabor með .x. þvsvndir hermanna til motz við Sisaram. Enn gvð drottinn slo sva mikilli hręðzlo Sisaram oc hans her enn mikla. þegar er þeir sa vapn Barach oc hans manna a lopti. at allr mvgrinn heiðingia [sneri baki við vapnvm þeirra oc villdi engi vera þeim næstr.[106] Enn sialfr Sisara varð sva hræddr. at hann hliop or kerro sinni oc flyði a fæti. Barach oc hans menn rakv flottann oc fylgðv flottamonnvm. rakv hesta lið oc allan herinn allt til Aroseth. lięttv æigi fyrr enn drepinn var drivgvm sa allr fiolði hæiðingia. Enn sialfr Sisara hIfðingi hersins lietti eigi fyrr flotta enn hann kom at þvi herbergi er sv kona ręd fyrir er het Jabel ęða Jael. hon var hvsfrv Aber Cenei. er aðr var nefndr. Enn friðr oc felagskapr hinn kerazsti var með konvngi Jabin af Asor oc Aber oc hans svæitvngvm. Þegar sem Sisara gengr at herbergino. gengr Jabel Ht a mot honvm. þiat Aber bondi hennar var æigi hæima. Hon fagnaði Sisara oc mællti. Minn herra gack inn i mitt herbergi. [gack inn[107] oc ottaz ecki. Hann [geck inn[108] oc lagðiz niðr. enn hon bræiddi a hann [skickiv sina[109] oc fal hann sva. Hann mællti. Bið ek min kera. at þv giefir mer vatn at drecka. þviat mik þyrstir miog. Hon for skiott oc rendi miolk af ęinvm legli oc gaf honvm at drecka. Siþan hvldi hon hann enn með mItli sinvm sem aðr. Þa mællti Sisara til hennar. Far þv nv oc statt við herbergiss dyrr. oc ef nockorr kemr [sa er[110] spyrr hvat manna her se inni. seg þv at ecki se. Sisara sofnar nv skiott oc fast. Enn Jabel tok bvðarnagla sinn ęða lokv oc einn hamar. geck inn hlioðliga þar at sem Sisara la. hon lietti af hIfði honvm mItlinvm. setti naglann a hans þvnnvanga[111] þann er vpp horfði. slo siðan [a hamrinvm[112] sva hart. at i gegnvm geck [heilann oc havsinn[113] oc i iorðv nam stað. Var nv allt senn[114] at hann vaknaði oc lięt lifit. Barach æptir læitandi Sisaram kom þar litlo siðarr. Enn Jabel vt gengin i mot honvm segir sva. Kom her Barach. ek man syna þer þann mann er þv læitar. Sem hann var inn kominn. sa hann þar Sisaram liggia davðan. Nv lægði gvð drottinn Jabin konvng Chanaan vpp fra þeima degi fyrir Gyðingvm. Enn þeirra afli ox dag fra degi. sva at með harðri hendi þravngðv þeir honvm þar til er at lyctvm eyddv þeir hans afla Illvm enn drapv sialfan hann. A þeim degi svngv þav Delbora oc Barach lof drottni oc þackoðv gvði sigr sinn oc þann frið oc farsælo er hann væitti þa Gyðingvm. J þeim halæita lofsavngi ravcktv þav framm af gift heilags anda margar fagrligar forspár gvði til dyrðar oc hans heilagri eftirkomandi kristni til sømðar. enn til asakanar envm siðarrvm Gyðingvm oc avðrvm þeim er heiminn ęlska oc of fast fylgia fiandans teygingvm oc fyrir þat letiaz oc afrękiaz gvði at þiona.


Capilulum af huerium þydiz[115]

181. Delbora er at varv mali þyðiz malsnilld merkir fagrliga fyrirsavgn ovorðinna hlvta er framm flvttv helgir spamenn. Barach er þyðiz blik ęða brianda[116] merkir Gyðinga lyð þann er litt birtiz i goðvm siðvm [ęða hlvtvm. helldr sva sem nockvt blik eða favlnanar[117] briandi.[118] Sisara merkir sialfan fiandann. enn Jabel helga cristni saman samnaða af heiðnvm þioðvm. Nv var enn Gyðingvm goðr friðr æ[119] meðan Delbora dømði Jsraels lyð oc Barach stiornaði með henni.


Fra striði vpp aa Gyðinga lyð[120]

182. Þa er hin agiæta kona Delbora var davð. villtiz skiott Gyðinga lyðr [a villistigha fra þeirre gudlegre gotu sem hon hafde þeim a visat.[121] giorðv þeir nv sem fyrr illa hlvti i avgliti drottins. þvi gaf gvð þa i hendr heiðingivm þeim er hæita Madianite .vii. ár i samt. sva at þeir vorv af hæiðingivm harðla miog þravngðir oc þiaðir. Enn Gyðingar hivggv ser hella i biorgvm oc fiIllvm oc bioggv sem þeir mattv Ill sin vigi til verndar. Nv sem ner allr Jsraels lyðr stirðnaði oc stærðiz moti gvði með grimmvm glæpvm[122]. þa samnaðvz saman Madian oc Amalech oc margar aðrar avstrhalfv þioðir. sva mikill mannfiolði sem my veri. með vtalligvm vlfallda her oc hesta liði. ętla allir með afla oc herskap a hendr Gyðingvm. oc hvar sem þeir komo ęða slogv sinvm landtiIlldvm. þa æyddv þeir Illv [þvi er graskyns var[123] allt avstan til Gaze borgar. oc með Illo ecki lietv þeir eptir af Jsraels folki at þeir dræpi eigi þat er [lifs var.[124] æigi navt. æigi savði. æigi asna. ęða avnnvr kvikendi.[125] Sva eyddv þeir alla iorð. af allt var svart sem sviðit veri eptir þar er þeir foro. þiat þeir flvttv með ser allar sinar hiarðir oc herbvðir. Tok nv fyrir þvi miog lagt at lvðra Jsraels lyðr i asianv[126] Madian. kallaðv þa allir Gyðingar til drottins oc baðv hann væita ser fvllting moti Madianitis. Drottinn hæyrði kall[127] þeirra oc sendi þeim einn spamann. þann er sva mælti. Þessa hlvti segir drottinn gvð Jsraels. Ek liet yðr leiðaz af Egiptalandi oc frelsta ec yðr af þian oc þreldomi oc vndan vandv valldi Egypta oc allra annarra vvina þeirra er yðr kvalðv. enn ek gaf þa vndir yðvart valld oc vapn oc þeirra iorð yðr til eignar oc sagða ek sva. Ek em drottinn gvð yðarr. eigi skvlv þer ottaz oc æigi tigna gvða Amorreorvm ęða annarra hæiðinna þioða. oc villdo þer æigi hæyra rIdd mina. fyrir þvi fellr yðr nv sva erfiðliga segir drottinn.


Her seger af Gideone ok engillinn vittradiz honum[128]

183. Maðr er nefndr Joas. hann atti bygð a fialli Effraim oc var hIfðingi fyrir þvi folki er kallat var [hvs ęða hyski Ezre. Son[129] Joas het Gedeon. enn atti hann flæiri syni.[130] Sva bar til sem Gedeon var staddr vti a akri favðvr sins oc barði hveiti af halmi. [þvi at hann bioz við sem annat folk at flyia vndan hernaði hæiðingia[131] þa vitraðiz honvm engill gvðs oc settiz vndir ęina eik er þar stoð. Eingillinn mælti við Gedeon. Drottinn er með þer hinn styrkazti allra manna. Gedeon vissi æigi at engill veri. enn þo svaraði hann sva. Hæyr minn herra. ef drottinn er með oss. þa bið ek þic attv segir mer fyrir hvi sva margir illir hlvtir [hafa oss at hendi boriz vm hrið.[132] hvar ero nv þav miklo oc mætv stormerki drottins er varir fyrri feðr hafa fra sagt. at hann læiddi þa af Egyplalandi. enn nv fyrirletr hann oss oc selr i hendr Madian. Eingillinn er drottinn var ræyndar leit til hans oc mælti. Far þv oc mantv i þinvm styrklæik frelsa syni Jsraels af hendi hæiðingia Madian. vita skaltv at ek man miskvnna þer. Hann svaraði. Hvat man ek drottinn minn mega læysa ęða frelsa Jsrael. allz er[133] minir svæitvngar ero lægstir af ęttmonnvm Manase. enn ek þi[134] minnzt hattar af minvm frendvm oc hvsi favðvr mins. Drottinn mælti enn til hans. Ek skal vera með þer. oc sva skaltv sla oc sigra alla Madianitas sem einn mann. Gedeon mælti. Ef ek fann miskvnn fyrir þer. þa gef mer þat [til marks.[135] at þv bið min her meðan ek geng brottv. eftir þi sem ek vil þer ofra.[136] Hann svarar. Her man ek biða þinnar tilkvamv. Gedeon geck hæim skyndiliga. tok æit kið slatraði oc savð. leggr siðan kiotið a disk enn lætr soðit i einn litinn ketil. oc þar með hefir hann nockora nyia bravðhlæifa. ferr nv með þetta allt saman vndir eikina oc ferir þeim er þar sat. Eingill drottins mælti til hans. Tak nv kiot þetta oc bravð oc kom niðr a hellv þessa. er her er fyrir þer. oc steyp þar yfir soðinv. Hann giorði sva. Engillinn rętti þa til vInd er hann hafði i hendi. oc spratt þegar elldr vpp or stęininvm oc brendi þetta allt saman. Hvarf þa engill drottins fra avgliti Gedeons. Sem Gedeon sa at hann hafði við engil drottins talat. segir hann sva. Ho ho herra gvð. miog em ek hręddr at ek man dæyia. ef ek hefi eiginligvm avgvm setð engil þinn. Þa mælti drottinn til hans. Friðr se þer. hirð ecki at ottaz. þviat ecki mant þv sva skiott dæyia. Siþan gerði Gedeon þar alltare drottni til dyrðar oc kallaði þat Domini pax. oc sva heitir sa staðr siðan æ drottins friðr. Þat var ęina nott litlv siðarr er Gedeon var heima i Effraim. at drottinn vitraðiz honvm sva segiandi til hans. Tak þv griðivng[137] favðvr þins oc annan griðivng[138] .vii. vetra. far til siðan oc briot niðr blotstall[139] favðvr þins oc goðit Baal er þessa heraðs menn hafa allz til lengi dyrkat. oc havgg þv vpp allan blotskap vmhverfis hofið. oc af þeim sama stað sem[140] þv hefir vpp hIggvit blotstallinn skaltv gera alltare a þeim steini er þv settir fyrrvm fornina yfir oc þv kallaðir domini pax. siðan tak þv oc fornfer yfir alltarit þann gamla griðivng.[141] Gedeon gerði nv sem gvð bavð honvm. Hann kvaddi með ser at kvelldi dags .x. menn af sinvm svæinvm oc fvllgiorði þessa alla hlvti vm nottina. þiat hann ottaðiz at hann mvndi æigi na at briota hofið ęða havggva vpp blotlvndinn fyrir hæimamonnvm favðvr sins ok ǫðrvm þeirrar borgar monnvm. ef hann veri at vm liosan dag. Nv sem heraðs menn [risv vpp arla. sa þeir[142] af blothvs Baal var niðr brotið oc allr lvndrinn vmhverfis vpphavggvinn enn þar gert nytt alltaræ oc vxa[143] yfir lagðan. Þa mellto þeir milli sin. Hverr man með dImalavsri dirfð hafa þessv bellt at briota gvð várnn Baal. Ok er þeir attv vm þetta at tala. var þeim sagt at Gedeon son Joas hafði gert þessa hlvti alla. Þeir[144] gengv þegar með mikilli reiði at Joas sva segiandi. Sel þv fram son þinn. þiat hann er vlifismaðr. hefir brotið blothvs gvðs vars Báál oc hIgvit vpp hans hinn helga lvnd. Joas svaraði. Ero þer nv til settir at hefna honvm þetta verk oc beriaz fyrir Baal. Ek gef til annat rað [æigi vsniallara.[145] Latit sialfan Báál hefna[146] þeim er honvm gerði skomm. þiat ef hann er gvð sva mattvgr sem þer segit. þa man sa davðr aðr morginn kęmr er brotið hefir blothvs hans. Forv þeir brIt við sva bvið. enn Gedeon fecc þar nafn af. at hann var kallaðr vpp fra þeima degi Jeroboal fyrir þat er Joas bað Baal hefna [sinnar svivirðingar.[147]


