Anhang (Karlamagnús saga ok kappa hans)

Fra heimskringla.no
Hopp til: navigasjon, søk
Velg språk Norrønt Islandsk Norsk Dansk Svensk Færøysk
Denne teksten finnes på følgende språk ► Original.gif


For at alle norrøne tegn som blir brukt i denne artikkelen skal vises korrekt må du ha fonttypen OldNordicTimes installert på din PC eller Mac. OldNordicTimes skal lagres i Fonts i Windows eller installeres i fontboken i Mac OS.


Karlamagnús saga ok kappa hans


Anhang


Fragmenter af 3 Pergamentshaandskrifter af Karlamagnus Saga, fundne i det norske Rigsarkiv


1.

. . . . . . . . . . . (jfr. ovenfor Af Runzivals bardaga Cap. 5) hesta oc mula .vij.h. camela. clyfiaða af gulli af arabia lande. hann vill oc gefa mer .l. vagna laðna af gersimum. hann vill sœkia fund minn til fraclandz oc vill hallda af mer spanialand oc þiona mer um alla lifdaga sina. oc vill fa mer til þess gisla at þat scal halldaz. en eigi væit ec huat hanum er i hug. Frankis menn svara at at þui væri hyggianda. Rollant reis þa upp oc mællti imote konungi oc sagðe sua. Vsyniom truir þu Marsilio konungi .vij. vetr ero liðnir siþan er ver komum til þessa landz oc hefi ek morg vandreþi þolat i þinu æmbætte. Ec sotta til handa þer Nobles oc Morinde. Valterne. Piue. Balague. Crudele. Sibilie. Pórt. oc Páilart. er stendr at landamære. En Marsilius konungr hefir opt suic oc lavsyrðe lyst við þic. hann sende til þin fyr scommo .xv. baruna sina at þui hofi sem nu sendi hann. oc hafðe huerr þæira kuist i hendi af olivo tre. oc baru þæir slic tiþendi sem þæir sogðo i gerkuelld. at konungr þæira villde cristnasc. þu attir þa rað við frankis menn. oc þæir reþu usniallt rað. þu sendir þa .ij. iarla þina til Marsili konungs. Basan oc basilies. hann gerðe þa sem illr svikara oc lét hann þa lifi tyna. Nu halt þu fram hernapi þinum. oc far með ollu liþi þinu til saraguze oc sitium þar um borgina. oc hættum eigi fyrr en ver nám borgina oc hefnum sua þæira varra felaga. er svikarinn let þá drepa. Karlamagnus konungr hneig þa niðr hafðe sino oc stravk þa scegg sitt. en beindi campa. oc svaraði engu orþi. Frankie menn þavg . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . Af Runzivals bardaga Cap. 6) konungrinn læit til hans oc mællti. þu ert vitr maðr. en þetta scegg oc kampar sem ec hefi. segir sua. eigi ferr þu þessa .xij. man̄ sua langt fra mer. far oc sitt engi maðr byðr þer til þæirar sendifarar. huern vilium ver þangat senda segir konungr. Buinn em ek þæirar ferþar segir Rollant. ef þu vill konungr. Eigi scal sua vera segir oliver. þu ert of braðr i scapi. oc ætla ec at þu munir helldr isundr fœra sætt vára. en saman koma. En æf konungr vill þa em ek buinn at fara þa sendefor. Huargi yckar scal coma a þa stigu. oc engi yðarr .xij. iafningia. Þa geck Turpin erkibyskup fram firir konung oc mællti. Fa mer staf oc glofa oc jartægnir ek vil fara til Marsili konungs oc man ek segia hanum nocquot af þui er mer er iscapi oc man ec bratt varr verða við huat hanum er i hug. Karlamagnus konungr svaraði. Eigi kemr þu þar þessa .xii. man̄. oc rœþ ecki um næma ec bæiþa þik. Goþir hofðengiar segir kmk. kiosit æinn huern af bárunum væl kyniaðan. oc vel at ser gervan. þan er gersamlega segi Marsilio min orð oc se vel at ser gerr i bardaga. Rollant sagði. þar er Guinelun jarl stiupfaðer minn. Frankis menn svara. Engi vitum ver betr til fallinn ne iafnvitran hanum. ef konungr vill at hann fari. Karlamagnus konungr mællti þa. Guinelun jarl gack fram þa oc tak við staf oc glofa. þat vilia frankis menn at þu farir þessa sendifor. Þa sagði Guinelun jarl. þui hæfir Rollant up comit oc alldrigi man ec hanum þat firi gefa. oc alldrigi siþan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .[1] oc man ec eigi fara þaðan aðr ec hefi unnit borgina. en siðan scal hann i bondom fara við mer til fraclandz. oc þar scal hann dœmðr vera oc dauþa þola. En þu scalt fa hanum rit þetta i hond oc þenna staf oc glofa. Oc þa er Guinelun jarl scyllde við taca brefinu þa fell or hændi hanum. en .xij. .j. hugþu at oc hlogu. Oc er Guinelun jarl laut niðr oc tok up ritið þa þotti hanum sua mikil scom ivera at hann villde eigi þar staddr verþa fyr allt væralldar gull. oc mællti sua. Guþ hæfni þæim er þessum vandreþum cómu at mer. Frankis menn sogðo þa. Drottin guð allzvalldandi huerio ma þetta gegna. þetta bysnar sorg oc tión. Guineluns .j. þer munuð heyra tiþendi þau. Karlamagnus konungr segir hann. gef mer leyfi. æf ec scal fara. þa vil ec eigi dveliaz lengr. Konungrinn svarar. Guþ greiþi ferþ þina.