Fra þui er guð talaði við Gedeon

Nv koma þeir af vavtnvnvm allir miog þyrstir. enn eigi vorv þeir meirr en .ccc. manna er baro vatn at mvnni ser með hIndvm oc drvckv sva.
184. Nv er þar til at taka er fyrr var fra horfit. at Madian oc Amalech oc allir avstrhalfv lyðir hIfðv saman samnaz. Oc sem þeir vorv komnir avstan yfir Jordan. settv þeir sinar herbvðir i dal þeim er heitir Jezrael. Enn andi drottins var með Gedeone. Hann þæytir nv sinn herlvðr oc stefnir til sin Illo folki af heraði Abieser. Hann sendi oc boð vm allt riki Manase. at allir vapnferir menn skylldi fylgia honvm. þeir gerðv þegar sva. Hann sendi oc menn i heroð Asser Zabvlon oc Neptalim. oc komv þeir allir til hans. Gedeon kallaði þa til gvðs sva segiandi. Ef þv drottinn minn vill frelsa lyð þinn Jsrael fyrir minar hendr. sem þv hefir hæitið. þa ger mark til at ek megi æigi við dyliaz. Siþan tok hann æitt vllar ræyfi oc mælti. Nv set ec þetta ræyfi Ht i lafagarð minn. Oc ef davgg er a mor(gv)n er ek kem til a reyfinv einv enn Ill iorð er þvrr. þa væit ek drottinn minn at þv mvnt sem þv hefir mælt fyrir minar hendr frelsa folkit. Sva varð at vm morgvninn er hann ræis vpp var Ill iorð þvrr oc davgglavs. enn ræyfit var sva fvllt af davgg. at hann vatt þar vr skal fvlla vatz. Oc enn mælti hann. Bið ek drottinn minn. at æigi ofrir þv ræiði þinni i mot mer. þo at ek gera enn annat sinni ravn til vm ræyfi þetta. Bið ec þik at nv se ræyfit æitt þvrt enn Ill iorð vat af davgg. Oc sva giIrði gvð a þeirri nott sem hann hafði beðit. Hinn næsta morgin eftir þetta reis Gedeon vpp snæmma oc allr herrinn. bivggvz þa sem akafazt a hendr heiðingivm. forv siþan oc framkomv at brvnni þeim er heitir Arath. Enn heiðingia herrinn var þa i dal æinvm norðr fra þvi er het hafa hæiðr. Þa mælti drottinn við Gedeon. Of mannmart hefir þv með þer. þviat æigi man ek Madian selia i hendr her þessvm Illvm. þviat þa myndi[148] Gyðingar dyrkaz i sialfvm ser oc dramba i moti mer. oc sva segia. Vér erom frelstir með sialfra var afla vndan vfriði illra þioða. Nv kallaðv saman lyðinn. oc seg fram þessi orð sva at allir hæyri. Hverfit her[149] nv aptr vr þessi herferð. hverr sem einn maðr sa er nockvrn vgg eða otta hefir með ser ęða berr i briosti. Gedeon gerði sem gvð bavð honvm. hvrfv þa aftr af herinvm .xxii. þvsvndir. en eftir vorv með Gedeone eigi meirr enn .x. þvsvndir. Þa mælti drottinn við Gedeon. Enn er mart lið með þer. nv skaltv læiða lyðinn[150] til vatna þeirra er fram ero a veginn fyrir yðr. oc vil ek þar[151] prova þa. Siþan [lattv þa með þer fara[152] sem ek byð þer. enn hinir hverfi aptr er ec vil æigi at fari. Sem folkit kemr fram at vavtnvnvm. mælti drottinn enn við Gedeon. Nv skaltv sva greina lyðinn at skipa[153] þeim saman er savtra vatn vr lofvm ser. allt æitt[154] oc rackar metia með tvngv. enn hinvm i annan stað er at bæygðvm likam leggiazt at niðr oc drecka sva. Nv koma þeir at vavtnvnvm allir miog þyrstir. enn eigi vorv þeir meirr en .ccc. manna er baro vatn at mvnni ser með hIndvm oc drvckv sva. en allt annat folk lagðitz at niðr.[155] Þa mælti enn drottinn við Gedeon. Með þessvm þrim .ccc. manna. sem drvckv með hIndvm ser. man ek yðr frelsa fra heiðingia yfirgang enn selia Madianitas vndir yðvart valld. ok þa skal allt annað folk snva aptr til sinna heraða. Siþann snyr hverr maðr til sins hæima. vtan þessi .ccc. sem nv var fra sagt bvazt til bardaga með Gedeon. Enn herbvðir hæiðingia vorv þar riett vndir niðri i dalnvm.


Her segir fra þui er guð taladi við Gedeonem

185. A næsto nott eftir þat er herrinn Gedeons hvarf aftr. þa mælti drottinn sva til hans. Ris þv vpp oc gack ofan i herbvðir heiðingia. þiat nv gef ek þa i þitt valld. enn ef þer þickir oeinsligra. þa fari með þer svæinn þinn er hæitir Phara. kann vera er þv kemr þar i herbvðir hæiðingia oc hæyrir hvat þeir tala. at helldr styrkiz hvgr þinn oc hiarta [oc ser þa allt orvggari[156] at ganga i moti þeim. Nv geck Gedeon ok Phara svæinn hans niðr til herbvðanna. þar sem vorv varðmenn þeir er vaka skylldo yfir her Madian i fiallzhliðinni. Enn Madian oc Amalech oc [allir avstrhalfv lyðir. sva margir[157] sem locvste þeir fvglar er sva hæita koma flestir saman. lagv niðri i dalnvm. ok þat til marks vm mannfiolðann at vlfallda þeirra oc æyki matti æigi telia fyrir fiolða sakir. Nv er Gedeon kom at varðmanna bvðinni. hæyrði hann at æinn maðr sagði dravm sinn felaga sinvm með þessvm hætti. Mier syndiz i svefni sagði hann sem einn avskvbakaðr bygghlæifr vyllti[158] ofan or hliðinne fiallzins riętt i[159] miðiar herbvðir Madian. oc er hann kom at eno ęzta landtialldi. slo hann þat oc bravt niðr sva giorsamliga [með grvnndvelli[160] at allt varð sliett eptir. Enn hinn svaraði er sagðr var dravmrinn. Skiott reð[161] ek dravm þenna sagði hann. Maðr heitir Gedeon Joas son. hann er einn Jsraelita. Nv er æigi annat hleifr þessi er þik dræymði enn sverð Gedeons. þiat gvð man gefa i valld hans Madian oc allan hans afla oc herskap. Sem Gedeon hæyrði dravminn oc sva hverso raðinn var. lofaði hann gvð oc hvarf aptr til sinna manna. sva segiandi. Risit vpp skiott þiat nv gefr gvð i varar hendr herbvðir Madian. Þeir klæðaz hvatliga. siðan skipar Gedeon þeim i þria flocka. hann fer sinn lvðr i hendr hveriom þeirra. oc þar með favtvr tomar vtan loganda liosker stoð i hverri favto. Hann segir sva til þeirra. Þa ær ver komvm til herbvða ovina varra. þa hafiz þer slikt at sem þer siat mik gera. at þa er ek þæyti minn lvðr. blasi þer allir i yðvr herhorn. oc hlavpvm sva i hring vm herbvðir með opi oc eggian. þiat litið vinnvm ver með vapnvm fair menn a vtalligvm her hæiðingia. Gedeon ferr nv með .ccc. manna oc kęmr til herbvða heiðingia. þa ær varðmenn skiptvz til vavkv fyrir miðia nott. Tok þa Gedeon oc hans menn af blasa herblastr[162] allir senn. brvtv þeir þa favtvrnar oc helldv þa vinstrvm hIndvm liosvm logandvm. enn i hęgrvm hIndvm hIfðv þeir lvðra er þeir þæyttv með miklo opi oc þess hattar orðvm. Sverð drottins oc Gedeonis. Hæiðingiar i herbvðvm vIcknvðv æigi við goðan dravm. vvrðv sva hræddir at allir flyðv þegar felmssfvllir ǫpandi oc ylandi. Enn æigi at helldr lietti[163] lvðragangi þav .ccc. manna er vorv með Gedeon. Ok sva mikinn otta sendi gvð i allar herbvðir Madian. at þeir veslir sem vitlavsir bIrðvz sialfir oc drapvz með sinvm sverðvm[164] i flottanvm. Nv sem Jsraels folk heyrir lvðraganginn oc ser elltan her hæiðingia. þa sękia Jsraelite til af riki Neptalim oc Asser oc allir kynsmenn Manase við.[165] oc fylgia flottamonnvm Median með opi oc eggian. Gaf þa enn herra gvð halæitan sigr sino folki. Gedeon sendi þa boð vm alla fiallbygð Effraim oc bað at Gyðingar þeir er þar bygðv skylldo gera i moti hæiðingivm oc varða þeim avll vItnfavll oc vavð a Jordan til yfirferðar. Þeir bregða við skiott sem þeim koma boð. hlavpa nv saman allir bygðarmenn Effraim oc taka oll vavð a vItnvm allt til þess staðar er heitir Bethbara. Siþan snva þeir i mot Madian. Fiorir konvngar er fyrir vorv hæiðingia herinvm hiętv sva. Oreb oc Zeb. Zebee oc Salmana. Nv sem þeir menn er komnir vorv af Effraim hvrfv i mot hæiðingiom. handtokv[166] .ii. af þessvm hIfðingiom er aðr vorv næfndir Oreb oc Zeb. oc drapv þa baða þar sem siðan ero avrnęfni við kend. Oreb a biargi þvi er [þaðan af[167] het Oreb. enn Zeb við vingarð er siðan er kallaðr Zeb. Þeir hIfðv með ser hIfvð konvnganna oc forv þar til er þeir fvndv Gedeon við Jordan. Þeir talvðv til hans með mikilli ræiði sva segiandi. Hvi þottizt þv þer æinn sva ærinn. at þv villdir oss æigi i fyrstv kalla með þer. er þv fort at beriazt við hæiðingia Madian. Oc varo i illv fari her vm.[168] at viðrlægt var at þeir myndi a[169] hann raða með afli aðr hann svaraði sva. Þolit vel þiat[170] yðr hefir hęnt mikil happ sva at viðfregt man verða. þiat drottinn hefir sellt vndir[171] yðvart valld oc vápn konvnga Madian Oreb oc Zeb. ok hafit þer vvnnit þann sigr[172] sem langt er vm mitt magn [at afla slikv.[173] sem þat er at likendvm at ecki megi plogarar heraðzs Abiethzer[174] iafnaz i nockvrvm hlvtvm við agiæta þioð Effraim. Nv við þessvr hans orð sęfaðiz ræiði þeirra [er þrvtnat hIfðv honvm i mot.[175]


Fra ferð Gedeons yfir aana Jordan

186. Nv sem Gedeon kom at Jordan. for hann yfir hana eftir flottamonnvm með æigi męira lið enn þav .ccc. manna er fylgðv honvm i fyrstv. Enn fyrir mǫði oc matleysi mattv þeir æigi fylgia hæiðingiom er vndan flyðv. Sv borg er Socchot het stoð riętt við veginn. Enn er Gedeon kom af þessi borg. talar hann sva til borgarmanna. Gerit sva vel goðir dreingir fæðit menn mina. þiat þeir ero miog at þrotvm komnir sakir fIstv[176] ok mikillar mǫðv. sva at [siþan hrestir oc hvilldir mætti[177] ver sækia eftir konvngvm Madian Zebee oc Salmana. HIfdingiar Socchoth svaraðv helldr hæðiliga[178] sva segiandi. Vera kann at þi biðir þv oss gefa monnvm þinvm mat. at þer i hendi lęiki velldissvIndr Zebee oc Salmana. [ęða hitt æigi siðr at drænglæysi hafi dvl i hiarta.[179] Þa mælti Gedeon. Þessor yðor svivirðingarorð skal æk grimmv giallda þann tima sem gvð drottinn minn hefir gefit i mitt valld hæiðingia[180] Madian. sva at ek skal yðra hvð ellða[181] knaliga með klvngrvm eyðimerkr [oc yðvarn likam lyia með[182] hvossvm hagþornvm. Eptir þetta sneri hann fra borginni oc fram til þess kastala er het Phanvel. oc bæiðir enn þess staðar menn at fæða flock sinn. Enn þeir [næita riętt með sama orðtaki[183] sem hinir fyrri. Hann svarar þeim oc a þessa lvnd. Annat sinn er ec kęm her með sigri. þa er ec hefi friðat oc frelsat gvðs lyð oc goða menn. þa skal ek æyða oc niðr briota allan þenna kastala. Zebee oc Salmana toko með sinn her hvilld er Gedeoni sæinkaðiz eptirsocnin.[184] Þa var æigi mæirr eptir af Illvm heiðingia her enn .xv. þvsvndir karla. enn fallit hafði i þessvm flotta .c. þvsvnda oc .xx. þvsvndir vigra manna. Gedeon for nv af Phanvel til þeirra borga er sva heita Nobe oc Lechaa. þar fyrir avstan borgirnar hIfðv hans vvinir slegit sinvm landtiolldvm. Enn þvi at Madianite er i herbvðvm vorv þottvz nv sva orvggir at þeir ottvðvz ecki at ser. þa kom Gedeon sva a vvart. at þeir fvndv æigi fyrr enn hann hliop a þa með braðvm bardaga. sva af þegar slo otta a hæiðingia herinn. oc flyði viðs vegar hverr er vndan komz. enn fiIlði var drepinn. Flyðv þa oc konvngar Zebee oc Salmana. enn Gedeon sotti eptir þeim oc gaf handtekit hvarntveggia. Siþan hvarf hann aftr. oc a þeim sama degi fyrir solar setr gat hann fangit einn svein af borgarmonnvm Socchoth. oc spvrði hann hvat hięti hIfðingiar borgarinnar. enn svæinninn skrifaði honvm .vii. Illdvnga navfn hins atta tigar. Sem Gedeon kom til Socchoth. sagði hann sva til borgarmanna. Her megi þer nv sia Zebee oc Salmana. er þer væittvð mer mIrg haðvngarorð vm hvat ek myndi þa sigra. Hvi gangit nv æigi oc takit makliga Imbvn sem þer hafit til vvnnit oc yðr var hæitið. enn þat er hin hæðiligsta hyðing með þeim hvassasta þyrni er til fær. Eftir þat lięt hann taka alla Illdvnga borgarinnar oc beria með klvngrvm oc þyrni oc hinvm snarpasta æyðimerkr æini. Enn kastala Phanvel bravt hann allan niðr at iorðv enn drap þa menn sem þar bygðv.


Drepnir Zebee ok Psalmana

187. Eptir þetta talar Gedeon við konvnga Zebee oc Salmana sva segiandi. Hverso vorv þeir menn i hatt er þer drapvt i Thabor. Konvngar svaraðv. Þeir menn vorv þer miog likir oc einn af þeim sem konvngs son veri. Gedeon mælti. þat vorv bræðr minir sammIðra. Ok þvi skyt ec til gvðs. ef þer hefðit þa lifa latið. vtan ef skyllda ec yðr nv grið gefa. Þa mælti hann við hinn ellzta son sinn. sa het Jezer. Statþv vpp skiott oc drep þa. Hann þorði æigi at bregða sinv sverði. þviat hann var þa enn barn af alldri. Þa mælto konvngar. Vinn þv sialfr at okr. ef engi er lifs ván. þiat afl fylgir alldri mannz. Gedeon gerði sva. at hann drap baða konvnga Zebee oc Salmana. Tok hann tignarklæði þeirra oc allt þat skravt er konvnga ræiðskiotar vorv bvnir með. Þa samnaz saman allr Jsraels lyðr. oc męlltv sva við Gedeon. Þat vilivm ver at þv drottnir oss oc þinn son eptir þik. fyrir þat er þv hefir með gvðs fvlltingi frelst oss fra vandv valldi Madian. Hann svaraði. Eigi man ek yfir yðr drottna oc æigi son minn helldr. engi vtan einn gvð yðvarr drottinn. enn hins vil ek biðia. at þer gefið mer at herfangi Ill hIfvðgvll oc eyrnabvnað.[185] þiat Jsmaelite[186] vorv vanir at hafa til pryði oc tignar marks gvlligan vangabvnað. Þeir kvaðvz þat giarna vilia. Var þa niðr bræiddr einn mIttvll oc þar tind a af herfangi Ill eyrnagvll. oc varð þetta sva mikil fe er Gedeon bæiddiz af herfangi at æigi va minna enn .xvi. hvndrat skillinga gvllz. oc var þa hia allr klæða bvningr sva men oc pvrpvri er konvngar Madian hIfðv at tignarklæðvm. oc enn vorv vmfram briostgiarðir oc bitlar oc avnnvr pryði er konvnga vlfalldar oc hestar vorv bvnir með. Þar af lięt Gedeon gera kennimannz klędi agięt er þeir kallvðv ephot. Lięt hann ephoth liggia i sinni borg Effra. Enn þat varð þo siþan til mikilla mæina Gedeoni oc hans hvsi. fyrir þi at þar fyrir savrgaðvz synir Jsraels. Enn sva var legðr ofstopi Madian fyrir Gyðinga folki. at þeir mattv alldri siþan hofvðs hęfia. helldr var nv enn allt kyrt oc agalavst .xl. ara meðan Gedeon var domandi yfir Gyðingvm.

Nv for Gedeon er Iðrv nafni het Jeroboal hæim til sinnar borgar eptir drap Zebee oc Salmana oc bygði a favðvrlæifð sinni i Ephra.[187] Hann atti margar konvr oc með þeim .lxx. sona. Enn þa ær Gedeon var i Sicchem. þeirri borg er sva het. gat hann einn son við frillv sinni. oc var sa nefndr Abimelech. enn þo fæddiz hann vpp hæima i Ephra með breðrvm sinvm oc var þeim litt astfolginn. Nv andaz Gedeon i goðri elli oc varð miog gamall. hann var gravinn i Ephra hia feðr sinvm Joas.


Fra Gedeon capitulum

188. Gedeon merkir varn herra Jesum Cristum enn Madianite daliga diIfla er fyrir kristz tilkvamv kvalðv grimliga gvðs[188] lyð. Gedeon sigraði vvini oc læysti lyð gvðs af anavð oc yfirgangi Madian. Varr herra Jesus Cristr frelsti mannkynit fra diofla þrældomi oc þeirra þravngingvm. [Enn at skyra til mannligs siðferðiss merkir Gedeon hvern sem einn trvlyndan cristinn mann.[189] Lafinn er Gedeon hręinsaði [hvæiti með vendi[190] merkir læyni hiarta mannzins. vIndrinn rięttlæti skynsamligrar græinar goðs oc illz. hvęitið manndygðir[191] ęða krapta.[192] enn helmvr lyti oc lavstv. Sva skyra helgir kennifeðr. at lavagarðr sa er Gedeon lagði ræyfit á merkir hæim þenna. enn reyfið helga kristni. enn davggin miskvnn heilags anda. þiat þa yrðiz davgg a ræyfið er [hin blezaða mær[193] Maria gat[194] son gvðs varn herra Jesum Crist. oc þaðan af davggvaðiz lavagarðrinn þa er hæilog cristni yfir fliotandi hæiminn trvði a þann sama sinn lavsnara Jesum Crist. Nv var ræyfit lagið i lavagarð. þat er sæl mær Maria vavkvaðiz[195] af gvðs krapti oc speki. [enn Gyðinga þioð þornaði af vtrvlæik. Enn merkir þvrrlæikr garðzsins mæydom sęllar Marie. enn vavkva ræyfissins friolæik moðvr drottins.[196] Oc þvi segir David sva. at drottinn ste[197] niðr sem davgg a ræyfi. þiat hann væitti friolæiks avIxt moðvr sinni [enn tok æigi þvi helldr brottv mæydominn.[198] Margar eiginkonvr Gedeons merkia margar kirkivsoknir oc margar þioðir þer er samteingðar ero Cristi i hæilagri trv. Enn synir Gedeons ero sierhverir kristnir menn. Enn frilla sv er hann gat með Abimelech er Gyðinga þioð. af þvi [frilla er synðvg er.[199]


Er Gyðingar villtvz fra guði

189. Skiott eptir andlat Gedeons villtvz Gyðingar af ręttvm vegvm oc horaðvz með hæiðinni þioð Baalim. friðmælltvz við skvrðgoð Baal oc hietv at þeir skylldi hann dyrka. enn þeir glæymðv gvði sinvm er þa frelsti vndan vandv valldi allra sinna vvina. er hvaðan æva hIfðv þeim agang væitt. Oc enga miskvnn gerðv Jsraelite við hvs Gedeonis i Imbvn allra þeirra goðra hlvta er hann hafði giort þæim.

Abimelech frilloson Gedeonis for eptir andlat favðvr sins i Sicchem til moðvrfrenda sinna. Hann kallar saman alla sina frendr þa sem þar vorv oc segir sva til þeirra. Þat legg ec til með yðr. at þer stefnið þing við alla borgarmenn i Sicchem. oc telit fyrir þeim at Illvm yðr samt er betra at æinn hravstr hIfðingi riki yfir yðr helldr enn hitt at bva vndir anavðaroki allra svna Gedeonis. oc drottni yfir yðr .lxx. manna iafnfram. Hvgsit þat oc allir samt. at ek em yðarr nainn[200] frendi oc ecki verr til hIfðingia fallinn enn bræðr minir. ero þeir allir yðr vskylldir. Moðvr bręðr hans oc aðrir nafrendr kalla nv saman allan borgar lyð. tia oc tina fyrir þeim þessor orð sem Abimelech hafði lagt vndir tvngvrætr þeim. flvttv þeir alla vega hans mal. kallaðv hann vera sinn broðvr oc allra manna bazt til hIfðingia fallinn. oc sva gatv þeir sinvm fortavlvm fram komit at allt folk sneri til hans sinni alvIrv. Læiddo siðan Abimelech i blothvs goða sinna Baal oc Berith. lvkv vpp fehirðzlor oc gafo honvm af goða feno .lxx. pvnda silfrs. Med þesso fe læigði hann ser lið einlæypinga felavsa.


Her segir af Joathas. capitulum.

Abimelech hefr nv þenna ransflocc i Sicchem. ferr fyrst til Ephra til favðvrhvs sins oc tekr þar brøðr sina syni Gedeons .lxx. manna oc drepr þa alla a einv bergi vtan enn ynxti er het Joathas komzt vnðan læyniliga.
190. Abimelech hefr nv þenna ransflocc i Sicchem. ferr fyrst til Ephra til favðvrhvs sins oc tekr þar brøðr sina syni Gedeons .lxx. manna oc drepr þa alla a einv bergi vtan enn ynxti er het Joathas komzt vnðan læyniliga. Eptir þat samnaðvz saman allir karlmenn i Sicchem oc setia Abimelech havfðingia yfir sig oc gefa honvm konvngs nafn vndir eik einni. Sem Joathas frettir at Abimelech var til konvngs tekinn. ferr hann a blæzanar fiall er heitir Garram.[201] stendr þar a kolli fiallzins oc kallar hátt sva segiandi. Hæyrit mic [menn Sicchem[202] segir hann. sva sem þer vilit at gvð hæyri yðr. þiat ek man segia yðr eina dǫmisIgv. Skogtre forv at velia oc vigia ser konvng. þav fvndv i fyrstv viðsmiorstre. oc savgðv sva til þess tres. Vertv konvngr oc bioð yfir oss. Viðsmiorstre svaraði. Hverso[203] ma þat vera at ek fyrirlata feitleik minn þess er nyta oc niota beði gvðar oc menn. enn ec taka i staðinn hræring oc vkvirlæic[204] milli skogtrea. Forv þav þaðan oc fvnndv fiktre. sva segia þav. Kom þv oc tak riki yfir oss. Fiktre svarar. Hvat man ek glata oc gefa vpp sętlæik minn oc ilmandi avIxto enn fara oc hræra mic milli annarra trea. Nv tala þav sva til vintress. Kom þv oc bioð yfir oss. Vintre segir sva. Verþi þat æigi at ek fyrirlata vin mitt. þat er beði gleðr[205] gvða oc menn. enn ek hrærvmzc með skogtream. Nv komv skogtre til þess tress er ramnvm hęitir oc mælltv sva. Vertv varr yfirkonvngr. Ramnvm svarar. Ef þer skipit mik með alvIrv yfir yðr konvng. þa komit þer oc hviliz fyrst vndir skvgga minvm. Enn ef þer[206] vilit þat æigi. þa kæykiz[207] elldr af ramno oc eyði Illvm cedris Libani. Nv þa segir Joathas. ef þer Sicchems menn hafit þetta gert vel oc riættliga við Gedeon favðvr minn andaðan oc við hans hyski oc golldit honvm makliga Imbon sinna goðgerninga er hann barðiz fyrir yðr oc lagði lif sitt i haska at hann frelsti yðr vndan valldi Madian. enn nv risv þer [vpp i moti hvsi[208] oc drapvð syni hans .lxx. manna yfir einn stęin enn settvð ambattar son Abimelech konvng yfir bygðar menn fyrir þat er hann er frendi yðarr. nv ef þer hafit þetta gert vtan lavst oc lyti við favðvr minn oc hans hHs þa manit[209] þer glæðiaz með konvngi yðrvm Abimelech oc hann með yðr. enn ef þer hafit þetta rangt gert. þa męli ek [vm þat[210] at af Abimelech kyndizk sa elldr er vppbrenni byggendr Sicchem oc kavptvn Mello oc sva sialfan hann. Enn er Joathas hafði þetta talat. flyði hann oc for i þann stað er hęitir Berara oc bygði þar þvi at hann ottaðiz Abimelech broðvr sinn.


Her segir af Abimelech. capitulum.

191. Þa er Ahimvlech hafði rikt miog sva .iii. ár. sendi gvð svndrþyckiss anda milli Abimelech oc bygðarmanna Sicchem. Þetta for sva sem hann męllti. at þeir tokv honvm enga virðing at væita helldr fiandskap fyrir þat er hann hafði drepit syni[211] Jeroboal oc með hinvm mesta glæp hellt Ht saklavso bloði .lxx. brǫðra sinna. Ok sva kastaði almvgrinn staðarmanna oþocka a alla hIfðingia sina. þa ær hann hIfðv i fyrsto efldan [212]til slikrar vhæfv. Abimelech var bravtfarinn af borginni at afla ser rikiss. enn hafði sett til stiornar oc gietzlo Sicchem einn sinn þion þann er het Zebul. Borgarmenn Sicchem efla nv flock a[213] hęstvm fiIllvm meðan Abimelech var i brottv oc ætlaðv at væita honvm vmsatir oc atgavngv er hann kvæmi aptr. Nv sem frestaðiz hans tilkvama mæirr enn þeir hvgðv. þa sla þeir i [vikingsskap oc ræna bæði[214] bǫndr i nand oc ferðamenn oc gera margar vspectir. Allt frettir þetta Abimelech. J þenna tima kęmr sa maðr er Gaal het með bręðrvm sinvm i Sicchimam. hann var hIfðingia ættar oc atti þar frendr. faðir hans het Obeth. Viðr hans kvamv[215] rættvz vpp at nyio[216] frendr Sichem til vspectar. gengv vt af borginni oc æyddv akra oc vingarða allt i nand. Ok af sinv ránteingi efldv þeir allzkonar pris oc gleði. þeir gerðv kvęði oc kantilior. slogv siþan hringlæik. oc með þess hattar glavm gengv þeir inn i æitt hóf. settvz þar til samdryckiv oc bavlvaðv i sinv orði Ahimelech. Gaal kallar þa hátt sva segiandi. Hverr er þessi Abimelech sva mikill oc mattvgr. æða hverir erom ver Sicchems menn sva litils hattar at ver eigvm honvm at þiona oc leggiaz sem þrælar vndir hans anavðarok. er æigi þessi hinn sami son Jeroboal er fyrir agirndar sakir hefir drepit bræðr sina saklavsa. ok a þetta ofan hefir hann þræl sinn Zebul sętt hIfðingia yfir alla sina frendr. Hvat skylldar oss nv til at þiona honvm. makara at þessi vęsli lyðr gefiz i mitt valld. liettliga at ek myndi skiott frelsa folkit vnðan ofsa Abimelech. Hann talaði sva hátt at Zebvl borgar hIfðingi hæyrði fvllgiorla vti hia hofino hvat hann sagði. Zebvl var miog reiðr viðr tIlo Gaal oc sendi þegar læynilig boð Abimelech sva segiandi. Gaal son Obeth er nv kominn i Secchimam oc byðr bardaga vpp a borg vara. Riss vpp nv þa oc hæimt her saman sem skiotazt oc skvnda til borgarinnar. eigi sæinna en þegar i nott. læynzt i ekrvm við borgina þar til er dagar. enn i solar vpprás raðit i borgina. Enn ef Gaal gengr Ht með lyðinn i moti þer. ger [217]honvm þa slict illt sem þv hefir til. Abimelech bra við skiott oc for þegar vm nottina með allan her sinn i Sicchimam. oc setti fernar lavnsatir við borgina. Oc sem Gaal var vt genginn arla oc stoð við borgarhlið oc litaðiz vm. j þi bili spratt vpp or lavnsatinni Abimelech oc sotti til borgarinnar með allan sinn her. þa kallaði Gaal a Zebul oc mællti. Se nv hvar mikill fiolði manna skvndar til borgarinnar fra fiollvm ofan. Zebul svaraði. þer gefr glámsyni[218] sva at þv væizt æigi hvat þv segir. ætlar þat manna hofut[219] sem þv ser skvgga fiallanna. Þa mællti Gaal. Senniliga ferr her mart folk riętt af læitino ofan oc vist hygg ek vfrið vera. Zebul mællti. Hvar er mvnnrvgl[220] þitt er þv gambraðir i giær oc spvrðir hvat manna Abimelech veri þess at þer skylldvt honvm þiona. man æigi sa her kominn er þær þotti þa litils verðr.[221] Gack vt nv þa oc strið við hann. Gaal gerði sva. bio sik skiott oc sina menn. for siþan vt. enn lyðr Sicchem skylldi biða i borginni. Rięð hann þegar til bardaga ęr hann kom vt við Abimelech. Enn hann tok sva snart i mot at Gaal sneri þegar með sina felaga a flotta. ellti Abimelech Gaal aptr i borgina. oc drap af honvm miog sva allt lið. oc fylgði flottamonnvm allt til borgarhliðs. sneri fra siþan oc villdi ecki at sinni i borgina. Enn meðan Gaal var i brottv hafði Zebvl vapnat sik oc sina menn. kom hann nv a moti Gaal oc rac hann ór borginni sva at hann naði ecki þar at vera. Enn næsta dag eftir geck borgarlyðrinn vt a slættan vIll at skemta ser. Þæss verðr varr Abimelech. oc byr skiott her sinn oc skipar i þriar fylkingar. Hann setti oc lavnsatir við borgina. Siþan hlæypr hann a borgarmenn sem harðazt með fylktv liði oc berzt við þa. oc þegar er liðit tekr at dreifazt þa striðir hann a borgina með þriðivng hersins. enn .ii. flockar [ellta folkit[222] higat oc þigat vm vIllvna. Abimelech sękir a borgina allan þann dag oc gętr vvnnit. drepr hann folkit enn brytr niðr borgina sva fvllkomliga at þeir sa sallti i borgar staðinn eftir. Sem þessa verða varir þeir menn sem satv i kastala[223] Sicchimorvm er het Berith. gengv þeir i hof gvðs sins Berith er þeir hIfðv þar[224] blotað. oc þaðan af hafði kastalinn nafn tekit. Var þessi staðr ið agiętazta vigi. Nv sem Abimelech frettir at hans motstoðvmenn flyckiaz saman i kastala Sicchimorvm. ferr hann a fiall Selmon með sina menn. Hann tekr æina bolavxi oc mælti til sinna manna oc felaga. Gerið slict allir sem þer siat mig gera. Gengr hann þa at einv tre ok kvistar af limit með avxinni. Nv gerir sva allr hans herr at hverr maðr havggr hris oc byr ser byrði.[225] oc bera þenna við vmhverfiss kastalann. sla siðan i elldi oc vinna sva þetta vigi. oc sva varð mikill elldzgangrinn vm hrið. at .m.[226] manna alt saman karllar oc konvr kafnaði af ræyk oc hita. þat vorv allt Sicchems menn.[227]


Her segir fra drapi Abimelechs. capitulum.