Svik Guineluns jarls við Rollant oc þa xij iafningia

Nv er at segia fra Guinelun jarli at hann fór til landtiallda sina. at buasc oc við hanum .vij.h. hans manna. oc villdu allir með hanum fara. hann hærclęddiz enum beztum herclæðum er til varu. gullsporar varu bundnir afœtr hanum hann var gyrðr með sverþi sino muraglais. oc steig abac hesti sinum er hét tescabrunn . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Runzivals bardaga Cap. 8)) Karlamagnus konungr sat i ger undir tre æinu oc fiolment um hann. þa com Rollant oc hafðe ihendi ser abburðar mikit æpli æitt. herra segir hann tak her. ec hæit þer allar koronur af konungum þæim er imote þer standa. slicr er ofmetnaðr hans. huern dag vill hann illt gera. en æf illt kœmi at hanum þa myndim ver allir ifriþi sitia. Blankandin mællti. Maðr læzk Rollant vera en hann vill þo huern konung undir sic kuga. oc man hanum illa til takaz ein huerio sinni. Guinelun jarl svaraði. þat villde Rollant at eigi kœmisk sætt þessi alæiþis. oc villde hann leggia undir sic spanialand. siþan villde hann til babiloniam oc drepa Ammiral konung æf hann vill eigi skiraz oc eigi vill hann letta aðr hann hæfir yfir stigit allar þioðer. Huat er um þat at lengia annars en þæir verþa baðer a eitt sattir. Oc nu handsala þæir Guinelun jarl oc Blankandin sin imilli. at svikia Rollant itrygþum. oc verþa hanum at bana. Nu foru þæir læið sina. oc lettu eigi fyrr en þæir comu til saraguze. oc funnu þar Marsilium konung. Guinelun jarl bar þa fram œrendi sin. en allir hæiðengiar lyddu hanum. Blankandin geck þa fyr Marsilium konung. oc helt i hond Guinelun jarls oc tok til máls . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


2.