Hann kallaði skialldsvein sinn oc mællti. Bręgð sem skiotaz sverði þino oc slá af mer hIfvðit at æigi segiz kona hafa væitt mer liflat.
192. Þaðan for Abimelech til þess staðar er hęitir Thebes oc settiz þar vm með allan sinn her. oc þegar flyðv staðarmenn bęði karlar oc konvr i einn hafan tvrn oc miog styrkan er stoð i miðri borginni. byrgðv siþan kastalann með styrkvm hvrðvm. bvaz þa hIfðingiar oc hravstir dreingir til varnar i herbergivm oc hvsaþekivm kaslalans. enn almvgrinn skytr avrvm æða grytir or svavlvm ęða vigskavrðvm a vikinga herinn. Abimelech geck fast fram at tvrninvm oc barðiz allstyrkliga. Sem hann nalgaz tvrninn. leitar hann til at kynda elld fyrir sialfv porti kastalans. Enn þat berr sva til at ein kona i kastalanvm þrifr vpp kvernsteins brot oc sendi[228] ofan oc setr beint i hIfvð Abimelech. sva at þegar brotnaði havssinn oc hæilinn vti. Hann kallaði skialldsvein sinn oc mællti. Bręgð sem skiotaz sverði þino oc slá af mer hIfvðit at æigi segiz kona hafa væitt mer liflat. Sveinninn gerði sem hann bavð sló af honvm hIfvðit. At honvm davðvm ravfz samnaðr sa er með honvm hafðe verið oc for hverr Jsraelita til sins heima. Enn kastalamenn toko lik Abimelech oc brendo a þi sama bali sem hann hafði tekit til at kynda. Nv með þessv moti gallt gvð Abimelech þat illa verk sem hann gerði við favðvr sinn framliðinn er hann drap .lxx. sona hans. Var nv oc makliga Imbvnat Sicchems monnvm þat ær þeir efldv hann til agangs oc ofbelldiss við brǫðr sina. sva at yfir þa kom Ill bavlvan Joathe sonar Gedeonis.


Her segir fra merkingo manna oc viða. capitulum.

193. Abimelech merkir Antecrist. þiat saman samnandi tynðar þioðir oc tapaðar man hann sva ofsækia cristna menn sem Abimelech drap oc dæyddi brǫðr sina. Joathas merkir þa menn er fyrir miskvnn gvðs stiga vpp a hæð andligs[229] lifs oc forðaz sva fyrirdømingar glæp. Skogtre merkia þioðir þær er engan avIxt gera oc alla þa menn er sva elldaz i fornvm synðvm at þeir verða fyrirbvnir elldibrandar eylifs loga. Viðsmiorstre merkir miskvnn. þiat sva sem viðsmior er halæitra hveriom legi. sva er ok miskvnn vmfram alla krapta. Eignvm ver oc gvði feðr miskvnn sva sem ver segivm hann sialfan lofandi. Blæzaðr se gvð faðir drottins vars Jesu Cristz faðir miskvnnar. Vintre merkir son gvðs. sem hann sialfr sagði. Ec em sialfr satt vintre. Enn fiktre merkir helgan anda er a ser berr sætan oc ilmanda avIxt sem ritað er. vndarliga sætr er drottinn. andi þinn er i Illvm hlvtvm. oc sva segir sialf spekin. sætari er andi minn enn hvnang. Nv koma skogtre til olifatres vintres oc fiktress at læita ser konvngs. þa (er) menn sem øngan bera avoxt goðra verka segia sva feðr ok syni oc helgvm anda með fvllvm vilia varvm Drottinn drottinn. Enn olifatre vintre oc fiktre[230] neita riki skogtria. þiat faðir oc son oc hæilagr andi hefia æigi til rikis [sona ranglata menn[231] vfriova vtan þeir geriz avaxtafvllir af goðvm lvtvm. þiat varr herra segir sva. Eigi man sa hverr inn ganga i himna riki er mik kallar herra drottin. nema þeir æinir sem gera vilia favðvr mins þess er a himnvm er. Nv taka skogtre yfir sik til rikis ramnvm. þiat ranglatir manv sik sialfviliandi vndir setia yfirboð Anticristz. Enn sva sem skogtre oc ramnvm eyðaz vpp hvarir af annarra elldi. sva man Anticristr oc hans þioð fyrirdImaz af sameiginni illzkv.


Her segir af Thola domanda. capitulum.

194. Næst eftir Abimelech reis vpp hertogi Jsrael[232] er het Thola. son þess mannz er Thav[233] het. hann var favðvr broðir Abimelechs. Thola var ættaðr af Sicchar. hann bygði i þæim stað er Sanir heitir. þat er við fiall Effraim. Hann var domandi yfir Jsrael .xxiii. ár. Siþan andaðiz hann oc var gravinn i Sanir.


Fra Jair domanda

195. Þar næst var domandi yfir Gyðingvm sa maðr er het Jair af Galaað .ii. ár oc .xx. Jair atti .xxx. sona. þeir vorv allir agætir riddarar oc hIfðingiar yfir .xxx. borga er af hans nafni vorv kallaðar Avothiair. þat ero[234] kavpstaðir Jair. oc sva heita þer borgir allt til þessa dags a iorðv Galaath. Jair andaðiz i þeim stað er het Chamo oc þar var hann grafinn.

Þa avkaðv Jsraelite enn [fornar synðir með nyiom glæpvm oc gerðv þa verra[235] enn alldri fyrr i avgliti drottins sva at þeir þionaðv þa berliga skvrðgoðvm Baalim oc Astaroth oc annarra hæiðinna þioða gvðvm[236] Syrorvm oc Sidoniorvm Moabitarvm oc sona Amon[237] oc Philistim. enn fyrirlietv [sinn drottin.[238] fyrir þi syndi gvð þeim sina ræiði sva at hann selldi þa i hendr hæiðingivm Philistim oc sonvm Amon. oc[239] vorv af þeim akafliga þiaðir oc þravngðir .xviii. ar allir þeir Jsraelite er vorv fyrir vtan Jordan a iorðv Amorrei vm allt riki Galaath. Oc sva miog gæisaði vm siðir ofsi heiðingia oc yfirgangr at synir Amon forv vtan yfir Jordan með sva mikinn hernað [at þeir æyddv drivgvm riki Jvða oc Effraim oc Beniamin.[240] Var þa allr Gyðinga lyðr miok kvalðr þar til er Jsraelite kallaðv þa enn til drottins sva segiandi. Miog hIfvm ver misgert oc margfalldat synðir varar i þinv avgliti drottinn gvð varr. er ver fyrirlietvm þik enn þionaðvm bavlvaðvm Baalim. Drottinn hæyrði akall þeirra oc talar sva við þa. Minnaz megi þer a þat at yðr þravngðv Egiptar oc Amorrei [synir Amon[241] oc Philistei. sva Sidonii oc [hæiðingiar Amalech oc Canaan.[242] oc kallaðv þer þa til min oc ek frelsta yðr vnðan valldi allra þeirra. enn þo fyrirlietvð þer mik oc dyrkaðvt annarliga gvða. oc fyrir þvi man ek nv æigi sva skiott leysa yðr. farit nv oc kallit a þa davða sem þer hafit yðr valit til atrvnaðar. þeir manv frealsa yðr a þessvm eymðar tima. Þeir svaroðv. Ver erom senniliga synða fvllir i þinv avgliti drottinn. nv gialltv oss syndir varar sem þer likar [þess er fyrir þina miskvnn frelstv oss[243] nv at sinni af hendi[244] varra vvina. Þetta mælltv þeir oc kastoðv brottv Illvm skvrðgoða blotvm oc þionaðv drottni. enn hann lietti[245] þegar þeirra eymðir oc vnaðir. J þenna tima hIfðv synir Amon dregit saman mikinn her. oc vorv þa komnir i riki Galaað oc settv þar sinar herbvðir. enn moti samnaz Gyðingar oc setia sin landtiIlld i þeim stað er heitir Masphat. Þa æiga hIfðingiar Galaað stefnvr til raðagiorða. en þat kemr samt með þeim at sa skal vera hertogi þeirra oc hIfðingi er fyrst af þeim vegr vig a sonvm Amon.[246]


Her segir fra Galaath ok Jepte syni hans. capitulum.

196. Maðr er nefndr Jepte. hann var einn hinn styrkazsti kappi af monnvm Galaað oc hinn mesti hermaðr. hann var einnar portkonv son enn faðir hans het Galaað. Galaað var eiginkvangaðr oc atti hann med hvsfrv sinni marga syni. enn þeir vxv vpp allir samt. oc er faðir þeirra var allr þa rakv hinir skilgetnv Jepte fra ser. segiandi sva. Með engv moti mattv taka arf með oss i hvsi favðvr þins þar sem þv ert horkonv son. Jepte flyði favðvr hvs oc forðaðiz bręðr sina. oc bygði a þeirri iorðv er heitir Tób. drifv þa til hans vngir menn felavsir oc vikingar ęða vspectarmenn [fylgðv honvm sem sinvm eiginhofðingia.[247] J þenna tima veittv Amonite hinn mesta agang Jsraels lyð sem aðr er gętið. forv þa geðingar[248] af Galaað til fvndar við Jepte frenda sinn oc biðia hann veita ser lið með sinn styrk. Jepte segir hveria framferð þeir hIfðv við hann. þer erut þeir savmo er mik rakvð brott af hvsi fIðvr mins enn komit nv til min er þer eroð i navðvm staddir. HIfðingiar Galaað mælltv. Satt er þat at sv er savk til varrar herkvamo at ver villdim hafa þik með oss til bardaga við Amonitas. oc þo með þi at þv ser hertogi yfir oss Galaaðs folki. Jepte svaraði. Til man ek hætta at striða við syni Amon oc ættmenn. með þvi at þer hæitið til fasta at ek skal vera yðarr formaðr ef gvð vill gefa þann[249] hæiðingiaher i minar hendr. Þeir sogðv sva. Sa hinn sami gvð a himnvm er nv hæyrir vartt viðrmæli. se hann sannr vattr oc vitni at Ill var hæit við þik skolvm ver vel hallda. Jepte for nv með hIfðingiom Galaath oc iataði honvm allt folk hlyðni. Hann tiaði oc tindi allan sinn malavIxt fyrir drottni i Masphat þiat þar var hinn mesti bǫnarstaðr.