. . . . . . . . . . . (Følgende Fragment begynder i den store Lacune ovenfor (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 25.) æigi at girarðr var kominn. þa mællti konvngr við oddgeir ok nemes ok iarllin flæmska ok bæring hinn bretzka. Ek se heiðingia sitia her a hestvm sinvm fyrir oss a brekkvnni. riðit til þeira ok vitið ef þeir se sendimenn eða þeir se komnir at niosna um her varn. þa bivgguz þeir til at læypa at þeim. rettv fram skiolldv fyrir sik ok letu siga merki fyrir sik ok helldu með avllu afli þav hin digrv spiot til lags. en herra Girarð uarð þa varr við fyrst ok kallaði hann þa Boz ok Klares systur sonv sina oc sonu sina ernarð ok reiner. herrar kuað hann. nv er tign váár komin at þiona almatkvm guði ok hefna hans a hæiðingivm. Ef þer mættið þersa .iiij. af riða hestvnvm. þa væri yðr þat hinn mesti riddara skapr ok æinkenilig frægð . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ngia milvn hinn riki hofðingi ok gundelbof frisa konvngr. þar matti sia (Her begynder Texten ovenfor (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 25) merki með ymsym(!) litvm hvitar brynivr skira hialma. hin villduztv sverð með gvllhiolltvm. Enn nu uiti at uisv agvlandvs ok iamvnd að alldri vinna þeir ualland meðan þersir eru lifandi at veria. J þriðiv fylking vorv .xv. þusvndir. Fyrir þersum uoru hafðir lampart ur ferre borg ok nemes or bealver ok hinn hravsti riker. J þersi fy(l)king uoru með avllu goð herklæði. Enn miǫk hvgðiz Agvlandvs þa avka sitt riki ok er hann fluttiz utan vm affrica haf at uinna alla franz. En hann lifir alldri sva længi at hann se þaðan .i. þenningt(!) takandi. sua man her avll hans ván falla giorsamlega at hann mun bavlfa þeim er þetta orááð gaf honvm. J .iiij. fylking vorv .xx. þvsvndir . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 48) [græ]nazta gras ok drapv þeir fyrir oss betr en þvsvnd manna vndan havfut merkinv. Sem iamvnd skilði orð hans. læit hann til hans með grimmvm avgvm ok mællti. Þegi segir hann hinn savrgi ok hinn syndvgi maðr. þv veiz æigi hvat þv mæler. Ek fekk havfutmerki mitt i giæzlv tveggia konvnga ok .x. þvsvnda riddara. Þa svaraði hinn heiðni. alla hafa kristnir menn þa drepit ok rakv oss vndan havfvtmerkinv ok tokv þat undan varo valldi. þa tok jamvnd at hryggiaz ok kallaði til sin salathiel konvng ok Rodan hinn harða. Herrar qvað hann. Ver erum nv svivirðir ok sviknir .iiij. gvðar vaarir erv brott teknir fra . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 49) Oddgeir læitaði hans ok þvi næst mætir hann honum ok hio þegar til hans i skiavlldinn með sva micklv hIggi at avll herklæði hans tiæðv honvm æigi þat er vert væri æins glofa ok skaut honvm davðvm af hestinum fiarri a vollinn ok kiærði Jamvnd fall hans með micklum harmsgrááti. Eptir þetta kom læypandi herra Nemes hertogi yfir bealfer vel ok virðvliga herklæddr a mozeli hinvm villdazta vapnhesti sinvm. Engi hestr þers hins mickla fiavlða kvnni siðr at mæðaz en hann ok eingi riddari var sa er siðr kvnni ræðaz enn hertvginn Nemes. ok er hann reið at f. . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 50) milli herða ok hellt bloðgv sverði sínv i hendi ser. ok er hann læit Karlamagnus þa mællti hann. Gvð signi þig Karlamagnus keisara hinn rika. konvngr svaraði. Gvð fagni þer riddari. Enn æigi kenni ek þik ok seg mer nafn þitt. hann svarar. Menn kalla mik valltera or salastius borg. herra Girá. boð son sendi yðr guðs Q. ok hans systvr synir herra boz ok clares ok ver havfvm soott hofvð merki heiðingja. Sira Vallteri segir konungr lifir enn sa hinn ravsti maðr. Guð veit segir hann at sva er hann heill sem fiskr ok katr sem kið sva at eingi hans manna hoggr stærri havgg en hann. þa mællti konvngrinn. hvar er . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 51) þeim ok mællti. Enn megv þer i goðvm tima segir hann hefna uina yðarra. Nu riðu þeir ofan fyrir brekkvna ok glitraði gull ok stál moti solskininv ok gerðiz þa mikill molldræykr vndan fotvm hesta þeira. Þa mælltu heiðingiar. Eingi maðr sagði oss sannara en balaam sendimaðr. alldri verðr þetta land soott af varri hendi. Enn ef iamvnd hefði sent i dagan eptir feðr sínvm. þa væri nv allt valland i hans valldi ok nv uerðr þat alldri sótt. Nv samir hverivm at inna hesti sinum er goðan áá. Sem hinir komv at þar sem bardaginn var þa matti þar . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 70) þa ætla þeir nær at sækia. Enn ef þeir verða rekner. þa erv þeir hvndvm skiotari. yfir þersvm var annar havfðingi chalides hinn riki. ena þriðiv fylking varðveitti Eliadas. hans lið uar uel [herkl]æðt . þersir erv .xl. þusunda hinir mestv met . . . . . . . . . . . . . . . [an]dvarpandi sakir systvr syna sinna mikinn harm hafandi er með hestvm vorv syndr dregnir i avgliti hans. Enn ef amvstene villdi lysa sinvm hvg eptir þi sem var. þa ætlar hann að visu affrica monnvm hefndina. J þersi fylking vorv aller vel herklæddir ok havfðv marga tyrkneska boga með hinv villdazta skoti. Enn ef æigi hialpar nv . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Agulando konungi (Recension A) Cap. 71-72) með allzkonar goðvm mat ok drykk ok fengv hina hogværuztu huilld.