Siþan sendi Jepte boð til konvngs Amonitarvm sva segiandi af sinni personv. Fyrir hveria skylld hefir þv her dregit saman moti mer at eyða mitt riki. Hann svarar sva þesso ęrendi. Sv er savk til mins hernaðar at Jsraelite toko mina iorð. þa er þeir forv af Egyptalandi. fra vmmerkivm Arnon allt til Jaboch oc Jordanar. Nv þa ef þv vilt mer avðveldliga aftr giallda þessa iorð þa man ek lietta af hernaði a hendr yðr. Sem Jepte heyrði þessi andsvIr konvngs Amons þioðar. sendir hann sImv menn sem fyrr til fvndar við hann oc byðr þeim at flytia fram dreingiliga þav orð sem hann segir fyrir. Sendimenn fara oc koma fram i herbvðvm Amonitarvm. ganga fyrir konvng oc segir sa er fyrir þeim var. Þessa hlvti sagði Jepte oc bavð mer at bera yðr til eyrna. Eigi tok Jsraels lyðr iorð [250]Moabs oc Amons með rani ęða rangendvm. nema helldr sem Gyðingar forv af Egyptslandi gengv þeir vm avðn oc vbygðir allt til Ravða hafs. oc siðan komv þeir i þann stað er het Cades. þa sendo þeir menn til konvngs þess er rikti i Edom sva segiandi. Læyf þv oss at fara rętta læið yfir riki þitt oc skolvm ver hvarki gera þer skǫmm ne skaða oc engv misbrigða þvi er þv att. Enn hann bannaði þeim berliga at fara vm sitt riki. Þeir sendo þa en sImv[251] orð konvngi Moab. enn hann næitaði þeim þverliga framferð vm sina iorð. Dvalðvz þa Gyðingar i Cades oc forv þaðan fram fyrir iorð Edom sva at hon var a aðra hInd. oc sem þeir komo gagnvart riki Moab til avstrss settv þeir sinar herbvðir fyrir vtan Arnon oc villdo æigi ganga [vlofat vm endelInd Moab. þiat fors ęða á Arnon er vmmerki[252] þess rikis. Sendo Jsraelite þa enn menn til fvnndar við Seon konvng Amorreorvm þioða er bygði i Esebon at biðia hann ferðarleyfiss fram til Jordanar vm vtanverða hans iorð. enn hann væitti þeim þvi siðr til yfirferðar vtskaga sins rikis at hann dro saman vtalligan her i þann stað er Jeska[253] heitir oc væitti viðrnam Jsraels folki með allan sinn styrk oc afla. Enn gvð drottinn gaf hann oc allan hans her i hendr Gyðingvm. drapv þeir hann oc eignaðvz sva allt riki Amorrei oc allar bygðir þeirrar iarðar fra Arnon allt til Jaboch. oc allar vbygðir oc avðnir allt til Jordanar. með þessvm hætti hefir gvð drottinn sialfr vndirbrotið Amorrevm oc gefið sigr sinvm lyð er barðiz við hann. Nv væit ek eigi hver sannendi þv finnr til þess er þv vill æignaz jorð drottins gvðs vars oc taka hans riki at herfangi. hvgða ek at þer hæyrði ręttliga at hallda þeim hlvtvm ef nockvra eignaz klækiafvllr Chamos gvð þinn. enn þeir hlvtir hafi fallit frialsliga i vara eign er varr hinn sigrsæli herra gvð a himnvm hefir vvnnit oc Iðlaz eigi með minna krapti enn nv var talt oc tint vtan þv ser miklo betri enn Balach konvngr Moab þioða. er dirfðiz at dæila við Jsraels lyð. oc næmir þv nv af hans dImvm at veita agang oc vnaðir þesso folki er bygð hefir i Esebon oc i Illvm borgvm oc bæivm við Jordan vel .ccc. ara. ęða fyrir hvi hafi þer alldri akert sva langan tima ef þer vilit nv væita oss vmaka. Nv geri ek þer ecki mein. enn þv eflir illzkv oc ræisir rangliga bardaga i mot mer. þvi bið ek at varr drottinn styrkr stiornandi þessa dags dImi meðal var oc yðvar. Enn konvngr Amonitarvm anzaði ecki þessvm orðvm Jepte er sendimenn barv framm.

Nv sem Jepte kom heim til sins oðals i Masphat eftir þenna sigr. rann i mot honvm einga dottir hans með skemtanar savngfæri. þiat hann atti enga syni.
Nv var andi drottins með Jepte oc eflði hann. oc for hann nv vm þessi riki Galaað oc Manasen oc Masphat oc þaðan til motz við syni Amons. Þa hięt Jepte a gvð til sigrs ser sva segiandi. Ef þv drottinn minn selr mer i hendr syni Amon þa skal ek þer offra til eignar þann mann er fyrst kemr moti mer af minv hvsi þa er ek kęm aftr með friði at sigrvðvm sonvm Amons. Jepte ręðr nv til bardaga við Amonitas. oc gefr gvð þa þegar i hans valld sva at hann vann af þeim .xx. borgir oc lagði Jsrael nv ofstopa Amons. Nv sem Jepte kom heim til sins oðals i Masphat eftir þenna sigr. rann i mot honvm einga[254] dottir hans með skemtanar savngfæri. þiat hann atti enga syni. Sem hann sa hana[255] reif hann klæði sin sva segiandi með miklvm harmi hvgar. Hó hó min einga[256] dottir. sarliga hefir þv mik svikit oc æigi siðr sialfa þig. þviat ek hefi hæitið at forna þik gvði sva at ek ma þvi æigi bregða. Hon svaraði. Minn sæti faðir. með þvi at drottinn villdi þiggia hæit þitt oc gaf þer at sigra syni Amons oc þina alla vvini. þa ger þat sama sem þv hefir hæitið. Enn með þvi at þv matt mik eigi manni gipta fyrir sakir hæitz þins. þa gef mer frest vm .ii. manaði oc orlof at fara vm allar fiallbygðir at grata með minvm fosystrvm minn mæydom. Siðan sem ek kem aftr vil ek vera eggiandi at þv efnir hæit þitt við gvð. For hon nv með læyfi favðvr sins með sina sveina oc meyiar .ii. manaði vm fiIll at grata sinn meydom. [Eftir þat[257] fornferði hann hana gvði sem hann hafði hæitið. Þaðan af tokz þat i vanða sem leingi hiellt(z) siðan at allar Jsraels konvr komv saman i einn stað a hverio ari oc grietv dottvr Jepte af Galaað .iiii.[258] daga.

Eftir þetta keykiz vfriðr i riki Effraim með þvi moti at Effraims menn komv saman oc forv norðr i Galaað til fvnndar við Jepte oc savgðv sva til hans. Fyrir hvi villdir þv sva vanvirða oss at þv villdir æigi [kalla oss til bardaga[259] með þer við Amonitas. oc fyrir þessa svivirðing skvlv ver þik i elldi brenna oc allt þitt hyski oc hæimamenn. Hann svaraði. Harðla mikil haðvng var mer at oc minvm monnvm at striða við Amons þioðir. oc þi bað ek yðr veita mer fvllting enn þer villdvt vist æigi oc fyrir þvi lagða ek lif mitt i haska oc for ek með [litið lið[260] i mot heiðingivm. oc varð sa várr fvndr sem nv ma vita at gvð gaf þa a mitt vald oc vapn. Nv væit ek ęigi hvat yðr skylldar til at ræisa her a hendr mer vtan æin saman yðvr Ifvnd oc ofbelldi. Siðan kallar Jepte saman alla vapnfæra menn þa er hann feck i Galaað oc hellt til bardaga við Effraims menn oc veittv þeim mikit slag oc þo mest fyrir þa skylld at Effratei hIfðv mællt mIrg haðvlig[261] orð við Galaditas. þeir hIfðv oc sva sagt at Galaað hefði fyrr vorðit forflotta fyrir Effraim oc bygði sa lyðr nv fyrir þvi milli Effraim oc Manase. Galaaðs menn komvz fyrir Effraim oc tokv ǫll vIð a Jordan þar sem van[262] var at Effraim myndi yfir læita. oc sva varð mikill atgangr Jepte oc hans manna at i þvi striði fello af Effraim .xlii. þvsvndir. Jepte Galadites var domandi yfir Gyðingvm [Jsraels folki[263] .iii. ar. siðan andaðiz hann oc var grafinn i Galaað.


Skyring af Jepte[264]

197. Sva hafa helgir feðr skyrt at Jepte merki varnn herra Jesum Crist. [þviat Jepte[265] brot rekinn fra sinvm bręðrvm Iðlaðiz hIfðingskap. Varr herra Jesus Cristr feck halæitan hIfðingskap yfir Illvm [rættrvanda lyð[266] þa er hann var aðr rækr oc rækinn af Gyðingvm. Jepte læysti Jsraels lyð af [illvm yfirgang[267] sona Amons. Jesus Cristr frelsti sina valða menn af diIfla þionkan oc þrældomi. Jepte fyrir sigr sinn fornfærði sina einga[268] dottvr. Varr herra Jesvs Cristr sęfði sinn eiginn likama til lavsnar Illvm sinvm[269] mavnnvm.


Af Abesan

198. Abesan het maðr ættaðr af borg Bethleem. hann dImði Jsrael næst eftir Jepte. Abesan atti .lx. barna iafnmart hvart syni oc dǫtr. Ill hans bIrn vorv vel mannvð. Hann gipti vt allar dǫtr sinar oc tok inn iafnmargar eiginkonvr svnvm sinvm. Abesan var domandi yfir Gyðingvm .vii. ár. þa andaðiz hann oc var iarðaðr[270] i Bethleem.


Fra Ahilon

199. Eftir Abesan var domandi oc hIfðingi sa maðr er het Ahilon. hann var kominn af kyni Zabvlon. hann dImði Jsraels lyð .x. ár. oc andaðiz siðan oc var grafinn i riki Zabvlon sem [hann atti kyn til.[271]


Her segir af Abdon domanda

200. Siðan var domandi yfir Jsraels lyð Abðon. hann var son þess mannz er het Hellel. Abðon var ættaðr af þvi heraði æða borg er het Pharathon. þvi var hann kallaðr Pharathonites. Abdon atti .xl. sona oc .xxx. svna sona. þessir .lxx. manna vorv allir hravstir riddarar oc tǫmðv sik við hesta oc hervapn. Abdon Pharathonites var domandi .viii. ár. þa do hann oc var grafinn i Pharathon. þat er i riki Effraim a fialli þi er hęitir Amalach. [At davðvm[272] Abdon tokv Gyðingar enn at hafa[273] vhęfvr oc illifnat sem fyrr. [þar fyrir[274] selldi drottinn þa enn i valld hæiðingia Philistim .xl.[275] ara.


Her byriaz saga fraa Samson hinum sterka domanda sunar(!) Manue ok af Dalida[276]

201. Maðr er næfndr Manve af þeirri borg er Saraa[277] hæitir. hann var kominn af kyni Dán svnar Jacobs hins gamla. Manve var eiginkvændr.[278] kona hans var vbyria oc er æigi nefnd. Sva bar til einn dag at engill drottins birtiz henne sva segiandi. Þv hefir verit[279] vbyria oc gętið enga erfingia við bonda þinvm her til. enn varaztv vin at drecka ęða annan afeinginn dryck. oc æigi skalltv vhræint eta. þviat þv mant verða gętandi i kviði oc þann son fęða at hans hIfvð skal harknifr alldri snerta. þiat hann man vera nazarevs domini. þat er gvði helgaðr allt fra moðvr kviði af barns alldri oc honvm merktr. hann man frelsa folk yðart oc allan Jsraels lyð af allri anavð Philistinorvm. Nv sem þessi kona kom til bonda sins segir hon sva. Ek hefi þer ny tiðendi at segia. Gvðs maðr kom at mer sa er hafði eingiliga asianv[280] oc var miog ogvrligr. Sem ek eftir spvrða hverr hann veri[281] ęða hvaðan hann var[282] ęða hvat hann hieti. villdi hann eigi segia mer. nema enn helldr sagði hann sva. Þv mant son geta oc fæða. oc þi bað hann mik eigi vin drecka ęða styrkan dryck. oc æigi [ne eitt[283] ęta vræint. at hann kvað þenna svæin[284] verða mikinn fyrir ser snæmmendiss oc vera gvði helgaðan fra moðvr kviði allt til davðadags. Þa hof Manve vpp bæn sina til drottins sva segiandi. Ek bið drottinn minn at sa hinn sami maðr er þv sendir til konv minnar komi Iðrv sinni oc segi oss hvat ver skvlvm gera við svein þenna er fęddr man vera. Gvð hæyrði bIn hans oc sendi eingil sinn til konv hans sem hon sat vti a akri ein saman. Oc þegar sem hon sa eingilinn rann hon sem skiotazt oc segir bonda sinvm. at nv birtiz henne sa hinn sami dræingr er hon hafði fyrr seeð. Manve spratt þegar vpp oc fylgði henne. oc er þav komv at einglinvm. mællti Manve til hans. Ert þv sa dreingr er komt fyrrvm oc talaðir við kono mina. Hann svaraði. Ek em sa hinn sami. Þa mællti Manve. Nv þa þann tima er þat kemr fram[285] sem þv fyrir sagðir. hveria framferð skal sveinninn hafa ęða við hverio skal hann [viðrsia væita.[286] Eingillinn andsvaraði. Eigi skal hann ęta þat er vræint er oc ecki þat er i vingarði vex. oc halldi sik sva at Illo sem ek bavð konv þinni. Manve vissi enn eigi at eingill gvðs veri sa er hann talaði við oc mællti til hans. Bið ek felagi at þv biðir her meðan ec geng at matbva þer eitt kið af hiorð minni. Eingillinn svarar. Eigi man ek ęta fęðv þina þo at þv skylldir mic til. enn ef þv vilt drottni fęra fornir æða offr þa mattv þat vel gera. Manve męllti. Seg mer nafn þitt. at ver megim þer makliga virðing[287] veita. ef[288] með framkvęmð fyllaz orð þin. Hann svarar. Hvat þarft þv at spyria at nafni minv þviat[289] þat er miog vndarlict.[290] Manve rann nv skiott til hiarðar sinnar oc tok eitt kið. oc þar með aðra hlvti þa er hann villdi forna. oc er hann kemr aptr. setr hann niðr a eitt berg þat er hann for með. offrar hann drottni fyrir sin stormerki með þvi moti at þar spratt vpp logi or steininvm. oc brendi offrit[291] [með þæima hætti. enn með[292] ræyk er þar stoð af for engill gvðs til himins. Enn er þetta sa Manve oc hvsfrv hans. fiello þav til iarðar af hræðzlo. oc mællti Manve. Við manvm skiott dæyia er við hIfvm seeð drottin likamligvm avgvm. Hon svaraði. [Til hvers veri drottni at hafa þegit ofr oc fornir af ockarri hendi. ok[293] alldri hefði hann synt ockr þessa[294] hlvti oc sagt fyrir þat er siðarr man fram koma[295] ef hann villdi nv þegar drepa okr.


Her er Samson f0ddr sun Manue. capitulum.[296]

En andi drottins kom yfir Samson með miklo kappi oc afli. Snyr hann þegar at dyrino sva at hann hafði ecki i hendi. hann ræðr a oc lięttir æigi fyrr enn hann hefir drepit dyrit.
202. Nv kemr at þeirri stvndv er kona Manve fęðir son oc nefnir[297] Samson. Þessi sveinn vox vpp með favðvr oc moðvr oc blezaði gvð hann. oc var styrkr andi drottins með honvm snemmendiss. Sva bar til einn tima þa er Samson var frvmvaxta at hann kom i riki Philistim i þann hIfvðstað er het Thomnatha.[298] oc sa þar konv eina þa sem honvm fiell vel i skap. Hon var af ætt Philistim.[299] hann for hæim til favðvr[300] sins oc moðvr[301] oc segir sva til þeirra. Ek hefi litið konv þa af dItrvm Philistinorvm er ek vil fyrir hvernn mvn at ið[302] fait oc fastnit mer til eiginkonv. Þav svaraðv beði. Hvart er nv engi kona sv ær þer se ęigandi i varri ætt ęða i Illv Gyðinga kyni. er þv vill fa þer konv af dItrvm Philislim þeirrar þioðar er ecki hefir[303] vmskvrðar skirnn.[304] Enn mællti Samson til favðvr sins. Ecki likar mer annat enn þv fangir[305] mer þessa konv til hvsfrv. þiat hon þocknaðiz vel minvm avgvm. Enn Manve oc kona hans vissv æigi at af gvðligri fyrirhyggiv myndi þetta kvanfang Samsons verða Philisteis til sva mikils tions oc tapanar. þiat i þann tima gæisaði sem mest ofsi Philistinorvm yfir Jsraels lyð. Nv fyrir bIn Samsons oc aeggian fara þav með honvm i borg Thamnath.