Keisarenn villdi þa æigi lengr dueliaz ok sendi hann þa eptir einvm erkibyskupi ok let vigia vatn ok bað dreifa yfir allt liðit . . . . . . . . . . . . . . . . [gan]ga. En vant er að telia hversv morgum hagleik þetta landtialld var gert þviat eingi lifandi maðr hafði sééð annat þvilikt .iiij. karbvncvli steinar vorv i landtialldinv i knoppvnvm ok lystv þeir ok birtv allan dalinn vmhuerfis. þar vorv fuglar iafnan syngiandi. Enn vm kvelldvm að nattverði ok fyrir ok eptir er þeir leku allzkyns . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .


. . . . . . . . . . . (Af Otvel Cap. 20) skiolld hans enn suerð hans brast i sundr i hialmi hans ella mvndi hann hafa drygt vilia sinn. Otvel hio til hans i mot ok klauf hann i herðar niðr. bvkr fell til iarðar or savðli enn trǫll tokv sal hans. Siþan mællti Otvel. Við vorvm frændr. enn fyrir þenna diarflæik hefi ek þer golldit lavn. Nv er Clares konvngrt miIg hvgsivkr. hann seer menn sina falla hundrvðvm saman. hann ræið framm i lið frankis manna. Enn i frammreið drap hann Girarð af gi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Otvel Cap. 21) felagskapr i sinn siðan ok þess sver ek við trv mina er ek a at gjallda mariv syni ef ek ma taka þik hondum eða Garsiam konung þa skal ek hengia ykkr i dalnvm gatanie. Þa svarar Clares konvngr. Þa segir þv hæimskv vm hag þæira manna er beztir erv i avllvm heiðnvm domi. enn otrvr ertv ok vndirhyggiv maðr. enn ek em bvinn at æiga við þik holmgongv ok se þa æinn moti æinvm. ok mvn . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Otvel Cap. 22) nott helldv vǫrð af Karlamagnvsi konvngi hvgon ok þeir af alimanie. Karlamagnvs konvngr la vræddr þa nott. heiþingiar helldv vorð a seer ok blesv alla nott i sin horn til solar vppraasar.

Clares konvngr stoð vpp i dagan ok herklæddi sik sem skiotaz enn ganor af melonis ok hinn mickli arafinnz. hann er .iiij. fetvm hæri enn risi. þeir herklæddv Clares. Þeir fær . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . segir hon. Ver hlif skiolldr i dag þersa vinar þins at allr lyðr lofi þig sem uert er. enda skal ek offra þer .c. marka gvllz. Nv for Clares konvngr vt af borginni ok fylgði honvm fiolmenni mikit tarazins ok persanis rabitar ok tyrkir ok affricar. þeir letv bva vagn ok settv þar a mavmet ok færðv hann yfir áána. Vagninn var af marmara steini ok bundu þeir mavmet festvm þær vorv gerfar af gvlli ok silki at hann skylldi . . . . . . .


. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 4) konvngr vndraði ok sannaði þat er kona hans hafði mællt þa kom vindr af hafi hvass ok sneri hǫllinni sem mylna velltr. þa tokv bǫrnin at blasa ok hlo hvert at avðrv. Enn þeim þotti sva fagrt til at hæyra sem engla sǫngr væri. Oll glyggin voro af kristallo. Enn þo at hið versta ueðr væri vti þa var þar þo sigott. Karlamagnvs konvngr vndraðiz þat er havllin sneriz ok matti æigi a fætr standa ok eingi hans manna ok hvgðv at þeim væri gerningar giorfar. hallar dyrr erv opnar segia þeir ok er þetta hið mesta vndr er ver megvm æigi a brott komaz. Enn siðan kom inn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 6) at hverr þeira skylldi segia sina ið[rott. þeir baðv][2] hann fyrstan segia sina iþrott. T[aki keisari i mor]gin hinn hvassazta riddara i hirð si[nni segir hann ok færi] hann i tvær bryniur ok tva hialm[a a hofvð honvm.] fai honvm hest þann er beztr er i h[irðinni allan] bryniaðan. fai mer siðan sverð [sitt ok skal ek] hǫggva i hofvt þeim manni ok kliv[fa hann ok hest]enn bryniaðan i svndr ok spiotz sk[aptz længð] hoggva sverðinv i iIrð niðr nema [ek vilia ap]tr hallda aðr. Þa segir niosnar maðr er [i steinstol]panvm var. Mikill ertv ok sterkligr ok [vvitrli]ga giorði keisari er hann væitti yðr herb[ergi ok skal hann] þetta fyrr vita enn dagr kemr a m[orgin. Þa] tok Rollant at segia sina iþrott. Taki keisari a morgin olivant horn sitt ok fai mer. enn siðan skal ek ganga utan borgar ok blasa sua hart at avll borgar hlið skolo vpp lvkaz ok aptr ok allar hvrðir með þær sem i borginni eru. Enn ef keisari er sva diarfr at hann kemr vt. þa skal af honvm blasa haar ok skegg ok klæði ǫll. Þa segir niosnar maðr. þessi er otrvleg iþrott. ok vvitrlega giorði kæisari er hann veitti yðr herbergi.

(Þ)vi[3] næst hof Oliver vpp sina iþrott. Taki keisari a morgin dottvr sina hina vænv ok læiði hana i tialld ok læyfi mer at ek rekkia hia henni. ef ek drygi æigi .c. sinnvm vi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .[m]ins. þat uæit trv min segir niosnar[maðr þetta er] fa hæyrt gabb segir hann. en i þersv [er keisari ek]ki skemdr ne niðraðr. [Eptir þat] hefr villifer af [oren]ge sina iðrott. Se þer gyllbavll [þenna] er her liggr. hann er gorr af gvlli ok [silfri enn op]t ganga til .xxx. manna ok fa æigi vpp [lypt sva e]r hann þvngr. en a morgin man ek [vpp lypta] æinni hendi siðan mvn ek kasta [honvm a borgar] vegg ok fella niðr .iiij. faðma áá [hvern veg. þat] væit trv min segir niosnar maðr. þvi trvi ek [æigi ok keisari] fari fyrir niðing ef hann freistar æigi [ok skal hann þetta vita] aðr þv ser klæddr a morgin. Þvi næst segir Oddgeir sina iðrott. A morgin er dagr kemr mun ek ganga ok feðma stolpa þenna er vpp helldr hollinni ok snva hann i sundr ok fella niðr hǫllina. Þat væit trv min segir niosnar maðr. þu ert ǫrviti lati guð þik þvi alldr(!) a læið koma. ohyggiliga gerði keisari er hann væitti yðr herbergi.

(S)iðan sagði Nemes hertvgi hinn gamli sina iðrott. Taki keisari a morgin .ij. brynivr i at fara. En siðan skal(!) setiaz niðr hia kæisara fyrr enn hann verði varr við sva at hverr hringr skal falla fra ǫðrvm sem brent halmstra. þat væit trv min segir niosnar maðr. Gamall ertv ok hvitr af hærv. Þa tok bæringr[4] at segia sina iþrott. Taki keisari a morgin avll þav sverð er i erv borginni ok grafi niðr hiǫlltin en seti vpp oddana sem þykkaz ma hann hia kastala vegg. enn siþan skal ek fara a hinn hæsta tvrn ok falla ofan a þav sva at þau skvlv svndr bresta enn ek skal vskaddr brott ganga. Þat veit trv min segir niosnar maðr. at þv drygir þessa iþrott þa ertv giIrr af iarni eða stali. Þa sagði Tvrpin erkibyskup sina iþrott. J borgina skal ek ganga til aar þæirar er hæitir iber ok skal ek visa henni or stað sinvm ok lata hana renna yfir mickla garð ok fyl . . . . .


3.

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 1 og 2) þu nu minne uinattu. Ok þann sama dag sem konungr hafdi lytt tiþum. ok hann hafdi borit smankoronam. þa for hann til hallar sinnar ok Rollant systurson hans með honum. Oliver ok villifer af ringe Nemes hertogi. Odgeir danski. gerin ok bæringr. turpin erkibyskup ok eimer iarll. Bernardr af bruscan. ok bertram hinn hardi. ok .m. Frankis manna vid honum. ok kallar konungr þa alla a einmæli. ok segir þeim sina ætlan. Ek hefe ætlat mina ferd til jorsala at sækia helga doma. kross hinn helga ok grof drottins. ok hefir mer þat verit tysvar i dravmi boþit. Vil ek ok sækia fvnd konungs þess er mer er mikit fra sagt. Ok skulum ver hafa med oss .vij.c. ulfallda hladna af gulli ok silfri. ok skulum mer duæliaz þar uid honum .vij. vetr ef þorf giorez. Nu byr hann sitt lid ok gaf þeim ærit gull ok silfr. þeir leifdu uopn sin ok toko pikstafe ok skreppur ok pilagrima bunat. At sendenis kirkiv tok Karlamagnus konungr kross ok allir hans riddarar. Turpin erkibyskup ueitti honum þat embætti en siþan foro þeir or borginne. En drotning dualdiz hardla uglod. Siþan komo þeir a uoll einn mikinn ok fagran. Ok þa kalladi Karlamagnus konungr a bertram frekna ok mælti. se her hverssu mikit lid ver hofvm ok fagrt .xxx.m. af pilagrimum. mattugr skylldi sa uera ok uitr er sliku lidi stiornar. Siþan forv þeir a veginn af oll lond sem firir la ok allt ut til hafsins. ok sva ut ifir hafit ok helldu ollu sino lidi til þess er þeir komo til hierusalem borgar. ok toku ser þar herbergi.