Nv sem þav komv at vingavrðvm borgarinnar rann i mot þeim einn leo grimmr oc graðvgr þo at vngr veri hræðiliga ręmiandi.[306] við þessa syn flyðv þav með mikilli hræðzlo Manve oc kona hans. en andi drottins kom yfir Samson með miklo kappi oc afli. Snyr hann þegar at[307] dyrino sva at hann hafði ecki i hendi. hann ræðr a[308] oc lięttir æigi fyrr enn hann hefir drepit dyrit. oc sva lamit oc smátt i svndr slitið sem hann hefði brytiað eitt kið til kietils. Siðan for hann at læita foðvr sins oc moðvr oc fann þav þar sem þav hIfðv folgiz. enn eigi villdi hann þeim segia þetta þrekvirki er hann hafði vvnnit. Fara þau nv i Thamnath. oc tala þetta mal. oc var honvm heitið konv.[309] Forv þav Manve þa hæim. Enn Samson dvalðiz þar eptir nockvra daga. oc sem hann for heim til hvs favðvr sins. veik hann af veginvm oc villdi sia hræ dyrsins. Ok er hann kom at sa hann at byflygi hafði borit hvnang æigi litið i mvnn dyrinv. hann tok hvnangit oc át[310] enn svmt ferði hann hæim fIðvr sinvm oc moðvr oc sagði þeim ecki til hvaþan honvm hafði komit.

Litlo siðarr for Manve i borg Thamnatha at bva brvllavp svnar sins. sem margtiðt er. Enn er þess staðar menn sa at Samson var famennr fengv þeir honvm til fylgðar .xxx. vngra manna. Samson talar sva til þessa svæina. Ek man bera vpp fyrir yðr eina litils hattar gatv. enn ef þer getið læyst innan þessa .vii.[311] daga sem væizlan stendr. þa man ec gefa yðr .xxx. linklæða oc sva marga kyrtla.[312] ef þer giętið æigi gatv mina læyst sva at mer liki. þa skvlv þer gefa mer [.xxx. skyrtna oc .xxx. kyrtla.[313] Þeir baðv hann bera vpp gatvna. hann gerði sva oc mællti. Matr[314] for vt af etanda oc af styrkvm stormikill sætlæikr. æigi er mæiri segir Samson min gata. Þeir briotaz við oc giæta ecki at gert. Ok sem nalgazt hinn .vii. dagr væizlvnnar. tavlvðv þeir sva til brvðarinnar. Gior þik bliða við bonda þinn Samson oc locka hann sva[315] at segia þer þessa gatv sem hann hefir vpp borit fyrir oss oc sva hvat hon merkir. Enn ef þv vill þetta æigi þa manvm ver þig inni brenna oc allt hyski favðvr þins. ęða hafi þer þi boðit oss til væitzlo at þer villdit[316] ræna oss varvm penningvm. Hon læitar eptir við Samson hvat þesse[317] gata merkir. oc biðr með tarvm sva segiandi. Hatar þv mik enn elskar æigi. ef þv vill æigi skyra mer gatv þa er þv liefir vpp borit fyrir mina frendr. Samson svaraði. Etlar þv at ek mvna þer þat segia er ec villda hvarki favðvr minvm ne moðvr. En þo vm siðir a siavnda degi brvllavpsins sem hon gerir honvm allar vnaðir með akafligvm grati verðr þat at hann segir henne hvat gatan merkir. enn hon segir þegar sinvm borgarmonnvm. Oc a þeim sama degi fyrir solar sętr ganga þeir fyrir Samson oc segia[318] til hans. Hvat er sætara hvnangi oc hvat styrkara leone.[319] Hann svaraði. Enn hafi[320] þer æigi fvndit divpan grafning gatv minnar vtan þer hefðit arit til með minni[321] kvigv. Endrnyiaz þa andi drottins i hans brosti honvm til styrktar. geck hann þegar i þa borg Philistinorvm er Aschalon hæitir oc drap þar .xxx. manna af hæiðingivm oc tok þeirra klæði þeim at gialda er gatvna hIfðv græiðt. Varþ hann fyrir þetta fvrðvliga ræiðr Philisteis er honvm þotti[322] þeir hafa gabbat [sik oc gint[323] kono sina at segia þeim gatvna. ferðaðiz hann nv heim til fIðvr sins. en hvsfrv hans dvalðiz eptir. Ok litlo siðarr tok hon ser annan mann einn af vinvm Samsons oc giptiz þeim at fIðvr raði.

Nv sem sa timi kom er menn skylldo skera hvæitiakra sina. þa for Samson oc ætlaði at vilia konv sinnar. Tok hann einn bvck fæitan at fera henne.[324] Enn er hann kom at hennar herbergi oc ætlaði inn at ganga at vanda sem siðr var til. liet faðir hennar a þi engan kost oc sagði sva. Vęr ætlvðvm at þv villdir fyrirlita hana or lata æina. fyrir þi gipta ek hana einvm þinvm vin. Enn ef þer mislikar þetta þa skal [ec þer[325] skiott bIta. ek a aðra dottvr [miklo yngri[326] fegri oc friðari. oc gack þv nv þa at æiga. Samson svaraði. En ek ætla hitt nv rað at glæpaz ecki lengr i felagskap við Philistim. nema enn helldr vpp fra þeima degi skvlv þer til þess ætla at ec man gera yðr slict illt sem ec orka.[327] Oc þegar for hann þar til sem hann vissi at refa vrð var. oc tok þar .ccc. refa oc let alla lifa. enn veitti þeim þess hattar vmbvð. at hann batt saman halana a hveriom tveimr. oc þar meðal[328] batt hann loganda elldskið.[329] Sem hann hafði sva vm bvit lięt hann lavsa alla refana senn.[330] Enn þeir hliopv logandi higat oc þigat. komv niðr vm siðir i sæðvm Philistinorvm. lavst þa loganvm i hialma þeirra er þeir hIfðv hlaðit saman[331] hveiti sino. toc þa at loga hvat af Iðrv sva at engv matti biarga þar til er vpp vorv brendir akrar þeirra allir oc vingarðar. olivatre oc alldinskogar. Þa talaðv Philistei vm með ser hverr þeim myndi gertt hafa sva mikinn skaða. var þeim þa sagt at Samson magr hIfðingians af Thamnatha hafði þetta gert fyrir þat er hann hafði tekit dottvr sina eiginkono Samsons oc gipt Iðrvm manni. Við þessa sIgv fyllaz Philistei vpp reiði. fara til sem skiotaz oc brenna inni kono þessa er Samson skylldi att hafa favðvr hennar oc[332] frendr hyski oc hæimamenn. Kemr þa Samson at i þvi oc mællti til þeirra. Nv þickiz þer vel hafa syst oc hęfnt skaða yðars. enn þer manvt þo æigi lengi þessv fagna. þiat ek skal sannliga hefna yðr minnar svivirðingar. er þer hafit brent konv mina oc mag. enn siðan man ek sefaz oc læita þa enn ecki a yðr fyrrvm en þer synit yðr þa enn i nockorri vvisv við mig. Samson bra þa sverði sinv oc hio bæði hart oc titt oc væitti þeim sva harða hrið at allir þeir er þi komv við flyðv skialfandi oc felmsfvllir með sva skiotri ras sem føtr mattv þa mest bera. Nv dreifði hann sva hermonnvm Philistim. Segiz oc sva at i þessarri snerrv drap hann af þeim þvsvnd manna. sem æigi ma vndarlict þickia at þi sem eptir ferr at hann drepi mart manna með sinv sverði. þiat fyrir þa skylld var hann kallaðr Samson hinn sterki at sva miog efldi hann andi drottins i hverri þravt at honvm varð til engiss[333] lvtar aflfatt.


Fra þui er Samson drap þusund manna með asnakialka

Gripr hann vpp einn asnakialka fornan er la i læirinv fyrir honvm. hlæypr þa þegar a alvapnaðan heiðingia her oc berr a tvær hendr sva at hann drepr af þeim þvsvnd manna með ęinvm asnakialka.
203. Eftir þenna atbvrð for Samson til eins helliss i biargi þi er Etham heitir. bioz hann þar vm oc bygði hellinn. Enn Philistei draga nv her saman at[334] nyio oc fara i riki Jvða. setia sinar herbvðir i þeim stað er siðan hæitir [Lehi ęða[335] Thei. þat er kinnarkialki at[336] noręnv. þar coma til þeirra ættmenn Jvde oc eptir spyria hvi þeir hefði her samnat a hendr þeim. Þeir svarvðv. Til þess ervm ver her komnir at taka Samson oc giallda honvm grimliga alla þa illa hlvti sem hann hefir oss gert. nv ef þer komit honvm bvndnvm i vara avgsyn þa manvm ver æigi yðr mæin gera. Jvðar vIlðv þa [.iii. þvsvndir[337] af sinvm monnvm. þeir forv til helliss Etham oc fvndv þar Samson oc savgðv sva til hans. Fyrir hvi hefir þv ręitta Philisteos i mot oss sva at þeir ero nv komnir með mikinn her i vart riki oc ætla at eyða enn oss at drepa. Nv er þat vart ęrendi til þin at taka þik oc selia bvndinn i hendr Philisteis. Samson svaraði. þat skolo þer fyrir vist vita at ecki em ek einn vppnæmr fyrir yðr Illvm. Enn til þess at ek spilla æigi minvm ættmonnvm. nema enn helldr ef gvð villdi tima til gefa mætti Jsraelite fyrir minar hendr frelsaz af vandv valldi sinna vvina. þa man ek kost þann gera yðr at þer bindit mik sem yðr likar oc fęrit mik sva Philisteis at kavpa yðr frið oc frelsi oc Illo yðro goðs[338] ef þer vilit aðr hęitu oc sveria vpp a trv yðra at þer skvlvt æigi drepa mik. Þeir dvIlðv ecki þat at sveria at þeir skylldi[339] hann æigi drepa helldr setia bvndinn i hendr vvinvm.[340] Taka hann nv oc binda[341] tvennvm hinvm styrkaztvm nyiom ræipvm. oc sva bvinn[342] flvttv þeir hann oc ferðv brotto af biargi Etham. Enn er þeir nalgaz herbvðir hæiðingia [Philistinorvm. þa hlavpa þeir[343] þegar i mot þeim með [miklo opi[344] oc vapna braki. þa kemr enn [knyiandi styrktar[345] andi drottins yfir Samson. hann sva miog eflandi at æigi sæinna slæit hann Ill i senn þav ræip sem hann var bvndinn með helldr enn akafr elldz logi brennir lim[346] ęða lavf af þvrrvm viði. Vorv þa þegar hans vvinir æigi iafnakafir at honvm at ganga er hann var lavs vorðinn. Nv sem Samson var vapnlavs fyrir sinvm vvinvm oc motstIðvmonnvm svifz hann vm. gripr hann vpp einn asnakialka fornan er la i læirinv fyrir honvm. hlæypr þa þegar a alvapnaðan heiðingia[347] her oc berr a tvær hendr sva at hann drepr af þeim þvsvnd manna með ęinvm asnakialka. enn allir flyðv þeir sem eftir lifðv. Samson lofaði gvð[348] oc kastaði þa niðr kialkanvm oc kallaði þann stað Ramathehi. þat þyðiz vpptaka kinnarkialka. Samson var nv oc[349] miog sva at þrotvm kominn af þorsta oc mikilli møði. sva at hann matti varla vppstanda. kallaði hann þa til drottins sva segiandi. Þv minn herra gvð gaft þenna kinnarkialka i havnd mer þræli þinvm oc væittir mer styrk at sigra vvini mina með sva miklo stormerki. enn nv se ek at ek man dæyia oc sva i hendr falla hæiðingia vtan[350] þv hialpir mer með þinni miskvnn oc milldi. Enn herra gvð hæyrði þegar bIn hans oc hrærði einn iaxl i asnakialkanvm er hann hafði bariz með. oc fyrsti þar þegar vatn or sva gnogliga sem hann þvrfti at drecka. hrestizt Samson þa skiott oc toc afl sitt. Oc til vitnis vm þetta halæita takn hæitir sa staðr[351] brvnnr rennandi framkallaðr af asnakialka oc sva kallaz sa staðr enn i dag. Tokv nv Gyðingar Samson til hIfðingia oc hertoga yfir sik at hallda strið oc hæyia bardaga við Philistim. dImði hann yfir allt Jsraels folk .xx. ár.


Fra Samson ok hans sterkleika[352]

204. A nockorvm tima þa er Samson var staddr i borg þeirri er Gaza heitir. læit hann þar æina portkonv oc geck inn i hennar herbergi oc svaf þar vm nott. Þetta fretta Philistei at Samson myndi vera innan borgar i Gaza. hlavpa þeir þegar saman. taka borgarhliðin lykia oc lesa ramliga. oc setia þar með varðhalldzmenn at engi skylldi vpp lvka. Siþan sla þeir mannhring vm herbergit er hann svaf i. biðv nv sva dags oc ætlaðv at væita honvm atgavngo þegar er hann gengi vt vm morgvninn oc drepa hann. þottvz þeir nv fvllkomliga hafa rað hans i hendi. Enn þeir hIfðv hann einn sinna manna inni byrgt i borginni sva at hann matti með engo moti vt komaz. Samson svaf i naðvm allt til miðrar nǫtr. Siþan reiss hann vpp oc geck vt ætlar nv a brott af borginni. [353]varð hann varr við vmsatina. oc snyr vt at[354] borgarhliði oc ser þat með styrkvm lasvm lvkt. hann gengr þo til oc faðmar portið með þi moti at hann tekr[355] sinni hendi hvarvm megin oc spennir sva vm vndirstolpa hliðsins. en hann setr hals oc herðar vndir yfirportið. treystir a siðan þar til er losnar allt saman. kemz hann nv sva or klandi sinna motstoðvmanna. at hann berr þann allan borgarhliðs vmbvnað[356] a avxlvm ser allt a ofanvert þat hið hæsta fiall er veit til Ebron. Philistei missa nv með þessvm hætti Samsons i Gaza vm morgvninn.


Her segir huersu prettafull Dalila sueik Samson sterka. capitulum.[357]

205. Þesso nęst lagði Samson ast við þa konv er bygði i ęinvm afdal þeim er heitir Soreth. [Philistei verða varir oc visir at Samson elskaði þessa konv. enn hon er nefnd rętto nafni Dalila þo at margir menn kalli hana Dalidam.[358] fara hIfðingiar þeirra at finna hana oc segia sva til hennar. [Allz þv ert[359] einkannliga vnnastza Samsons. þa vitvm ver at hann væitir þer allt þat er þv biðr hann. oc þi man hann segia þer sina alvIrv. Nv vilivm ver gera kavp við þik at þv komiz a slęglæiks mvni við Samson með þino bliðlæti oc klokskap. sva at þv verþir viss af honvm ens sanna hvaðan honvm kęmr sva mikill mattr oc styrklæikr at honvm verðr til einkiss[360] aflfátt. sva oc skaltv vis verða með hverio moti ver megim hann sigra oc sigraðan pina vegðarlavst. Enn ef þv kęmr þessv a læið oc kannt oss at segia þessa alla hlvti sem nv hIfvm ver tint oc talt. þa skalllv þetta æigi til eingiss[361] vinna sem verðvgt er. helldr sva margir sem ver ervm hIfðingiar Philistinorvm. skal hverr varr gefa þer .iii. .c.[362] silfrpenninga. Þesso iatar hon [at gera[363] oc gera þeir þetta kavp statt við hana.

Hann mællti þa til hennar. Þat er mer skylldvliga boðit af gvði minvm at ec skal alldregi nockvrs konar iarn lata snerta hIfvð mitt. þiat ec em nazarevs. þat er gvði helgaðr allt fra moðvr kviði. Ok fyrir þvi ef allt hár er rakat af hIfði mér þa er brotið allt mitt afl oc verð ek þa ekki styrkari en einnhverr vbræytr maðr. þvi af þa man andi drottins flyia fra mer.
Nv sem þav Samson finnaz oc taka tal sin i milli segir sva Dalila til hans. Bið ek minn keri at þv segir mer i trvnaði hvaðan þv hefir sva mikinn styrklæik vmfram alla veralldar[364] menn ęða með hverio þik[365] ma binda[366] at þv megir æigi slita. Samson svaraði. Ef ek em bvndinn með siIfalldvm[367] sinstreingivm hrablavtvm. þa em ec ecki sterkari enn aðrir menn. Litlo siðarr segir hon Philisteis. Enn þeir fa henne þegar þess hattar ræip. oc þar með bindr hon Samson sofanda. Enn Philistei læyndvzt i herbergino. þiat þeir villdo vita hverso feri með þeim. Nv sem hon hefir bvndit Samson sem hon kann kallar hon hátt oc segir sva. Philistei[368] taki þik Samson. Hann bregðr við hartt[369] er hann hæyrði Philistim nefnda. slitr þegar bavndin af ser sem [hann veri bvndinn með brvnnvm havrtygli.[370] oc væit[371] nv ecki giorr vm afl hans enn aðr. Þa mællti Dalila sva sem með glænzi. Se nv hverso þv hæddir mik. ær þv sagðir mer æigi satt. Nv bIt yfir við mik oc seg mer sannlæic af með hverio þik ma binnda attv[372] slitir æigi.[373] Hann svaraði. Ef ec em bvnndinn með skavrpvm ræipvm oc þo nyivm sva at til engrar vinnv hafi havfð verit oc æigi a klyf komit. þa verð ec vstyrkr sem aðrir menn. Dalila ræyndi enn[374] oc batt hann með þesskonar ræipvm oc mællti siþan. Komi nv Philistei er læynaz i þesso herbergi oc handtaki þik Samson. Enn hann slitr af ser bǫndin æigi seinna enn einarðan vef. Oc enn mællti Dalila. Hvi villtv sva svikia mik at þv lygr æ at mer. Nv seg mer satt [.iii.[375] sinn með hverio þic skal mega binda.[376] Samson svaraði. Ef þv tekr mina .vii. locka snyr saman með harðregli oc bindr ramliga við einn [hęl hafan[377] oc setr hęlinn i iorð niðr. þa verð ek þegar vstyrkr sva at ek ma ecki at færaz.[378] Oc sem Dalila hafði þetta gert við Samson sofanda. kallar hon hátt sva at hann vaknar við. Philistei hlavpa at þer Samson. segir hon. Hann bregðr þa enn við oc kippir vpp hælinvm þegar með harinv. Þa mællti Dalila. Harðla miog hryggir mik þat er þv segiz elska mik. enn þat er þo ekki vtan hægomi þinn. þiat hvgr þinn er mer hvar fiarri. Nv hefi ek þrysvar ravn til gert hvernn trvnað þv villdir vndir mer eiga. oc hefir þv[379] hverio sinni logit at mer enn[380] viliat mer ecki satt fra[381] segia vm þitt it mikla afl. Nv sem hon helldr æ a hinni samv bøn við hann oc gnaddar ið sama [dag oc dægr. sva af hann ma hvarki fyrir henne hafa naðir nott ne dag. læiðiz honvm lox[382] oc møðiz hvgr fyrir hennar vnaðvm[383]. segir hann henni nv vm siðir sannlæik af þessv efni. Hann mællti þa til hennar. Þat er mer skylldvliga boðit af gvði minvm at ec skal alldregi nockvrs konar iarn lata snerta hIfvð mitt. þiat ec em nazarevs. þat er gvði helgaðr allt fra moðvr kviði. Ok fyrir þvi ef allt hár er rakat af hIfði mér þa er brotið[384] allt mitt afl oc verð ek þa ekki styrkari en einnhverr vbræytr[385] maðr. þvi at þa man andi drottins flyia fra mer.

Nv sem Dalila sa at Samson bar satt vpp fyrir hana. sendir hon pegar til allra hofðingia Philistinorvm með þeim ęrendvm at hon bað þa enn vm sinn koma með vapnvðv liði. sagði nv Samson hafa fvllkomliga birt ser sina alvIrv. Þeir bvaz sem skiotaz fara oc fram koma með vapnvðv liði til hvsa Dalile. hafa nv með ser oc fe þat er þeir hIfðv hæitið[386] Enn sv bannsætta[387] oc bitra naðra er alla vega var[388] vtan a at sia tigvrlig oc tillystilig.[389] þiat hon var friðvzt allra kvenna synvm. enn innan liot oc læiðilig fvll æitrs oc vlyfians. plagar sik nv alla vega viðr skravt oc skart. klæðiz hinni bæztv gangverio oc Illvm hinvm fegrsta bvnaði. gengr siðan inn fyrir Samson. byrlar oc bærr honvm hinn styrkazta dryck oc lockar hann miog til at drecka með bliðvm halsfIngvm oc blavtligvm kossvm. Með þeima hętti sem nv megi þer hæyra svæik oc sigraði þessi prettafvll pvta með æitri sinnar illzkv þann agæta kappa sem alldri aðr varð yfirstiginn af sinvm vvinvm. Nv sem Dalila ser at dryckr møðir Samson oc svæfn sigr a hann. sættiz hon niðr hia honvm oc læggr hann sitt hIfvð i kne henne. sofnar bæði skiott oc fast. Nv helldr hon þann hertekinn með sinni illzkvfvllri vndirhyggiv. er hvarki matti aðr sem þer hafit hæyrt hallda bavnd ne borgir. Hon kallar til sin einn raxtrmann oc at hennar bæiðni fer hann henne enn hvassazta harknif oc rakar hon af Samson .vii. hans locka. Siþan skræiðiz hon vnðan hofði honvm oc kallar þa hátt sva segiandi. Philistim [yfir þik[390] Samson. Hann vaknaði oc ræis vpp skiott oc mællti i hvg ser. Ek man enn vt ganga sem ek hefi fyrr gert oc man ek æigi mæira við þvrfa at [hræða hæiðingia[391] enn hrista mik at eins. Ok þvi sagði hann sva at hann var nyvaknaðr oc visse æigi hversv hæðiliga[392] hann var læikinn. enn drottins andi oc allr hans styrkr var[393] fra honvm horfinn. Philistei lavpa nv til ok handtaka hann. beria oc bæysta oc blinda hann baðvm avgvm. Siðan fiotra þeir hann oc fęra[394] til borgar Gaze. byrgðv hann þar i dyflizv oc liætv hann mala korn. Var hann[395] sva þiaðr mIrgvm harmkvælvm þar til er lockar hans tokv at vaxa. Þat hIfðv Philistei oc iafnan til skemtanar at samkvnndvm ęða þa er þeir helldo hatið guða sinna at Samson skylldi læika fyrir þæim. oc hrosoðv sva sigri sinvm er þeir hIfðv hann feingit.[396]


Fra dauda Samsons sterka. capitulum.

Var þessi hinn siðarsti sigr Samsons af hann drap nv miklo flæiri dæyiandi enn hann hafði aðr drepit meðan hann lifði.
206. Þa er sva hefir fram farit vm hrið. senda hIfðingiar af Gaza boð vm Ill riki Phistinorvm at allir hinir rikastzv menn hverrar borgar oc bæiar skylldi saman koma i Gaza at fornfera gvði sinvm Dagon. hverr eftir sinvm favngvm oc fiareign. fyrir þat er hann hafði með sinvm[397] mætti sęllt Samson vndir þeirra valld oc vilia. Nv bvaz Gaza borgarmenn með bæztvm fIngvm er til vorv oc[398] tigvrligv hatiðar halldi oc hIfðingia kvamv. Nv sem þar gerðiz mikill mannfiolði var [feingit at bloti miklo.[399] sva at þeir offraðv vlitinn fiIlða yxna oc graðvnga[400] gvði sinvm Dagon. sva segiandi. þessi gvð varr Dagon hefir gefið Samson varn hinn mesta vvin i vart valld. Eftir þetta setia þeir samdryckio oc virðvliga væizlo i þeirri steinhIll sem mest var i borginni. Oc er dryckr kietir hIfðingia. enndrnyia þeir villtir snapar[401] at lofa gvð sinn með slikvm orðvm. Þackir gervm ver drottni varvm Dagon fyrir þat er hann gaf i varar hendr Samson inn sterka er flæst illt hafði gert. drepit fyrir oss mikinn mannfiolða oc eyðt riki vart. Oc nv senda gęðingar Gazc borgar at læiða Samson or myrkvastofv at læika fyrir ser eftir vanða. Sem hann hafði leingi leikit a miðiv hallar golfi oc tok miog at møðaz. mællti hann til sveinsins er til var feinginn at læiða hann blindan. Fylg mer svæinn segir hann til stolpa þeirra .ii. sem hallda vpp hIll þessi. at ek mega þar staðar nema oc styðiaz við vm litla stvnd meðan mIði rennr af mer. Svæinninn gerði sem hann bæiddi. Enn hvsit var fvllt af monnvm bæði karlvm oc konvm. sva at þar var inni allt saman eigi færa enn .iii. þvsvndir manna oc allir hinir hæsto hofðingiar Philistinorvm með glavm oc glæði oc vgðv nv ecki at ser. þviat Ingvir þvrftv nv at ottaz Samson blindan. helldr væittv honvm allir þeir sem inne voro hormvliga haðvng.[402] Hann mælltiz nv fyrir hlioðliga a þessa lvnd.[403] Herra gvð segir hann. minnztv min a þessi stvndv oc giallt mer aftr nv drottinn minn styrkleic minn hinn fyrra. sva at ek mega hefna min a minvm vvinvm oc gera þeim æinnhvern vfagnat fyrir þat er þæir ræntv mik baðvm avgvm. Siþan græip hann sinni hendi hvarnn stolpann[404] oc męllti. Enn bið ek þik drottinn minn at þv latir mik hęr nv dæyia með Philistim. J þessv bili sviptir hann stolpvnvm styrkliga vndan. sva at allt herbergit hrapar sva skiott niðr a þa sem inni vorv at engi maðr komz hæill vndan. Liæt þar Samson lif sitt oc allir hIfðingiar oc sva mikill [fiolði manz[405] sem aðr er talt. Var þessi hinn siðarsti sigr Samsons at hann drap nv miklo flæiri dæyiandi enn hann hafði aðr drepit meðan hann lifði. Siþan foro til frendr Samsons oc tokv likam[406] hans oc ferðv i sitt riki oc grofv hann hia feðr sinvm Manve i milli þeirra staða er sva hæita Saraa ok[407] Estaol. Samson var domandi yfir Gyðinga .xx. ár sem fyrr segir. J þann tima var eingi konvngr yfir Jsrael oc lifði þa hverr sem syndiz.[408] þvi at Hely kennimaðr af Sylo. er næst[409] var eptir Samson domandi yfir Gyðingum .xl. ara. er sagt at vęri linr oc æigi stiornsamr.


Skyringh huat huert merker[410]

207. Samson merkir várn herra Jesum Crist. þiat getnaðr Samsons var fyrirboðaðr af gvðs engli sva sem vars herra. Samson drap leonem. enn varr herra sigraði fiandann. Samson tok hvnang or mvnni [hins varga dyrs.[411] enn Jesus Cristr dro mannkynit or kverkvm fiandans.[412] Samson bravt vndir sik Philisteos. enn várr drottinn lagði fyrir alla vvini andliga oc likamliga. Samson gecc vpp a[413] fiallzbrvn með borgarhlið Gaze. enn Jesus Cristr ste[414] vpp til himna at niðrbrotnvm byrgivm helvitis. Nv með slikvm oc mIrgvm Iðrvm [myndvm oc merkingvm[415] i fyrra lIgmali boðaz fyrir halæit stormerki mannligrar lavsnar.