Fra Karlamagnusi konungi

Nv gekk Karlamagnus konungr ok .xij. jafningiar vid honum til kirkiu þeirar er heitir pater noster. j þeire somo song drottinn sealfr messu med sinum .xij. postolum. þar standa .xij. stalar(!) ok hinn þrettande er drottinn varr sat i en .xij. postolar hans i odrum. En er Karlamagnus konungr hafdi lokit bæn sinni. þa settiz hann i þann stoll(!) er gud seafr(!) sat j. ok vmhverfis .xij. jafningiar. Marg skonar sa konungr þar skrifat a ræfri kirkiunnar. pinslir heilagra manna. sol ok tungl. himin ok jord. Þa kom þar farandi gydingr einn. ok sa konung ok vard sua ræddr at nær tyndi hann sino uite. ok liop sidan til patriarcha skyndiliga ok bad hann skira sik. ok sagdi sua at(!) hefþi set .xij. hofþingia ok hinn .xiij. þann er þeira er ogurligaztr. ok þat hygg ek at þar se gud almattigr ok hans .xij. postolar. En er patriarcha heyrde þetta. þa stefndi hann til sin lærdvm monnvm ok let alla skrydaz. ok gengu sidan allir samt processionem til kirkiu. Nu er þeir koma þar stod Karlamagnus konungr. ok hvarf til patriarcha. Patriarcha spyrr hvaþan hann se at kominn eþa hvat manna hann uære. ok ert þu hinn fyrsti madr er þorat hefir at . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 4) [all]an uid hǫmrum. En er þeir hofdu þetta uid talaz þa for kesari(!) hugon heim til sinnar hallar. ok vid honum karlamagnus konungr ok allt hans lid. ok þar fvnnu þeir vi.m. riddara ok uoro allir bunir med guduef ok sylki(!). En þeir riddarar allir gengo a mote karlamagnusi ok hans riddarum ok toku med hestum þeira ok leiddu til stalla. Su holl var hardla uel ger er hvgon konungr atti. Ræfrit allt var skrifat med allz skonar sogum. hon var kringlott ok einn postr undir midiu. er hon oll stod a. en vm þann post þa stodu .c. smastolpa ok uoru allir gylldir. en a hverium þeira stolpa var barns likneski st(e)ypt af eire. ok hver þessi likneskia hafdi olivans horn a mvnni ser. ok voru gylldar allar. þeir stolper uero allir holir innan ok blæss uindr vndir hǫllina neþan sua at upp kom istolpana ok likneskiornar ok var þar med sua miklum brogþum vm buit at hornin oll blæsu a hversskonar lunder(!) er fogr uar. ok hvert þeira retti fingr at ǫdru rett sem kuik ueri. En er karlamagnus konungr sa þessa list ok kurteise vndra(d)iz hann miok. ok sannadi þat er kona hans hafdi mælt. J þi bili kom uindr hvass af hafi ok snyre hollinne sem mylnu huæle. þa toko bornin at blasa ok lo hvert at ǫdro. en þeim þotti sua fagrt til at heyra sem engla songr uere. þat fylgdi ok of þa holl af oll glyggin uoro ger af þeim steine er kristhallus heitir. En þo at hit versta vedr ueri vti þa var þo æfar gott i hollinni. þat vndradiz karlamagnus konungr miok er hollin sneriz ok engi frankis manna matti a fætr standa. ok hvgþu þeir at þeim uere giorningar gervar. ok mæltu sua sin a mille. hallar dyrr ero opnar en ver megvm eigi afætr standa. Siþan kom hugi konungr til þeira ok bad þa eigi ræþaz. ok sagdi minka mundo vedrit miok at kuelldi. ok sannadiz þat firir þi at uono bradara stoduadiz hollinn. Siþan var natt uerdr fram borinn ok bord upp tekin. ok settiz hvgon keisari i sitt hasæte. En karlamagnus konungr nest honum. ok a adra hond honum drottning ok keisara dottir. En Rollant ok þeir .xij. jafningiar sata nęzt karlamagnusi konungi. En mærin var jafnt at sea sem blom a rose eþa lilio. En þann veg leit oliver opt sinnvm sem hon var. ok tok at vnna henne ok sagdi sua. Villde gud at ek hefdi þik a franklandi med mer. ok munda ek vilia hafa minn allan vilia vid þic. Allz skonar krasir uoru þar a bordum af dyrum ok af fuglum. þar uoru hirtir ok uilligelltir tronor ok gæss hæns ok pafuglar pipradir. endr ok elptr. ok allz skyns uillifygli. þar var at drekka miodr ok vin. piment ok klare. cuzar ok murd ok allz skyns godr drykkr . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 6) hofud honum. ok þann hest fae honum er baztr er i hyrdinne(!) bryniaþan. fae hann mer siþan sitt suerd. ok skal ek hoggua i hofud þeim manni. ok skal ek klivfa hann i .ij. lute ok. hestinn bryniaþan. ok spiotz skaptz lengd i jordina nidr vtan ek uile aptr hallda. þa(!) niosnar madr sa er i stolpanvm sat ok mælti. Mikill ertu ok mattugr ok vndarliga sterkr. ok vhyggiliga gerþi konungr er hann ueitte ydr herberge. ok skal hann þetta vita adr dagr komi a myrgin. Rollant segir sua sina iþrott. Taki konungr a morgin horn sit oliuant ok fae mer en siþan skal ek ganga utan borgar ok blasa sua hartt. at oll borgar lid skolv upp lu(k)az ok hurdir i borginne. ok aptr bædi. En ef konungr er sua diarfr at hann kome ut. þa man af honum blasaz har hans ok skegg ok ǫll klædi hans. þa mælti niosnar madr. þessi er uhyggilig iþrott. ok vvitrliga gerdi konungr er hann veitti ydr her(!). Nu segir Oliuer sina iþrott. Taki konungr a morgin dottvr sina ok leidi hana i tialld hia mer. en ef eigi drygi ek .c. sinnvm vilia minn uid hana a einne nott til uitnis hennar seafrar(!). þa a . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 9) þat ueit tru min. sagde [niosn]ar madr. gamall madr ertu ok huitr firir hæru. ok hard[holldr] ertu ok seigr i sinum. Þa tok Bæringr at segia [sina iþrott]. Taki konungr a morgin oll þau suerd er i ero borginne. ok grafi [nidr h]ialltirnar. en hverfi upp oddana. ok seti sem þykkaz [ma hann] hia kastala uegginvm. En sidan skal ek fara upp a hinn hæ[sta tur]n. ok man ek lata fallaz ofan a sverþin þar sem þeim [er und]ir skipat. sua at þau skolo sundr brotna en ek skal v[skadd]r a brot ganga. þat ueit trv min sagde niosnar madr. ef þu [drygir] þessa iþrott þa ert þu at foruisu giorr af iarne [eþa sta]li. Turpin erkibyskup segir sina iþrott. J morgin skal ek ganga [til ar] þeirar er fellr i hia borginne. ok kalla hana or sinvm [stad] ok lata hana renna ifir borgina. ok ifir allan mikla gard [ok fylla] hvert hvs. en keisarinn man verþa sua ræddr [at hann] man fara upp j hinn hæsta turn. ok alldri fara kuikr [ofan er] fara er nema ek lofe. Niosnar madr mælti. þessi er [odr madr] ok lati gud hann alldri þi aleid koma. Ok a morgin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 11) huartt er hann uil tua þenninga af gulli eþa sylfri(!) eigi . . . . hvart er. Siþan skal ek ganga halfa milo fra borginne. [ok skiota] þi sama spiote þar til sem penningarnir liggia. ok sua [beint] at annarr penningrin skal nidr falla en annarr hvergi hreraz [er] eptir liggr. Siþan skal ek sua fimliga renna at ek taka [spiotit] a lopti. adr en a jord komi. þa mælti niosnar madr. þetta er gabb [vert] annarra þriggia. ok j þesso er keisara vorum engin svivirþ[ing].