Fotnoter

  1. Overskr. af B; her har ogsaa C Overskr.: Chaleph var gorr domandi; Overskr. mgl. i A
  2. ok A, B
  3. samnaz, A
  4. við, A
  5. [mgl. A
  6. [min verk, A
  7. .lx., A
  8. kogglum, B
  9. [Allir heidingiar flydu. enn Judar drapu konung i Jerusalem ok satu um borgina, A
  10. [hvert mannzbarn, A
  11. gefa, A
  12. brudkaupi, B
  13. vokua, B
  14. [vokua iord, A
  15. gnott, B
  16. liðs, B
  17. [sakir styrks heiðingia, A
  18. Ores, B
  19. fiallbygðum, B
  20. i horn at taka. A
  21. grid, A
  22. Fra þui er engillinn talaði guðs eyrendi, A
  23. gud tilf. B
  24. skilmala, A
  25. gora, A
  26. horga, B; hIrga, A
  27. asionum, B
  28. nIckura tilf. A
  29. þessor, B
  30. Her segir fra illzku Gyðinga, A
  31. hofdingiar, A
  32. enn tilf. A
  33. vidr, B
  34. fiandmanna, B
  35. domandum, B
  36. [þa er domendr lifdu ok stiornadu þeim. lifdu þeir nockuru likt, A
  37. sanninda, A
  38. [versta, B
  39. brugdit, B
  40. [vill eigi heyra rodd mina ok geyma bodord min sem fedr þeirra, A
  41. enn, A, B
  42. skelmilegum, B; mgl. A
  43. her beg. Fragm. VII.
  44. Er Aoth drap Eglon, A
  45. tilf. A, B
  46. vmattvlega A, B; maattulega, Fragm.
  47. offrat A, B
  48. konung tilf. B
  49. synarherbergi(!) B, Fragm.
  50. durunum, A
  51. saal. ogsaa A; ganga heimolega (Irna sinna tilf. B); B, Fragm.
  52. stodu, A
  53. saal. rettet; lopthvsin, C; lopthusit A; blothus .iii., B; blothofin .iii., Fragm.
  54. eingin, A, B
  55. kempum A, B
  56. komz, A
  57. a tilf. A, B
  58. lydskylldugir, B
  59. Fra borgarmonnum i Gabaon, A
  60. heim tilf. B, Fragm.
  61. her ender Fragm. VII.
  62. vm morgininn tilf. A
  63. hegna, B
  64. saal. ogs. A, B
  65. [saal. A, B; Jsrael, C
  66. orðsendingar A, B
  67. saal. ogs. A, B; dog har en ny Haand i A skrevet o over og saal. rettet Ordet til ogudrækiliga.
  68. flykktuz, B
  69. mgl. A
  70. herrinn, B
  71. voru tilf. A
  72. vapnfimaztir, A, B
  73. var, A, B
  74. til tilf. A
  75. at sognum(!), B
  76. vidr, B
  77. komu tilf. A
  78. með tilf. A
  79. at tilf. B
  80. gr0tter, B
  81. lifdu, A
  82. Likingh, A, B
  83. af B; or A; at oprindelig i C, men dette er underprikket og oc skrevet over.
  84. afsakanar(!), B
  85. Anoth, A
  86. Fra þui er Jabin þrongð i Gyðingum ,A
  87. ill lifnat, B; illan lifnat, A
  88. þa tilf. B
  89. [mgl. B
  90. [þioðvm er kalladar voru, A
  91. Fra Delbora spakono capitulum, A
  92. saal. ogs. B; ein, A
  93. daudr, B
  94. a, B
  95. barst, A, B
  96. herinn, B
  97. þręlkar, B
  98. 0tt, B
  99. Her segir fra Barach oc Gyðingum. capitulum, A
  100. Cinei voru tilf. A, B
  101. snuiz, A
  102. rikum, B
  103. iarnaðar, B
  104. [her sinn, B
  105. fiallinu, B
  106. [flydi, A
  107. [mgl. B
  108. [gerdi sua, A
  109. [mIttul sinn, A
  110. [ok, A
  111. kinnvanga, B
  112. [hamrinum ofan aa naglann, A
  113. [hausinn ok heilann, B
  114. i senn, B
  115. Af nafna þyðing, A
  116. briandi, A
  117. folnar, B
  118. [mgl. A
  119. .xl. aara, A, B
  120. saal. A; Overskriften kan ikke sees i B
  121. [tilf. B
  122. [ok striddu medr glæpum moti gudi. þa selldi gud þa i hendr heidingium Madianite .vii. aar i samt i þian ok þrelkan, A
  123. [grasi, A
  124. [lif var medr, B
  125. [kuikt var, A
  126. asionv, B
  127. bønir, A
  128. Her segir af Gedeon syni Joas, A
  129. Enn ellzsti sun, B
  130. sonu B; [Jezre. hans son het einn Gedeon, A
  131. [mgl. A
  132. [liða yfir oss, A
  133. mgl. A
  134. þo, B; er, A
  135. [mark til, B
  136. offra, A, B
  137. gridung, A, B
  138. gridung, A, B
  139. bolstad, B
  140. er, B
  141. gridung, A, B
  142. [vakna vm morgininn risu þeir upp aarla ok saa, A
  143. gridung, A
  144. her mgl. 4 Blade i B, dog er der en Levning tilbage af det 3die.
  145. [sniallara, A
  146. sin a tilf. A
  147. [sin a Gedeone, A
  148. mundu, A
  149. mgl. A
  150. með þer tilf. A
  151. saal. A; þat, C
  152. [vil ek at þeir fari medr þer, A
  153. skipta, A
  154. eins, A
  155. nidri, A
  156. [mgl. A
  157. [allr austrhalfu lydr. sua margr, A
  158. saal. A; yyllti, C
  159. aa, A
  160. [mgl. A
  161. ræd, A
  162. i luðra sina, A
  163. letti, A
  164. vapnum, A
  165. mgl. A
  166. saal. ogs. A
  167. [sidan, A
  168. sua tilf. A
  169. saal. A; at, C
  170. mgl. A
  171. i, A
  172. tilf. A
  173. [mgl. A
  174. Abiezer, A
  175. [ok skildu sattir, A
  176. hungrs, A
  177. [þi betr megum, A
  178. med haadi, A
  179. [mgl. A
  180. hIfdingia, A
  181. ellta láta, A
  182. [edr, A
  183. [svIrudu sva, A
  184. eptirferðin, A
  185. eyrnagull, A
  186. Jsraelite, A
  187. Effath, A
  188. Gydinga, A
  189. [mgl. A
  190. [hueitit aa, A
  191. mannkosti, A
  192. verk tilf. A
  193. [sancta, A
  194. ok fæddi tilf. A
  195. dogguadiz, A
  196. [Enn þurrleiki gardzins merkir Gydinga þiod er þornadi af otru. Enn vIkua reyfissins merkir meydem ok freoleik sællar guds modur, A
  197. steig, A
  198. [at hIlldnum hennar meydomi, A
  199. [at hon er syndug, A
  200. skylldr, A
  201. Gazam, A
  202. [Sichems menn, A
  203. her begynder Brudstykket af 3die Blad i Lacunen i B, Spalte 1.
  204. okyrrleik, A, B
  205. tilf. A, B
  206. her ender 1ste Spalte af Brudst. B
  207. kueykiz, A
  208. [vpp, A
  209. munud, A
  210. [þat um, A
  211. sonu, A
  212. her beg. 2den Sp. af Brudst. B
  213. hinum tilf. B
  214. [raan vid, A
  215. tilkvamu B; þarkuamu, A
  216. her ender 2den Sp. af Brudst. B
  217. her beg. 3die Sp. af Brudst. B
  218. glaamsyni, B
  219. tilf. B
  220. her ender 3die Sp. af Brudst. B
  221. um vert, A
  222. [elltu herinn, A
  223. her beg. 4de Sp. af Brudst. B
  224. lengi tilf. A
  225. [byrd]ar, B
  226. .iii.c., B
  227. her ender 4de Sp. af Brudst. B
  228. sendir, A
  229. eylifs, A
  230. saal. A; olifatre, C
  231. [sonu ranglatra ok, A
  232. Jsraels, A
  233. Thauar, A
  234. þydaz, A
  235. [illgerdir framarr, A
  236. skurdgodvm, A
  237. Amons, A
  238. [lifanda gud, A
  239. sua at þeir, A
  240. [i riki Juda Effraym ok Beniamin ok aleyddv nęr allt, A
  241. [Amonite, A
  242. [Amalechite ok Chananei, A
  243. [þers þo at þu frelsir oss fyrir þina miskun, A
  244. valldi, A
  245. linadi, A
  246. Amons, A
  247. [ok gerdu hann sinn hofdingia, A
  248. hIfdingiar, A
  249. þenna, A
  250. her beg. atter B
  251. b0nar tilf. B
  252. [vm merki vlofat, B
  253. Eleska, B
  254. einka, B
  255. dottur sina, B
  256. einka, B
  257. [Ok er hon kom aptr, A
  258. .iii., A
  259. [at ver berdimz, A
  260. [litlu lidi, A
  261. h0ðilig, B
  262. von, B
  263. [mgl. A
  264. Her segir af merkingu nafns Jepte, A
  265. [tilf. B
  266. [rettruande monnum, B
  267. [vandu valldi, A
  268. einka, B
  269. cristnum, A
  270. grafinn, A
  271. [hans ætt ok kynferdi var til, A
  272. [A dIgum, A
  273. hefia, A, B
  274. [fyrir þi, A
  275. .xxx., A
  276. Her segir af Manue ok konu hans. capitulum, A
  277. Sarra, A
  278. eiginku0ntr, B
  279. lengi tilf. A
  280. asionu, B
  281. var, B
  282. v0re, B
  283. [nokkut, B
  284. myndu tilf. B
  285. vm suein þenna tilf. A
  286. [varna, A
  287. vegsemd, B
  288. þa er, A
  289. mgl. B
  290. dasamligt, A
  291. alla fornina, A
  292. [ok með þess haattar B; ok með þeim, A
  293. [mgl. A
  294. alla tilf. B
  295. ędr þegit offr ok fornir af ockar(!) tilf. A
  296. Fra þvi er Samson var fæddr, A
  297. er nefndr, B
  298. Thamnath, B; Tamnata, A
  299. Philistinorum, B
  300. fedrs, B
  301. m0dr, B
  302. þit, A, B
  303. hafa, A
  304. tekit tilf. A
  305. fair, A
  306. emiandi, B
  307. i mot, A
  308. þat tilf. A
  309. konunni, A
  310. sumt tilf. A
  311. fiogurra, B
  312. en tilf. A, B
  313. [slikt hit sama, A
  314. saal. rettet; mattr, A, C; madr, B
  315. til tilf. A
  316. villdut B; villdt, A
  317. þessor, B
  318. sva tilf. B
  319. leoni, B
  320. hefde, B
  321. saal. A, B; mvnni, C
  322. þottu, A, B
  323. [eigin, B
  324. konu sinne, B
  325. [þat, B
  326. [yngri. myklu, B
  327. ma, A
  328. medal, B; millum, A
  329. elldiskid, A, B
  330. i senn, B
  331. af tilf. A
  332. moður tilf. B
  333. einskiss, B
  334. af, B
  335. [mgl. A
  336. a, A, B
  337. [.iii. hundrat, B
  338. goðzi, B
  339. skylldu, B
  340. hans tilf. B
  341. festa bundinn, B
  342. bundinn, B
  343. [ok Philistei laupa, B
  344. [gny, A
  345. [styrkr, B
  346. sinu, A
  347. vuina, B
  348. fyrir sinn sigr tilf. A
  349. mgl. A, B
  350. nema, A
  351. siðan tilf. B
  352. Her segir fra sterkleika Samsons, A
  353. Nv tilf. B
  354. saal. B; af, C
  355. medr tilf. B
  356. brott tilf. A, B
  357. Fra Samsone ok Dalila hans vnnostu, A
  358. [þessa kona er nefnd Dalila rettu nafni þo at marger menn kalli hana Dalidam. Nu þegar sem Philistei verda viser at Samson elskadu Dalilam, B
  359. [Ef þu ert allz, B
  360. einskiss, B
  361. einskiss, B
  362. .iii. hundrat, A, B
  363. [mgl. B; at fremia þessi suik, A
  364. mgl. B
  365. þess tilf. B
  366. sva tilf. A
  367. siaufolldum B; seaufIlldum nyium, A
  368. Philistim, B
  369. skiott, A
  370. [fuinn hIrtygil, A
  371. hon tilf. A
  372. at þu, B
  373. af þer tilf. B
  374. til tilf. A
  375. þridia, B
  376. [fyrir mina ast, A
  377. [iardfastan hæl, A
  378. hafaz, A
  379. i tilf. B
  380. ok, B
  381. til, B
  382. adr lauk, B
  383. [nætr ok daga. sua at hann ma alldri nadir hafa, A
  384. þrotit, B
  385. vbreyttr, B
  386. henne tilf. B
  387. puta tilf. A
  388. tilf. B
  389. lystilegh, B
  390. [eru yfir þer, B; taki þik, A
  391. [hrinda heiðingium, A
  392. haduliga, A
  393. tilf. A, B
  394. sua bundinn tilf. A
  395. nu tilf. B
  396. fangit, A
  397. mikla tilf. B
  398. vidr, B
  399. [geingit at blotum miklum, B
  400. gridunga, B
  401. snaapar, B
  402. h0ding, B
  403. leid, A, B
  404. enn bad sueininn skyndiliga vt ganga er honum hafdi fylgt tilf. A
  405. [mannfiolda A, B
  406. likama B; lik, A
  407. tilf. A; mgl. B, C
  408. lysti, A
  409. næstr, A
  410. Fra þyðingu nafns Samsons, A
  411. [leonis, A
  412. fiaandans, B
  413. mgl. B
  414. steigh, B
  415. [merkileghum B; stormerkium, A

HEIMSKRINGLA er et privat initiativ. Prosjektet mottar ikke noen form for offentlig støtte. Vi har kun utgifter og ingen faste inntekter. Kostnader til teknisk drift og utstyr bæres av privatpersoner. Alle økonomiske bidrag mottas derfor med stor takk. Ønsker du eller ditt foretak å støtte prosjektet økonomisk? Ta gjerne kontakt med oss, eller bruk vårt norske kontonummer 97105024499. Du kan også støtte oss via vårt Vipps-nummer 78431. For utenlandske bidrag bruk vårt IBAN-nummer NO6897105024499, med SWIFT-kode: DNBANOKK eller SEPA-kode: SKIANOBB. En kan også overføre penger til HEIMSKRINGLA via PayPal eller vippse via mobilen til 78431. Vi selger også fast annonseplass på venstre sidemeny til rimelig pris. Alle bidragsytere krediteres med navn for sine bidrag.