Eptir þetta tal er þeir hofdu rætt firir sina hon[d] ok þetta geip allt jafn samad. þa sofnodu [þeir]. En siþan niosnar madr fann þat. þa ferr hann a brot ok þa[r til er] hann finnr herra sinn. Ok þegar sem konungr leit hann þa h[eilsadi] hann honum ok mælti. Seg mer tiþinde. Mælti karlamagnus konungr [at hann] mundi med oss dueliaz. Niosnar (madr) mælti. þat ueit g[ud at þess]a heyrda ek hann alldri geta. helldr hafa þeir i nott a[lla oss] gabbat ok mest seafan(!) þik. Slikit(!) spott ok [gabb] hafa þeir til þin gert. at slikt heyrda ek eigi af all . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . (Af Jórsalaferð Cap. 13) er ver gerþum til yduar. Ok þat segi ek þer at adr en ver skilivmz þa skulu þer alldregin sua gabba neinn mann siþan. en þetta skal ydr dyrkeypt uerþa adr en nottinn kome. Siþan gek karlamagnus konungr vndir eitt oliuotre ok .xij. jafningiar vid honum. hann tekr til mals. Goþir hofþingiar. skeifliga hefir oss til tekiz. er ver skulum drvknir hafa uorþit sua miok hit fyrr kuelld. ok mælt þat er uel mætti kyrt verda. Siþan let hann fram bera helga doma sina. ok fell til bænar ok allir frankis menn. ok baþu þess allzualldanda gud at hann skylldi retta þeira mal. at eigi stigi hugi keisari ifir þa sua reidr sem[5] hann var vorþinn.

Miraculum

J þi bili kom engill guds af himna. sendr af almatkum gudi til fundar vid karlamagnus konung. ok tok i hond honum ok reisti hann upp ok mælti vid hann a þessa leid. Ver eigi ugladr. þat uil gud at þu gabbir alldri siþan ne einn mann. firir þi at þat var folska micil er þer mæltut. En nu fari þer i guds nafni ok hefit upp jþrottir ydrar. ok eigi skal ne einn eptir liggia ef þer uilit frammi lata. Nu varþ karlamagnus konungr akafliga fegin . . . . . . . . .




Fotnoter:

  1. Jfr. Facsimilet 1.
  2. Hvad her staar mellem [ ] er bortklippet af Pergamentet.
  3. De store malede Initialer ere ikke blevne tilskrevne i det dem levnede aabne Rum i Haandskriftet.
  4. Jvf. Facsimilet 2.
  5. Jfr. Facsimilet 3.